Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1160 2225507 2220963 2026-09-15T04:12:08Z ~2026-49679-20 166357 /* Mga kilalang taong taga-Pasig */ 2225507 wikitext text/x-wiki {{For|ilog|Ilog Pasig}} {{Infobox Philippine city 2 | infoboxtitle = Lungsod ng Pasig | native_name = ᜉᜐᜒᜄ᜔ | sealfile = Ph seal ncr pasig.png | image_skyline = Mm-pasigortigas-aerial2012.jpg | caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Pasig | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = Mag-isang Distrito ng Lungsod ng Pasig | barangays = 30 | founded = 2 Hulyo 1573 | website = [http://www.pasigcity.gov.ph www.pasigcity.gov.ph] | class = Unang klase | mayor = [[Vico Sotto|Victor Ma. Regis N. Sotto]] | vice_mayor = Robert Vincent Jude Jaworski Jr. | language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] | cityhood = 21 Enero 1995 | areakm2 = 31 | pop2000 = 505058 | popden2000 = 16292 | coordinates = }} {{Listen | help = no | filename = Mutya ng Pasig.mp3 | title = Martsa ng Pasig/ Mutya ng Pasig | description = Ito ay ang Martsa ng Pasig, [[Hulyo 2]], [[1975]]<br />(Duration: 1 minute, 56 seconds) }} Ang '''Lungsod ng Pasig''' ay isa sa mga [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] na bumubuo sa [[Kalakhang Maynila]] sa [[Pilipinas]]. Ito ang dating [[kabisera]] ng [[lalawigan]] ng [[Rizal]] at humiwalay upang mabuo ang Kalakhang Maynila. Matatagpuan sa silangang hangganan ng Kalakhang Maynila, ang Pasig ay napapaligiran sa kanluran ng [[Lungsod Quezon]] at [[Mandaluyong]]; sa hilaga ng [[Marikina]]; sa timog ng [[Makati]], bayan ng [[Pateros]], at [[Taguig]]; at sa silangan ng lungsod ng [[Antipolo]], bayan ng [[Cainta]] at [[Taytay, Rizal|Taytay]] ng lalawigan ng [[Rizal]]. Ang Pasig ay isang lungsod na panirahan at pang-industriya subalit unti-unti na itong nagiging isang lumalagong pangkalakalang lugar. Dahil nga dati iting kabisera ng Rizal, ang dating pamahalaang panlalawigan ng Rizal ay makikita rito, sa dulo ng [[Bulebar Shaw|Shaw Boulevard]]. Sa loob ng bayan nito matatagpuan ang Katedral ng Immaculada Concepcion, isa sa mga pinakalumang simbahan sa kalakhang Maynila. Ang lungsod ng Pasig ay isa sa tatlong lungsod na itinalaga ng diyosesis ng Simbahang [[Katoliko Romano]] sa Pilipinas (bilang [[Diyosesis ng Pasig|Katoliko Romano diyosesis ng Pasig]]). ==Kasaysayan ng salitang Pasig== Ang pangalang Pasig ay pinaniniwalaang galing sa salitang [[Wikang Sanskrito|Sanskrit]] na "passis" o [[buhangin]] na tumutukoy sa komunidad sa mabuhangin gilid ng [[ilog]]. Ang ilang histoyardor naman ay sinasabing galing ang pangalan ng Pasig sa salitang [[Tagalog]] na 'mabagsik' na nangangahulugang marahas na pagkilos na maaaring maglarawan ng ilog na kung saan ang agos ay nagdadala nang mga kahoy mula [[Montalban]] patungong [[Manila]] Ito ay tinatawag ding "mapaksik" ng mga [[Intsik]] sa Binondo, Maynila. Ang "Mapaksik" kalauna'y naging "Pasik" at pagkatapos ay "Pasig". Maari ding galing ito sa "pasigan" na nangangahulugan tabi ng ilog. Ayon kay [[Jose Villa Panganiban]], dating direktor ng Institusyon ng Pambansang Wika, ang "Pasig" ay lumang Sanskrit na tumutukoy sa "ilog na umaagos mula sa isang katawan ng tubig patungo sa iba," at sa madaling sabi ay naglalarawan sa ilog dahil sa pagdaloy mula sa [[Lawa ng Laguna]] patungong [[Manila Bay]]. == Mga sagisag ng lungsod == * Ang babae ay kumakatawan sa Mutya ng Pasig, ang idealismo ng pagkaperpekto sa lahat ng aspeto na ehemplo ng katapatan, tapat na kalooban at kagandahan ng Lungsod ng Pasig. * Ang katawan ng tubig sa magkabilang panig ng babae ay mungkahi ng [[Ilog Pasig]] na nagkokonekta sa dalawang anyong tubig, [[Lawa ng Laguna]] at [[Manila Bay]] pareho inilalarawan sa pamamagitan ng alon. Ang Pasig ay nagmula sa isang salitang Hindu na ang kahulugan ay isang anyong tubig na nagkokonekta ng dalawang anyong tubig. * Sa ibabang kaliwang bahagi ay ang Katedral ng Inmaculada Concepcion, isa sa mga pinakalumang edipisyo sa lungsod. Ito rin ang kinaluluklukan ng mga [[Diyosesis ng Pasig]]. * Sa ibabang kanang bahagi ay ang nagpapahiwatig ng kasaganaan at pag-unlad ng lungsod. == Kasaysayan == [[Talaksan:Pasig City 1.jpg|thumb|left|Lumang sentro ng Pasig sa Museo Panlungsod ng Pasig at malapit sa Katedral ng Immaculada Concepcion.]] Noong 11 Hunyo 1901 ang mga lalawigan ng [[Rizal]] ay nilikha sa pamamagitan ng Batas bilang 137&nbsp;ng [[Komisyon ng Pilipinas]]. Ang Pasig ay isinama sa lalawigan ng Rizal, at siya ang hinirang bilang kabisera ng bagong lalawigan. Taong 1975, ang Pasig ay inalis sa lalawigan Rizal at naging bahagi ng Kalakhang Maynila nang ang Komisyon ng Kalakhang Maynila (ang pinagmulan ng Metro Manila Authority at sa katagala'y ang Metropolitan Manila Development Authority) ay nilikha sa ni [[Pangulo ng Pilipinas|pangulong]] [[Ferdinand Marcos]] sa pamamagitan ng Presidential decree 824. Hulyo 1994, ang Pasig ay na-convert sa isang mataas na urbanisadong lungsod sa pamamagitan ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] bilang 7829. At noong Disyembre ng taong 1994, nilagdaan ito ni pangulong [[Fidel V. Ramos]] bilang isang batas, na sinang-ayunan naman ng mga tao sa ginanap na plebisito noong 21 Enero 1995. == Mga distrito at mga barangay == [[Talaksan:Ph fil pasig barangays.png|250px|thumb|Mapang politikal ng Pasig]] Ang Lungsod ng Pasig ay nahahati sa 30 barangay. Ito ay may dalawang mga heograpikal o mga distrito ng lungsod. Ang unang distrito ay binubuo ng timog at kanlurang bahagi ng lungsod, habang ang pangalawang distrito ay binubuo ng hilaga at silangang bahagi ng lungsod. <table border=0><tr> <td valign=top> '''District 1 Barangays''' * Bagong Ilog * Bagong Katipunan * Bambang * Buting * Caniogan * Kalawaan * Kapasigan * Kapitolyo * Malinao * Oranbo * Palatiw * Pineda * Sagad * San Antonio * San Joaquin * San Jose * San Nicolas (Poblacion) * Santa Cruz * Santa Rosa * Santo Tomas * Sumilang * Ugong </td><td valign=top> '''District 2 Barangays''' * Dela Paz * Manggahan * Maybunga * Pinagbuhatan * Rosario * Santa Lucia * Santolan * San Miguel </tr></table> ==Ekonomiya== [[Talaksan:Pasig City 3.jpg|250px|thumbnail|left|Ang Pasig City Public Market]] Sa kanlurang hangganan ng Pasig, at pinagtatalunang mas makabuluhang silangang bahagi ng [[Lungsod ng Mandaluyong]], ay matatagpuan ang [[Ortigas Center]]. Bilang isa sa mga pangunahing distrito ng negosyo sa kalungsuran, iba't-ibang mataas na gusali ng opisina, residential condominiums, gusaling pangkalakalan ''(commercial)'', mga paaralan at mga malls ang matatagpuan dito. Ang [[Unibersidad ng Asya at ng Pasipiko]] (UA & P), ang isa sa mga pinaka-eksklusibong unibersidad sa bansa, ay matatagpuan dito, pati na rin ang punong tanggapan ng [[Integrated Bar ng Pilipinas]]. Nasa hilagang-kanlurang bahagi ng Ortigas Center ang bakuran ng Meralco, tahanan at punong himpilan ng Meralco (Manila Electric Company), ang pinakamalaking kompanya na namamahagi ng [[dagitab]] sa [[Pilipinas]]. Ang punong himpilan ng [[Pamilihang Sapi ng Pilipinas]], na tahanan ng isa sa sahig kalakalan sa bansa, ay matatagpuan din dito. Ang punong-himpilan ng [[San Miguel Corporation]], may-ari ng pinakamalaking producer ng serbesa sa Pilipinas, ay matatagpuan din dito. Dahil sa mga negosyo at mga pamumuhunan sa Ortigas Center, ang barangay San Antonio ang may pinakamalaking kita para sa isang lokal na yunit ng [[pamahalaan]] sa bansa. Kasama sa mga hindi malilimot sa [[Abenida Ortigas|Ortigas Avenue]] at [[Abenida Eulogio Rodriguez Jr.|E. Rodriguez Jr. Avenue]] ([[Daang Palibot Blg. 5|C-5]]) ay ang Frontera Verde, isang bagong pribadong pagpapaunlad na lugar na mayroong restoran, pet shop, mall, parke, village, gusaling tanggapan at isang maliit na zoo. Ang El-Pueblo, ang isang may temang kolonyal na pangkalakalan ''(commercial)'' na lugar sa Ortigas Center, ay nagbibigay ng mga bagong konsepto ng cafe's, mga restoran at mga bar. Metrowalk (ang dating Payanig), isang pangkalakalan ''(commercial)'' na lugar sa kahabaan ng Ortigas Avenue at [[Abenida Meralco|Meralco Avenue]], ay itinayo noong 2005 malapit sa Ortigas Center na kung saan mayroong mga tindahan, warehouses, at mga mga restoran at mga bar. Ang [[Medical City]], sa isang pribadong pagamutan na matatagpuan malapit sa bakuran ng Meralco sa kahabaan ng [[Abenida Ortigas|Ortigas Avenue]], ay nag-aalok ng ilang taong karanasan sa pagpapatakbo at pamamahala na naglilingkod hindi lamang sa mamamayan ng Pasig kundi pati na rin sa ibang mga bayan. ==Mga paaralan== Ang [[Rizal High School]], isa sa itinuturing na pinakamalalaking sekundaryang paaralan sa buong mundo ayon sa bilang ng mag-aaral, ay matatagpuan sa Pasig. Dating itinanghal ng [[Mga Pandaigdigang Tala ng Guinness]] bilang pinakamalaking paaralan na may may bilang ng mga mag-aaral, ito ay dinaig ng [[City of Montessori School]] (CMS) sa Lucknow, India. Ang [[Pamantasan ng Lungsod ng Pasig]], ang isang unibersidad na pagmamay-ari ng estado ay matatagpuan sa Kapasigan, nag-aalok ng mga kurso sa antas para sa mahihirap ngunit matatalino at karapat-dapat na mga residente ng Pasig. Ito ay itinatag sa ilalim ng paninilbihan ni [[Vicente C. Eusebio]] noong 1999. Ang [[Mataas na Paaralang Pang-agham ng Lungsod ng Pasig]] (PCSHS) ay ang unang Mataas na Paaralang Pang-agham sa Pasig. Ito ay matatagpuan malapit sa Rainforest, ang isang pampublikong resort na itinatanghal ang zoo, park, swimming pool at iba pang mga pasilidad ng pagsasaya. Ang [[PhilSports Complex]] o ang Philippine Institute of Sports Complex (dating ULTRA) ay isang bantog na pambansang sports complex ng Pilipinas. Matatagpuan sa Meralco Avenue, dito makikita ang tanggapan ng Philippine Sports Commission, Philippine Olympic Committee at ang ilang mga National Sports Associations. == Mga zip code sa Lungsod ng Pasig == * Caniogan 1606 * Green Park 1612 * Kapasigan 1600 * Kapitolyo 1603 * Manggahan 1611 * Maybunga 1607 * Pinagbuhatan 1602 * Rosario 1609 * San Antonio 1605 * San Joaquin 1601 * Santolan 1610 * Santa Lucia 1608 * Ugong 1604 == Mga namuno == === Alkalde === *Mario Lamercia (1750 - 1780) * Aldrin Gersalia (1780's) (Gobernadorcillo) * Resurrecion Balmaceda (1850) * Don Rafael Umali (1852-1853, 1869-1870) * Don Apolonio Santiago (1873-1884) * Don Liberato Damian y Umali (1894) * Hen. Valentin Cruz (1896) * Don Pantalen Catanto (1897) * Don Valentin Ruiz (1898) * Felipe Benicio Gomez (1902–1904) * Julio Raymundo (1904–1906) * Jose Feliciano (1906–1909) * Lupo Miguel (1909–1912) * Francisco Reyes (1912–1915) * Alejandro Ramos y Agullon (1915–1918) * Don Fortunato Concepcion (1918–1921) * Don Sixto J. Antonio (1924-1935) * Francisco B. Legaspi (1945-1951) * Cipriano A. Raymundo (1936-1942, 1942-1945, 1952-1955) * Emiliano R. Caruncho, Jr. (1956-1986) * Mario Raymundo (1986-1992) * Vicente Eusebio (1992-2001) * Soledad Eusebio (2001-2004) * Vicente Eusebio (2004-2007) : Si Henry Lanot ang umaangking nanalo sa halalan noong taong 2005, ngunit siya ay pinatay para mabawi ni Vicente Eusebio ang kanyang ranggo.<ref>[http://www.newsflash.org/2004/02/ht/ht005098.htm Philippine Headline News Online - Ex-Pasig Congressman Slain]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Manila, 14 Abril 2005</ref> * Robert Eusebio (2007-2013) * Maribel Eusebio (2013-2016) * Robert Eusebio (2016-2019) * Victor Ma. Regis N. Sotto (2019-kasalukyan) === Bise-Alkalde === * Emiliano Santos (1956 - 1986) * Lorna Bernardo (1992-2004) * Rosalio "Yoyong" Martirez (2004-2013) * Iyo Bernardo Caruncho (2013-2022 3 terms) * Robert "Dodot" Jaworski Jr. (2022-Kasalukuyan) === Kinatawan === * Kinatawan sa Saligang Batas ng 1935 - Don Mariano Melendres * [[Ikawalong Kongreso ng Pilipinas|Ikawalong Kongreso]] Congress 1987–1992 - Rufino S. Javier * [[Ikasiyam na Kongreso ng Pilipinas|Ikasiyam na Kongreso]] 1992–1995 - Rufino S. Javier * [[Ikasampung Kongreso ng Pilipinas|Ikasampung Kongreso]] 1995–1998 - Rufino S. Javier * [[Ika-11 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-11 na Kongreso]] 1998–2001 - Henry P. Lanot * [[Ika-12 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-12 na Kongreso]] 2004 (1 day)- Noel Cariño (1) * [[Ika-13 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-13 na Kongreso]] 2004–2007 - Robert B. Jaworski, Jr. * [[Ika-14 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-14 na Kongreso]] 2007–2013 - Roman T. Romulo == Mga kilalang taong taga-Pasig== *[[Lope K. Santos]], nobelista, at dating senador *[[Jovito Salonga]], ika-14 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] *[[Rene Saguisag]], dating Senador ng Republika (1987-1992) *[[Francisco Coching]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Sining Biswal *[[Ramon Santos]], [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa Musika *[[Susan Fernandez]], mang-aawit, aktibista at akademiko *[[Mariano Melendres]], ika-5 [[Gobernador ng Rizal]] *[[Vico Sotto]], mambabatas, incumbent city mayor ng Pasig *[[Donya Tesoro]], mambabatas, incumbent municipal mayor ng [[San Manuel, Tarlac]] *[[Roderick Macutay]], visual artist *[[JC Jacinto]], visual artist *[[Atoy Co]], artista, basketball player at dating konsehal ng unang distrito *[[Marlou Aquino]], manlalaro ng basketbol *[[Doug Kramer]], manlalaro ng basketbol *[[Rome dela Rosa]], manlalaro ng basketbol *[[Alberto Reynoso]], manlalaro ng basketbol *[[Coney Reyes]], beteranong aktres, modelo ng komersyo *[[John Lloyd Cruz]], aktor *[[Ping Medina]], aktor *[[Sam Milby]], aktor, mang-aawit, modelo *[[Hero Angeles]], aktor *[[Edgar Allan Guzman]], aktor *[[Jerome Ponce]], aktor *[[Arjo Atayde]], aktor *[[Connie Sison]], mamamahayag; anchor ng balita *[[Aljo Bendijo]], broadcast journalist *[[Dion Ignacio]], artista *[[Xian Lim]], [[Filipino Chinese]] artista, modelo, mang-aawit *[[Ely Buendia]], lead vocalist para sa [[The Eraserheads]] *[[Abra (rapper)|Raymond "Abra" Abracosa]], hip hop artist, emcee, mang-aawit *[[Rachelle Ann Go]], mang-aawit, sikat na stage play [[theater]] at modelo *[[Belle Mariano]], [[aktres]] at [[Modelo (tao)|modelo]] *[[Laarni Lozada]], mang-aawit *[[Kean Cipriano]], mang-aawit, artista at musikero *[[RJ Jimenez]], acoustic singer *[[Ricardo Penson]], aktibistang panlipunan *[[Angelu de Leon]], aktres at kasalukuyang konsehal ng Pasig *[[Roderick Macutay]], artista ==Mga Medya== *DZCA 1170 kHz Radyo Brabo (Horizon Broadcasting Company, Inc.) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Pasig]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] 7sspxaisvt4yo3sr95dltgx9cl0s0cc 0 1707 2225425 2217241 2026-09-14T16:45:47Z Lorwix 152514 Inayos ang salita 2225425 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:C Hello World Program.png|alt=Isang larawan na nagpapakita sa programang 'Hello World' na nakasulat sa wikang pamprogramang C.|thumb|402x402px|Isang halimbawa ng programang 'Hello World' na isinulat sa wikang [[C (wikang pamprograma)|C]]. na may mga komento sa wikang Ingles. Kapag ito ay kinompayl at pinatakbo, lalabas sa iskrin ang "''Hello, world!''"]] Ang '''wikang pamprograma''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''programming language'') ay isang pormal na wikang naglalaman ng mga tagubilin (''instructions'') na kayang magpalabas ng samu't-saring ''output''. Ginagamit ang mga wikang pamprograma sa pagpoprograma sa kompyuter para magsagawa ng mga [[algoritmo]]. Naglalaman ang karamihan sa mga wikang pamprograma ng mga tagubilin para sa mga kompyuter. May mga makinang napoprograma na gumagamit ng mga tiyak na tagubilin imbes na wikang pamprogramang panlahatan (''general-purpose programming languages''). Mas nauna sa mga kompyuter ang mga sinaunang halimbawa nito, kung saan ang maaaring pinakauna sa mga ito ay ang awtomatikong tagatugtog ng plawta na inilarawan sa ika-9 ng siglo ng magkapatid na Musa sa [[Baghdad]], sa kasagsagan ng Ginintuang Panahon ng Islam.<ref>{{cite journal|last=Koetsier|first=Teun|title=On the prehistory of programmable machines; musical automata, looms, calculators|url=https://archive.org/details/sim_mechanism-and-machine-theory_2001-05_36_5/page/589|journal=Mechanism and Machine Theory|volume=36|issue=5|date=Mayo 2001|pages=589–603|doi=10.1016/S0094-114X(01)00005-2|trans-title=Patungkol sa sinaunang kasaysayan ng mga makinang napoprograma; mga automata ng musika, tagatahi, at tagakalkula.|trans-journal=Mekanismo at Teorya ng Makina|language=en}}</ref> Simula noong unang bahagi ng dantaong 1800s, ginamit ang mga programa para manduhan ang ugali ng mga makinang tulad ng makina ni [[Jacquard]], kahong tumutugtog (''music box''), at mga tumutugtog na [[piyano]].<ref>Ettinger, James (2004) ''Jacquard's Web'' (sa Ingles), Oxford University Press</ref> Di gumagawa ang mga programang ginamit sa mga naturang makina ng iba pang ugali, bilang tugon sa mga iba't ibang pinapasok (''input'') at nilalabas (''output''), bukod sa nakasaad na tagubilin. Libo-libo na ang nagawang mga wikang pamprograma, at patuloy itong nadadagdagan kada taon. Isinusulat ang maraming wika sa anyong pautos (mga tagubiling kailangang gawin), habang ang ilan naman ay isinulat sa anyong paturol (binigay ang kailangang maging resulta, hindi kung paano ito dapat gawin), Madalas hinahati sa dalawa ang paglalarawan para sa mga wikang pamprograma: ang sintaksis (anyo) at ang semantika (kahulugan) nito. May mga dokumentong nagpapaliwanag sa ilang mga wika (madalas tinatawag sa Ingles bilang ''specification document''), tulad ng C na pinapaliwanag ng pamantayang ISO, habang ginagamit naman ng ilan, tulad ng Perl, ang ginagamit madalas ng karamihan at tinatanggap bilang sanggunian nito. May mga ilan ding gumagamit ng parehong paraan - may isang dokumentong naglalarawan sa wika, at galing naman sa napagkasunduan ng nakakarami ang mga karugtong (''extensions'') nito. == Kahulugan == Isang notasyon ang mga wikang pamprograma para makapagsulat ng mga programa sa kompyuter.<ref name=":0">{{cite book|last=Aaby|isbn=|language=en|archive-date=Nobyembre 8, 2012|access-date=Oktubre 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108043216/http://www.emu.edu.tr/aelci/Courses/D-318/D-318-Files/plbook/intro.htm|url-status=dead|year=2004|page=<!-- or pages= -->|first=Anthony|publisher=|location=|url=http://www.emu.edu.tr/aelci/Courses/D-318/D-318-Files/plbook/intro.htm|title=Introduction to Programming Languages|date=|author-link=|trans-title=Pagpapakilala sa mga Wikang Pamprograma}}</ref> May mga ilang naghihigpit sa terminong "wikang pamprograma" sa mga wikang kayang gawin ang lahat ng mga posibleng algoritmo.<ref name=":0" /><ref>Sa larangan ng matematika, ibig sabihin, ang mga wikang pamprograma ay kumpletong Turing. {{cite book|last=MacLennan|first=Bruce J.|author-link=|date=|title=Principles of Programming Languages|url=https://archive.org/details/principlesofprog0003macl|location=|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/principlesofprog0003macl/page/1 1]|isbn=978-0-19-511306-8|trans-title=Mga Prinsipyo ng mga Wikang Pamprograma|year=1987|language=en}}</ref> Importante ang katangian ng mga ito para masabi kung ano wikang pamprograma sa mga wikang hindi, tulad ng: '''Gamit (''Function'') at Layon (''Target'')''' :Isang wikang ginagamit para makapagsulat ng mga programa sa kompyuter ang ''wikang pamprograma''. Nangangahulugan nito na dapat nagsasagawa ang kompyuter ng mga pagkokompyut<ref>{{cite web|url=http://www.acm.org/sigs/sigplan/sigplan_bylaws.htm|title=Bylaws of the Special Interest Group on Programming Languages of the Association for Computing Machinery|last=ACM SIGPLAN|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|quote=The scope of SIGPLAN is the theory, design, implementation, description, and application of computer programming languages - languages that permit the specification of a variety of different computations, thereby providing the user with significant control (immediate or delayed) over the computer's operation. (''Ang saklaw ng SIGPLAN ay ang teorya, disenyo, implementasyon, paglalarawan, at ang paggamit sa mga wikang pamprogramang pangkompyuter - mga wikang nagpapahintulot sa pagtutukoy ng iba't ibang mga uri ng pagkakalkula, upang mabigyan ang tagagamit ng makabuluhang kontrol (agaran o naantala) sa operasyon ng kompyuter.'')|year=2003|trans-title=Mga batas ng espesyal na interesadong pangkat sa mga wikang pamprograma ng Asosasyon ng Makinarya ng Pagkakalkula|url-status=live|archive-date=Hunyo 22, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060622110145/http://www.acm.org/sigs/sigplan/sigplan_bylaws.htm}}</ref> o algoritmo at maaaring nakakapagkontrol ng mga panlabas na ''device'' tulad ng mga ''printer'', ''disk drive'', ''robot'', at iba pa.<ref>{{cite web|url=http://www.cs.brown.edu/people/tld/courses/cs148/02/programming.html|title=Programming Robots|last=Dean|first=Tom|date=|website=Building Intelligent Robots|publisher=Brown University Department of Computer Science|access-date=Oktubre 2, 2020|quote=|year=2002|trans-title=Pagprograma sa mga Robot|url-status=live|trans-website=Paggawa sa mga Matatalinong Robot|language=en}}</ref> Halimbawa, ginagawa kalimitan ng ibang programa ang mga programang ginawa sa wikang PostScript para makontrol ang isang printer o device na pan-''display''. Sa pangkalahatan, maaaring ilarawan ng mga wikang pamprograma ang kakalkulahin sa isang, posibleng basal (''abstract'') na, makina. Tinatanggap kadalasan na dapat maglaman ang isang kumpletong pagdedetalye sa isang wikang pamprograma ng isang paglalarawan sa isang (maaaring napakaperpekto, o ''idealized'') makina o tagaprosesong (''processor'') para sa wikang iyon.<ref>{{cite book|last=Narasimahan|first=R.|author-link=|date=|title=Programming Languages and Computers: A Unified Metatheory|url=|location=|publisher=|page=189 - 247|isbn=|trans-title=Wikang pamprograma at Kompyuter: Isang Pinagsanib na Metateorya|language=en}} '''''sa''''' {{cite book|last=Alt|first=Franz|author-link=|date=|title=Advances in computers|url=|location=|publisher=Academic Press|page=193|isbn=0-12-012108-5|volume=8|year=1994|quote=a complete specification of a programming language must, by definition, include a specification of a processor—idealized, if you will—for that language. (''Kailangan, ayon sa kahulugan nito, ng isang kumpletong paglalarawan sa wikang pamprograma ang paglalarawan ng isang tagaproseso - napakaperpekto, kung gusto mo - para sa wikang iyon.'')|language=en}}</ref> Sa praktikal na pananaw, kadalasang sinasama sa usapan patungkol sa mga wikang pamprograma ang kompyuter, kaya naman madalas pinag-aaralan at binibigyang-kahulugan sa makinang ito ang mga wikang pamprograma.<ref>{{cite book|last=Mordechai|first=Ben Ari|author-link=|date=|title=Understanding Programming Languages|url=|location=|publisher=John Wiley and Sons|page=<!-- or pages= -->|isbn=|trans-title=Pag-unawa sa mga Wikang Pamprograma|year=1996|quote=Programs and languages can be defined as purely formal mathematical objects. However, more people are interested in programs than in other mathematical objects such as groups, precisely because it is possible to use the program—the sequence of symbols—to control the execution of a computer. While we highly recommend the study of the theory of programming, this text will generally limit itself to the study of programs as they are executed on a computer. (''Maaaring bigyang-kahulugan ang mga programa't wika bilang mga lantay na pormal na matematikal na bagay. Gayunpaman, mas maraming tao ang interesado sa mga programa kaysa sa iba pang mga matematikal na bagay tulad ng mga grupo, sa kadahilanang posibleng gamitin ang programa - mga sunod-sunod na simbolo - para kontrolin ang gagawin ng kompyuter. Kahit na inirerekomenda naming pag-aralan ang teorya ng pagpoprograma, ang tekstong ito ay lilimitahan lamang para sa pag-aaral ng mga programang isinasagawa sa mga kompyuter.'')|language=en}}</ref> Iba ang mga natural na wika sa mga wikang pamprograma: ginagamit lamang kasi ang mga natural na wika para sa komunikasyon nang tao sa tao, habang ginagamit naman ang mga wikang pamprograma para sa komunikasyon sa pagitan ng tao sa makina sa pamamagitan ng mga tagubilin. '''Kabasalan''' '''(''Abstraction'')''' :Madalas naglalaman ang mga wikang pamprograma ng mga kabasalan (''abstraction'') para bigyang kahulugan at manipulahin ang mga istraktura ng datos (''data structures'') o di kaya'y kontrolin ang daloy ng gagawin (''flow of execution''). Ipinahahayag ng prinsipyo ng kabasalan (''abstraction principle'') ang praktikal na pangangailangan ng suporta ng mga wikang pamprograma sa sapat na antas ng kabasalan.<ref>{{cite book|last=Schmidt|first=David A.|author-link=|date=|title=The structure of typed programming languages|url=https://archive.org/details/structureoftyped0000schm|location=|publisher=MIT Press|page=[https://archive.org/details/structureoftyped0000schm/page/32 32]|isbn=0-262-19349-3|trans-title=Ang istraktura ng mga nakauring wikang pamprograma|year=1994|language=en}}</ref> Binuo ang prinsipyong ito bilang isang rekomendasyon sa mga nagpoprograma para gamitin nang maayos ang mga kabasalan.<ref>{{cite book|last=Pierce|first=Benjamin|author-link=|date=|title=Types and Programming Languages|url=https://archive.org/details/typesprogramming00pier_207|location=|publisher=MIT Press|page=363|isbn=978-0-262-16209-8|trans-title=Mga uri at Wikang Pamprograma|year=2002|language=en|url-access=limited}}</ref> '''Lakas na Magpahayag (''Expressive power'')''' :Inuuri ng teorya ng pagkokompyut (''computing theory'') ang mga wika base sa mga kalkulasyong kaya nilang gawin. Masasabing kumpletong Turing (''Turing complete'') ang isang wika kung kayang gawin nito ang lahat ng posibleng algoritmo. Madalas ituring ang ilang wika, tulad ng ANSI/ISO na SQL-92 at Charity, bilang isang wikang pamprograma kahit na hindi sila kumpletong Turing.<ref>{{cite web|url=http://www.contrib.andrew.cmu.edu/~shadow/sql/sql1992.txt|title=Information Technology – Database Language SQL (Proposed revised text of DIS 9075)|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=Oktubre 2, 2020|quote=|trans-title=Teknolohiyang Impormasyon - Database ng Wikang SQL (Iminungkahing binagong teksto ng DIS 9075)|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pll.cpsc.ucalgary.ca/charity1/www/home.html|title=The CHARITY Home Page|last=|first=|date=Disyembre 1996|website=|publisher=|access-date=Oktubre 2, 2020|quote=|url-status=dead|language=en|author=The Charity Development Group|archive-date=Hulyo 18, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718010551/http://pll.cpsc.ucalgary.ca/charity1/www/home.html}}</ref> Hindi madalas inuuri ang mga wikang pammarka (''markup languages''), tulad ng XML, [[HTML]], at troff, bilang mga wikang pamprograma.<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/XML/1999/XML-in-10-points.html|title=XML in 10 points|last=Bos|first=Bert|date=Hunyo 2, 2003|website=W3C|publisher=|access-date=Oktubre 5, 2020|quote=XML is not a programming language. (''Hindi isang wikang pamprograma ang XML.'')|trans-title=XML sa sampung punto|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090906083110/http://www.w3.org/XML/1999/XML-in-10-points.html|archive-date=Setyembre 6, 2009|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Powell|first=Thomas|author-link=|date=|title=HTML & XHTML: the complete reference|url=https://archive.org/details/htmlxhtmlcomplet0000powe|location=|publisher=McGraw-Hill|page=[https://archive.org/details/htmlxhtmlcomplet0000powe/page/25 25]|isbn=978-0-07-222942-4|trans-title=HTML & XHTML: ang kumpletong sanggunian|language=en|year=2003|quote=HTML is not a programming language. (''Hindi isang wikang pamprograma ang HTML.'')}}</ref><ref>{{cite book|last=Dykes|first=Lucinda|author-link=|date=|title=XML For Dummies|url=https://archive.org/details/html4fordummies00titt_2|location=|publisher=Wiley|isbn=978-0-7645-8845-7|url-access=registration|edition=Ika-4 na|year=2005|last2=Tittel|first2=Ed|trans-title=XML para sa Mangmang|language=en}}</ref> Gayunpaman, maaaring magkaroon ang mga wikang pamprograma ng kaparehong sintaksis (anyo) tulad ng mga wikang pammarka basta may semantikang pangkalkula na binigay. Halimbawa nito ang wikang XSLT, isang kumpletong Turing na wika na may sintaksis kapareho sa XML.<ref>{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms767587(VS.85).aspx|title=XSLT is a Programming Language|accessdate=Oktubre 8, 2020|url-status=live|website=[[Microsoft]] Docs|date=Oktubre 27, 2016|language=en|trans-title=Wikang Pamprograma ang XSLT}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=Michael|title=Programming Language Pragmatics|url=https://archive.org/details/programminglangu00scot_912|url-access=limited|publisher=Morgan Kaufmann|year=2006|isbn=978-0-12-633951-2|page=[https://archive.org/details/programminglangu00scot_912/page/n834 802]|quote=XSLT, though highly specialized to the transformation of XML, is a Turing-complete programming language. (''Ang XSLT, kahit na dalubhasa sa pagbabago ng XML, ay isang kumpletong Turing na wikang pamprograma.'')|language=en|trans-title=Mga Pragmatiko ng Wikang Pamprograma}}</ref> Isa pang halimbawa ang LaTeX, isang wikang madalas gamiting panggawa ng istraktura ng mga dokumento at may ''subset'' na kumpletong Turing.<ref>{{cite web|last1=Oetiker|website=tobi.oetiker.ch|trans-title=Ang Isang Di Gaanong Maiksing Pagpapakilala sa LATEX 2ε|archivedate=Marso 14, 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170314015536/https://tobi.oetiker.ch/lshort/lshort.pdf|url-status=live|date=Hunyo 20, 2016|format=Bersyon 5.06|pages=1–157|url=https://tobi.oetiker.ch/lshort/lshort.pdf|first1=Tobias|title=The Not So Short Introduction to LATEX 2ε|first4=Elisabeth|last4=Schlegl|first3=Irene|last3=Hyna|first2=Hubert|last2=Partl|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Syropoulos|first=Apostolos|author2=Antonis Tsolomitis|author3=Nick Sofroniou|title=Digital typography using LaTeX|url=https://archive.org/details/digitaltypograph00syro_587|url-access=limited|publisher=Springer-Verlag|year=2003|isbn=978-0-387-95217-8|page=[https://archive.org/details/digitaltypograph00syro_587/page/n237 213]|quote=TeX is not only an excellent typesetting engine but also a real programming language.|trans-title=Tipograpiyang digital gamit ang LaTeX|language=en}}</ref> Madalas ring ginagamit ang terminong '''wikang pangkompyuter''' bilang kasingkahulugan ng wikang pamprograma,<ref>{{cite book|last=Edmunds|first=Robert A.|author-link=|date=|title=The Prentice-Hall standard glossary of computer terminology|url=https://archive.org/details/prenticehallstan0000edmu|location=|publisher=Prentice-Hall|page=[https://archive.org/details/prenticehallstan0000edmu/page/91 91]|isbn=|year=1985|language=en|trans-title=Ang pamantayang talahulungunan ng mga terminolohiyang pangkompyuter ng Prentice-Hall}}</ref> subalit iba-iba ang paraan ng paggamit ng mga nasa larangan sa dalawang termino, pati na sa kung anong sakop ng bawat isa. Inilalarawan ng isang paggamit ang mga wikang pamprograma bilang isa lamang pangkat ng wikang pangkompyuter.<ref>{{cite web|url=http://home.mis.u-picardie.fr/~site-ic/site/IMG/pdf/ICSOFT2007_final.pdf|last2=Lapujade|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707093557/http://home.mis.u-picardie.fr/~site-ic/site/IMG/pdf/ICSOFT2007_final.pdf|archive-date=Hulyo 7, 2015|last4=Fürst|first4=Frédéric|last3=Kassel|first3=Gilles|first2=Anne|title=Towards a General Ontology of Computer Programs|quote=|access-date=Oktubre 8, 2020|publisher=|website=|date=|first=Pascal|last=Lando|trans-title=Tungo sa isang Pangkalahatang Ontolohiya ng mga Programang Pangkompyuter}}</ref> Madalas ring inlalarawan bilang mga wikang pangkompyuter ang mga wikang ginagamit sa larangan ng pagkokompyut na may ibang layunin kaysa sa gumawa ng isang programa sa kompyuter. Halimbawa, itinuturing mga wikang pangkompyuter ang mga wikang pammarka para maidiin na hindi sila ginagamit sa larangan ng pagpoprograma.<ref>{{cite book|last=Bajpai|first=S.K.|author-link=|date=|title=Introduction To Computers And C Programming|url=|location=|publisher=New Age International|page=346|isbn=81-224-1379-X|year=2007|language=en|trans-title=Pagpapakilala sa mga Kompyuter at Pagprograma sa [wikang] C}}</ref> Samantala, may isa ring paggamit na naglalarawan sa mga wikang pangkompyuter bilang isang pangkat lamang ng mga wikang pamprograma, kung isasama ang teoretikal na pagbubuo para maiprograma ang mga basal (''abstract'') na makina, sa kadahilanang tumatakbo lamang ang mga wikang pangkompyuter sa mga kompyuter, isang makinang may limitadong pinagkukunan ng lakas ng ''hardware''.<ref>{{cite book|last=Narasimahan|first=R.|author-link=|date=|title=Programming Languages and Computers: A Unified Metatheory|url=|location=|publisher=|page=189 - 247|isbn=|trans-title=Wikang pamprograma at Kompyuter: Isang Pinagsanib na Metateorya|language=en|quote=[...] the model [...] for computer languages differs from that [...] for programming languages in only two respects. In a computer language, there are only finitely many names—or registers—which can assume only finitely many values—or states—and these states are not further distinguished in terms of any other attributes. [talababa ng may-akda:] This may sound like a truism but its implications are far reaching. For example, it would imply that any model for programming languages, by fixing certain of its parameters or features, should be reducible in a natural way to a model for computer languages (''[...] ang modelo [...] para sa mga wikang pangkompyuter ay iba sa mga [...] para sa mga wikang pamprograma sa dalawang kaparaanan lamang. Sa isang wikang pangkompyuter, may limitadong dami ng mga pangalan-o rehistro-na kaya lamang tumanggap ng limitadong dami ng halaga-o estado-at ang mga estadong ito ay hindi na ibinukod sa iba pang mga katangian. [talababa] Nagmumukha itong katotohanan pero malayo ang naaabot ng mga implikasyon nito. Halimbawa, masasabing mababawasan sa natural na paraan ang kahit anong modelo ng mga wikang pamprograma, sa pamamagitan ng pagsasaayos sa ilang partikular na parametro nito o tampok, sa isang modelong para sa mga wikang pangkompyuter'')}}</ref> Idiniin ni John C. Reynolds na katulad din ng mga wikang pamprograma ang mga wikang may pormal na pagdedetalye (''formal specification languages'') sa kadahilanang pareho silang mga wikang ginagamit para magsagawa (''execute'') ng isang bagay. Katwiran niya, mga wikang pamprograma din ang mga pinapasok na teksto at maging mga grapiko na nakakaapekto sa ugali ng kompyuter, kahit na karaniwang mga hindi kumpletong Turing ang mga ito. Pinuna rin niya na ang pagbabalewala sa mga konsepto ng wikang pamprograma ay ang dahilan kung bakit maraming lamat at butas ang mga pormat ng pag-''input''.<ref>{{cite magazine|last=Reynolds|first=John C.|date=Nobyembre 2008|title=Some thoughts on teaching programming and programming languages|url=|magazine=SIGPLAN Notices|location=|publisher=|access-date=|volume=43|issue=11|page=109}}</ref> == Kasaysayan == === Mga panimulang pagpapaunlad === Pinoprograma nang walang tulong mula sa mga nakalagay na programa (''stored program'') ang pinakaunang mga kompyuter, tulad ng ''Collosus'', sa pamamagitan ng pagbago sa sirkito o di kaya'y magtakda gamit ng mga pisikal na kontrol. Lumipas ang ilang taon, maisusulat na ang mga programa gamit ng mga wikang pangmakina, kung saan maaaring magsulat ang isang tagaprograma ng mga tagubuling nakanumero at direkta itong isasagawa ng makina. Halimbawa, maaaring magkaroon ng tatlong numero ang tagubilin para ipagdagdag ang dalawang halagang nasa magkaibang lokasyon sa memorya: isang ''opcode'' (pinaiksing ''operation code'' o kodigo ng operasyon) na pumipili sa operasyon ng "pagdagdag" kasama ng dalawang lokasyon sa memorya. Binabasa ang mga programang ito, mapa-sampuan (''decimal'') man o dalawahan (''binary''), gamit ng mga ''punched card'', ''paper tape'', ''magnetic tape'', o di kaya'y binubukas-sara gamit ng mga ''switch'' na nasa harapang panel ng nasabing kompyuter. Kalaunan, tinawag ang mga wikang pangmakina bilang mga ''wikang pamprograma ng unang henerasyon'' (1GL, "''first generation language"''). Sumunod na ginawa ang mga ''wkang pamprograma ng ikalawang henerasyon'' (2GL, "''second generation language''"), mas kilalang mga wikang assembly. Malapit pa rin ang mga wikang nasa henerasyong ito sa arkitektura ng mga tagubilin ng isang kompyuter. Ginawa ito na may intensyong maging mas madaling mabasa ng tao at nang mabawasan ang mga pagkakamaling posibleng magawa ng tagaprograma sa kakakompyut ng mga adres. Una namang isinulat ang ''mataas na wikang pamprograma'' o mga ''wikang pamprograma ng ikatlong henerasyon'' (3GL, "''third generation language''") noong dekada 1950s. Ang Plankalkül, ginawa para sa Alemang kompyuter na Z3 ni Konrad Zuse noong 1943 hanggang 1945, ay isang halimbawa ng sinaunang mataas na wikang dinisenyo para sa mga kompyuter, pero hindi ito nasubukan hanggang noong 1998 at 2000. Isa sa mga itinuturing na unang halimbawa ng mataas na wikang ginawa para sa elektronikong kompyuter ang Short Code, isang mungkahi noong 1949 ni John Mauchly. Di tulad ng kodigong pangmakina, nakasulat gamit ng mga ekpresyong matematikal sa anyong mauunawaan ng nagbabasa ng kodigo ang bawat pahayag ng wika. Kaso lamang, kinakailangan nitong isalin sa kodigong pangmakina sa kada pagtakbo ng mga programang nakasulat sa wikang ito, na lalo pang nagpabagal imbes na magpabilis sa proseso. Ginawa naman ni Alick Glennie ang Autocode noong unang bahagi ng dekada 1950s sa Pamantasan ng Manchester. Bilang isang wikang pamprograma, gumagamit ito ng isang [[kompayler]] para agad na masalin ang wika sa kodigong pangmakina. Ang unang kadigo at kompayler na ginawa ay ginawa noong 1952 para sa kompyuter na Mark 1 sa naturang pamantasan. Ito ang itinuturing na kauna-unahang nakokompayl na mataas na wikang pamprograma. Noong 1954, ginawa ni R.A. Brooker ang ikalawang autocode para sa Mark 1 at tinawag na "Mark 1 Autocode." Gumawa rin si Brooker ng ''autocode ''para naman sa kompyuter na Ferrari Mercury noon ding dekadang iyon sa tulong ng Pamantasan ng Manchester. Ginawa naman ni D.F. Hartley ng Laboratoryong Pangmatematika ng Pamantasan ng Cambridge noong 1961 ang bersiyon nito para sa makinang EDSAC 2. Kilala bilang ''EDSAC 2 Autocode'', direktang ginawa ito mula sa ''autocode'' ng Mercury na may ilang pagbabago para umakma sa lokal na paggamit. Kilala ito dahil sa pag-ooptimisa sa kodigong nakabagay (''object code'') at pagsusuri sa pinagmulang wika (''source language diagnostics''), mga bagay na kinokonsiderang nakaabante noong panahong iyon. Kasabayan (ngunit hiwalay) nito ang Atlas Autocode na ginawa para naman sa makinang Atlas 1 ng Pamantasan ng Manchester. Noon ding taong 1954, inimbento ni John Backus sa IBM ang wikang FORTRAN. Ito ang kauna-unahang pangkalahatang wikang pamprogramang marami ang gumamit na ginawa para gamitin, imbes na panukala lamang o pagpatunay mula sa isang papel. Ginagamit pa rin hanggang ngayon ang naturang wika para sa mga malalakas at matitinding pagkokompyut at mga programang sumusukat sa bilis ng mga superkompyuter. Smantala, sa [[Estados Unidos]], ginawa ni Grace Hopper ang wikang FLOW-MATIC. Ginawa ito para sa kompyuter na UNIVAC sa Remington Rand mula noong 1955 hanggang 1959. Napansin ni Hopper at ang kagrupo niya na hindi komportable ang mga ''customer'' ng paproseso ng mga datos sa negosyo sa mga notasyong pangmatematika, kaya naman ginawa nila ang wikang nakasulat sa wikang Ingles at sumubok ng isang ''prototype''. Inilabas sa publiko noong 1958 ang kompayler ng nasabing wika, at maituturing na kumpleto na ito noong 1959. Malaki ang impluwensiya ng FLOW-MATIC sa disenyo ng wikang COBOL, dahil tanging ito at ang direktang apo nitong AIMACO lamang ang aktwal na ginagamit noong panahong iyon. == Mga wikang pamprograma == Ang ilan sa mga halimbawa ng mga wikang pamprograma ay ang mga sumusunod: *[[:en:Ada_(programming_language)|ADA]] (en) * [[ASP]] *[[BASIC]] * [[C (wikang pamprograma)|C]] *[[:en:C++|C++]] (en) *[[:en:C_Sharp_(programming_language)|C#]] (en) *[[Catrobat]] * [[Java (programming language)|Java]] *[[:en:Lisp_(programming_language)|Lisp]] (en) * [[Pascal (programming language)|Pascal]] *[[:en:Perl|Perl]] (en) *[[:en:PEARL|PEARL]] (en) * [[Python (programming language)|Python]] *[[:en:Scratch_(programming_language)|Scratch]] (en) * [[Smalltalk]] * [[Visual Basic]] * [[Visual C]] [[Kategorya:Wikang pangkompyuter| ]] == Sanggunian == <references /> {{Stub|Kompyuter}} ovnxli498cpqa86ungtwyu0jd3bt3bf 0 7939 2225533 2215620 2026-09-15T07:56:49Z ~2026-48682-52 166170 Inayos ang baybay 2225533 wikitext text/x-wiki :''Para sa bansa sa Timog Amerika, tingnan ang [[Ekwador (bansa)]].'' [[File:Equator and Prime Meridian.svg|thumb|300px|Mga bansang nadadaanan ng Ekwador (pula) o ng [[Punong Meridyano]] (bughaw)]] Ang '''ekwador''' (Kastila: ''ecuador terrestre'', Portuges: ''equador'', Ingles: ''equator'', bigkas: /ek-wey-tor/) ay isang kathang-isip na [[bilog|linya]] na gumuguhit sa palibot ng isang [[planeta]] sa layong kalahati sa pagitan ng mga [[dulo ng mundo|polo ng mundo]] (''pole'' sa Ingles). Hinahati ng ekwador ang planeta sa [[Hilagang Hemispero]] at [[Katimugang Hemispero]]. Ang [[latitud]] ng ekwador ay, sa kahulugan, 0°. Nasa 40,075 [[kilometro|km]], o 24,901 [[milya]] ang haba ng ekwador ng [[daigdig]]. ==Mga bansa at teritoryo ng ekwador== {{kml}} Ang ekwador ay sumasaklaw sa lupain ng 11 [[bansa]]. Simula sa [[Punong meridyano]] n at papuntang silangan, ang Equator ay dumadaan sa: {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | Longitude / latitude ! scope="col" | Bansa, teritoryo o dagat ! scope="col" | Mga Tala |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|N|0|E|type:landmark|name=Prime Meridian}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karagatang Atlantiko]] | style="background:#b0e0e6;" | [[Gulf of Guinea]] |- | {{Coord|0|0|N|6|31|E|type:country|name=São Tomé and Príncipe}} ! scope="row" | {{STP}} | [[Ilhéu das Rolas]] |- | {{Coord|0|0|N|9|21|E|type:country|name=Gabon}} ! scope="row" | {{GAB}} | pumasa {{convert|8.9|km|abbr=on}} timog ng Ayem,{{convert|10.6|km|abbr=on}} sa hilaga ng [[Mayene]], [[Booue]] |- | {{Coord|0|0|N|13|56|E|type:country|name=Republic of the Congo}} ! scope="row" | {{COG}} | Passing through the town of [[Makoua]]. |- | {{Coord|0|0|N|17|46|E|type:country|name=Democratic Republic of the Congo}} ! scope="row" | {{COD}} | Passing {{convert|9|km|abbr=on}} south of central [[Butembo]] |- | {{Coord|0|0|N|29|43|E|type:country|name=Uganda}} ! scope="row" | {{UGA}} | Passing {{convert|32|km|abbr=on}} south of central [[Kampala]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|32|22|E|type:waterbody|name=Lawa ng Victoria}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Lawa ng Victoria]] | style="background:#b0e0e6;" | Passing through some islands of {{UGA}} |- | {{Coord|0|0|N|34|0|E|type:country|name=Kenya}} ! scope="row" | {{KEN}} | Passing {{convert|6|km|abbr=on}} north of central [[Kisumu]] |- | {{Coord|0|0|N|41|0|E|type:country|name=Somalia}} ! scope="row" | {{SOM}} | |-valign="top" | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|42|53|E|type:waterbody|name=Indian Ocean}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karagatang Indiyano]] | style="background:#b0e0e6;" | Dumadaan sa pagitan ng [[Huvadhu Atoll]] at [[Fuvahmulah]] ng {{MDV}} |- | {{Coord|0|0|N|98|12|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | The [[Batu Islands]], [[Sumatra]] at [[Lingga Islands]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|104|34|E|type:waterbody|name=Karimata Strait}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karimata Strait]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|109|9|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | [[Borneo]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|117|30|E|type:waterbody|name=Makassar Strait}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Makassar Strait]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|119|40|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | [[Sulawesi|Sulawesi (Celebes)]] |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|120|5|E|type:waterbody|name=Gulf of Tomini}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Gulf of Tomini]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|124|0|E|type:waterbody|name=Molucca Sea}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Molucca Sea]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|127|24|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | Kayoa and [[Halmahera]] islands |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|127|53|E|type:waterbody|name=Halmahera Sea}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Halmahera Sea]] | style="background:#b0e0e6;" | |- | {{Coord|0|0|N|129|20|E|type:country|name=Indonesia}} ! scope="row" | {{IDN}} | [[Gebe]] and Kawe islands |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|129|21|E|type:waterbody|name=Karagatang Pasipiko}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karagatang Pasipiko]] | style="background:#b0e0e6;" | Dumadaan sa pagitan ng mga atoll ng [[Aranuka]] and [[Nonouti]], {{KIR}} (at {{Coord|0|0|N|173|40|E}}) |- | {{Coord|0|0|N|80|6|W|type:country|name=Ecuador}} ! scope="row" | {{ECU}} | Dumadaan sa {{convert|24|km|abbr=on}} hilaga ng gitnang [[Quito]], malapit sa [[Ciudad Mitad del Mundo|Mitad del Mundo]], at nasa lugar ng [[Catequilla]], isang ruin na pre-Columbian<br/>Karagdagan, [[Isabela Island (Ecuador)|Isabela Island]] in the [[Galápagos Islands]] |- | {{Coord|0|0|N|75|32|W|type:country|name=Colombia}} ! scope="row" | {{COL}} | Dumadaan sa {{convert|4.3|km|abbr=on}} hilaga sa hangganan ng [[Peru]] |-valign="top" | {{Coord|0|0|N|70|3|W|type:country|name=Brazil}} ! scope="row" | {{BRA}} | [[Amazonas (Brazilian state)|Amazonas]]<br/> [[Roraima]]<br/> [[Pará]]<br/> [[Amapá]] (passing slightly south of the city center of the state capital [[Macapá]]) |- | style="background:#b0e0e6;" | {{Coord|0|0|N|49|21|W|type:waterbody|name=Karagatang Atlantiko}} ! scope="row" style="background:#b0e0e6;" | [[Karagatang Atlantiko]] | style="background:#b0e0e6;" | At the [[:sv:Canal Perigoso|Perigoso Canal]] on the mouth of the [[Amazon River]] |- |} *[[Countries equateral climate]] *[[Indonesia]] *[[Malaysia]] *[[Singapore]] *[[Papua new Guinea]] *[[Papua Indonesia]] *[[hilagang Australia]] *[[Mindanao Philippines]] *[[Visayas Philippines]] [[Tropiko rainforest climate]] *[[Indonesia]] *[[Visayas Philippines]] *[[Mindanao Philippines]] *[[Singapore]] *[[Malaysia]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{commons category|Equator}} [[Kategorya:Mga guhit ng latitud|0]] [[Kategorya:Heodesiya]] [[Kategorya:Mga tropiko]] {{stub|Heograpiya}} czu4cy6se6mbyvs4dz71y4dnzu7zlx1 0 8298 2225365 2175850 2026-09-14T12:31:37Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Athena]] sa [[Atena]] 2115867 wikitext text/x-wiki {{otheruses|Athina}} [[Talaksan:Vienna Pallas closeup.jpg|thumb|250px|right|Si Athena, habang nakatuntong sa kanang kamay niya si [[Nike (mitolohiya)|Nike]].]] :''Para sa punong lungsod ng Gresya, tingnan ang [[Atenas]].'' Si '''Atena''', ([[wikang Griyego|sulat Griyego]]: Αθηνά; [[Wikang Latin|Latin]]: '''Athena''' o '''Pallas Athena'''<ref name=NBK>{{cite-NBK|Pallas Athena, Athena, ''Goddess of Wisdom''}}, pahina 357-361.</ref>), ang [[Gresya|Griyegong]] diyosa ng karunungan, sining, at [[digmaan]], na katumbas ni '''Minerva''' sa [[mitolohiyang Romano|mitolohiyang]] [[Sinaunang Roma|Romano]].<ref name=NBK/><ref name=Gardner>{{cite-Gardner|Athena, Minerva}}, pahina 107.</ref> Sa kanya ipinangalan ang [[lungsod-estado]] ng [[Atenas]], ang kanyang lungsod na pangkasalukuyang punong lungsod ng buong [[Gresya]]. Pinakadakila sa mga templong itinayo para sa kanya ang [[Parthenon|Partenon]].<ref name=NBK/><ref name=Gardner/> == Paglalarawan == Si Athena ay isang ''[[birhen|parthenos]]'', sa wikang Griyego, o [[birhen]]. Hindi siya isinilang mula sa [[sinapupunan]] ng isang babae. Sa halip, nagmula siya sa [[ulo]] ng kanyang amang si [[Zeus]].<ref name=NBK/><ref name=Gardner/> Noong ipinanganak, balot na ang kanyang buong katawan ng mga baluting pandigma. Mayroon siyang [[abuhin]]g mga mata, at may marangal na pagtindig at pagkilos. Mataas niyang hinahawakan ang kanyang sibat. Kasama sa kanyang mga baluti ang ''aegis'', isang kalasag na pangdibdib. Mayroon siyang pantawag na pangdigmaan o sigaw na panglabanan na nakakapagdala ng takot sa mga kalalakihan at iba pang mga tao. Ngunit bagaman kalimitang kasangkot sa mga digmaan, hindi niya nais ang labanan dahil lamang sa kasiyahan o kasiglahang nakukuha mula rito. Isa siya sa itinuturing na pinakamarunong at pinakamakapangyarihang sa mga diyosa.<ref name=NBK/> == Tingnan din == * [[Ares]], diyos ng digmaan ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Greek mythology (deities)}} {{commons|Athena}} [[Kategorya:Mga Griyegong diyos|Athina]] {{stub}} t9553mwcr3cmg3wkcnk5mbr8u5jv01e 0 8404 2225535 2188210 2026-09-15T08:19:07Z ~2026-49882-87 166363 /* Mga kilalang tao */ 2225535 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 |infoboxtitle = Lungsod ng Makati |native_name = ᜋᜃᜆᜒ |image_skyline = Makati City Skyline.jpg |image_caption = Panoramang urbano ng Makati |seal = available |sealfile = Ph_seal_ncr_makati.png |locatormapfile = Makati in Metro Manila.svg |caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Makati |region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] |province = — |founded = 1 Hunyo 1670 |cityhood = 2 Enero 1995 |districts = Una at Ikalawang Distrito ng Makati |barangays = 23 |class = Unang Klase |mayor = Mar-Len Abigail S. Binay-Campos |vice_mayor = Monique Q. Lagdameo |areakm2 = 19.76 |pop2015 = 582,602 |popden2015 = |language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] |website = {{url|www.makati.gov.ph}} |coordinate = | }} Ang '''Makati''', opisyal na '''Lungsod ng Makati''', ay isang [[lungsod]] sa [[Pilipinas]], at isa sa labing-anim na mga lungsod na bumubuo sa [[Kalakhang Maynila]]. Ito ang sentro ng kalakalan, pananalapi at negosyo sa Pilipinas. Dito matatagpuan ang karamihan ng mga malalaking kompanyang banyaga pati na rin ang mga tanggapan ng mga malalaking lokal na korporasyon ng bansa.<ref>{{cite web |url=http://www.makaticity.com/about/|title=About Makati, Philippines |accessdate=June 5, 2013 |publisher=Makaticity.com}}</ref> Ang mga pangunahing mga bangko, korporasyon, pamilihan, at mga embahada ay matatagpuan din sa lungsod. Ang pinakamalaking tanggapan ng [[Philippine Stock Exchange]] ay matatagpuan sa [[Abenida Ayala]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://ww.whereinmanila.com/philippine-stock-exchange-ayala-tower-1 |access-date=2017-03-11 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221101/http://ww.whereinmanila.com/philippine-stock-exchange-ayala-tower-1 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mbc.com.ph/ |title=Makati Business Club |publisher=Mbc.com.ph |date= |accessdate=2013-03-26}}</ref> Kilala rin ang Makati bilang isa sa mga pangunahing sentro ng kultura at libangan sa [[Kalakhang Maynila]].<ref>{{cite web|url=http://www.touristcenter.com.ph/philippines/information/makati.html |title=Tourist information and services on Makati City Philippines |publisher=Touristcenter.com.ph |date= |accessdate=2013-03-26}}</ref> [[Talaksan:Makati Skyline.jpg|thumb|left|170px|Makati]] Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. Ang ika-17 pinakamalaking lungsod ang Makati sa buong Pilipinas batay sa populasyon. Bagaman ang populasyon nito ay kalahating milyon lamang, ang populasyon nito tuwing araw ay tinatayang higit pa sa isang milyon dahil sa dami ng taong nagtutungo dito upang magtrabaho, mamili, o mangalakal. Ang trapiko ay malimit na inaasahan tuwing ''rush hour'' at panahon ng ''holiday.''<ref>{{cite web |url=http://www.tourism.gov.ph/SitePages/InteractiveSitesPage.aspx?siteID=88 |title=NATIONAL CAPITAL REGION (NCR) > Makati City |publisher=Department of Tourism |year=2009 |accessdate=2013-05-23 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203031144/http://www.tourism.gov.ph/SitePages/InteractiveSitesPage.aspx?siteID=88 |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan<ref name="modyul">{{cite book|last=|first=|title=Modyul ng Makati|year=2006|publisher=Pamahalaan ng Makati|pages=}}</ref>== [[Talaksan:Manila December 1982-5.jpg|thumb|left|[[Abenida Ayala]] noong 1982]] Noong 1470, nasa ilalim ng pamumuno ni Lakan Tagkan at ng kanyang maybahay na si Bouan ang lugar na sakop ngayon ng Makati. Nakita ni kongkistador [[Miguel Lopez de Legaspi]] ang lugar noong 1571 at itinanong sa mga katutubo ang pangalan ng lugar. Sumagot ang mga katutubo ng “Makati-na” sa pag-aakalang ang itinatanong ay ang [[Ilog Pasig]]. Noong 1578 hanggang 1670, napasailalim ang “visita”, isang distrito ng Sta. Ana de Saya sa pamamahala ng mga paring Fransiscano. Tinawag ang lugar na '''San Pedro de Macati''', bilang pagkilala sa nagbigay ng lupa, si Don Pedro Brito. Tinawag ang lugar na “Sampiro”, mula sa mabilisang pagbigkas ng "San Pedro". Kumita ang San Pedro de Makati o Sampiro sa pagbebenta ng paso noong 1608. Naging isang bayan ng [[Maynila]] ang San Pedro de Makati noong 1890. Nagkaroon ng isang pangulong municipal ang Makati matapos ang [[Digmaang Pilipino-Amerikano]] noong 1900. Noong 11 Hulyo 1901, sa pamamagitan ng Batas Komonwelt ng Pilipinas Blg. 137, isinama ang Makati sa [[lalawigan ng Rizal]]. Noong 28 Pebrero 1914, itinakda ng Batas Lehislatura ng Pilipinas Blg. 2390 ang pagpapalit ng pangalang San Pedro de Makati sa Makati, na naging opisyal na pangalan nito. Noong 1937, itinatag ang unang paliparan sa [[Timog-Silangang Asya]], ang Toreng Neilson. Itinayo ang Makati Commercial Center noong 1956. Itinayo ang bagong gusali ng pamahalaang lokal noong 1962. Itinalaga ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Corazon Aquino]] si [[Jejomar C. Binay]] bilang OIC ng Makati. Nahalal siyang punong-bayan noong 1988. Muli siyang nahalal noong 1992, 1995, 2001, 2004 at 2007. Nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]] ang Batas Republika Blg. 7854 noong 2 Enero 1995 na ginawang lungsod ang Makati. Pinagtibay ito ng mga mamamayan sa isang plebisito noong 4 Pebrero 1995. == Heograpiya == Ang lungsod ng Makati ay matatagpuan sa loob ng bilog na 14′40″ °north at 121′3″ °E right sa gitna ng Kalakhang Maynila. Ang karatig ng lungsod sa hilaga ay ang Ilog Pasig at nakaharap sa lungsod ng Mandaluyong, sa hilagang-silangan naman ay ang Pasig, sa timog-silangan ang munisipalidad ng Pateros at lungsod ng Taguig, sa hilagang-kanluran ang Maynila, at sa timog-kanluran ay Pasay. Ang lungsod ng Makati ay may kabuuang lawak na 27.36 kilometro kwadrado. ==Lokal na pamahalaan== ===Mga Barangay=== [[Talaksan:Barangay map of Makati with labels (2023).svg|thumb|300x300px|Mapa ng lungsod ng Makati]] Ang Makati ay nahahati sa 33 mga barangay (ang pinakamaliit na lokal na pamahalaan na antas) na humahawak sa pamamahala sa isang mas maliit na lugar. {| class="wikitable" |- ! Barangay ! Populasyon (2004) ! Populasyon (2010) ! Sukat (km2) ! Distrito |- | Bangkal | 22,433 | 23,378 | 0.74 | Ika-1 |- | Bel-Air | 9,330 | 18,280 | 1.71 | Ika-1 |- | Carmona | 3,699 | 3,096 | 0.34 | Ika-1 |- | Dasmariñas | 5,757 | 5,654 | 1.90 | Ika-1 |- | Forbes Park | 3,420 | 2,533 | 2.53 | Ika-1 |- | Guadalupe Nuevo | 22,493 | 18,271 | 0.57 | Ika-2 |- | Guadalupe Viejo | 13,632 | 16,411 | 0.62 | Ika-2 |- | Kasilawan | 6,224 | 5,291 | 0.09 | Ika-1 |- | La Paz | 8,843 | 7,931 | 0.32 | Ika-1 |- | Magallanes | 7,509 | 5,576 | 1.20 | Ika-1 |- | Olympia | 20,172 | 21,270 | 0.44 | Ika-1 |- | Palanan | 16,614 | 17,283 | 0.65 | Ika-1 |- | Pinagkaisahan | 6,186 | 5,804 | 0.16 | Ika-2 |- | Pio del Pilar | 22,495 | 27,035 | 1.20 | Ika-1 |- | Poblacion | 8,446 | 17,120 | 0.46 | Ika-1 |- | San Antonio | 12,226 | 11,443 | 0.89 | Ika-1 |- | San Isidro | 8,686 | 7,589 | 0.50 | Ika-1 |- | San Lorenzo | 6,487 | 10,006 | 2.09 | Ika-1 |- | Santa Cruz | 7,419 | 7,440 | 0.47 | Ika-1 |- | Singkamas | 6,226 | 7,426 | 0.13 | Ika-1 |- | Tejeros | 16,820 | 13,868 | 0.29 | Ika-1 |- | Urdaneta | 3,817 | 3,717 | 0.74 | Ika-1 |- | Valenzuela | 5,908 | 7,261 | 0.24 | Ika-1 |- |} ==Demograpiko== {{Populasyon}} Ang lungsod ng Makati ay mayroong populasyon na 582,602 ayon sa 2015 Census. Ang Makati ay ang ika-9 sa pinakamaking bilang ng tao sa mga lungsod at munisipalidad ng Kalakhang Maynila. 88.9% ng mga nakatira sa Makati ay kabilang sa relihiyon na Roman Catholic. Base sa Transport and Traffic Improvement Plan 2004-2014 ng lungsod, ang populasyon ng lungsod sa araw ay tinataya sa 3.7 milyon tuwing mga ''weekday'', at karamihan sa mga tao na ito ay nagtatrabaho, nagnenegosyo, o namimili. ==Tanawing panoramiko== {{wide image|Makati skyline mjlsha.jpg|1000px|<center>Tanaw ng Makati sa Umaga}} {{wide image|Skyline_of_Makati_at_night.jpg|1000px|<center>Tanaw ng Makati sa Gabi}} == Mga kilalang tao == *[[Andrew Julian Romualdez]], congressman *[[Mikey Arroyo]], congressman *[[Lino Cayetano]], direktor; politiko *[[Donita Nose]], stand-up comedian; komedyante *[[Bubbles Paraiso]], artista *[[Mark Leviste]], politiko *[[Marco Gumabao]], artista *[[Pío del Pilar]], rebolusyonaryong heneral *[[Jejomar Binay]], dating bise presidente ng Pilipinas *Si Dra. [[Elenita Binay]], manggagamot, dating mayor na lokal na politiko ng lungsod *[[Nancy Binay]], dating senador at incumbent mayor *[[Abigail Binay]], dating alkalde ng lungsod at 2025 senatorial candidate *[[Jejomar Binay Jr.]], dating politiko *[[Michelle Dee]], artista *[[Vhong Navarro]], TV host, aktor at dancer *[[Ciara Sotto]], artista *[[Julia Clarete]], artista *[[China Roces]], artista *[[Jhong Hilario]], aktor, mananayaw, TV host at dating 1st district councilor *[[Teodoro Locsin Jr.]], mamamahayag, abogado, diplomat at dating kinatawan ng 1st district *[[Monsour del Rosario]], aktor, atleta at dating kinatawan ng 1st district *[[Joker Arroyo]], abogado, dating kinatawan ng 1st district at dating senador *[[Agapito Aquino]], dating senador at dating 2nd kinatawan ng distrito *[[Rico J. Puno]], mang-aawit at dating konsehal ng 1st district *[[Chiquito (aktor)|Chiquito]], aktor at dating bise alkalde *[[Sandro Reyes]], [[pambansang koponan ng football ng Pilipinas]] na manlalaro *[[Rhian Ramos]], artista *[[Mike Arroyo]], dating unang ginoo *[[Bela Padilla]], artista *[[Heaven Peralejo]], artista *[[Albie Casiño]], artista *[[CJ Tañedo]], pintor *[[Migz Zubiri]], politiko at negosyante ==Mga Medya== *DWOG-AM 1026 kHz SMNI Radio (Omega Broadcasting System, Inc.) ==Mga sanggunian== {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Metro Manila}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Makati]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] {{stub|Pilipinas|Kasaysayan}} p6i97wlo04vo95qrirnxt2lbd41myo0 0 8411 2225536 2208179 2026-09-15T08:22:20Z ~2026-49882-87 166363 /* Mga kilalang tao */ 2225536 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine city 2 |infoboxtitle = Lungsod ng Malabon |native_name = ᜋᜎᜊᜓᜈ᜔ |seal = |sealfile = |locatormapfile = Ph_locator_ncr_malabon.png |caption = Mapa ng [[Kalakhang Maynila]] na nagpapakita ng lokasyon ng Malabon |region = [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] |province = — | |cityhood = 21 Abril 2001 |districts = Mag-isang Distrito ng mga Lungsod ng Malabon at Navotas |barangays = 21 |class = Unang Klase |mayor = Antolin A. Oreta III |vice_mayor = Bernard Dela Cruz |language = [[Wikang Tagalog|Tagalog]]<br>[[Taglish]] |areakm2 = 19.76 |pop2000 = 338855 |popden2000 = 17148 |founded = 1821 |website = [http://www.malabon.gov.ph/ Official City Government Website] |coordinate = | }} Ang '''Malabon''' o ang kinikilalang '''Lungsod ng Malabon''' ay isang lungsod sa [[Kalakhang Maynila]]. Karamihan sa lupain ng bayang ito ay nagagamit sa paninirahan at pangkapamuhayan sapagka't ito ay nasa hilaga lamang ng [[Maynila]]. Nasa timog at silangang hangganan ng Malabon ang [[Kalookan|Caloocan]], sa kanluran ang [[Navotas]] at sa hilaga ang [[Valenzuela]]. Ang karatig-bayan nito sa hilagang-kanluran ay ang [[Obando, Bulacan|Obando]], [[Bulacan]]. Sa {{PH wikidata|population_as_of}} nabilang ang populasyon ng Malabon na {{PH wikidata|population_total}} samantalang ang bilang ng kabahayan ay {{PH wikidata|household}}. Isa ito sa mga lungsod na may pinakamakapal na populasyon sa Kamaynilaan dahil sa lawak nito na mahigit 15 kilometro kwadrado. ==Kasaysayan== === Panahon ng Kastila === Ang Malabon ay itinatag ng mga paring Agustino noong 21 Mayo 1599 sa tawag na '''"Tambobong"''' ("tambúbong"). Sakop ito ng Lalawigan ng Tondo mula taóng 1627 hanggang 1688. Maraming naniniwalang galing ang katawagang "Malabon" sa salitang "malabóng" na ang kahulugan ay "maraming labóng" dahil sinasabing sagana ang lugar sa ganitong uri ng pananim. Noong taóng 1851 itinatag sa Malabon ang kumpanyang ''La Princesa Tabacalera'' sa pangangasiwa ng ''La'' ''Compañia General de Tabacos de Filipinas'' ("Pangkalahatang pamumuhunan ng tabako sa Pilipinas") na pag-aari ng [[Monarkiya ng Espanya|Kaharian ng Espanya]]. === Himagsikang Pilipino === Unang naisalimbagan ang pahayagang ''La Independencia'' sa ampunang ''Asilo de Huérfanos'' sa Malabon.<ref>[http://www.manilastandardtoday.com/?page=police03_april01_2006 manilastandardtoday.com, Malabon City: A sight of progress]</ref><ref>[http://wikimapia.org/576454/Malabon-City-Hall wikimapia.org, Malabon City Hall]</ref> Naganap ito mula Setyembre 1898 hanggang 15 Enero 1899 bago ilipat ang paglilimbag patungo sa San Fernando, Pampanga.<ref>[https://www.loc.gov/item/sn93048006 loc.gov La independencia. Library of US Congress.]</ref> === Panahon ng Amerikano === Noong 11 Hunyo 1901 itinakda ng ''Philippine Commission Act No. 137'' na ang Malabon ay gawing isa sa mga bayang kasapi ng bagong-tatag na [[Rizal|Lalawigan ng Rizal]].<ref>{{cite web|url=http://lawph.com/statutes/act137.html|title=An Act Extending the Provisions of the Provincial Government Act to the Province of Rizal|publisher=LawPH.com|accessdate=2011-04-12}}</ref> Itinakda ng ''Act No. 942'' na ipag-anib ang Malabon at Navotas at pag-isahin ang kanilang mga pamahalaan.<ref>{{cite web|url=http://lawph.com/statutes/act942.html|title=An Act Reducing the Thirty-two Municipalities of the Province of Rizal to Fifteen|publisher=LawPH.com|accessdate=2011-04-12}}</ref> Noong 16 Enero 1906 itinakda ng ''Act No. 1441'' na pagbukurin muli ang dalawang bayan. === Magmula Ikatlong Republika ng Pilipinas === Noong 7 Nobyembre 1975 itinakda ng Atas ng Pangulo Blg. 824 na ang Malabon ay sakop na ng Kalakhang Maynila at hindi na ng Lalawigan ng Rizal. Noong 21 Abril 2001 ginawang lungsod ang Malabon, 407 taon ang nakalipas mula sa pagkakatatag. ==Heograpiya== Isa ang Malabon sa pinakamataong lungsod sa Pilipinas, at ang mababang lupain nito ang nagdudulot ng madalas na pagbaha, lalo na kapag tag-ulan at kapag umapaw ang mga ilog at tubig sa saplad. Ang apat na lungsod sa CAMANAVA ay madalas maapektuhan ng mga magkakaugnay na ilog dito, isa na rito ang Ilog Tullahan. Ang mga ilog dito ay dating nalalayagan at pangingisda ang dating pangunahing ikinabubuhay ng mga mamamayan dito. Dating malawak, malalim, at may maayos na katangian ang tubig ng ilog na madalas na pinagkukuhan ng iba't ibang uri ng mga isda, na mahalagang bahagi pinagkukuhan ng pagkain ng mga tao dito. Ang mga puno, palay at mga gulay ay dating tumutubo sa paligid ng ilog. Subalit, ang mga lupaing agrikultural na ito ay napalitan ng bakuran ng mga industriya, at naging tahanan ng libu-libong mga maralita na gumawa ng mga barong-barong ng walang pahintulot. Sa mga nagdaang mga taon, lumala ang mga pagbaha, na nagiging madalas at mataas. Pinakaapektado ay ang mga kabahayan sa mga pamayanan na nasa o malapit sa dalampasigan. Naging makipot at maliit ang mga ilog sa paglipas ng mga taon, at ang kakayahan nitong pigilan ang tubig ay nabawasan. <ref>[http://cdkn.org/resource/understanding-risk-flooding-barangay-potrero-metro-manila/?loclang=en_gb CDKN INSIDE STORY: Understanding the risk of flooding in the city: The case of Barangay Potrero, Metro Manila]</ref> ===Pagkakahati ng Pamumuno=== [[File:Ph fil malabon barangays.png|thumb|right|250px|Mapang politikal ng Malabon]]Ang Malabon ay kasalukuyang nahahati sa 21 baranggay. ;Unang Distrito *Baritan *Bayan-bayanan *Catmon *Concepcion *Dampalit *Flores *Hulong Duhat *Ibaba *Maysilo *Muzon *Niugan *Panghulo *San Agustin *Santolan *Tañong ;Ikalawang Distrito *Acacia *Longos *Potrero *Tinajeros *Tonsuya *[[Tugatog (Malabon)|Tugatog]] ==Demograpiko== {{Populasyon}} ===Relihiyon=== Kabilang ang lungsod ng Malabon sa Diyosesis ng Kalookan. Halos 80% ng mga mamamayan nito ay mga Katoliko. Sa kasalukuyan, may walong parokya ng Katoliko Romano sa Malabon: San Bartolome, Sto. Rosario, Imaculada Concepcion, ''Exaltation of the Cross'', San Antonio de Padua, Sacred Heart of Jesus, Immaculate Heart of Mary at ang Sts. Peter and John. Ang iba pang relihiyon sa Malabon ay kinabibilangan ng [[Iglesia Filipina Independiente]] (kabilang sa Diyosesis ng Rizal at Pampanga, Parokya ng La Purisima Concepion de Malabon), Batista, [[Iglesia ni Cristo]], [[Members Church of God International]], [[Jesus Is Lord Church]], at [[Seventh-day Adventist]]. ==Mga kilalang tao== ===Sining, agham, at akademya=== *[[Benedicto Cabrera]] – Pilipinong pintor, ginawaran ng [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] *[[Linda Ty Casper]] – Manunulat, nakatanggap ng [[S.E.A. Write Award]]. *[[Ernesto Domingo]] – [[National Scientist of the Philippines]] para sa Internal Medicine/ Gastroenterology *[[Epifanio de los Santos]] – Historian at bayani *[[Erwin Mallari]] – Filipino watercolor artist *[[Ismael Mallari]] – Kritiko sa panitikan at sining sa Pilipinas *[[Nonoy Marcelo]] – Kartunista at animator *[[CJ de Silva]] – Kilala bilang isang "Gifted Child" at isang "Promil Kid" *[[José Zabala-Santos]] – Filipino cartoonist *[[Ildefonso Santos]] – kilalang makata, tagapagturo, isa sa mga naunang tagapagsalin ng [[Lupang Hinirang]]<ref>{{Cite news|url=https://www.philstar.com/opinion/2009/06/11/476114/celebrating-our-freedom|title=Celebrating our kalayaan|huling=Roces|una=Alejandro R.|work=The Philippine Star|access-date=Enero 19, 2020}}</ref> *[[Ildefonso P. Santos Jr.]] – tagapanguna sa [[arkitekturang tanawin] ng Pilipinas], ginawaran ng [[Pambansang Artista ng Pilipinas]]<ref>{{Cite web|url=https://www.united-architects.org/about/national-artists/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710233719/http://www.united-architects.org/about/national-artists/|url-status=usurped|archive-date=Hulyo 10, 2017|title=Mga Pambansang Artista|website=United Architects of the Philippines|access-date=Enero 19, 2020}}</ref> *[[Armida Siguion-Reyna]] – Pilipina mang-aawit, pelikula at entablado aktres, prodyuser at host ng palabas sa telebisyon ===Pamahalaan, politika at lipunan=== {{CSS image crop |Larawan = Sen. Legarda 2011.jpg |bSukat = 200 |cLapad = 200 |cTaas = 200 |oItaas = |oKaliwa = |Lokasyon = kanan |Paglalarawan = Si [[Loren Legarda]], isang Pilipinong senador at environmentalist ay ipinanganak sa Malabon noong 1960. }} * [[Jessica Marasigan]] – Modelo at dating beauty queen na kumakatawan sa Malabon sa [[Binibining Pilipinas 2019]] * [[Ben Tumbling]] – Kilalang Pilipinong gangster na siyang pinaka-hinahangad na kriminal sa Malabon noong kalagitnaan ng dekada 1970 hanggang unang bahagi ng dekada 1980. *[[Teresa Aquino-Oreta]] – Dating tagapangulo ng Komite ng Senado sa Edukasyon, Sining at Kultura sa [[Ika-11 Kongreso ng Pilipinas|Ika-11 Kongreso]]. * [[Benjamin de Jesus]] – [[Apostolic Vicariate of Jolo|Vicar Apostolic of Jolo]] mula 1992 hanggang sa kanyang pagpatay noong 1997. *[[Rafael Crame]] – Pinuno ng [[Philippine Constabulary]] *[[Epifanio de los Santos]] – Mananalaysay at bayani *[[Loren Legarda]] – Senador at environmentalist na Pilipino *[[Janet Lim-Napoles]] – Negosyanteng pinaniniwalaang utak ng [[Priority Development Assistance Fund scam|Priority Development Assistance Fund (PDAF) Scam]]. *[[Gregorio Sanciangco]] – Pilipinong abogado at maagang tagapagtaguyod ng mga reporma sa ekonomiya sa Pilipinas *[[Rolando Santos]] – obispo ng [[Roman Catholic Diocese of Alotau-Sideia]] sa [[Papua New Guinea]] *[[Antolin Oreta III]] – dating alkalde ng lungsod (2012-2022) *[[Jeannie Sandoval|Jeannie Ng-Sandoval]] – incumbent city mayor *[[Ricky Sandoval|Federico "Ricky" Sandoval II]] – dating kinatawan *[[Tito Oreta|Canuto "Tito" Oreta]] – dating alkalde (2004-2012) *[[Renee Co]] – Abogado, politiko, aktibistang karapatan ng mga estudyante, at 38th Student Regent ng [[University of the Philippines|UP System]]. ===Isports at atletika=== *[[Nathaniel Padilla]] – Isang atleta na nanalo ng 5 gintong medalya sa rapid pistol event sa [[South East Asian Games]] noong 1979, 1983, 1987, 1993, at 2009, siya ay anak ni [[Tom Ong]]. *[[Jimmy Mariano]] – Dating Olympian at propesyonal na manlalaro ng basketball *[[Tom Ong]] – Atleta na nakipagkumpitensya sa [[1972 Summer Olympics]] at [[1976 Summer Olympics]] ===Iba pa=== * [[Ninong Ry]] – vlogger at chef <gallery> File:Jf73rtc74.jpg|Jose F. Oreta Hall of Justice Courts, Br. 73 & Br. 74, (presided by now SC Justice [[Bienvenido L. Reyes]] from 1990-2001) RTC (Catmon) File:Jfjail.jpg|Malabon City Jail, Bureau of Jail Management and Penology (Catmon) File:Jffiscal.jpg|Office of the City Prosecutor (Catmon) File:Jfcourt.jpg|Halls of Justice Building, Br. 55 & Br. 56, Metropolitan Trial Courts of Malabon City & Navotas (Golden Dale Subdivision, Tenejeros) File:Jfrtc.jpg|Halls of Justice Building, RTC, Brs. 72, 73, 74, 169, 170 & Office of the Clerk of Court (Tenejeros) File:Jf73rtc.jpg|Court room, sala of Br. 73, RTC (presided by Hon. Carlos M. Flores) </gallery> ==Mga Transmiter== *DWOG-AM 1026 kHz SMNI Radio (Omega Broadcasting System, Inc.) *DZXQ 1350 kHz Radyo La Verdad == Iba pang mapagbabasahan == * [http://www.malabon.gov.ph/ Official City Government Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040901123017/http://www.malabon.gov.ph/ |date=2004-09-01 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Metro Manila}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Malabon, Lungsod ng]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Kalakhang Maynila]] lw9vz9ogkcig79dqlrpajyd2bsty9lr 0 11824 2225462 2225324 2026-09-14T23:34:25Z Jojit fb 38 /* Midya */ 2225462 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng balita, mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga website, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang talakayan. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo. Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may studio sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''Der Tagesspiegel'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] es4my9c4cvbvwyr39qja1pwe8m1chco 2225463 2225462 2026-09-14T23:35:57Z Jojit fb 38 /* Midya */ 2225463 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo. Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may studio sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''Der Tagesspiegel'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 397za1obljbfoxygfdxx819p6iv0el0 2225464 2225463 2026-09-14T23:37:22Z Jojit fb 38 /* Midya */ 2225464 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may studio sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''Der Tagesspiegel'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 3taaolswlg4j58uh642esbilzr6qj48 2225466 2225464 2026-09-14T23:39:56Z Jojit fb 38 /* Midya */ 2225466 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 4b9dc709qow9n197l2gsmjr8vc5ii1y 2225487 2225466 2026-09-15T00:21:14Z Jojit fb 38 /* Enerhiya */ 2225487 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] isywr4qi783t5eplh4sgzijndf7zuuz 2225488 2225487 2026-09-15T00:22:15Z Jojit fb 38 /* Enerhiya */ 2225488 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 3pvkrxwob5qf7z2857azkolkk8w9l1v 2225489 2225488 2026-09-15T00:22:57Z Jojit fb 38 /* Enerhiya */ 2225489 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == <!--{{Pangunahin|Edukasyon sa Berlin}}-->[[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] f0diwnal65hx0z8mndydgap067a46d0 2225490 2225489 2026-09-15T00:25:21Z Jojit fb 38 /* Edukasyon at pananaliksik */ 2225490 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] klhf5mz6169x1afcjzgy5e3dbz3dnqp 2225491 2225490 2026-09-15T00:41:34Z Jojit fb 38 /* Kalusugan */ 2225491 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live }}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] n3uvxmnzqkzsrku7kbhn01leyt7pu8g 2225492 2225491 2026-09-15T00:45:30Z Jojit fb 38 /* Kalusugan */ 2225492 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] izv3b1370ob0c9nz44bq8u5g2u177cx 2225495 2225492 2026-09-15T01:10:45Z Jojit fb 38 /* Edukasyon at pananaliksik */ 2225495 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live }}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead }}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 estudyante. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] rks8t2znnn9v0ygu1ot0q7y92akc3ph 2225496 2225495 2026-09-15T01:12:53Z Jojit fb 38 /* Mataas na edukasyon */ 2225496 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 estudyante. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] bf8izi8i2k9ebinh40ty4smzbaqh4d3 2225497 2225496 2026-09-15T01:30:54Z Jojit fb 38 /* Mataas na edukasyon */ 2225497 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] lgfp0koz1mham7pr1ja1xpob9q1eq9q 2225514 2225497 2026-09-15T05:39:20Z Jojit fb 38 /* Mataas na edukasyon */ 2225514 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] rapw7rz9lieksl87fmrxm2swwwh5vfv 2225515 2225514 2026-09-15T05:41:27Z Jojit fb 38 /* Pananaliksik */ 2225515 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] pu430zm4oici9w2ph0c6g8naae9dru4 2225516 2225515 2026-09-15T05:46:23Z Jojit fb 38 /* Heograpiya */ 2225516 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin|Midya sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 8er48tdf6qrf8wc2af3p4uwb93fwxpy 2225517 2225516 2026-09-15T05:48:04Z Jojit fb 38 /* Kultura */ 2225517 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] lyv0jh9e25hqjvp1hqxb8c6eguee4pt 0 20920 2225427 2025848 2026-09-14T21:49:48Z Ryomaandres 8044 2225427 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Messina|native_name={{native name|scn|Missina}}<br>{{native name|el|Μεσσήνη}}<ref name="provincia" />|official_name=Comune di Messina|image_skyline={{multiple image | total_width = 280 | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Messina 2003.JPG | caption1 = Tanawin ng Messina | image2 = Basilica Cattedrale di Santa Maria Assunta - 01.jpg | caption2 = [[Katedral ng Mesina]] | image3 = Hafeneinfahrt Mariendenkmal@Fort San Salvatore Messina 20171018 02.jpg | caption3 = Madonna della Lettera | image4 = Fontana del Nettuno in Messina(Giovan Angelo Montorsoli)1.jpg | caption4 = Fontana del Nettuno | image5 = Fontana di Orione Messina@20171018 01.jpg | caption5 = Fontana di Orione }}|image_alt=|image_caption=|image_flag=Messina-Bandiera.svg|image_shield=Messina-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Map of comune of Messina (metropolitan city of Messina, region Sicily, Italy).svg|map_caption=Position of the commune in the Metropolitan City|mayor=[[Federico Basile]]|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|11|37|N|15|33|15|E|region:IT-ME_type:city|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|area_total_km2=213.75|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_total=217033|population_as_of=2025|population_demonym=Messinese|frazioni=[[Altolia]], [[Bordonaro]], [[Briga Superiore]], [[Camaro]], [[Castanea delle Furie]], [[Cumia]], [[Giampilieri Superiore]], [[Molino (Messina)|Molino]], Rodia, [[Torre Faro]]|telephone=|elevation_footnotes=|elevation_m=3|postalcode=|istat=083048|saint=Madonna ng Liham|day=Hunyo 3|postal_code=98100|area_code=090|website={{official website|https://comune.messina.it}}}}Ang '''Mesina''' o '''Messina''' ({{IPAc-en|m|ɛ|ˈ|s|iː|n|ə}}, <small>din</small> {{IPAc-en|US|m|ɪ|ˈ|-}},<ref>[https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/Messina "Messina"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190126164255/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/Messina |date=2019-01-26 }} (US) and {{Cite Oxford Dictionaries|Messina}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/messina|title=Messina|work=[[Collins English Dictionary]]|publisher=[[HarperCollins]]|access-date=January 8, 2019}}</ref><ref>{{Cite American Heritage Dictionary|Messina}}</ref> Italyano: [mesˈsiːna]; {{Lang-scn|Missina}} [mɪsˈsiːna]; {{Lang-la|Messana}}; {{Lang-grc|Μεσσήνη|Messḗnē}}) ay ang [[Kabisera|kabesera]] ng Italyanong [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]]. Ito ang ikatlong pinakamalaking lungsod sa isla ng [[Sicilia]], at ang ika-13 pinakamalaking lungsod sa Italya, na may populasyon na higit sa 231,000<ref>[http://population.mongabay.com/population/italy/2524170/messina Population of Messina, Italy] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140513011635/http://population.mongabay.com/population/italy/2524170/messina|date=2014-05-13}} Geonames Geographical database</ref> naninirahan sa city proper at humigit-kumulang 650,000 sa Kalakhang Lungsod. Ito ay matatagpuan malapit sa hilagang-silangan na sulok ng Sicilia, sa [[Kipot ng Mesina]] at ito ay isang mahalagang puntahang terminal sa rehiyon ng [[Calabria]], [[Villa San Giovanni]], [[Regio de Calabria]] sa kalupaan. Ayon sa [[Eurostat]]<ref>{{cite web|title=Population on 1 January by age groups and sex - functional urban areas [urb_lpop1]|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|website=Eurostat|access-date=12 July 2019}}</ref> ang [[Mas malaking urban zone|FUA]] ng kalakhang pook ng Messina ay mayroong, noong 2014, 277,584 na naninirahan. Ang mga pangunahing mapagkukunan ng lungsod ay ang mga daungan nito (komersiyal at militar na pantalan), [[cruise ship|cruise]] turismo, komersiyo, at agrikultura (produksiyon ng alak at paglilinang ng mga limon, dalandan, [[dalanghita]], at olibo). Ang lungsod ay isang [[Simbahang Katolikong Romano|Katoliko Romanong]] [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Messina-Lipari-Santa Lucia del Mela|Arkidiyosesis at Archimandritang]] luklukan mula noong 1548 at tahanan ng isang lokal na mahalagang pandaigdigan na fair. Ang lungsod ay may [[Unibersidad ng Mesina]], na itinatag noong 1548 ni [[Ignacio ng Loyola]]. == Mga tala == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} o5r3herpfo0tg07penxpb68jeydo5zx 0 44337 2225529 1956344 2026-09-15T07:17:34Z MMVE2012 166361 /* */ MOOSE AND ZEE 2225529 wikitext text/x-wiki {{Cleanup|date=Abril 2008}} {{Infobox television | image = | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = | native_name = | genre = comedic television series | creator = Jorge R. Gutiérrez<br>Benjamin Gil | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = Jorge R. Gutiérrez | creative_director = | presenter = | starring = | judges = | voices = Grey DeLisle, Alanna Ubach, Eric Bauza, Carlos Alazraqui, April Stewart, Susan Silo, John Di Maggio, Bruce Campbell | narrated = | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = Shawn Patterson | country = Estados Unidos ng Amerika, Mehiko | language = Ingles | num_seasons = 1 | num_episodes = 26 | list_episodes = | executive_producer = | producer = | news_editor = | location = | cinematography = | animator = | editor = | camera = | runtime = 22 minuto | company = Nicktoons | distributor = | budget = | network = Nickelodeon | picture_format = | audio_format = | first_run = | released = | first_aired = {{start date|2007|3|3}} | last_aired = {{end date|2008|9|13}} | preceded_by = | followed_by = {{unbulleted list||}} | related = {{unbulleted list|||}} | website = http://www.nick.com/el-tigre/ | website_title = | production_website = | production_website_title = }} Ang '''El Tigre: The Adventures of Manny Rivera''' ay isang Nicktoon (mga [[kartoon]] ng Nickelodeon) na naka-centro sa [[Mehiko]]. Dahil dito, mala wild-west ang eksena at panay cowboy ang mga tauhan. Si Manny Rivera ang pangunahing tauhan dito. Siya ay 13 taong gulang na hindi makapili kung siya ay magiging mabait o masama (dahil ang lolo niya ay kriminal). May kaibigan siya ni si Frida na galing sa [[Espanya]]. {{Nicktoons}} [[Kategorya:Nicktoons]] [[Kategorya:Mga Amerikanong serye sa telebisyon]] {{stub}} eyg20up827omdft24u7sj997iygietw 0 87797 2225467 1950867 2026-09-14T23:51:16Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225467 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87799 2225468 1950884 2026-09-14T23:51:21Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225468 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87800 2225469 1950888 2026-09-14T23:51:26Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225469 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87801 2225470 1950891 2026-09-14T23:51:31Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225470 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87802 2225471 1950869 2026-09-14T23:51:36Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225471 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87803 2225472 1950868 2026-09-14T23:51:41Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225472 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87804 2225473 1950873 2026-09-14T23:51:46Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225473 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87805 2225474 1950885 2026-09-14T23:51:51Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225474 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87806 2225475 1950886 2026-09-14T23:51:56Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225475 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87807 2225476 1950889 2026-09-14T23:52:01Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225476 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87808 2225477 1950890 2026-09-14T23:52:06Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225477 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87809 2225478 1950871 2026-09-14T23:52:11Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225478 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87810 2225479 1950872 2026-09-14T23:52:16Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225479 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87811 2225480 1950874 2026-09-14T23:52:21Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225480 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87886 2225481 1950882 2026-09-14T23:52:26Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225481 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 87887 2225482 1950883 2026-09-14T23:52:31Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225482 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 136250 2225354 2095626 2026-09-14T12:06:57Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1351422847|Falcone, Sicily]]" 2225354 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Falcone|official_name=Comune di Falcone|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Falcone (Italia)-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|7|N|15|5|E|type:city(2,927)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=9.3|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=3|istat=|saint=|day=|postal_code=98060|area_code=0941|website=|footnotes=}}Ang '''Falcone''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Falcuni''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,927 at lawak na {{Convert|9.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> == Heograpiyang pisikal == Matatagpuan sa pagitan ng [[Patti, Sicilia|Patti]] at [[Milazzo]], ang munisipalidad ng Falcone ay may [[Dagat Tireno]] sa hilaga at Rocca di Novara sa timog. Ito ay nasa hangganan ng mga sumusunod na munisipalidad: [[Furnari]], [[Montalbano Elicona]], [[Oliveri]], at [[Tripi]] . Ang maburol na lugar sa hilaga ay kumakatawan sa hangganan sa pagitan ng mga bundok ng Nebrodi at mga bundok [[Peloritani]] habang ang patag sa timog ang lugar kung saan umuunlad ang pamayanan. Ang bayan ng Falcone ay umuunlad mula silangan-kanluran sa kahabaan ng [[SS113]] . May labasan ang A20 sa Falcone. == Kasaysayan == Walang tiyak na pagbanggit sa Falcone noong unang panahon, ngunit isang sinaunang nekropolis malapit sa Contrada 'Giglione' ang nagpapakita na ang teritoryo ay tinirhan noong sinaunang panahon. Ipinapalagay na tulad ng pagkakatatag ng kalapit na [[Oliveri]], pagkatapos maganap ang pagkakatatag ng Falcone, nawasak din ang lungsod ng Tindari. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dhb4kastwkpkhdf99sq68qqlk44w6hc 0 136251 2225364 2095636 2026-09-14T12:29:20Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1180880278|Ficarra]]" 2225364 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ficarra|official_name=Comune di Ficarra|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Coat of arms of Ficarra.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|6|N|14|50|E|type:city(1,749)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Matini, Crocevia, Sauro, Rinella|mayor_party=|mayor=Basilio Ridolfo|area_footnotes=|area_total_km2=18.66|population_footnotes=|population_demonym=Ficarresi|elevation_footnotes=|elevation_m=450|saint=Madonna SS. Annunziata|day=Marso 25 at Agosto 5|postal_code=98062|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.ficarra.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Ficarra''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|60|km|mi}} sa kanluran ng [[Mesina|Messina]], sa [[Monti Nebrodi]]. Napapaligiran ito ng mga kakahuyan ng mga puno ng [[abelyana]] at oliba. == Kasaysayan == Pinaniniwalaang nagmula ang Ficarra noong Panahong Medyebal, posibleng noong panahon ng Muslim na [[Emirato ng Sicilia]].<ref>{{Cite web |title=General information: Messina: Ficarra |url=http://www.italien.com/Ferienregion/Sizilien/italy_sicily_messina_ficarra.php |access-date=11 February 2015 |website=italien.com}}</ref> Ang pangalan ay maaaring hinango mula sa [[Wikang Arabe|Arabeng]] ''Fakhar'' (nangangahulugang: maluwalhati), o sa [[Wikang Siciliano|Sicilianong]] ''Ficara'' (nangangahulugang: isang bukid ng mga igos). == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|ITA}}[[Vigevano]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.ficarra.me.it/ Opisyal na website] {{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] e7gnz44ajiljy0drfq4qjzkefh1gjg0 2225367 2225364 2026-09-14T12:33:04Z Ryomaandres 8044 2225367 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ficarra|official_name=Comune di Ficarra|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Coat of arms of Ficarra.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|6|N|14|50|E|type:city(1,749)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Matini, Crocevia, Sauro, Rinella|mayor_party=|mayor=Basilio Ridolfo|area_footnotes=|area_total_km2=18.66|population_footnotes=|population_demonym=Ficarresi|elevation_footnotes=|elevation_m=450|saint=Madonna SS. Annunziata|day=Marso 25 at Agosto 5|postal_code=98062|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.ficarra.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Ficarra''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|60|km|mi}} sa kanluran ng [[Mesina|Messina]], sa [[Monti Nebrodi]]. Napapaligiran ito ng mga kakahuyan ng mga puno ng [[abelyana]] at oliba. == Kasaysayan == Ang pinagmulan ng Ficarra ay pinaghalong kasaysayan at alamat. Ayon kay [[Diodorus Siculus]], itinatag ng mga [[Mga Fenicio|Fenicio]] ang Pallisa (hinango sa diyosang si [[Atena|Pallas]]), ang unang nayon sa lugar ng kasalukuyang Ficarra. Muling itinayo ng mga [[Kasaysayan ng Griyegong Sicilia|Griyegong]] [[Mga Siciliota|Siciliota]] ang nayon sa isang burol na tinatawag ngayong Strummuli (marahil ang lugar ng isang nawalang [[nekropolis]]). Pinaniniwalaang nagmula ang Ficarra noong Panahong Medyebal, posibleng noong panahon ng Muslim na [[Emirato ng Sicilia]].<ref>{{Cite web |title=General information: Messina: Ficarra |url=http://www.italien.com/Ferienregion/Sizilien/italy_sicily_messina_ficarra.php |access-date=11 February 2015 |website=italien.com}}</ref> Ang pangalan ay maaaring hinango mula sa [[Wikang Arabe|Arabeng]] ''Fakhar'' (nangangahulugang: maluwalhati), o sa [[Wikang Siciliano|Sicilianong]] ''Ficara'' (nangangahulugang: isang bukid ng mga igos). == Kakambal na bayan == * {{Flagicon|ITA}}[[Vigevano]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.ficarra.me.it/ Opisyal na website] {{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] nmj6cex9wp5n9b6l8n4wmh8y6h5mdkh 0 136252 2225368 2095643 2026-09-14T12:33:53Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1353981097|Fiumedinisi]]" 2225368 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fiumedinisi|official_name=Comune di Fiumedinisi|native_name=|image_skyline=Fiumedinisi chiesa matrice pinodario.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Coat of arms of Fiumedinisi.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|1|N|15|23|E|type:city(1,616)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giovanni Sebastiano De Luca|area_footnotes=|area_total_km2=36.0|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Fiumedinisani|elevation_footnotes=|elevation_m=200|saint=[[Anunsiyo kay Maria]]|day=Marso 25|postal_code=98022|area_code=0942|website=[http://www.comune.fiumedinisi.me.it/ www.comune.fiumedinisi.me.it]|footnotes=}}Ang '''Fiumedinisi''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Ciumidinisi''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Fiumedinisi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alì]], [[Alì Terme]], [[Itala, Sicilia|Itala]], [[Mandanici]], [[Mesina|Messina]], [[Monforte San Giorgio]], [[Nizza di Sicilia]], [[Roccalumera]], [[San Pier Niceto]], at [[Santa Lucia del Mela]]. Kilala ang Fiumedinisi sa pagdiriwang ng Anunsiyo kay Maria, na tinatawag na Festa Della Vara (Kapistahan ng Float). == Mga mamamayan == * [[Cateno De Luca]] (ipinanganak noong 1972) * Clementina Cicala (ipinanganak noong 1946) == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.fiumedinisi.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 40pipfx4wwqefo6xn63elic0urhdkup 2225373 2225368 2026-09-14T12:39:21Z Ryomaandres 8044 2225373 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fiumedinisi|official_name=Comune di Fiumedinisi|native_name=|image_skyline=Fiumedinisi chiesa matrice pinodario.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Coat of arms of Fiumedinisi.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|1|N|15|23|E|type:city(1,616)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Giovanni Sebastiano De Luca|area_footnotes=|area_total_km2=36.0|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Fiumedinisani|elevation_footnotes=|elevation_m=200|saint=[[Anunsiyo kay Maria]]|day=Marso 25|postal_code=98022|area_code=0942|website=[http://www.comune.fiumedinisi.me.it/ www.comune.fiumedinisi.me.it]|footnotes=}}Ang '''Fiumedinisi''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Ciumidinisi''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Fiumedinisi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alì]], [[Alì Terme]], [[Itala, Sicilia|Itala]], [[Mandanici]], [[Mesina|Messina]], [[Monforte San Giorgio]], [[Nizza di Sicilia]], [[Roccalumera]], [[San Pier Niceto]], at [[Santa Lucia del Mela]]. Kilala ang Fiumedinisi sa pagdiriwang ng Anunsiyo kay Maria, na tinatawag na Festa Della Vara (Kapistahan ng Float). == Kasaysayan == Ang pagkakatatag ng Fiumedinisi ay nagsimula pa noong ika-7 siglo BK, nang ang isang grupo ng mga kolonistang Griyego mula sa [[Calcide]], na naakit ng masaganang deposito ng mineral, ay nanirahan sa isang kapatagan sa itaas ng kasalukuyang bayan, sa paanan mismo ng Bundok Belvedere. Ang lugar ay malamang na tinirhan na ng mga [[Mga Siculo|Siculo]]. Kaya, itinatag ang kolonya ng Nisa (ang pangalan ay sumasalamin sa pagsamba ng mga tagapagtatag sa diyos na Griyego na si [[Dionisio]]), at ang lokal na ilog ay binigyan ng pangalang "Chrysorhoas" (Gintong Agos). == Mga mamamayan == * [[Cateno De Luca]] (ipinanganak noong 1972) * Clementina Cicala (ipinanganak noong 1946) == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.fiumedinisi.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] p7cog6o9cuprbnkse24abo82cmfqi1t 0 136253 2225355 2174657 2026-09-14T12:10:47Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1351592494|Floresta, Sicily]]" 2225355 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Floresta|official_name=Comune di Floresta|native_name=|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Floresta-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|59|N|14|55|E|type:city(542)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonio Stroscio (mula 11-10-2021)|area_footnotes=|area_total_km2=31.1|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Florestani|elevation_footnotes=|elevation_m=1275|saint=[[Santa Ana]]|day=Hulyo 26|postal_code=98030|area_code=0941|website={{official website|http://www.comunefloresta.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Floresta''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Fluresta''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan sa Kabundukan ng Nebrodi, mga {{Convert|140|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. May taas na 1,275 metro, ang Floresta ang pinakamataas na ''comune'' sa ibabaw ng antas ng dagat sa [[Sicilia]]. Hangganan nito ang mga sumusunod na munisipalidad: [[Raccuja]], [[Randazzo]], [[Montalbano Elicona]], [[Santa Domenica Vittoria]], [[Tortorici]], at [[Ucria]]. == Kasaysayan == Noong sinaunang panahon simula noong mga 260 BK, ang lugar na ito na may masukal na kagubatan ay ginamit ng mga Romano bilang isang kampo ng mga bilanggo at upang makakuha ng maraming kahoy na kailangan sa paggawa ng kanilang mga barkong pandigma at mga sasakyang pangtransportasyon. Matapos iwanan noong unang bahagi ng Gitnang Kapanahunan dahil sa liblib na lokasyon nito at malupit na klima sa taglamig, ang Floresta ay pinagsama sa mga nasasakupan ni Haring [[Federico III ng Sicilia]] noong ika-14 na siglo, na naging isang [[piyudo]] at sentro para sa produksiyon ng cereal at pag-aalaga ng mga alagang hayop. Gayunpaman, ang Floresta ay opisyal lamang itinatag bilang isang bayan noong ika-17 siglo nang italaga ng Español na haring si [[Felipe III ng Espanya|Felipe III]] si Antonio Quintana Duegna bilang "Markes ng Kagubatan ng San Giorgio at Grassetta" noong 1619. [[File:Floresta_Sicily_13-08-2023.jpg|thumb| Isang kalye sa Floresta na may tanawin ng [[Kabundukang Nebrodi]] sa likuran]] == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060926004427/http://www.comunefloresta.me.it/ Opisyal na website] {{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rso6hfawwalics0n0yh3eykwvenir8c 0 136254 2225356 2095648 2026-09-14T12:14:44Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1350561018|Fondachelli-Fantina]]" 2225356 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fondachelli-Fantina|official_name=Comune di Fondachelli-Fantina|native_name=|image_skyline=Beautiful fondachelli fantina, sicily.JPG|image_alt=|image_caption=Tanaw ng Fondachelli Fantina sa ilalim ng [[Rocca di Novara|Rocca di Salvatesta]]|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|59|N|15|10|E|type:city(1,234)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Francesco Pettinato|area_footnotes=|area_total_km2=41.0|population_footnotes=|population_demonym=Fondachellesi o fantinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=604|saint=|day=|postal_code=98050|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.fondachellifantina.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Fondachelli-Fantina''' ([[Galoitaliko ng Sicilia]]: ''Funnaghellu'' ) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Matatagpuan sa pagitan ng [[Novara di Sicilia|Novara]] at [[Francavilla di Sicilia]], sa katimugang kabundukan ng Peloritani, ito ay {{Convert|604|m|ft}} sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang komunidad ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Antillo]] at [[Rodì Milici]]. Ang mga nayon na may pinakamaraming populasyon ay ang Rubino, Evangelisti, Chiesa, Figheri at Fantina. Ito ay {{Convert|73|km|mi}} mula sa [[Mesina]].   == Kasaysayan == Ang lugar na kilala ngayon bilang Fondachelli-Fantina ay noon pa man ay bahagyang liblib. Kahit ngayon, ang mahaba at paliko-likong kalsada na nagdurugtong sa munisipalidad at baybaying [[Dagat Honiko|Honiko]] ay maaaring maging hindi madaanan tuwing taglamig. Gayunpaman, ang pagkakahiwalay na ito ay nakatulong sa pagpapanatili ng wikang Galo-Siciliano, isang labi ng panahon noong dominasyon ng [[Suabia|Suabo]]-[[Mga Normando|Normando]] (1061–1266) nang ang mga tao mula sa [[Hilagang Italya]] ay lumipat sa lugar. Ang bayan ay naipasa sa mga kamay ng pamilyang [[Palizzi]], na humawak dito hanggang 1353, nang angkinin ito ng mga Gioiemi ng Novara. Sa pagitan ng 1720 at 1880, ang teritoryo ay dumanas ng matinding aktibidad ng pagmimina. Ang 26 na nakakalat na mga minahan ay gumamit ng napakaraming tabla, nagpahina sa katatagan ng lupa at nagpasama sa mga kabundukan. Bukod pa rito, ang patuloy na pagbaha ay nagdulot ng mapaminsalang mga kahihinatnan. Ang malalaking pagbaha noong 1880, 1951, 1958 at 1973 ay nagpatuloy sa pagkasira ng teritoryo. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.fondachellifantina.me.it/ Opisyal na website] [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] g4gtjqdo6nlf1eiqmt7oenc69pihr1d 2225357 2225356 2026-09-14T12:15:18Z Ryomaandres 8044 2225357 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fondachelli-Fantina|official_name=Comune di Fondachelli-Fantina|native_name=|image_skyline=Beautiful fondachelli fantina, sicily.JPG|image_alt=|image_caption=Tanaw ng Fondachelli Fantina sa ilalim ng [[Rocca di Novara|Rocca di Salvatesta]]|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|59|N|15|10|E|type:city(1,234)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Francesco Pettinato|area_footnotes=|area_total_km2=41.0|population_footnotes=|population_demonym=Fondachellesi o fantinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=604|saint=|day=|postal_code=98050|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.fondachellifantina.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Fondachelli-Fantina''' ([[Galoitaliko ng Sicilia]]: ''Funnaghellu'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Matatagpuan sa pagitan ng [[Novara di Sicilia|Novara]] at [[Francavilla di Sicilia]], sa katimugang kabundukan ng Peloritani, ito ay {{Convert|604|m|ft}} sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang komunidad ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Antillo]] at [[Rodì Milici]]. Ang mga nayon na may pinakamaraming populasyon ay ang Rubino, Evangelisti, Chiesa, Figheri at Fantina. Ito ay {{Convert|73|km|mi}} mula sa [[Mesina]].   == Kasaysayan == Ang lugar na kilala ngayon bilang Fondachelli-Fantina ay noon pa man ay bahagyang liblib. Kahit ngayon, ang mahaba at paliko-likong kalsada na nagdurugtong sa munisipalidad at baybaying [[Dagat Honiko|Honiko]] ay maaaring maging hindi madaanan tuwing taglamig. Gayunpaman, ang pagkakahiwalay na ito ay nakatulong sa pagpapanatili ng wikang Galo-Siciliano, isang labi ng panahon noong dominasyon ng [[Suabia|Suabo]]-[[Mga Normando|Normando]] (1061–1266) nang ang mga tao mula sa [[Hilagang Italya]] ay lumipat sa lugar. Ang bayan ay naipasa sa mga kamay ng pamilyang [[Palizzi]], na humawak dito hanggang 1353, nang angkinin ito ng mga Gioiemi ng Novara. Sa pagitan ng 1720 at 1880, ang teritoryo ay dumanas ng matinding aktibidad ng pagmimina. Ang 26 na nakakalat na mga minahan ay gumamit ng napakaraming tabla, nagpahina sa katatagan ng lupa at nagpasama sa mga kabundukan. Bukod pa rito, ang patuloy na pagbaha ay nagdulot ng mapaminsalang mga kahihinatnan. Ang malalaking pagbaha noong 1880, 1951, 1958 at 1973 ay nagpatuloy sa pagkasira ng teritoryo. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.fondachellifantina.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] fz717ko8x24ji5yp8nifz5mokpdgv1j 2225380 2225357 2026-09-14T13:04:55Z Ryomaandres 8044 2225380 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fondachelli-Fantina|official_name=Comune di Fondachelli-Fantina|native_name=|image_skyline=Beautiful fondachelli fantina, sicily.JPG|image_alt=|image_caption=Tanaw ng Fondachelli Fantina sa ilalim ng [[Rocca di Novara|Rocca di Salvatesta]]|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|59|N|15|10|E|type:city(1,234)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Francesco Pettinato|area_footnotes=|area_total_km2=41.0|population_footnotes=|population_demonym=Fondachellesi o fantinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=604|saint=|day=|postal_code=98050|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.fondachellifantina.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Fondachelli-Fantina''' ([[Galoitaliko ng Sicilia]]: ''Funnaghellu'') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Matatagpuan sa pagitan ng [[Novara di Sicilia|Novara]] at [[Francavilla di Sicilia]], sa katimugang kabundukan ng Peloritani, ito ay {{Convert|604|m|ft}} sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang komunidad ay nasa hangganan ng mga munisipalidad ng [[Antillo]] at [[Rodì Milici]]. Ang mga nayon na may pinakamaraming populasyon ay ang Rubino, Evangelisti, Chiesa, Figheri at Fantina. Ito ay {{Convert|73|km|mi}} mula sa [[Mesina]]. == Kasaysayan == Ang lugar na kilala ngayon bilang Fondachelli-Fantina ay noon pa man ay bahagyang liblib. Kahit ngayon, ang mahaba at paliko-likong kalsada na nagdurugtong sa munisipalidad at baybaying [[Dagat Honiko|Honiko]] ay maaaring maging hindi madaanan tuwing taglamig. Gayunpaman, ang pagkakahiwalay na ito ay nakatulong sa pagpapanatili ng wikang Galo-Siciliano, isang labi ng panahon noong dominasyon ng [[Suabia|Suabo]]-[[Mga Normando|Normando]] (1061–1266) nang ang mga tao mula sa [[Hilagang Italya]] ay lumipat sa lugar. Ang bayan ay naipasa sa mga kamay ng pamilyang [[Palizzi]], na humawak dito hanggang 1353, nang angkinin ito ng mga Gioiemi ng Novara. Sa pagitan ng 1720 at 1880, ang teritoryo ay dumanas ng matinding aktibidad ng pagmimina. Ang 26 na nakakalat na mga minahan ay gumamit ng napakaraming tabla, nagpahina sa katatagan ng lupa at nagpasama sa mga kabundukan. Bukod pa rito, ang patuloy na pagbaha ay nagdulot ng mapaminsalang mga kahihinatnan. Ang malalaking pagbaha noong 1880, 1951, 1958 at 1973 ay nagpatuloy sa pagkasira ng teritoryo. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.fondachellifantina.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 89pjo8xwtenmvpdyrlq0obk1fsywx0d 0 136255 2225358 2095654 2026-09-14T12:21:27Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1258004695|Forza d'Agrò]]" 2225358 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Forza d'Agrò|official_name=Comune di Forza d'Agrò|native_name={{native name|el|Agrós}}|image_skyline=Forza d Agro Cathedrale.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Katedral Santissima Annunziata ng Forza d'Agrò|image_shield=Forzadagro.JPG|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|55|N|15|20|E|region:IT_type:city(860)|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Pasquale Fabio Di Cara|area_footnotes=|area_total_km2=11|population_footnotes=<ref>Demographics data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_demonym=Forzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=420|saint=Banal na Krusipiho|day=Setyembre 14|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.forzadagro.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Forza d'Agrò''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Ang Forza d'Agrò ay nasa ibabang tuktok ng isang maliit na bundok, habang sa mas mataas na tuktok na tinatanaw ang bayan ay ang mga labi ng isang kastilyong [[Mga Italo-Normando|Norman]]. == Kasaysayan == [[File:Norman_castle_Forza_d'Agro.jpeg|left|thumb| Isang bahagi ng mga guho ng Kastilyo Forza d'Agro na itinayo noong panahon ng paghahari ni Haring Roger I ng Sicilia]] Hindi tiyak kung ang lugar ng Forza d'Agrò ay unang tinirhan ng mga [[Mga Sicano|Sicano]] o ng mga [[Mga Siculo|Siculo]]. Maaaring mayroong isang nayon o daungang pangkalakalan na tinatawag na ''Phoinix'', habang sa mas malalim na bahagi ng bansa ay mayroong isang maliit na bayan na nagngangalang Kallipolis o Agrilla, na kalaunan ay nawasak. Dumating ang mga unang [[Magna Graecia|Griyegong naninirahan]] sa pagitan ng ika-8 siglo at ika-5 siglo BK, na nagbigay sa bayan ng pangalang ''Arghennon akron'', na nangangahulugang "Promontoryong Pilak", na tumutukoy sa kasalukuyang Cape S. Alessio. Sa paglipas ng panahon, ang Akron ay nagbago patungong Argon, pagkatapos ay naging Agron, at sa huli ay naging Agrò. Ang mga kakaunting labi ng isang malakuta na estruktura na matatagpuan sa tuktok ng bundok ay nagpapahiwatig na ang Forza D'Agrò ay dating isang kuta. Pagkatapos ng pananakop ng mga Romano noong 135 BK, ang [[toponimo]] sa Griyego na "Arghennon" ay pinalitan ng "Agrillae" o "Agrille". Ang nayon at ang mga karatig-pook nito sa loob ng mga gilid ng Ilog Agrò ay nakilala sa pangalang Latin na ''Vicus Agrillae''. == Mga pagsipi == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.forzadagro.me.it/ Opisyal na website] {{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] azmdgaqm5ovmgmah5rh1oovysqwbsv4 0 136256 2225361 2095754 2026-09-14T12:25:13Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354306716|Frazzanò]]" 2225361 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Frazzanò|official_name=Comune di Frazzanò|native_name=|image_skyline=Frazzan%C3%B2Panorama.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|4|N|14|45|E|type:city(889)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Gino di Pane|area_footnotes=|area_total_km2=7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Frazzanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=563|saint=|day=|postal_code=98070|area_code=0941|website={{official website|http://www.comunefrazzano.it/}}|footnotes=}}Ang '''Frazzanò''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Frazzanò ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Capri Leone]], [[Galati Mamertino]], [[Longi]], [[Mirto, Sicilia|Mirto]], [[San Marco d'Alunzio]], at [[San Salvatore di Fitalia]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ek3rcdya9gxuud9inuyhp5597cckjmy 2225377 2225361 2026-09-14T12:47:47Z Ryomaandres 8044 2225377 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Frazzanò|official_name=Comune di Frazzanò|native_name=|image_skyline=Frazzan%C3%B2Panorama.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|4|N|14|45|E|type:city(889)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Gino di Pane|area_footnotes=|area_total_km2=7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Frazzanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=563|saint=|day=|postal_code=98070|area_code=0941|website={{official website|http://www.comunefrazzano.it/}}|footnotes=}}Ang '''Frazzanò''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Frazzanò ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Capri Leone]], [[Galati Mamertino]], [[Longi]], [[Mirto, Sicilia|Mirto]], [[San Marco d'Alunzio]], at [[San Salvatore di Fitalia]]. == Heograpiyang pisikal == Ito ay mga 88 kilometro sa kanluran ng Mesina at mga 140 kilometro sa silangan ng Palermo. Hindi kalayuan sa bayan, mayroon pa ring ilang aktibong silyaran ng marmol. Ang bayan ng Frazzanò, na matatagpuan sa isang matarik na dalisdis, ay matatagpuan sa puso ng [[Lambak ng Fitalia]] sa isang maburol na lugar. == Kasaysayan == Ang pinagmulan nito ay nagsimula pa noong pananakop ng mga [[Kasaysayan ng Normandong Sicilia|Normando sa Sicilia]]. Itinayo ng mga Norman ang Kastilyo ng Belmonte at sinimulan ang pagpapaunlad ng bayan. Noong panahon ng pananakop ng mga [[Mga Aragones|Aragones]], ang ''borgo'' (nayon) ng Frazzanò ay patuloy na umunlad malapit sa Kastilyo ng Belmonte at isang umaasang pamayanan ng [[San Marco d'Alunzio|San Marco]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qyw48karwe0jt2lg3n4l9wev7l0f813 0 136257 2225362 2095756 2026-09-14T12:26:00Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354306683|Furci Siculo]]" 2225362 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Furci Siculo|official_name=Comune di Furci Siculo|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Furci Siculo-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|58|N|15|23|E|type:city(3,287)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Grotte, Calcare, Artale|mayor_party=|mayor=Sebastiano Foti|area_footnotes=|area_total_km2=17.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref><ref>[http://www.istat.it/it/archivio/82599 Data Istat 2011]</ref>|population_demonym=Furcesi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=|postal_code=98023|area_code=0942|website={{Official website|http://www.comune.furcisiculo.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Furci Siculo''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Furci Sìculu''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Furci Siculo ay kambal ng [[Octeville-sur-Mer|Octeville sur Mer]] simula noong 2010. Ang Furci Siculo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Casalvecchio Siculo]], [[Pagliara]], [[Roccalumera]], [[Santa Lucia del Mela]], [[Santa Teresa di Riva]], at [[Savoca]]. [[File:Furci_siculo_Duomo.jpg|none|thumb]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] nd0a2cy2xvbdt92gn9o4odmw5rd0wii 2225378 2225362 2026-09-14T12:49:35Z Ryomaandres 8044 2225378 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Furci Siculo|official_name=Comune di Furci Siculo|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Furci Siculo-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|58|N|15|23|E|type:city(3,287)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Grotte, Calcare, Artale|mayor_party=|mayor=Sebastiano Foti|area_footnotes=|area_total_km2=17.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref><ref>[http://www.istat.it/it/archivio/82599 Data Istat 2011]</ref>|population_demonym=Furcesi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=|postal_code=98023|area_code=0942|website={{Official website|http://www.comune.furcisiculo.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Furci Siculo''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Furci Sìculu''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Furci Siculo ay kambal ng [[Octeville-sur-Mer|Octeville sur Mer]] simula noong 2010. Ang Furci Siculo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Casalvecchio Siculo]], [[Pagliara]], [[Roccalumera]], [[Santa Lucia del Mela]], [[Santa Teresa di Riva]], at [[Savoca]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritorio === Ang bayan ay pangunahing sumasaklaw sa [[Dagat Honiko|baybaying]] [[Dagat Honiko|Honiko]], napapaligiran sa timog ng ilog Savoca, na naghihiwalay dito mula sa bayan ng Santa Teresa di Riva, at sa hilaga ng ilog Pagliara, kung saan naroon ang nayon ng Roccalumera. Ang teritoryo ng munisipyo ay umaabot ng humigit-kumulang 17 km papasok sa lupain, na nasa hangganan ng distrito ng [[Santa Lucia del Mela]]. == Mga tanawin == [[File:Furci_siculo_Duomo.jpg|thumb|left]] === Inang Simbahan ng Santa Maria del Rosario === Ang Inang Simbahan ng Santa Maria del Rosario ang pangunahing lugar ng pagsamba sa Furci Siculo. Bago ito itayo, ang mga serbisyong pangrelihiyon ay ipinagdiriwang sa Simbahan ng Madonna della Lettera hanggang 1924. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] jm2x86jott3iuh40fk5b0qsltkt97d4 0 136258 2225363 2095757 2026-09-14T12:27:42Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1269492895|Furnari]]" 2225363 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Furnari|official_name=Comune di Furnari|native_name={{lang|el|Fùrnaris}}|image_skyline=Furnari_storico_041.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|6|N|15|7|E|type:city(3,487)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Tonnarella|mayor_party=|mayor=Felice Germanò|area_footnotes=|area_total_km2=13.48|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Furnaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=145|saint=San [[Antonio ng Padua]]|day=Hunyo 13|postal_code=98054|area_code=0941|website={{Official website|http://www.comune.furnari.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Furnari''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Fùrnari''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|178|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|54|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Furnari ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Falcone, Sicilia|Falcone]], [[Mazzarrà Sant'Andrea]], [[Terme Vigliatore]], at [[Tripi]]. == Pampublikong transportasyon == [[File:StazioneNovaraMontalbanoFurnari.JPG|left|thumb| Estasyon ng tren ng Novara-Montalbano-Furnari]] === Mga Riles === Ang '''estasyon ng tren ng Novara-Montalbano-Furnari''' ay nasa daambakal ng Palermo–Messina. Ito ay pinaglilingkuran ng mga tren na pinapatakbo ng [[Trenitalia]], kabilang ang mga serbisyo mula sa [[Mesina]]. Sa labas ng estasyon ay may serbisyo ng [[Uber]] na magagamit sa pamamagitan ng app. === Bus at tram === Hinahain ang Furnari ng bus na ibinigay mula sa '''Azienda Siciliana Trasporti'''. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8l1qb3oxj3rs6fqapse2v9jj4u70ccx 2225379 2225363 2026-09-14T12:51:40Z Ryomaandres 8044 2225379 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Furnari|official_name=Comune di Furnari|native_name={{lang|el|Fùrnaris}}|image_skyline=Furnari_storico_041.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|6|N|15|7|E|type:city(3,487)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Tonnarella|mayor_party=|mayor=Felice Germanò|area_footnotes=|area_total_km2=13.48|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Furnaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=145|saint=San [[Antonio ng Padua]]|day=Hunyo 13|postal_code=98054|area_code=0941|website={{Official website|http://www.comune.furnari.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Furnari''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Fùrnari''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|178|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|54|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Furnari ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Falcone, Sicilia|Falcone]], [[Mazzarrà Sant'Andrea]], [[Terme Vigliatore]], at [[Tripi]]. == Heograpiyang pisikal == Sumasaklaw ito sa lawak na 1,300 ektarya, na may densidad ng populasyon na 280 katao bawat kilometro kuwadrado. Ang teritoryo, na mayaman sa ferruginoso at sulfuroso na mga bukal ng tubig, ay may hindi regular na heometrikong katangian, na may mga markadong altimetrikong pagkakaiba. Nakatayo ito sa isang maburol na lugar (Monte le Croci, 247 m above sea level), sa [[Val Demone]], na umaabot sa [[Dagat Tireno]]. == Pampublikong transportasyon == [[File:StazioneNovaraMontalbanoFurnari.JPG|left|thumb| Estasyon ng tren ng Novara-Montalbano-Furnari]] === Mga Riles === Ang '''estasyon ng tren ng Novara-Montalbano-Furnari''' ay nasa daambakal ng Palermo–Messina. Ito ay pinaglilingkuran ng mga tren na pinapatakbo ng [[Trenitalia]], kabilang ang mga serbisyo mula sa [[Mesina]]. Sa labas ng estasyon ay may serbisyo ng [[Uber]] na magagamit sa pamamagitan ng app. === Bus at tram === Hinahain ang Furnari ng bus na ibinigay mula sa '''Azienda Siciliana Trasporti'''. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] da69imri8x1rvkmnc4qkumytcluxsbv 0 136259 2225381 2095760 2026-09-14T13:15:19Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1361687477|Gaggi, Sicily]]" 2225381 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gaggi|official_name=Comune di Gaggi|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|52|N|15|13|E|type:city(2,812)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicila]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Cavallaro, Palmara, Falcò, Costa arancione, Billirè|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=7.3|population_footnotes=|population_demonym=Kaggitani (Siciliano), gaggesi (Italiano)|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website=|footnotes=}} [[File:Gaggi_(ME)_-_chiesa_di_San_Giuseppe_Operaio.jpg|right|thumb| Gaggi, Kalakhang Lungsod ng Messina, Sicily - Simbahan ng San Giuseppe]] Ang '''Gaggi''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Kaggi''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|160|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,812 at may lawak na {{Convert|7.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Gaggi ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga nayon at nayon) ng Cavallaro, Palmara, Falcò, Costa arancione, at Billirè. May hangganan ang Gaggi sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castelmola]], [[Castiglione di Sicilia]], [[Graniti]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Taormina]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|545|1871|686|1881|690|1901|973|1911|1215|1921|1666|1931|1457|1936|1379|1951|1370|1961|1432|1971|1534|1981|1900|1991|2384|2001|2693|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] s7d1631f97jtsareu2dwwhnpsh07jl1 2225392 2225381 2026-09-14T13:40:38Z Ryomaandres 8044 2225392 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gaggi|official_name=Comune di Gaggi|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|52|N|15|13|E|type:city(2,812)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicila]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Cavallaro, Palmara, Falcò, Costa arancione, Billirè|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=7.3|population_footnotes=|population_demonym=Kaggitani (Siciliano), gaggesi (Italiano)|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website=|footnotes=}} [[File:Gaggi_(ME)_-_chiesa_di_San_Giuseppe_Operaio.jpg|right|thumb| Gaggi, Kalakhang Lungsod ng Messina, Sicily - Simbahan ng San Giuseppe]] Ang '''Gaggi''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Kaggi''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|160|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,812 at may lawak na {{Convert|7.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Gaggi ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdibisyon, pangunahin na mga nayon at nayon) ng Cavallaro, Palmara, Falcò, Costa arancione, at Billirè. May hangganan ang Gaggi sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castelmola]], [[Castiglione di Sicilia]], [[Graniti]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Taormina]]. Ito ay matatagpuan humigit-kumulang 160 kilometro silangan ng Palermo at humigit-kumulang 45 kilometro sa timog-kanluran ng Messina at 8 kilometro sa kahabaan ng braso ng daang panlalawigan, Giardini-Francavilla. Ito ay nabanggit sa unang pagkakataon sa isang diploma ni Konde Roger mula 1017. Isa ito sa tatlong suburb na kinuha mula sa Taormina sa pagitan ng 1583 at 1653, upang maging tiyak na binili ito noong 1639. == Kasaysayan == === Pundasyon === Ang kasaysayan ng Gaggi ay nagsisimula sa mga kahirapan sa pananalapi ng monarkiya ng España. Ito ay bahagi ng isang proseso ng kolonisasyon sa looban na nakaapekto sa Sicilia noong ika-17 siglo, at partikular na nakita ang lungsod ng Taormina na pag-aari ng estado na ibinenta ang mga nayon nito, kabilang ang Gaggi, Mongiuffi, at Melia. Isang mayamang lalaki mula sa Mesina ang interesado sa pagbebenta ng mga nayon na ito, na nakamit ang pag-angat sa lipunan sa pamamagitan ng kaniyang malaking halaga ng pera. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|545|1871|686|1881|690|1901|973|1911|1215|1921|1666|1931|1457|1936|1379|1951|1370|1961|1432|1971|1534|1981|1900|1991|2384|2001|2693|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1686qg323jm7l8e8zmyro3pru7myiwb 0 136260 2225359 2095657 2026-09-14T12:23:39Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1065491687|Francavilla di Sicilia]]" 2225359 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Francavilla di Sicilia|official_name=Comune di Francavilla di Sicilia|native_name=|image_skyline=Francavilla di Sicilia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Francavilla at ang Lambak Alcantara|image_shield=FrancavilladiSicilia-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|08|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Pasquale Monea (mula 2012)|area_footnotes=|area_total_km2=82|population_footnotes=|population_demonym=Francavillesi|elevation_footnotes=|elevation_m=330|saint=[[Santa Barbara]] at [[Euplius|Sant'Euplio di Catania]]|day=Disyembre 4 at huling Linggo ng Agosto|postal_code=98034|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.francavilladisicilia.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Francavilla di Sicilia''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Francavigghia''''') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Ito ay may populasyon na humigit-kumulang 3,900 katao at matatagpuan sa katimugang bahagi ng lalawigan, malapit sa hilagang dalisdis ng [[Bundok Etna]]. Ang distansiya patungong Messina ay humigit-kumulang {{Convert|50|km|mi}}, at ang bayan ay may habang humigit-kumulang {{Convert|70|km|mi}} mula sa paliparan ng Catania, sa lambak ng Ilog Alcantara sa pagitan ng [[Taormina]] at [[Randazzo]]. Ang Taormina at ang Dagat Mediteraneo ay may layong humigit-kumulang {{Convert|15|km|mi|0}} sa timog-silangan. Kasama sa mga kalapit na bayan at nayon ang: [[Antillo]], [[Castiglione di Sicilia]], [[Fondachelli-Fantina]], [[Malvagna]], [[Montalbano Elicona]], [[Motta Camastra]], [[Novara di Sicilia]], at [[Tripi]]. == Kasaysayan == Sa paligid ng bayan, may mga natagpuang artifact na mula pa noong ika-5 siglo BK. Noong 1092, itinayo ang Abadia ng San Salvatore di Placa, at lumaki ang bayan sa paligid nito. Noong Hunyo 20, 1719, [[Labanan ng Francavilla|isang malaking labanan]] ang naganap sa pagitan ng mga Español at Austriako sa [[Digmaan ng Alyansang Kuwadruple]], na nag-iwan ng 8000 patay at sugatan. == Mga tao == * [[Gaetano Cipolla]]: Amerikanong lingguwista, tagapagturo at awtor, punong-guro ng ''[[Legas]] Publishing'' == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category|Francavilla di Sicilia}} * [http://www.comune.francavilladisicilia.me.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dg0gyvsm0pphsudmeu0w7e3ds87lbgq 2225360 2225359 2026-09-14T12:23:55Z Ryomaandres 8044 2225360 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Francavilla di Sicilia|official_name=Comune di Francavilla di Sicilia|native_name=|image_skyline=Francavilla di Sicilia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Francavilla at ang Lambak Alcantara|image_shield=FrancavilladiSicilia-Stemma.gif|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|08|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Pasquale Monea (mula 2012)|area_footnotes=|area_total_km2=82|population_footnotes=|population_demonym=Francavillesi|elevation_footnotes=|elevation_m=330|saint=[[Santa Barbara]] at [[Euplius|Sant'Euplio di Catania]]|day=Disyembre 4 at huling Linggo ng Agosto|postal_code=98034|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.francavilladisicilia.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Francavilla di Sicilia''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Francavigghia''''') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Ito ay may populasyon na humigit-kumulang 3,900 katao at matatagpuan sa katimugang bahagi ng lalawigan, malapit sa hilagang dalisdis ng [[Bundok Etna]]. Ang distansiya patungong Messina ay humigit-kumulang {{Convert|50|km|mi}}, at ang bayan ay may habang humigit-kumulang {{Convert|70|km|mi}} mula sa paliparan ng Catania, sa lambak ng Ilog Alcantara sa pagitan ng [[Taormina]] at [[Randazzo]]. Ang Taormina at ang Dagat Mediteraneo ay may layong humigit-kumulang {{Convert|15|km|mi|0}} sa timog-silangan. Kasama sa mga kalapit na bayan at nayon ang: [[Antillo]], [[Castiglione di Sicilia]], [[Fondachelli-Fantina]], [[Malvagna]], [[Montalbano Elicona]], [[Motta Camastra]], [[Novara di Sicilia]], at [[Tripi]]. == Kasaysayan == Sa paligid ng bayan, may mga natagpuang artifact na mula pa noong ika-5 siglo BK. Noong 1092, itinayo ang Abadia ng San Salvatore di Placa, at lumaki ang bayan sa paligid nito. Noong Hunyo 20, 1719, [[Labanan ng Francavilla|isang malaking labanan]] ang naganap sa pagitan ng mga Español at Austriako sa [[Digmaan ng Alyansang Kuwadruple]], na nag-iwan ng 8000 patay at sugatan. == Mga mamamayan == * [[Gaetano Cipolla]]: Amerikanong lingguwista, tagapagturo at awtor, punong-guro ng ''[[Legas]] Publishing'' == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category|Francavilla di Sicilia}} * [http://www.comune.francavilladisicilia.me.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4izlk8f6zgk76ko5tu2vh617faavpnk 0 136261 2225382 2095762 2026-09-14T13:17:49Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354306770|Galati Mamertino]]" 2225382 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Galati Mamertino|official_name=Comune di Galati Mamertino|native_name=|image_skyline=Galati Mamertino, forma d'aquila.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|2|N|14|46|E|type:city(3,026)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=San Basilio|mayor_party=|mayor=Vincenzo Amadore|area_footnotes=|area_total_km2=39.31|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Galatesi|elevation_footnotes=|elevation_m=820|saint=|day=|postal_code=98070|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.galatimamertino.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Galati Mamertino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]] {{Convert|120|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Galati Mamertino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Frazzanò]], [[Longi]], [[San Salvatore di Fitalia]], at [[Tortorici]]. == Mga tao == * [[Antonio Lombardo (gangster)|Antonio Lombardo]] (1891–1928) == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.galatimamertino.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kbqwesfwb27pxg11fi19efyy89bx8a9 2225393 2225382 2026-09-14T13:42:00Z Ryomaandres 8044 2225393 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Galati Mamertino|official_name=Comune di Galati Mamertino|native_name=|image_skyline=Galati Mamertino, forma d'aquila.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|2|N|14|46|E|type:city(3,026)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=San Basilio|mayor_party=|mayor=Vincenzo Amadore|area_footnotes=|area_total_km2=39.31|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Galatesi|elevation_footnotes=|elevation_m=820|saint=|day=|postal_code=98070|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.galatimamertino.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Galati Mamertino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]] {{Convert|120|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Galati Mamertino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Frazzanò]], [[Longi]], [[San Salvatore di Fitalia]], at [[Tortorici]]. Ang urbanong pagkakaayos nito ay nagpapaalala sa isang agila na may nakabukang mga pakpak na lumilipad sa direksiyong hilaga. Ito ay isang munisipalidad sa [[Liwasang Nebrodi]], na matatagpuan sa taas na 810 metro mula sa antas ng dagat at isa sa apat na nayon ng Liwasang Nebrodi, kasama ang Mirto, Frazzanò, at Longi. Ito ay isang bayan na pangunahing agrikultural na ipinagmamalaki ang maraming kayamanan at nananatili pa rin ang isang urban na layout na tipikal ng mga medyebal na kapitbahayan. Ang lugar ay mayaman sa mga taniman ng abelyana at oliba, haya, at roble. Ang sentro ng bayan ay umaabot sa pagitan ng pangunahing Piazza San Giacomo at ng inang simbahan. == Mga tao == * [[Antonio Lombardo (gangster)|Antonio Lombardo]] (1891–1928) == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.galatimamertino.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] f2hr4dudhe1a9bgmq4slnqxl4jqnnh1 2225394 2225393 2026-09-14T13:42:22Z Ryomaandres 8044 2225394 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Galati Mamertino|official_name=Comune di Galati Mamertino|native_name=|image_skyline=Galati Mamertino, forma d'aquila.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|2|N|14|46|E|type:city(3,026)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=San Basilio|mayor_party=|mayor=Vincenzo Amadore|area_footnotes=|area_total_km2=39.31|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Galatesi|elevation_footnotes=|elevation_m=820|saint=|day=|postal_code=98070|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.galatimamertino.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Galati Mamertino''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]] {{Convert|120|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Galati Mamertino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Frazzanò]], [[Longi]], [[San Salvatore di Fitalia]], at [[Tortorici]]. Ang urbanong pagkakaayos nito ay nagpapaalala sa isang agila na may nakabukang mga pakpak na lumilipad sa direksiyong hilaga. Ito ay isang munisipalidad sa [[Liwasang Nebrodi]], na matatagpuan sa taas na 810 metro mula sa antas ng dagat at isa sa apat na nayon ng Liwasang Nebrodi, kasama ang Mirto, Frazzanò, at Longi. Ito ay isang bayan na pangunahing agrikultural na ipinagmamalaki ang maraming kayamanan at nananatili pa rin ang isang urban na layout na tipikal ng mga medyebal na kapitbahayan. Ang lugar ay mayaman sa mga taniman ng abelyana at oliba, haya, at roble. Ang sentro ng bayan ay umaabot sa pagitan ng pangunahing Piazza San Giacomo at ng inang simbahan. == Mga tao == * [[Antonio Lombardo (gangster)|Antonio Lombardo]] (1891–1928) == Mga sanggunian == {{Reflist}} <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.galatimamertino.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1kqbmibunwj7fvddph0tb0hgdfesf3j 0 136262 2225395 2095763 2026-09-14T13:43:29Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352536155|Gallodoro]]" 2225395 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gallodoro|official_name=Comune di Gallodoro|native_name={{native name|el|Kallípolis}}|image_skyline=File:GallodoroApril2022.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Gallodoro noong Abril 2022|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|18|E|type:city(402)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Filippo Alfio Currenti|area_footnotes=|area_total_km2=6.9|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=388|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website=https://www.comune.gallodoro.me.it/|footnotes=}}Ang '''Gallodoro''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Jaddudoru''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]] na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 402 at lawak na {{Convert|6.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Gallodoro sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Forza d'Agrò]], [[Letojanni]], at [[Mongiuffi Melia]]. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|639|1871|697|1881|768|1901|864|1911|900|1921|879|1931|782|1936|766|1951|696|1961|636|1971|597|1981|486|1991|474|2001|409|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8ejc79069d06iiej2pjwpjm6gi9ebnq 2225396 2225395 2026-09-14T13:45:04Z Ryomaandres 8044 2225396 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gallodoro|official_name=Comune di Gallodoro|native_name={{native name|el|Kallípolis}}|image_skyline=File:GallodoroApril2022.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Gallodoro noong Abril 2022|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|18|E|type:city(402)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Filippo Alfio Currenti|area_footnotes=|area_total_km2=6.9|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=388|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website=https://www.comune.gallodoro.me.it/|footnotes=}}Ang '''Gallodoro''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Jaddudoru''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]] na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 402 at lawak na {{Convert|6.9|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Gallodoro sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Forza d'Agrò]], [[Letojanni]], at [[Mongiuffi Melia]]. == Kasaysayan == Ang Gallodoro ay may sinaunang pinagmulang Griyego, sa isang pamayanan malapit sa mga distrito ng Margi at Sant'Anna, na ayon sa popular na tradisyon ay tinatawag na Bocena. Ang pagkakatuklas ng mga barya, mga piraso ng pitsel, at iba't ibang palayok, pati na rin ang mga libingan, ay humantong din sa teorya ng posibleng lokasyon ng lungsod ng [[Kallipolis]], na itinatag ng mga Calcis ng kalapit na [[Naxos (Sicilia)|Naxos]], ang unang kolonya ng Griyego sa Sicilia. Ang kasalukuyang nayon ng Gallodoro ay nagmula pa noong medyebal na panahong Normando, nang ang unang pamayanan ay nabuo sa paligid ng simbahang rural ng San Teodoro Martire. Matatagpuan sa isang punto ng transisyon sa pagitan ng mas mababa at mas mataas na bahagi ng tinatawag na Vallis Aurea, ang pangalang ibinigay ng mga Romano sa lambak (alinman dahil sa matabang lupa nito o sa pagkakaroon ng mga deposito ng ginto) at kung saan nagmula ang kasalukuyang pangalang Gallodoro, ang simbahan ay naging pangunahing lugar ng pagsamba para sa komunidad sa kanayunan ng Gallodoro sa paglipas ng mga siglo. Mula sa sentro ng pamayanang ito, ang kaayusan ng lungsod ay umunlad sa paglipas ng mga siglo, na ngayon ay nasa anyo ng isang kweba sa teatro, na may mga gusaling residensiyal na itinayo nang magkakalapit, sa gitna ng mga nakapupukaw na tanawin ng pambihirang kagandahan sa kanayunan. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|639|1871|697|1881|768|1901|864|1911|900|1921|879|1931|782|1936|766|1951|696|1961|636|1971|597|1981|486|1991|474|2001|409|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] b144aikh1ee5imfc2vy8mc3nptn29q7 0 136263 2225383 2095768 2026-09-14T13:23:50Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374417095|Giardini Naxos]]" 2225383 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Giardini Naxos|official_name=Comune di Giardini Naxos|native_name={{llang|scn|I Jardina}}|image_size=250px|image_shield=|shield_alt=|shield_size=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map=Sicily#Italy|coordinates={{coord|37.836329|N|15.270690|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=Lista Civica|mayor=Agatino Salvatore Bosco (since 25 May 2026)|area_footnotes=|area_total_km2=5|population_footnotes=|population_demonym=Giardinesi|elevation_footnotes=|elevation_m=8|saint=Maria SS. Raccomandata|day=Setyembre 8|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.gardini-naxos.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Giardini Naxos<ref>Sometimes spelled as Giardini-Naxos.</ref>''' ( {{Literal na pagsasalin|[[Naxos (Sicily)|Naxos]] Gardens}}; {{Langx|scn|I Jardina||Mga Hardin}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Ito ay matatagpuan sa baybayin ng [[Dagat Honiko]] sa isang look na nasa pagitan ng Cape [[Taormina]] at Cape Schisò. Mula noong dekada 1970, ito ay naging isang resort sa tabing-dagat, isang sikat na destinasyon ng turista, at isang hintuan ng mga barkong cruise. == Kasaysayan == {{Pangunahin|Naxos (Sicilia)}} [[File:Port_of_Giardini_Naxos_Sicily_14-6-2022.jpg|left|thumb|281x281px| Daungan ng Giardini Naxos na may nakasulat na petsa ng pagkakatatag nito bilang isang kolonya ng Gresya sa taling.]] Itinatag ni Thucles na mula sa [[Calcis]] noong 734 BK sa [[Magna Graecia]], ang Naxos ay hindi kailanman naging isang makapangyarihang lungsod, ngunit ang templo nito ni [[Apollo Archegetes]], na nagpoprotekta sa diyos ng lahat ng kolonya ng Greece, ang nagbigay dito ng katanyagan sa mga gawaing pang-relihiyon. Ang [[Lentini|Leontini]] at [[Catania]] ay parehong sinakop mula rito. Sinakop ito ni [[Ipokrates ng Gela|Ipokrates]], ang malupit na pinuno ng [[Gela]], noong 494 BC. Ang pagsalungat nito sa [[Siracusa, Sicilia|Siracusa]] ay humantong sa pagbihag at pagkawasak nito noong 403 BC sa kamay ni [[Dionisio I ng Siracusa|Dionisio]] na [[Maniniil|tirano]], matapos nitong suportahan ang [[Atenas]] noong mapaminsalang [[Ekspidisyong Siciliano|Ekspedisyon sa Sicilia]] ng lungsod na iyon. Bagama't patuloy na tinitirhan ang lugar, karamihan sa aktibidad ay lumipat sa kalapit na [[Taormina|Tauromenium]]. Noong Enero 20/21, 2026, ang Giardini Naxos ay nagdusa ng malaking pinsala sa ari-arian at impraestruktura mula sa [[Bagyong Harry (2006)|Bagyong Harry]]. Ang Sona ng Daungan sa Capo Schisò ang pinakamatinding naapektuhan. [[File:Vignazza_Tower2.JPG|thumb| Tore ng Vignazza, isang toreng bantayan na itinayo noong 1544 upang magpatrolya sa baybayin laban sa mga pagsalakay ng mga piratang Berberiya]] [[File:Storm_Harry_Damage_at_Cape_Schisò_14-02-2026.jpg|thumb| Pinsala mula sa Bagyong Harry sa Capo Schisò]] == Ekonomiya == Bago ang mga unang taon ng dekada 1970, ang Giardini Naxos ay isang tahimik na nayon ng mga mangingisda. Ngayon, isa na itong destinasyon ng mga turista, kabilang sa mga atraksyon nito ang mga dalampasigan, ang malawak na tanawin ng look at mga nakapalibot na burol, at ang maliit na daungan ng pangisdaan. Isang mas malaking daungan ang nagseserbisyo sa mga barkong pang-cruise na regular na dumarating. Ito ay umaakit ng mga dayuhang bisita at mga Italyano, na marami sa kanila ay nagmamay-ari ng mga tirahan sa tag-init sa komuna. Ang tabing-dagat ay may mga hotel, maliliit na pensiyon, pub, lido, restawran at disco. Tuwing [[Ferragosto]], tradisyon para sa mga tao sa lahat ng edad ang magpalipas ng gabi sa pagkamping at pagdiriwang sa mga dalampasigan. [[File:Fishermen_at_work_Giardini_Naxos_16-1-22.jpg|right|thumb| Ang pangingisda ay bahagi pa rin ng lokal na ekonomiya.]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.giardini-naxos.me.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}}{{Authority control}} [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ob9p6kapxyyeqphvn3xjucjepdtcpv6 0 136264 2225384 2095772 2026-09-14T13:25:00Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1266953598|Gioiosa Marea]]" 2225384 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gioiosa Marea|official_name=Comune di Gioiosa Marea|native_name={{native name|el|Agathirnòn}}|image_skyline=Gioiosa_Marea.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Gioiosa Marea-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|10|N|14|54|E|type:city(7,237)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Ignazio Alfonso Spanò|area_footnotes=|area_total_km2=26.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Gioiosani|elevation_footnotes=|elevation_m=30|saint=|day=|postal_code=98063|area_code=0941|website={{Official website|http://www.comune.gioiosamarea.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Gioiosa Marea''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Giujusa''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|60|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Gioiosa Marea ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Montagnareale]], [[Patti, Sicilia|Patti]], [[Piraino]], at [[Sant'Angelo di Brolo]]. Ang pangalan ng bayan ay isinasalin bilang "Masayang Tide". == Mga mamamayan == * [[Guido Natoli]] (1893–1966) == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.gioiosamarea.me.it/ Opisyal na website] {{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bra3fd1nnmi0sehlxci2avqtaoh8po3 2225397 2225384 2026-09-14T13:47:48Z Ryomaandres 8044 2225397 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gioiosa Marea|official_name=Comune di Gioiosa Marea|native_name={{native name|el|Agathirnòn}}|image_skyline=Gioiosa_Marea.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Gioiosa Marea-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|10|N|14|54|E|type:city(7,237)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Ignazio Alfonso Spanò|area_footnotes=|area_total_km2=26.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Gioiosani|elevation_footnotes=|elevation_m=30|saint=|day=|postal_code=98063|area_code=0941|website={{Official website|http://www.comune.gioiosamarea.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Gioiosa Marea''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Giujusa''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|130|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|60|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Gioiosa Marea ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Montagnareale]], [[Patti, Sicilia|Patti]], [[Piraino]], at [[Sant'Angelo di Brolo]]. Ang pangalan ng bayan ay isinasalin bilang "Masayang Tide". == Ekonomiya == Matatagpuan sa baybaying Tireno ng Sicilia, ang Gioiosa Marea ay isang bayan na may likas na bokasyon para sa [[turismo]], pati na rin ang munisipalidad sa baybayin na pinakamalapit sa [[Kapuluang Eolia]]. Bukod sa turismo, na nagbibigay ng trabaho sa malaking bahagi ng populasyon, ang mga pangunahing aktibidad sa lugar ng Gioiosa Marea ay nauugnay sa maliliit na negosyo (pangunahin ang industriya ng [[pagmamarino]]) at komersiyo, na higit na pumalit sa agrikultura, mga gawang-kamay, at lokal na pangingisda. Kilala ang Gioiosa sa mga dalampasigan nito. == Sport == Ang Polisportiva Gioiosa ang tanging koponan ng futbol sa bayan, na naglalaro sa Grupo B ng Ligang Italyano. Itinatag noong 1973, ang kulay nito ay maroon. Ang club ay nakipagkumpitensiya sa mga kampeonato ng LND sa loob ng 50 magkakasunod na season. == Mga mamamayan == * [[Guido Natoli]] (1893–1966) == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.gioiosamarea.me.it/ Opisyal na website] {{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cbn9tx6hsf2coclcs0k6cl1hbdq3skn 0 136265 2225385 2095778 2026-09-14T13:26:04Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352492523|Graniti]]" 2225385 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Graniti|official_name=Comune di Graniti|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|53|N|15|13|E|type:city(1,550)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=350|saint=|day=|postal_code=98036|area_code=0942|website=|footnotes=}}Ang '''Graniti''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|160|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,550 at may lawak na {{Convert|10.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Graniti ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Antillo]], [[Castiglione di Sicilia]], [[Gaggi, Sicilia|Gaggi]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Motta Camastra]].   == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|1847|1871|1974|1881|2076|1901|2519|1911|2732|1921|3043|1931|2415|1936|2339|1951|2235|1961|2129|1971|1675|1981|1688|1991|1621|2001|1587|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hpqwhprau1fvu9tewohgn79nst2v8mm 2225398 2225385 2026-09-14T13:48:33Z Ryomaandres 8044 2225398 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Graniti|official_name=Comune di Graniti|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|53|N|15|13|E|type:city(1,550)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=350|saint=|day=|postal_code=98036|area_code=0942|website=|footnotes=}}Ang '''Graniti''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|160|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,550 at may lawak na {{Convert|10.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Graniti ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Antillo]], [[Castiglione di Sicilia]], [[Gaggi, Sicilia|Gaggi]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Motta Camastra]]. == Kasaysayan == Ang pangalang Casali delli Graniti ay nabanggit sa isang dokumento na mula pa noong 1117. Ang lupain ng Graniti ay nabanggit pa rin noong 1356, nang ito ay bilhin ng maharlikang taga-Mesina na si Giovanni Mangiavacca. Ang bayan ay umusbong noong ika-17 siglo sa paligid ng isang bahay-bukid na ipinagawa ng Konde ng [[Taormina]] noong panahong iyon, ngunit ang pinakamalaking pag-unlad nito ay naganap noong ika-19 na siglo. Ang pinakamatandang bahagi ng bayan ay itinayo sa distrito ng Roccachiacchiera, kung saan mayroon pa ring mga bahay na may mga inukit na poste ng pinto na bato na mula pa noong unang bahagi ng ika-18 siglo. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|1847|1871|1974|1881|2076|1901|2519|1911|2732|1921|3043|1931|2415|1936|2339|1951|2235|1961|2129|1971|1675|1981|1688|1991|1621|2001|1587|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hncjua9z0jrowmql6e46o780oufv692 2225399 2225398 2026-09-14T13:49:06Z Ryomaandres 8044 /* Mga sanggunian */ 2225399 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Graniti|official_name=Comune di Graniti|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|53|N|15|13|E|type:city(1,550)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.0|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=350|saint=|day=|postal_code=98036|area_code=0942|website=|footnotes=}}Ang '''Graniti''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|160|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 1,550 at may lawak na {{Convert|10.0|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Graniti ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Antillo]], [[Castiglione di Sicilia]], [[Gaggi, Sicilia|Gaggi]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Motta Camastra]]. == Kasaysayan == Ang pangalang Casali delli Graniti ay nabanggit sa isang dokumento na mula pa noong 1117. Ang lupain ng Graniti ay nabanggit pa rin noong 1356, nang ito ay bilhin ng maharlikang taga-Mesina na si Giovanni Mangiavacca. Ang bayan ay umusbong noong ika-17 siglo sa paligid ng isang bahay-bukid na ipinagawa ng Konde ng [[Taormina]] noong panahong iyon, ngunit ang pinakamalaking pag-unlad nito ay naganap noong ika-19 na siglo. Ang pinakamatandang bahagi ng bayan ay itinayo sa distrito ng Roccachiacchiera, kung saan mayroon pa ring mga bahay na may mga inukit na poste ng pinto na bato na mula pa noong unang bahagi ng ika-18 siglo. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|1847|1871|1974|1881|2076|1901|2519|1911|2732|1921|3043|1931|2415|1936|2339|1951|2235|1961|2129|1971|1675|1981|1688|1991|1621|2001|1587|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kwdh9t47ei5y2mh9vwjbtr33vnhhalj 0 136266 2225386 2095779 2026-09-14T13:26:40Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354306236|Gualtieri Sicaminò]]" 2225386 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gualtieri Sicaminò|official_name=Comune di Gualtieri Sicaminò|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|10|N|15|19|E|type:city(1,923)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Santina Bitto|area_footnotes=|area_total_km2=14.4|population_footnotes=|population_demonym=Gualtieresi|elevation_footnotes=|elevation_m=80|saint=San Nicolas ng Bari|day=|postal_code=98040|area_code=090|website={{official website|http://www.comune.gualtieri.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Gualtieri Sicaminò''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|20|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Gualtieri Sicaminò ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Condrò]], [[Pace del Mela]], [[San Pier Niceto]], at [[Santa Lucia del Mela]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hpt8z2qhvotyi50zki4htu499dfotwr 2225400 2225386 2026-09-14T13:51:48Z Ryomaandres 8044 2225400 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gualtieri Sicaminò|official_name=Comune di Gualtieri Sicaminò|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|10|N|15|19|E|type:city(1,923)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Santina Bitto|area_footnotes=|area_total_km2=14.4|population_footnotes=|population_demonym=Gualtieresi|elevation_footnotes=|elevation_m=80|saint=San Nicolas ng Bari|day=|postal_code=98040|area_code=090|website={{official website|http://www.comune.gualtieri.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Gualtieri Sicaminò''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|20|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Gualtieri Sicaminò ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Condrò]], [[Pace del Mela]], [[San Pier Niceto]], at [[Santa Lucia del Mela]]. == Kasaysayan == Idinodokumento ng historyador na si [[Tommaso Fazello]] ang sentro anim na milya mula sa kastilyo ng Milazzo, bahagyang silangan ng bayan ng [[Santa Lucia del Mela]].<ref name="books.google.it">{{cita libro |url=https://books.google.it/books?id=hM2XPuLTSDgC |volume=6 |p=565, capitolo VIII |autore=[[Tommaso Fazello]] |titolo=Della storia di Sicilia, Deche due del r.p.m. Tommaso Fazello siciliano…}}</ref><ref>{{Cita libro |url=https://books.google.it/books?id=hM2XPuLTSDgC |nome=Tommaso |cognome=Fazello |titolo=Della storia di Sicilia deche due del r.p.m. Tommaso Fazello siciliano tradotte in lingua toscana dal p.m. Remigio fiorentino. Volume primo 3-terzo |accesso=2021-12-01 |anno=1817 |editore=dalla tipografia di Giuseppe Assenzio}}</ref> == Mga Tradisyon at Alamat == Ang mga pangunahing atraksiyon na iniaalok ng bayan sa mga turista at residente ay: * Ang Kapistahan ni San Nicolas ng Bari, na isinasagawa tuwing huling Linggo ng Agosto, ay nagtatampok ng isang interregional na pagtatanghal ng mga paputok. * Ang Kapistahan ng Mahal na Birhen ng Laging Saklolo, na isinasagawa sa maliit na nayon ng Soccorso, isang nayon ng munisipalidad, ay nagtatampok ng mga taimtim na pagdiriwang tuwing Agosto 22 bawat taon. * Ang Pista ng Narangha, isang tradisyonal na pangyayari na isinasagawa tuwing ikatlong Linggo ng Mayo, ay nagtatampok ng pagtikim ng mga matatamis na gawa sa narangha, mga pagtatanghal ng musika, at mga pagtatanghal ng alamat. * Ang Pista ng "Du Pasticciottu di Soccorso", na isinasagawa tuwing ikalawang Linggo ng Mayo, ay mayaman sa tradisyon, na nagtatampok ng pagtikim ng tipikal na matamis at mahusay na alak na Zibibbo.<ref>[https://comune.gualtieri.me.it/menu/335602/sagre-feste-altri-eventi-gualtieri-sicamino Sagre feste altri eventi] comune.gualtieri.me.it 2021</ref> == Ekonomiya == === Agrikultura === Ang pagtatanim ng mga prutas na sitrus, puno ng olibo, at ubas ay lalong mahalaga sa bayan. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 6pikuwpiv071b5ahf2mif64gsso60dh 2225401 2225400 2026-09-14T13:52:06Z Ryomaandres 8044 2225401 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Gualtieri Sicaminò|official_name=Comune di Gualtieri Sicaminò|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|10|N|15|19|E|type:city(1,923)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Santina Bitto|area_footnotes=|area_total_km2=14.4|population_footnotes=|population_demonym=Gualtieresi|elevation_footnotes=|elevation_m=80|saint=San Nicolas ng Bari|day=|postal_code=98040|area_code=090|website={{official website|http://www.comune.gualtieri.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Gualtieri Sicaminò''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|20|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Gualtieri Sicaminò ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Condrò]], [[Pace del Mela]], [[San Pier Niceto]], at [[Santa Lucia del Mela]]. == Kasaysayan == Idinodokumento ng historyador na si [[Tommaso Fazello]] ang sentro anim na milya mula sa kastilyo ng Milazzo, bahagyang silangan ng bayan ng [[Santa Lucia del Mela]].<ref name="books.google.it">{{cita libro |url=https://books.google.it/books?id=hM2XPuLTSDgC |volume=6 |p=565, capitolo VIII |autore=[[Tommaso Fazello]] |titolo=Della storia di Sicilia, Deche due del r.p.m. Tommaso Fazello siciliano…}}</ref><ref>{{Cita libro |url=https://books.google.it/books?id=hM2XPuLTSDgC |nome=Tommaso |cognome=Fazello |titolo=Della storia di Sicilia deche due del r.p.m. Tommaso Fazello siciliano tradotte in lingua toscana dal p.m. Remigio fiorentino. Volume primo 3-terzo |accesso=2021-12-01 |anno=1817 |editore=dalla tipografia di Giuseppe Assenzio}}</ref> == Mga tradisyon at alamat == Ang mga pangunahing atraksiyon na iniaalok ng bayan sa mga turista at residente ay: * Ang Kapistahan ni San Nicolas ng Bari, na isinasagawa tuwing huling Linggo ng Agosto, ay nagtatampok ng isang interregional na pagtatanghal ng mga paputok. * Ang Kapistahan ng Mahal na Birhen ng Laging Saklolo, na isinasagawa sa maliit na nayon ng Soccorso, isang nayon ng munisipalidad, ay nagtatampok ng mga taimtim na pagdiriwang tuwing Agosto 22 bawat taon. * Ang Pista ng Narangha, isang tradisyonal na pangyayari na isinasagawa tuwing ikatlong Linggo ng Mayo, ay nagtatampok ng pagtikim ng mga matatamis na gawa sa narangha, mga pagtatanghal ng musika, at mga pagtatanghal ng alamat. * Ang Pista ng "Du Pasticciottu di Soccorso", na isinasagawa tuwing ikalawang Linggo ng Mayo, ay mayaman sa tradisyon, na nagtatampok ng pagtikim ng tipikal na matamis at mahusay na alak na Zibibbo.<ref>[https://comune.gualtieri.me.it/menu/335602/sagre-feste-altri-eventi-gualtieri-sicamino Sagre feste altri eventi] comune.gualtieri.me.it 2021</ref> == Ekonomiya == === Agrikultura === Ang pagtatanim ng mga prutas na sitrus, puno ng olibo, at ubas ay lalong mahalaga sa bayan. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] rqyeokwr1s7u161sk9kul4j24w9m26r 0 136267 2225389 2095817 2026-09-14T13:30:57Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1371767094|Itala, Sicily]]" 2225389 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Itala|official_name=Comune di Itala|native_name=|settlement_type=|image_skyline=Itala Stadtbild.jpg|image_caption=view|image_size=|image_alt=|image_flag=|flag_size=|flag_alt=|image_shield=|shield_size=|shield_alt=|nickname=|motto=|map=Map of comune of Itala (province of Messina, region Sicily, Italy).svg|map_caption=Location of the municipality of Itala within the metropolitan city of Messina|mapsize=|map_alt=|pushpin_map=|pushpin_mapsize=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38.05111|15.43694}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicily]]|metropolitan_city=[[Metropolitan City of Messina|Messina]]|Province=|established_title=|established_date=|frazioni=Borgo, Casaleddo, Croce, Mannello, Marina di Itala, Quartiere del Medico (Quartarello)|mayor=Daniele Laudini|mayor_party=[[lista civica]] Io amo Itala|area_total_km2=|area_footnotes=|elevation_m=210|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_total=1491|population_as_of=31 December 2025|population_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B&a=2025&l=en|title=Monthly demographic balance for the year 2025 (provisional data)|publisher=[[Italian_National_Institute_of_Statistics|ISTAT]]|accessdate=9 April 2026}}</ref>|population_demonym=italesi|postal_code=98025|area_code=|istat=083036|saint=Madonna della Lettera|day=June 3|website={{official website|https://comune.itala.me.it/#}}|footnotes=}}{{Infobox Italian comune|name=Itala|official_name=Comune di Itala|native_name=|settlement_type=|image_skyline=Itala Stadtbild.jpg|image_caption=tanawin|image_size=|image_alt=|image_flag=|flag_size=|flag_alt=|image_shield=|shield_size=|shield_alt=|nickname=|motto=|map=Map of comune of Itala (province of Messina, region Sicily, Italy).svg|map_caption=Location of the municipality of Itala within the metropolitan city of Messina|mapsize=|map_alt=|pushpin_map=|pushpin_mapsize=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38.05111|15.43694}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|Province=|established_title=|established_date=|frazioni=Borgo, Casaleddo, Croce, Mannello, Marina di Itala, Quartiere del Medico (Quartarello)|mayor=Daniele Laudini|mayor_party=[[lista civica]] Io amo Itala|area_total_km2=|area_footnotes=|elevation_m=210|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_total=1491|population_as_of=Disyembre 31, 2025|population_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B&a=2025&l=en|title=Monthly demographic balance for the year 2025 (provisional data)|publisher=[[Italian_National_Institute_of_Statistics|ISTAT]]|accessdate=9 April 2026}}</ref>|population_demonym=italesi|postal_code=98025|area_code=|istat=083036|saint=Madonna della Lettera|day=Hunyo 3|website={{official website|https://comune.itala.me.it/#}}|footnotes=}}Ang '''Itala''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]<ref name="Municipality">{{Cite web |title=Living the Municipality |url=https://comune.itala.me.it/vivere-il-comune/ |access-date=2025-08-01 |website=comune.itala.me.it}}</ref> at 22 km ang layo mula sa sentro ng Messina. Ito ay binuwag noong 1928 at pinagsama-sama sa [[Scaletta Zanclea]], kung saan ito muling nagkaroon ng awtonomiya noong 1947. Ang Itala ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alì]], [[Alì Terme]], [[Fiumedinisi]], [[Mesina]] (nayon ng [[Altolia]]), at [[Scaletta Zanclea]]. == Heograpiyang pisikal == Nakatago sa matarik na burol ng mga bundok ng [[Peloritani]], sa lilim ng [[Monte Scuderi]], ang sentro ng Itala ay 2.8 km mula sa kani-kanilang mga nayon: Marina; Croce; 1.5 km; Borgo; Mannello at Quartarello; 200 m. Ang Marina, na umaabot ng humigit-kumulang 1.8 km, ay konektado sa Itala Centro sa pamamagitan ng Provincial Road 29 at tinatawid ng State Road 114 Orientale Sicula.   == Mga monumento at natatanging pook == === Arkitekturang pangrelihiyon === * '''Simbahan nina San Pedro at San Pablo'''―Matatagpuan sa seksyon ng Croce ng Itala at nagmula pa noong (hindi bababa sa) ika-11 siglo, noong panahon ng mga Arabe-Normando.<ref name="Municipality" /> * '''Simbahan at Kumbento ng Santa Venera'''―Itinatag noong ikalabimpitong siglo. === Arkitekturang sibil === * '''Munisipyo'''―Ang Bulwagan ng Bayan ng Itala ay isa sa mga pinakanatatanging munisipyu, isang simbolo ng lokal na administrasyon at ang ugnayan sa pagitan ng komunidad at mga institusyon nito.<ref name="Municipality" /> == Lipunan == === Ebolusyong demograpiko === {{historical populations|1861|1836|1871|1945|1881|1941|1901|2308|1911|2437|1921|2276|1931|2368|1936|2365|1951|2349|1961|1976|1971|1820|1981|1766|1991|1813|2001|1692|2011|1663|2021|1495|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Data from ISTAT}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.prolocoitala.it/ Pro Loco Giovannello da Itala] * {{Commonscatinline}} * {{OSM relation|39492}} {{Lalawigan ng Messina}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] mg6fuacvtpgrbtpfefmv103n7229lsm 0 136269 2225388 2095910 2026-09-14T13:28:08Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354306728|Librizzi]]" 2225388 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Librizzi|official_name=Comune di Librizzi|native_name=|image_size=|image_shield=Librizzi-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|38|6|N|14|57|E|type:city(1,888)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Colla Maffone, Murmari, Nasidi|mayor_party=|mayor=Renato Di Blasi|area_footnotes=|area_total_km2=23.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Librizzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=501|saint=Madonna della Catena|day=Setyembre 8|postal_code=98064|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.librizzi.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Librizzi''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Libbrizzi''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|140|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|50|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]], sa isang burol sa pagitan ng mga batis ng Timeto at Librizzi. Ang pinagmulan nito ay malamang na nagmula noong ika-12 siglo, nang ang isang komunidad ay umusbong sa paligid ng kastilyo ng Brichinnai. == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] eikq0op3euqh4a8z4xzbxpdfi7sx7mu 2225403 2225388 2026-09-14T13:58:33Z Ryomaandres 8044 2225403 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Librizzi|official_name=Comune di Librizzi|native_name=|image_size=|image_shield=Librizzi-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|38|6|N|14|57|E|type:city(1,888)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Colla Maffone, Murmari, Nasidi|mayor_party=|mayor=Renato Di Blasi|area_footnotes=|area_total_km2=23.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Librizzesi|elevation_footnotes=|elevation_m=501|saint=Madonna della Catena|day=Setyembre 8|postal_code=98064|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.librizzi.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Librizzi''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Libbrizzi''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|140|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|50|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]], sa isang burol sa pagitan ng mga batis ng Timeto at Librizzi. Ang pinagmulan nito ay malamang na nagmula noong ika-12 siglo, nang ang isang komunidad ay umusbong sa paligid ng kastilyo ng Brichinnai. == Heograpiyang pisikal == Ang makasaysayang sentro ay nakatayo sa isang burol (501 m sa ibabaw ng antas ng dagat) na nasa ibaba ng agos ng mga batis ng [[Timeto]] at Librizzi. Sa hilaga ay tinatanaw nito ang [[Dagat Tireno]] at ang [[Kapuluang Eolia]]. Ang mga teritoryo ng mga munisipalidad ng [[San Piero Patti]], [[Montalbano Elicona]], [[Patti, Sicilia|Patti]], at Librizzi ay nagtatagpo sa isang puntong tinatawag na [[Quattrofinaiti]]. == Mga kapistahan == Ipinagdiriwang ng Librizzi ang kapistahan ng kanilang patron na si [[Madonna della Catena]], sa pamamagitan ng isang prusisyon sa unang Linggo pagkatapos ng Pag-aakyat ni Maria sa langit. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika na si [[Oscar Luigi Scalfaro]] noong Marso 25, 1993.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?5157|titolo=Librizzi|accesso=26 agosto 2025|sito=Ufficio araldico - Fascicoli comunali|editore=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] oo6odxlxgmrcige6nokjf2ckyddp0xv 0 136270 2225387 2095888 2026-09-14T13:27:29Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1065492274|Letojanni]]" 2225387 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Letojanni|official_name=Comune di Letojanni|native_name={{native name|el|Lethaios}}|image_skyline=Letojanni_Messina_Sicilia_Italy_-_Creative_Commons_by_gnuckx_(3811648464).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|53|N|15|18|E|type:city(2,634)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Alessandro Costa|area_footnotes=|area_total_km2=6.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Letojannesi|elevation_footnotes=|elevation_m=5|saint=|day=|postal_code=98037|area_code=0942|website={{official website|http://www.comuneletojanni.gov.it/}}|footnotes=}}Ang '''Letojanni''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Letujanni''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) at resort sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. May hangganan ang Letojanni sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castelmola]], [[Forza d'Agrò]], [[Gallodoro]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Taormina]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] f1s5acue8l9aotoyi9sqpr82srr7a5h 2225402 2225387 2026-09-14T13:53:42Z Ryomaandres 8044 2225402 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Letojanni|official_name=Comune di Letojanni|native_name={{native name|el|Lethaios}}|image_skyline=Letojanni_Messina_Sicilia_Italy_-_Creative_Commons_by_gnuckx_(3811648464).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|53|N|15|18|E|type:city(2,634)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Alessandro Costa|area_footnotes=|area_total_km2=6.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Letojannesi|elevation_footnotes=|elevation_m=5|saint=|day=|postal_code=98037|area_code=0942|website={{official website|http://www.comuneletojanni.gov.it/}}|footnotes=}}Ang '''Letojanni''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Letujanni''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) at resort sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. May hangganan ang Letojanni sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castelmola]], [[Forza d'Agrò]], [[Gallodoro]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Taormina]]. == Kasaysayan == Hanggang sa unang kalahati ng ika-17 siglo, ang teritoryo sa baybayin, na ngayon ay kasama sa teritoryal na lugar ng Letojanni, ay hinati sa pagitan ng Taormina (mula sa agos ng Mazzeo hanggang sa S. Filippo) at Forza d'Agrò (mula sa agos ng S. Filippo hanggang sa Fondaco Parrino). Noong 1634, sa pagtatapon ni Haring [[Felipe IV ng Espanya|Felipe IV]], ang teritoryo ay inihiwalay mula sa [[Taormina]] at ipinagbili ng Korteng Maharlika kay Donna Francesca Porzio, asawa ni Don Francesco Reitano, na noong 1637 ay ginawaran ng titulong Markes of Gallidoro ([[Gallodoro]] ngayon). Ang kahabaan ng baybayin sa ibaba ay isinama sa bagong Markesado ng Gallidoro, ibig sabihin, ang kasalukuyang munisipalidad ng Letojanni. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dt1oz2jqxuys4w84fuqk7aef1p7dq8g 0 136271 2225390 2190773 2026-09-14T13:32:32Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1353980159|Limina]]" 2225390 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune||name=Limina|official_name=Comune di Limina|native_name=Limmina|image_skyline=Limina.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|57|N|15|16|E|type:city(978)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marcello Bartolotta|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=916|population_as_of=Nobyembre 30, 2011|pop_density_footnotes=|population_demonym=Liminesi|elevation_footnotes=|elevation_m=510|twin1=|twin1_country=|saint=San Sebastian|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.limina.me.it/}}|footnotes=}} {{Infobox Italian comune||name=Limina|official_name=Comune di Limina|native_name=Limmina|image_skyline=Limina.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|57|N|15|16|E|type:city(978)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicily]]|metropolitan_city=[[Metropolitan City of Messina|Messina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marcello Bartolotta|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=916|population_as_of=30 November 2011|pop_density_footnotes=|population_demonym=Liminesi|elevation_footnotes=|elevation_m=510|twin1=|twin1_country=|saint=St. Sebastian|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.limina.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Limina''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Lìmmina''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina|Messina]] sa kabundukan ng [[Peloritani]]. May hangganan ang Limina sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Antillo]], [[Casalvecchio Siculo]], [[Forza d'Agrò]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Roccafiorita]]. [[File:Ottava_di_San_Filippo_d'Agira_a_Limina_-_Province_of_Messina,_Sicily,_Italy_-_Sunday_19_May_2013.jpg|none|thumb| Ang kapistahan ni San [[Felipe ng Agira]], Mayo 11-12 at 19]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4myaaoadzljvbse7zj2crjtfg1mchux 2225404 2225390 2026-09-14T14:00:53Z Ryomaandres 8044 2225404 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune||name=Limina|official_name=Comune di Limina|native_name=Limmina|image_skyline=Limina.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|57|N|15|16|E|type:city(978)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marcello Bartolotta|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=916|population_as_of=Nobyembre 30, 2011|pop_density_footnotes=|population_demonym=Liminesi|elevation_footnotes=|elevation_m=510|twin1=|twin1_country=|saint=San Sebastian|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.limina.me.it/}}|footnotes=}} {{Infobox Italian comune||name=Limina|official_name=Comune di Limina|native_name=Limmina|image_skyline=Limina.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|57|N|15|16|E|type:city(978)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicily]]|metropolitan_city=[[Metropolitan City of Messina|Messina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marcello Bartolotta|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=916|population_as_of=30 November 2011|pop_density_footnotes=|population_demonym=Liminesi|elevation_footnotes=|elevation_m=510|twin1=|twin1_country=|saint=St. Sebastian|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.limina.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Limina''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Lìmmina''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina|Messina]] sa kabundukan ng [[Peloritani]]. May hangganan ang Limina sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Antillo]], [[Casalvecchio Siculo]], [[Forza d'Agrò]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Roccafiorita]]. [[File:Ottava_di_San_Filippo_d'Agira_a_Limina_-_Province_of_Messina,_Sicily,_Italy_-_Sunday_19_May_2013.jpg|none|thumb| Ang kapistahan ni San [[Felipe ng Agira]], Mayo 11-12 at 19]] == Pinagmulan ng pangalan == Iba't ibang paliwanag ang ibinigay para sa pinagmulan ng pangalang Limina. Ang una ay nagsasabing ang bayan ay ipinangalan sa mga malubog na lupain nito sa paligid ng [[batis ng Agrò]] (ang salitang Griyego na limne ay nangangahulugang latian); ang pangalawa, mas kapani-paniwalang paliwanag ay nagsasabing ang pangalan ay nagmula sa katotohanan na ang lugar na ito ay dating nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng mga distrito ng Mesina at [[Taormina]]. Samakatuwid, ang kasalukuyang termino ay nagmula sa salitang Latin na limen, na nangangahulugang hangganan o limitasyon, na, sa pamamagitan ng mga pagbabagong lingguwistika sa paglipas ng panahon, sa katunayan ay magiging Limina. == Kasaysayan == Noong 1774, mayroong 10 simbahan at 11 kapilya, at ang pamana ng simbahan ng Limini ay pinahahalagahan, sa taong iyon, sa bigat na 2294 onsa. Ilang sandali bago ang pag-iisa ng Italya, ang populasyon ay hindi umabot sa isang libo (827 noong 1831); tumaas ito sa 1,856 noong 1864; pagkalipas ng isang siglo ay lumampas ito sa dalawang libong yunit. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] arz73xiforog55y6iteevk76zp96a3p 2225405 2225404 2026-09-14T14:01:07Z Ryomaandres 8044 2225405 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune||name=Limina|official_name=Comune di Limina|native_name=Limmina|image_skyline=Limina.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|57|N|15|16|E|type:city(978)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Marcello Bartolotta|area_footnotes=|area_total_km2=9.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=916|population_as_of=Nobyembre 30, 2011|pop_density_footnotes=|population_demonym=Liminesi|elevation_footnotes=|elevation_m=510|twin1=|twin1_country=|saint=San Sebastian|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.limina.me.it/}}|footnotes=}}  Ang '''Limina''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Lìmmina''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina|Messina]] sa kabundukan ng [[Peloritani]]. May hangganan ang Limina sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Antillo]], [[Casalvecchio Siculo]], [[Forza d'Agrò]], [[Mongiuffi Melia]], at [[Roccafiorita]]. [[File:Ottava_di_San_Filippo_d'Agira_a_Limina_-_Province_of_Messina,_Sicily,_Italy_-_Sunday_19_May_2013.jpg|none|thumb| Ang kapistahan ni San [[Felipe ng Agira]], Mayo 11-12 at 19]] == Pinagmulan ng pangalan == Iba't ibang paliwanag ang ibinigay para sa pinagmulan ng pangalang Limina. Ang una ay nagsasabing ang bayan ay ipinangalan sa mga malubog na lupain nito sa paligid ng [[batis ng Agrò]] (ang salitang Griyego na limne ay nangangahulugang latian); ang pangalawa, mas kapani-paniwalang paliwanag ay nagsasabing ang pangalan ay nagmula sa katotohanan na ang lugar na ito ay dating nagmamarka sa hangganan sa pagitan ng mga distrito ng Mesina at [[Taormina]]. Samakatuwid, ang kasalukuyang termino ay nagmula sa salitang Latin na limen, na nangangahulugang hangganan o limitasyon, na, sa pamamagitan ng mga pagbabagong lingguwistika sa paglipas ng panahon, sa katunayan ay magiging Limina. == Kasaysayan == Noong 1774, mayroong 10 simbahan at 11 kapilya, at ang pamana ng simbahan ng Limini ay pinahahalagahan, sa taong iyon, sa bigat na 2294 onsa. Ilang sandali bago ang pag-iisa ng Italya, ang populasyon ay hindi umabot sa isang libo (827 noong 1831); tumaas ito sa 1,856 noong 1864; pagkalipas ng isang siglo ay lumampas ito sa dalawang libong yunit. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] o6nmj8h88sjitqb6ti3g82g2r54it2p 0 136272 2225407 2095930 2026-09-14T14:03:30Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1370047972|Lipari]]" 2225407 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lipari|native_name={{native name|scn|Lìpari}}|official_name=Comune di Lipari|imagesize=|image_alt=|image_shield=Lipari-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|28|N|14|57|E|region:IT_type:city(10763)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=[[Alicudi]], [[Filicudi]], [[Panarea]], [[Stromboli]], [[Vulcano]], [[Canneto (Lipari)|Canneto]], [[Acquacalda]], [[Quattropani]], [[Pianoconte]], [[Lami (Lipari)|Lami]]|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=89.72|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym={{lang|it|Liparesi}} o {{lang|it|Liparoti}}|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=[[San Bartolomeo]]|day=Agosto 24|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}Ang '''Lipari''' ({{IPAc-en|ˈ|l|ɪ|p|ər|i}} {{Respell|LIP|ər|ee}} ,{{IPA|it|ˈliːpari|lang}} {{Langx|scn|Lìpari}} {{Langx|la|Lipara}} o {{Lang|la|Meligūnis}}; {{Langx|grc|Μελιγουνίς|Meligounís}}, o {{Langx|grc|Λιπάρα|Lipára}}) ay ang pinakamalaki sa pitong [[Kapuluang Eolia]], na matatagpuan sa [[Dagat Tireno]] sa hilagang baybayin ng [[Sicilia|Sicila]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], at isang {{Lang|it|[[comune]]}} (komuna o munisipalidad) kabilang ang anim sa kanila (Lipari, [[Vulcano]], [[Panarea]], [[Stromboli]], [[Filicudi]], at [[Alicudi]]); ito ay administratibong bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Metropolitan City of Messina]]. Mayroon itong 12,794 na permanenteng residente, ngunit sa panahon ng turista mula Mayo hanggang Setyembre, ang kabuuang populasyon ay maaaring umabot ng hanggang 20,000. Ito rin ang pangalan ng pinakamalaking isla sa arkipelago, kung saan matatagpuan ang pangunahing urban area ng munisipalidad. == Kasaysayan == === Panahong Neolitiko === Noong panahong [[Neolitiko]], ang Lipari ay, katulad ng [[Cerdeña]], isa sa iilang sentro ng kalakalan ng [[obsidiyano]], isang matigas na itim na bulkanikong salamin na pinahahalagahan ng mga taong Neolitiko dahil sa napakatalas na mga talim na maaaring makuha. Ang kasaysayan ng Lipari ay mayaman sa mga insidente na nasaksihan ng mga kamakailang pagkuha sa ilang [[Nekropolis|''necropoli'']] at iba pang mga arkeolohikong pook. Tila nanirahan na ang mga tao sa isla noong 5000 BK, bagaman isang lokal na alamat ang nagbibigay ng [[Eponimo|pangalang]] [[Liparus (mito)|Liparus]] sa pinuno ng isang bayang nagmula sa [[Campania]].<ref>{{Cite web |title=Lipari (island, Italy) - Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Lipari-island-Italy |access-date=21 October 2024 |website=Britannica}}</ref> === Panahon ng Tanso === ==== Maagang Panahon ng Tanso ==== Noong unang bahagi ng [[Panahong Bronse|Panahon ng Tanso]], sa pagtatapos ng ikatlong milenyo BK, ang mga bagong naninirahan na nagmula sa Aeolian ay nagmula sa [[Mycenae|Micenae]] Gresya, na nagbigay ng kanilang pangalan sa mga isla. Nanirahan na sila sa [[Metapontum]] sa Italya at ginamit ang mga isla bilang mga himpilan para sa pagkontrol sa mga ruta ng kalakalan sa [[Kipot ng Mesina|kipot ng Messina]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * {{Cite journal |last=Ezio Giunta, dir. |year=2005 |title=Lipari |journal=Estateolie 2005*The Essential Guide (English Version of Tourist Guidebook) |pages=2–61}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category|Lipari}} * [https://www.perseus.tufts.edu/ ''Princeton Encyclopedia ng mga Klasikong Lugar''] * [https://web.archive.org/web/20120908080605/http://www.marcllewellyn.com/ Website para sa Paghahanap ng Talakayan ni Nino] tungkol sa paninirahan sa Lipari, ang nagwagi noong 2008 ng ASTW Travel Book of the Year Award. * {{cite gvp|name=Lipari|vn=211042|access-date=26 June 2021}} {{Aeolian Islands}}{{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}}{{Magna Graecia}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 8bir3q88qxwht6pcszaev31r3lj72ad 2225408 2225407 2026-09-14T14:03:48Z Ryomaandres 8044 2225408 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lipari|native_name={{native name|scn|Lìpari}}|official_name=Comune di Lipari|imagesize=|image_alt=|image_shield=Lipari-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|28|N|14|57|E|region:IT_type:city(10763)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=[[Alicudi]], [[Filicudi]], [[Panarea]], [[Stromboli]], [[Vulcano]], [[Canneto (Lipari)|Canneto]], [[Acquacalda]], [[Quattropani]], [[Pianoconte]], [[Lami (Lipari)|Lami]]|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=89.72|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym={{lang|it|Liparesi}} o {{lang|it|Liparoti}}|elevation_footnotes=|elevation_m=|saint=[[San Bartolomeo]]|day=Agosto 24|postal_code=|area_code=|website=|footnotes=}}Ang '''Lipari''' ({{IPAc-en|ˈ|l|ɪ|p|ər|i}} {{Respell|LIP|ər|ee}} ,{{IPA|it|ˈliːpari|lang}} {{Langx|scn|Lìpari}} {{Langx|la|Lipara}} o {{Lang|la|Meligūnis}}; {{Langx|grc|Μελιγουνίς|Meligounís}}, o {{Langx|grc|Λιπάρα|Lipára}}) ay ang pinakamalaki sa pitong [[Kapuluang Eolia]], na matatagpuan sa [[Dagat Tireno]] sa hilagang baybayin ng [[Sicilia|Sicila]] sa [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], at isang {{Lang|it|[[comune]]}} (komuna o munisipalidad) kabilang ang anim sa kanila (Lipari, [[Vulcano]], [[Panarea]], [[Stromboli]], [[Filicudi]], at [[Alicudi]]); ito ay administratibong bahagi ng [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]]. Mayroon itong 12,794 na permanenteng residente, ngunit sa panahon ng turista mula Mayo hanggang Setyembre, ang kabuuang populasyon ay maaaring umabot ng hanggang 20,000. Ito rin ang pangalan ng pinakamalaking isla sa arkipelago, kung saan matatagpuan ang pangunahing urban area ng munisipalidad. == Kasaysayan == === Panahong Neolitiko === Noong panahong [[Neolitiko]], ang Lipari ay, katulad ng [[Cerdeña]], isa sa iilang sentro ng kalakalan ng [[obsidiyano]], isang matigas na itim na bulkanikong salamin na pinahahalagahan ng mga taong Neolitiko dahil sa napakatalas na mga talim na maaaring makuha. Ang kasaysayan ng Lipari ay mayaman sa mga insidente na nasaksihan ng mga kamakailang pagkuha sa ilang [[Nekropolis|''necropoli'']] at iba pang mga arkeolohikong pook. Tila nanirahan na ang mga tao sa isla noong 5000 BK, bagaman isang lokal na alamat ang nagbibigay ng [[Eponimo|pangalang]] [[Liparus (mito)|Liparus]] sa pinuno ng isang bayang nagmula sa [[Campania]].<ref>{{Cite web |title=Lipari (island, Italy) - Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Lipari-island-Italy |access-date=21 October 2024 |website=Britannica}}</ref> === Panahon ng Tanso === ==== Maagang Panahon ng Tanso ==== Noong unang bahagi ng [[Panahong Bronse|Panahon ng Tanso]], sa pagtatapos ng ikatlong milenyo BK, ang mga bagong naninirahan na nagmula sa Aeolian ay nagmula sa [[Mycenae|Micenae]] Gresya, na nagbigay ng kanilang pangalan sa mga isla. Nanirahan na sila sa [[Metapontum]] sa Italya at ginamit ang mga isla bilang mga himpilan para sa pagkontrol sa mga ruta ng kalakalan sa [[Kipot ng Mesina|kipot ng Messina]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} * {{Cite journal |last=Ezio Giunta, dir. |year=2005 |title=Lipari |journal=Estateolie 2005*The Essential Guide (English Version of Tourist Guidebook) |pages=2–61}} == Mga panlabas na link == <templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Commons category|Lipari}} * [https://www.perseus.tufts.edu/ ''Princeton Encyclopedia ng mga Klasikong Lugar''] * [https://web.archive.org/web/20120908080605/http://www.marcllewellyn.com/ Website para sa Paghahanap ng Talakayan ni Nino] tungkol sa paninirahan sa Lipari, ang nagwagi noong 2008 ng ASTW Travel Book of the Year Award. * {{cite gvp|name=Lipari|vn=211042|access-date=26 June 2021}} {{Aeolian Islands}}{{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}}{{Magna Graecia}} [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qun4ll6nex7fuag9wp0bcvaqxirdpg6 0 136273 2225391 2095935 2026-09-14T13:37:42Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1353979087|Longi]]" 2225391 wikitext text/x-wiki  {{Infobox Commune Italya|name=Longi|official_name=Comune di Longi|native_name=|image_skyline=Panorama_di_Longi.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|2|N|14|45|E|type:city(1,610)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Stazzone, Crocetta, Pado, Filipelli|mayor_party=|mayor=Fabio Antonio|area_footnotes=|area_total_km2=42.2|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Longesi|elevation_footnotes=|elevation_m=616|saint=|day=|postal_code=98070|area_code=0941|website={{official website|http://www.comunelongi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Longi''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Lonci''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Longi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alcara li Fusi]], [[Bronte, Sicilia|Bronte]], [[Cesarò]], [[Frazzanò]], [[Galati Mamertino]], [[Maniace]], [[San Marco d'Alunzio]], at [[Tortorici]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qea3lgbhchnfapspq7icjde49e1tgkh 2225410 2225391 2026-09-14T14:08:44Z Ryomaandres 8044 2225410 wikitext text/x-wiki  {{Infobox Commune Italya|name=Longi|official_name=Comune di Longi|native_name=|image_skyline=Panorama_di_Longi.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|2|N|14|45|E|type:city(1,610)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Stazzone, Crocetta, Pado, Filipelli|mayor_party=|mayor=Fabio Antonio|area_footnotes=|area_total_km2=42.2|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Longesi|elevation_footnotes=|elevation_m=616|saint=|day=|postal_code=98070|area_code=0941|website={{official website|http://www.comunelongi.it/}}|footnotes=}}Ang '''Longi''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Lonci''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|70|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Longi ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alcara li Fusi]], [[Bronte, Sicilia|Bronte]], [[Cesarò]], [[Frazzanò]], [[Galati Mamertino]], [[Maniace]], [[San Marco d'Alunzio]], at [[Tortorici]]. Ito ay tinatawag na isa sa "quattru paisi di li funci" (apat na bayan ng kabute) kasama ang [[Mirto, Sicilia|Mirto]], Frazzanò, at Galati Mamertino. == Pinagmulan ng pangalan == Mula sa Latin na "Castrum Longum", pagkatapos ay Longum, pagkatapos ay Alongi (Άλογκοι sa Griyego-[[Bisantino]]) at sa huli ay Longi. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ay pinagtibay ng konseho ng lungsod na may resolusyon num. 17 ng Abril 12, 1976<ref>{{cita news|url=https://98zero.com/1452392-longi-acquistato-nuovo-gonfalone-comunale-sara-custodito-nel-palazzo-municipale|titolo=Longi, acquistato nuovo Gonfalone comunale. Sarà custodito nel Palazzo Municipale|autore=Gabriele Onofaro|data=17 aprile 2022}}</ref> at ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Nobyembre 19, 1976.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4161|titolo=Longi|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=23 luglio 2023}}</ref> == Iba pa == Sa panig ng kanilang ama, dito nagmula ang mga Amerikanong direktor na sina [[Magkakapatid na Russo|Anthony at Joe Russo]], mga may-akda ng mga akda tulad ng ''[[Captain America: Civil War]]'' (2016) at ''[[Avengers: Endgame]]'' (2019). == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] injtgcsemukbsrwyezuyh5z7kjgylnu 0 136274 2225429 2095945 2026-09-14T22:14:22Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1369206738|Malfa]]" 2225429 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Malfa|official_name=Comune di Malfa|native_name=|imagesize=|image_alt=|image_shield=Coat of arms of Malfa.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|35|N|14|50|E|type:city(871)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicily]]|metropolitan_city=[[Metropolitan City of Messina|Messina]] (ME)|frazioni=Pollara, Capo Faro|mayor_party=|mayor=Clara Rametta|area_footnotes=<ref name="area">{{cite web|url=https://www.istat.it/it/archivio/156224|title=Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011|language=it|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|area_total_km2=8.74|population_footnotes=<ref name="population">{{cite web|title=Resident population|url=https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en|publisher=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]}}</ref>|population_demonym=Malfitani|elevation_footnotes=|elevation_m=100|saint=|day=|postal_code=98050|area_code=090|website={{official website|http://www.comune.malfa.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Malfa''' ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Ito ay nasa pulo ng [[Pulo ng Salina|Salina]], isa sa mga [[Kapuluang Eolia]]. Ito ay matatagpuan humigit-kumulang {{Convert|140|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|80|km|mi}} hilagang-kanluran ng [[Mesina]].<ref>{{Cite web |title=Home |url=http://www.comune.malfa.me.it/ |website=comune.malfa.me.it}}</ref> Ito ay may 1,003 na naninirahan.<ref name="population"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=en "Resident population"]. </cite></ref> Ang isla ng Salina ang pinakamaberde at pangalawa sa pinakamalaki sa pitong isla sa arkipelago. Ang mga pangunahing gawaing pang-ekonomiya ay agrikultura, turismo, at pangingisda. Ang mga produktong nilinang ay ubas, caper, olibo, igos at pricklypears. == Etimolohiya == Hinango ng Malfa ang pangalan nito mula sa [[Amalfi]], hango sa pangalan ng ilang pamilya mula sa lungsod na iyon na itinatag dito noong ika-12 siglo. == Demograpiko == Sa taong 2026, ang populasyon ay 1,003, kung saan 51.9% ay lalaki, at 48.1% ay babae. Ang mga menor de edad ay bumubuo ng 14.1% ng populasyon, at ang mga nakatatanda ay bumubuo ng 24.0%. {{Historical populations|1861|2159|1871|1715|1881|2034|1901|1659|1911|1449|1921|1366|1931|1362|1936|1304|1951|1187|1961|1072|1971|762|1981|823|1991|871|2001|851|2011|988|2021|978|cols=2|align=none|source=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]<ref>{{cite web |title=Popolazione residente dei comuni. Censimenti dal 1861 al 1991|trans-title=Resident population of the municipalities. Censuses from 1861 to 1991|url=https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112200324/https://ebiblio.istat.it/digibib/Censimenti%20popolazione/Censimentipopolazioneresidentedal1861/RML0050288Pop_res_cens_1861_1991.pdf |archive-date=2025-11-12|lang=it|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref><ref name="timeseries">{{cite web |title=Resident population - Time series|url=https://esploradati.istat.it/databrowser/#/en/censpop/dashboards|publisher=[[National Institute of Statistics (Italy)|ISTAT]]}}</ref>}} <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> Noong ika-20 siglo, maraming Malfitani ang lumipat sa [[Australya]] at sa mas maliit na bilang sa [[Estados Unidos]]. == Kultura == Ipinagdiriwang ng Malfa ang kapistahan ni San Lorenzo (Patron ng Malfa) tuwing ika-10 ng Agosto bawat taon, na may parada sa kalye, musika, at mga paputok. == Ekonomiya == Ang Malfa ay isang sentro ng produksyon at pagluluwas ng puting alak ng [[Malvasia]]. Ang matabang lupa ay nagbubunga ng mga alcaparras para sa eksportasyon. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] bln3pm5rcja797caegod3eb9pi0ucm9 0 136275 2225430 2095946 2026-09-14T22:15:22Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354351674|Malvagna]]" 2225430 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Malvagna|official_name=Comune di Malvagna|native_name=|image_skyline=Malvagna_from_Vulcanetto.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|55|N|15|3|E|type:city(899)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Nino Panebianco|area_footnotes=|area_total_km2=6.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Malvagnesi|elevation_footnotes=|elevation_m=715|istat=|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|https://comune.malvagna.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Malvagna''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Marvagna''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina|Messina]]. Ang Malvagna ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castiglione di Sicilia]], [[Francavilla di Sicilia]], [[Mojo Alcantara]], [[Montalbano Elicona]], at [[Roccella Valdemone]]. Ito ay nasa lambak ng ilog Alcantara, sa pagitan ng [[Bundok Etna]] at [[Monte Mojo]]. == Mga sanggunian ==  {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4w1cnw9u5nft0dznp297kh4c4j8uiad 2225451 2225430 2026-09-14T22:51:43Z Ryomaandres 8044 2225451 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Malvagna|official_name=Comune di Malvagna|native_name=|image_skyline=Malvagna_from_Vulcanetto.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|55|N|15|3|E|type:city(899)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Nino Panebianco|area_footnotes=|area_total_km2=6.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Malvagnesi|elevation_footnotes=|elevation_m=715|istat=|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|https://comune.malvagna.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Malvagna''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Marvagna''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina|Messina]]. Ang Malvagna ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castiglione di Sicilia]], [[Francavilla di Sicilia]], [[Mojo Alcantara]], [[Montalbano Elicona]], at [[Roccella Valdemone]]. Ito ay nasa lambak ng ilog Alcantara, sa pagitan ng [[Bundok Etna]] at [[Monte Mojo]]. == Heograpiyang pisikal == Tinatanaw ng Malvagna ang Lambak ng Alcantara, na nakaharap sa [[Bundok Etna]] at [[Bundok Mojo]], isang bulkan din ngunit hindi na aktibo. Ang munisipalidad ay 81 km mula sa Mesina (panig ng [[Dagat Honiko|Honiko]]), 28 km mula sa Giardini Naxos, 15 km mula sa Randazzo, at 64 km mula sa Catania (panig ng Honiko). == Kasaysayan == Ang Malvagna ay itinatag noong 1626 ni Giovanni Lanza sa malaking lupain na natanggap niya bilang regalo mula sa kanyang ina, si Silvia Abate, na siya namang bumili nito mula sa anak ni Giacomo Garagozzo ng Randazzo, na naging pari dahil sa bokasyon. Lumawak ang nayon dahil sa banta ng malaria na nagbanta sa mga naninirahan sa kalapit na lupain ng Mojo, na natagpuang maginhawa ang paglipat sa dalisdis ng kalapit na burol. Ang malusog na hangin, katamtamang klima, at matabang lupa ay nakakumbinsi sa maraming basalyo mula sa nakapalibot na lugar na lumipat sa bagong nayon na ito, na kalaunan ay naging isang Prinsipalidad noong Agosto 22, 1628, nang pakasalan ni Francesco Lanza si Maria Antonia Ventimiglia Maniaci, anak na babae ng Prinsipe ng Belvedere at Cattolica. Patuloy na ginamit ng mga Lanza at Migliaccio ang titulong "Mga Prinsipe ng Malvagna" hanggang 1862. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ap23egv6ao9h5hj5z69xq05c1xmu1dt 0 136276 2225431 2095947 2026-09-14T22:17:59Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1351585645|Mandanici]]" 2225431 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mandanici|official_name=Comune di Mandanici|native_name=Mannanici|image_skyline=mandaniciNotte.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Mandanici sa gabi|image_shield=Mandanici-Stemma.png|shield_alt=|image_map=Map of comune of Mandanici (province of Messina, region Sicily, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Map of the comune of Mandanici within the province of Messina|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|0|N|15|19|E|type:city(695)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Armando Carpo|area_footnotes=|area_total_km2=11.7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mandanicesi|elevation_footnotes=|elevation_m=417|saint=[[Kyriaki (martir)|Santa Domenica]]|day=Ikalawang Linggo ng Agosto|postal_code=98020|area_code=0942|website={{official website|http://www.comunedimandanici.it/}}|footnotes=}}Ang '''Mandanici''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Mannanici''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|30|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. May hangganan ang Mandanici sa mga munisipalidad ng [[Fiumedinisi]], [[Nizza di Sicilia]], [[Pagliara]], [[Roccalumera]], at [[Santa Lucia del Mela]]. == Kasaysayan == Ang Mandanici, isang maliit na sentro sa [[Lalawigan ng Mesina]], ay itinatag sa isang malawak na lambak sa mga dalisdis ng ''Pizzo Luci'' sa paanan ng [[Peloritani]]. Hindi tiyak ang pinagmulan nito, ngunit inaangkin na itinatag ito ng mga [[Kolonisasyong Griyego|kolonistang Griyego]] noong migrasyon [[Calcis|mga Calcis]]. May mas matibay na ebidensya mula sa panahon ng pamamahala ng mga Norman, gaya ng naitala sa ''Sicilia Sacra'' ni Don [[Rocco Pirri]], ang maharlikang historyador. Kahit ngayon, ang kahalagahang pangkultura ng Mandanici sa kasaysayan ay pinatutunayan ng [[duomo]], kasama ang mga fresco at kamangha-manghang bubong na kahoy at mga haliging terakota mula sa mga lokal na mapagkukunan; ng mga labi ng abbey ng San Basilio, na itinayo sa pag-udyok ni [[Roger II ng Sicilia|Roger II]] (1100) na maging sentro ng pandaigdigang pag-aaral, mga pagtitipon at relihiyon; at ng mga likhang sining tulad ng krusipiho na canvas at plaster mula 1600 sa simbahan ng SS. Trinità la Madonna del Cesto, ang mga pintang Subba, at ang mga simbahang Normando. == Heograpiya == Ang Mandanici ay matatagpuan sampung kilometro mula sa linya ng tren para sa [[Roccalumera]] at mula sa SS 114, kung saan ito mapupuntahan sakay ng mga lokal na tren na Roccalumera-Mandanici. Ito ay nasa mga dalisdis ng Peloritani sa gitna ng isang arko mula sa Monte Scuderi na kinabibilangan ng tuktok ng Mualio sa taas na 417 metro. == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|1048|1871|1083|1881|1062|1901|1258|1911|1273|1921|1439|1931|1429|1936|1417|1951|1339|1961|1188|1971|1040|1981|932|1991|843|2001|761|align=none|cols=3|graph-pos=bottom|source=Data from ISTAT}}<templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" /> == Mga mamamayan == * [[Emilio Argiroffi]] (1922–1998), doktor, politiko, makata, pintor == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20030621171201/http://www.siciliaanticamandanici.it/ Sicilia Antica: Gruppo Folkrorico Mandanicese] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 530hu9hebi76gnvwx4cbax4ms1vunk3 0 136277 2225433 2095986 2026-09-14T22:20:24Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354307807|Merì]]" 2225433 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Merì|official_name=Comune di Merì|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|10|N|15|15|E|type:city(2,209)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Filippo Gervasio Bonansinga|area_footnotes=|area_total_km2=1.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Meriensi|elevation_footnotes=|elevation_m=64|saint=|day=|postal_code=98040|area_code=090|website={{official website|http://www.comune.meri.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Merì''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|25|km|mi}} kanluran ng [[Mesina|Messina]]. Ang Merì ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barcellona Pozzo di Gotto]], [[Milazzo]], [[San Filippo del Mela]], at [[Santa Lucia del Mela]]. [[File:Annunziata_(Merì)_26_06_2020_31.jpg|none|thumb| ]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 4wbf2a0r5s98wx713meyh9dok6x6a00 2225453 2225433 2026-09-14T22:56:18Z Ryomaandres 8044 2225453 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Merì|official_name=Comune di Merì|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|10|N|15|15|E|type:city(2,209)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Filippo Gervasio Bonansinga|area_footnotes=|area_total_km2=1.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Meriensi|elevation_footnotes=|elevation_m=64|saint=|day=|postal_code=98040|area_code=090|website={{official website|http://www.comune.meri.me.it/}}|footnotes=}}[[File:Annunziata_(Merì)_26_06_2020_31.jpg|thumb| |left]]Ang '''Merì''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|25|km|mi}} kanluran ng [[Mesina|Messina]]. Ang Merì ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Barcellona Pozzo di Gotto]], [[Milazzo]], [[San Filippo del Mela]], at [[Santa Lucia del Mela]]. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Pag-uuri ng klima: sona B, 736 na araw.<ref>{{cita web|url=http://www.confedilizia.it/clima-SICILIA.htm|titolo=Dati Confedilizia - Sicilia|accesso=17 luglio 2014|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20021021105019/http://www.confedilizia.it/clima-SICILIA.htm|dataarchivio=21 ottobre 2002}}</ref> Ang ilang lugar sa munisipalidad ng Merì ay nagpapakita ng mga katangiang kontinental. Sa tag-araw, ang pinakamataas na temperatura ay umaabot sa mas mataas na halaga kaysa sa mga nakapalibot na lugar, dahil sa pag-init ng Kapatagang Milazzo. Sa panahon ng taglamig, lalo na sa paligid ng Camicia, ang pinakamababang temperatura ay bumababa sa mga halagang mas mababa sa normal dahil sa pagkakaroon ng termal imbersiyon. Para mabuo ito, kinakailangan ang maaliwalas na kalangitan at napakahinang hangin. Sa ilang gabi sa Enero at Pebrero, ang mga temperaturang malapit sa 0°C ay naitala, na may karaniwang 4°C na mas mababa kaysa sa mga nakapalibot na lugar. == Lipunan == === Mga pangkat etniko at mga dayuhang minorya === Noong Disyembre 31, 2013, 163 dayuhan ang nanirahan sa Merì, katumbas ng 6.72% ng populasyon.<ref>{{cita web|url=http://demo.istat.it/str2013/query.php?lingua=ita&Rip=S5&Reg=R19&Pro=P083&Com=47&submit=Tavola|titolo=Dato Istat al 31/12/2013|accesso=17 luglio 2014}}</ref> == Kultura == === Mga paaralan === Sa Merì, ang mga serbisyo sa paaralan ay ibinibigay ng paaralang nursery school na "Maria Greco Carollo", isang primaryang paaralan, at isang mababang sekundaryong paaralan.<ref>{{cita web|url=http://www.comune.meri.me.it/scuole_mer%C3%AC.htm|titolo=Sistema scolastico|accesso=17 luglio 2014|urlmorto=sì|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140307174507/http://www.comune.meri.me.it/scuole_mer%C3%AC.htm|dataarchivio=7 marzo 2014}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hw8zfrpoj7iep4urbjywpgcp542meyk 0 136278 2225432 2095974 2026-09-14T22:19:45Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1353981497|Mazzarrà Sant'Andrea]]" 2225432 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mazzarrà Sant'Andrea|official_name=Comune di Mazzarrà Sant'Andrea|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|5|N|15|8|E|type:city(1,670)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Commissars|area_footnotes=|area_total_km2=6.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mazzarresi|elevation_footnotes=|elevation_m=110|saint=|day=|postal_code=98056|area_code=0941|website={{official website|http://www.comunedimazzarrasantandrea.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Mazzarrà Sant'Andrea''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Mazzarrà Sant'Andrea ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Furnari]], [[Novara di Sicilia]], [[Rodì Milici]], [[Terme Vigliatore]], at [[Tripi]]. == Pampublikong transportasyon ==   === Mga riles === Ang estasyon ng tren ng Novara-Montalbano-Furnari ay nasa daambakal Palermo–Mesina. Ito ay pinaglilingkuran ng mga tren na pinapatakbo ng [[Trenitalia]], kabilang ang mga serbisyo mula sa [[Mesina]]. === Bus at tram === Hinahain ang Mazzarrà Sant'Andrea ng bus na ibinigay mula sa ''Azienda Siciliana Trasporti''. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunedimazzarrasantandrea.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0j57gmgoufaqvpntnnhsqfpot9raew8 2225452 2225432 2026-09-14T22:53:23Z Ryomaandres 8044 2225452 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mazzarrà Sant'Andrea|official_name=Comune di Mazzarrà Sant'Andrea|native_name=|image_skyline=Chiese2.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|5|N|15|8|E|type:city(1,670)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Commissars|area_footnotes=|area_total_km2=6.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mazzarresi|elevation_footnotes=|elevation_m=110|saint=|day=|postal_code=98056|area_code=0941|website={{official website|http://www.comunedimazzarrasantandrea.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Mazzarrà Sant'Andrea''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Mazzarrà Sant'Andrea ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Furnari]], [[Novara di Sicilia]], [[Rodì Milici]], [[Terme Vigliatore]], at [[Tripi]]. == Heograpiyang pisikal == Ang munisipalidad ay matatagpuan sa isang [[Burol|maburol]] na lugar, 110 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, at napapaligiran ng [[batis]] ng Mazzarrà. == Kasaysayan == Ayon sa isang sinaunang alamat na oral, ang Mazzarrà ay itinatag noong panahon ng pananakop ng Saraceno (827–1061) ng Muslim na emir na si Mazarak na, matapos masakop ang Taormina at Novara, na nabighani sa katabaan ng lupain at sa kaginhawahan ng lugar, ay nanirahan sa lugar na ito, at nanirahan sa isang malaking bukid, na itinayo ng kaniyang mga tapat na lingkod halos sa tagpuan ng mga ilog na Cartolano (Brandino) at Macheo o degli Aranci (Mazzarrà), kung saan itinayo ang isang mas mataas na himpilan ng kuta ng Tripi, Novara di Sicilia at Montalbano Elicona. Mula rito, madaling makontrol ni Mazarak ang lahat ng trapiko na dumadaan sa Vigilatore inn na nagmumula sa dalampasigan ng Salicà at paikot patungo sa nabanggit na mga kuta (mga kastilyo). Ang mga guho ng marangyang tirahan at kastilyo ay makikita pa rin, na sinasalakay ng mga damo at tinik, malapit sa kasalukuyang palaruan.<ref name="LaRosa2016" /> == Pampublikong transportasyon == === Mga riles === Ang estasyon ng tren ng Novara-Montalbano-Furnari ay nasa daambakal Palermo–Mesina. Ito ay pinaglilingkuran ng mga tren na pinapatakbo ng [[Trenitalia]], kabilang ang mga serbisyo mula sa [[Mesina]]. === Bus at tram === Hinahain ang Mazzarrà Sant'Andrea ng bus na ibinigay mula sa ''Azienda Siciliana Trasporti''. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunedimazzarrasantandrea.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 75vc1lexpc7st7fww3sv8xykts6y9q3 0 136279 2225434 2095998 2026-09-14T22:26:51Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1358412328|Milazzo]]" 2225434 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Milazzo|official_name=Comune di Milazzo|native_name={{native name|scn|Milazzu}}<br>{{native name|el|Mýlai}}|image_skyline=Milazzo Stadtansicht.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panoramikong tanaw mula sa dagat|image_shield=Milazzo-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Map of comune of Milazzo (province of Messina, region Sicily, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Milazzo within the Province of Messina|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|13|15|N|15|14|29|E|display=it}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|mayor=Giuseppe Midili|area_footnotes=|area_total_km2=24.23|population_footnotes=<ref name="istat">{{in lang|it}} [http://demo.istat.it/bil20111009/index.html Source]: [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]] 2011</ref>|elevation_footnotes=|elevation_m=1|saint=[[San Esteban]]|day=Unang Linggo ng Setyembre|postal_code=98057|area_code=090|website={{official website|https://www.comune.milazzo.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Milazzo''' ({{Langx|scn|Milazzu}}; {{Langx|la|Mylae}} ; {{Langx|grc|Μύλαι|Mýlai}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Ito ang pinakamalaking munisipalidad sa Kalakhang Lungsod pagkatapos ng [[Mesina]] at [[Barcellona Pozzo di Gotto]]. Ang bayan ay may populasyon na humigit-kumulang 31,500 katao. Itinatag ng mga [[Sinaunang Gresya|sinaunang Griyego]] noong bandang 716 BC at bahagi ng [[Magna Graecia]]<ref>Gioacchino Francesco La Torre, "Sicilia e Magna Grecia", p. 38</ref> at kinilala bilang isang ''[[Civitas|Romanong civitas]]'' simula noong 36 BK, ang lungsod ay nasa sentro rin ng kasaysayan noong [[Unang Digmaang Puniko|Unang Digmaang Punic]] (260 BK), at noong Hulyo 1860 sa pagdating ng mga [[Pulang kamiseta (Italya)|pulang kamiseta]] sa [[Labanan ng Milazzo (1860)|labanan ng Milazzo]] noong [[Ekspedisyon ng Libo]], isang kaganapan ng [[pag-iisa ng Italya]]. == Kasaysayan == Maraming kabihasnan ang nanirahan sa Milazzo at nag-iwan ng mga palatandaan ng kanilang presensya mula pa noong panahon ng Neolitiko. Sa ''Odyssey'' ni Homer, ang Milazzo ay malamang na lugar kung saan nalunod ang barkong sinasakyan ni Ulysses at kung saan nagtagpo si [[Polifemo]]. == Heograpiya == [[File:Cittadella_Milazzo_34.JPG|left|thumb| Tanawin ng Milazzo]] [[File:Colle_del_Re_(Barcellona_Pozzo_di_Gotto)_10_11_2020_10.jpg|left|thumb| Tanawin ng tangway at ng kapatagan ng Milazzo mula sa burol ng Hari.]] Ang Milazzo ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Barcellona Pozzo di Gotto]], [[Merì]], at [[San Filippo del Mela]].<ref>{{OSM|r|39568|Milazzo}}</ref> Ang Milazzo ay ang punto ng sanggunian ng isang malawak na teritoryo, mula [[Villafranca Tirrena]] hanggang [[Patti, Sicilia|Patti]] (mahigit 200,000 naninirahan). Ito rin ay isang mahalagang sentro ng Kipot ng Kalakhang Pook ng Mesina (na kinabibilangan din ng mga lugar ng [[Regio de Calabria|Reggio Calabria]]), kasama ang kalapit na bayan na Barcellona Pozzo di Gotto. Matatagpuan sa paanan ng isang tangway na nakausli sa Dagat Tireno na may maliit na promontoryo, ang bayan ay {{Convert|43|km|mi}} mula sa lungsod ng [[Mesina]] Ang pinagmulan ng promontoryo ay maaaring masubaybayan pabalik sa 1.5 milyong taon na ang nakalilipas, nang sa pagitan ng [[Panahong Tersiyaryo|Tersiyaryo]] at [[Kuwaternaryo|Kuwaternaryong]] mga [[Tektonikong plato|galaw ng tektoniko]] ay humantong sa pagtaas ng mga sedimentaryo at kristalinong bato sa pagitan ng 20 at 70 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang buhangin at mga sedimento ng dagat ay idineposito sa mga ito, noong [[Interglasyar|panahong interglasyar]] (430,000 taon na ang nakalilipas) na kumakatawan sa kapatagang Tireno. Isang isla ang nabuo hindi kalayuan sa kalupaan. Kasunod nito, ang malalaking dami ng mga debris at mga deposito ng alubyal mula sa mga bundok ng [[Peloritani]] ay sumama dito sa [[Sicilia]]. == Mga makasaysayan o mahahalagang plaza at kalye == [[File:Lungomare_Giuseppe_Garibaldi_(Milazzo)_05.jpg|thumb| Lungomare Garibaldi]] * Lungomare Garibaldi * Via Capitano Massimo Scala * Via Cumbo Borgia * Piazza Duomo * Via Domenico Piraino * Via Francesco Crispi * Via GB Impallomeni * Via Giacomo Medici * Sa pamamagitan ni Luigi Rizzo * Via Umberto I * Piazza Caio Duilio * Piazza della Repubblica * Piazza Roma == Lipunan == === Ebolusyong demograpiko === {{historical populations|1861|10861|1871|12841|1881|13699|1901|16214|1911|17587|1921|20573|1931|19064|1936|19800|1951|22013|1961|24137|1971|27204|1981|30607|1991|31541|2001|32108|2011|32146|2021|30397|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga museo == === Museo ng Dagat === [[File:16_melo_e_siso.jpg|thumb| Ang kalansay ng Sperm Whale at ang nagtatag ng Museo, si Carmelo Isgrò]] Ang MuMa - Milazzo Sea Museum ay matatagpuan sa isang inalis na simbahan mula noong 1527 sa loob ng Bastion ng Santa Maria na matatagpuan sa kastilyo ng Milazzo. Sa katunayan, ang simbahan ng Santa Maria ay nakatayo rito noong 1527, ang unang katedral ng Milazzo, na kalaunan ay ginawang isang balwarte ng militar at noong 1825 ay ginawang isang kolonya ng mga bilanggo, o isang bilangguan kung saan ang mga bilanggo ay sapilitang pinagtatrabaho. Ang MuMa ay itinatag noong 2019 ng biyolohistang si Carmelo Isgrò na nagtanggal ng laman ng isang 10-toneladang sperm whale na napadpad sa baybayin ng Promontoryo ng Capo Milazzo at namatay dahil sa isang ilegal na lambat na "la spadara" na nasabit sa buntot nito at dahil sa plastik na nakain nito.<ref>{{Cite web |date=10 August 2019 |title=Al Bastione di Santa Maria, inaugurato il Mu.Ma con l’esposizione dello scheletro del capodoglio |url=https://www.comune.milazzo.me.it/al-bastione-di-santa-marina-inaugurato-il-mu-ma-con-lesposizione-dello-scheletro-del-capodoglio/ |access-date=5 March 2025 |language=it}}</ref> [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] m9b678yq768j3erdxy3zyyoebzqzt5e 2225435 2225434 2026-09-14T22:27:43Z Ryomaandres 8044 /* Mga museo */ 2225435 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Milazzo|official_name=Comune di Milazzo|native_name={{native name|scn|Milazzu}}<br>{{native name|el|Mýlai}}|image_skyline=Milazzo Stadtansicht.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panoramikong tanaw mula sa dagat|image_shield=Milazzo-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=Map of comune of Milazzo (province of Messina, region Sicily, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Milazzo within the Province of Messina|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|13|15|N|15|14|29|E|display=it}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|mayor=Giuseppe Midili|area_footnotes=|area_total_km2=24.23|population_footnotes=<ref name="istat">{{in lang|it}} [http://demo.istat.it/bil20111009/index.html Source]: [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]] 2011</ref>|elevation_footnotes=|elevation_m=1|saint=[[San Esteban]]|day=Unang Linggo ng Setyembre|postal_code=98057|area_code=090|website={{official website|https://www.comune.milazzo.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Milazzo''' ({{Langx|scn|Milazzu}}; {{Langx|la|Mylae}} ; {{Langx|grc|Μύλαι|Mýlai}}) ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Ito ang pinakamalaking munisipalidad sa Kalakhang Lungsod pagkatapos ng [[Mesina]] at [[Barcellona Pozzo di Gotto]]. Ang bayan ay may populasyon na humigit-kumulang 31,500 katao. Itinatag ng mga [[Sinaunang Gresya|sinaunang Griyego]] noong bandang 716 BC at bahagi ng [[Magna Graecia]]<ref>Gioacchino Francesco La Torre, "Sicilia e Magna Grecia", p. 38</ref> at kinilala bilang isang ''[[Civitas|Romanong civitas]]'' simula noong 36 BK, ang lungsod ay nasa sentro rin ng kasaysayan noong [[Unang Digmaang Puniko|Unang Digmaang Punic]] (260 BK), at noong Hulyo 1860 sa pagdating ng mga [[Pulang kamiseta (Italya)|pulang kamiseta]] sa [[Labanan ng Milazzo (1860)|labanan ng Milazzo]] noong [[Ekspedisyon ng Libo]], isang kaganapan ng [[pag-iisa ng Italya]]. == Kasaysayan == Maraming kabihasnan ang nanirahan sa Milazzo at nag-iwan ng mga palatandaan ng kanilang presensya mula pa noong panahon ng Neolitiko. Sa ''Odyssey'' ni Homer, ang Milazzo ay malamang na lugar kung saan nalunod ang barkong sinasakyan ni Ulysses at kung saan nagtagpo si [[Polifemo]]. == Heograpiya == [[File:Cittadella_Milazzo_34.JPG|left|thumb| Tanawin ng Milazzo]] [[File:Colle_del_Re_(Barcellona_Pozzo_di_Gotto)_10_11_2020_10.jpg|left|thumb| Tanawin ng tangway at ng kapatagan ng Milazzo mula sa burol ng Hari.]] Ang Milazzo ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Barcellona Pozzo di Gotto]], [[Merì]], at [[San Filippo del Mela]].<ref>{{OSM|r|39568|Milazzo}}</ref> Ang Milazzo ay ang punto ng sanggunian ng isang malawak na teritoryo, mula [[Villafranca Tirrena]] hanggang [[Patti, Sicilia|Patti]] (mahigit 200,000 naninirahan). Ito rin ay isang mahalagang sentro ng Kipot ng Kalakhang Pook ng Mesina (na kinabibilangan din ng mga lugar ng [[Regio de Calabria|Reggio Calabria]]), kasama ang kalapit na bayan na Barcellona Pozzo di Gotto. Matatagpuan sa paanan ng isang tangway na nakausli sa Dagat Tireno na may maliit na promontoryo, ang bayan ay {{Convert|43|km|mi}} mula sa lungsod ng [[Mesina]] Ang pinagmulan ng promontoryo ay maaaring masubaybayan pabalik sa 1.5 milyong taon na ang nakalilipas, nang sa pagitan ng [[Panahong Tersiyaryo|Tersiyaryo]] at [[Kuwaternaryo|Kuwaternaryong]] mga [[Tektonikong plato|galaw ng tektoniko]] ay humantong sa pagtaas ng mga sedimentaryo at kristalinong bato sa pagitan ng 20 at 70 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang buhangin at mga sedimento ng dagat ay idineposito sa mga ito, noong [[Interglasyar|panahong interglasyar]] (430,000 taon na ang nakalilipas) na kumakatawan sa kapatagang Tireno. Isang isla ang nabuo hindi kalayuan sa kalupaan. Kasunod nito, ang malalaking dami ng mga debris at mga deposito ng alubyal mula sa mga bundok ng [[Peloritani]] ay sumama dito sa [[Sicilia]]. == Mga makasaysayan o mahahalagang plaza at kalye == [[File:Lungomare_Giuseppe_Garibaldi_(Milazzo)_05.jpg|thumb| Lungomare Garibaldi]] * Lungomare Garibaldi * Via Capitano Massimo Scala * Via Cumbo Borgia * Piazza Duomo * Via Domenico Piraino * Via Francesco Crispi * Via GB Impallomeni * Via Giacomo Medici * Sa pamamagitan ni Luigi Rizzo * Via Umberto I * Piazza Caio Duilio * Piazza della Repubblica * Piazza Roma == Lipunan == === Ebolusyong demograpiko === {{historical populations|1861|10861|1871|12841|1881|13699|1901|16214|1911|17587|1921|20573|1931|19064|1936|19800|1951|22013|1961|24137|1971|27204|1981|30607|1991|31541|2001|32108|2011|32146|2021|30397|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga museo == === Museo ng Dagat === [[File:16_melo_e_siso.jpg|thumb| Ang kalansay ng Sperm Whale at ang nagtatag ng Museo, si Carmelo Isgrò]] Ang MuMa - Milazzo Sea Museum ay matatagpuan sa isang inalis na simbahan mula noong 1527 sa loob ng Bastion ng Santa Maria na matatagpuan sa kastilyo ng Milazzo. Sa katunayan, ang simbahan ng Santa Maria ay nakatayo rito noong 1527, ang unang katedral ng Milazzo, na kalaunan ay ginawang isang balwarte ng militar at noong 1825 ay ginawang isang kolonya ng mga bilanggo, o isang bilangguan kung saan ang mga bilanggo ay sapilitang pinagtatrabaho. Ang MuMa ay itinatag noong 2019 ng biyolohistang si Carmelo Isgrò na nagtanggal ng laman ng isang 10-toneladang sperm whale na napadpad sa baybayin ng Promontoryo ng Capo Milazzo at namatay dahil sa isang ilegal na lambat na "la spadara" na nasabit sa buntot nito at dahil sa plastik na nakain nito.<ref>{{Cite web |date=10 August 2019 |title=Al Bastione di Santa Maria, inaugurato il Mu.Ma con l’esposizione dello scheletro del capodoglio |url=https://www.comune.milazzo.me.it/al-bastione-di-santa-marina-inaugurato-il-mu-ma-con-lesposizione-dello-scheletro-del-capodoglio/ |access-date=5 March 2025 |language=it}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] <references />{{Lalawigan ng Messina}} b4l6xi44uftaswv0fs9u5nwdlavvl8c 0 136280 2225436 2095999 2026-09-14T22:29:32Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1356742289|Militello Rosmarino]]" 2225436 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Militello Rosmarino|official_name=Comune di Militello Rosmarino|native_name=|image_skyline=Rudere_del_castello_di_Militello_Rosmarino.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Mga labi ng kastilyo.|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|3|N|14|41|E|type:city(1,402)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Ferretta, San Piero, San Leonardo, San Giorgio, Pigasi, Scurzi, Bulimi, Lazzarotto, Santa Maria|mayor_party=|mayor=Salvatore Riotta|area_footnotes=|area_total_km2=29.54|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Militellesi o Militellani|elevation_footnotes=|elevation_m=450|saint=|day=|postal_code=98070|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.militellorosmarino.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Militello Rosmarino''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Militiedddu''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|80|km|mi}} kanluran ng [[Mesina|Messina]]. Ang Militello Rosmarino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alcara li Fusi]], [[San Fratello]], [[San Marco d'Alunzio]], [[Sant'Agata di Militello]], [[Torrenova]], at [[Capri Leone]]. == Kasaysayan == Ang Militello Rosmarino ay umunlad bilang lokal na sentro ng kulturang Romano-Bisantino at pagkatapos ay Arabe noong Gitnang Kapanahunan, partikular sa ilalim ng dominasyon ng mga Normando (1000 AD), na nagtayo ng kastilyo noong panahon ni Roger the Guiscard (1081). Ang bayan kasama ng San Marco d'Alunzio ay kabilang sa Regio Demanio hanggang sa ika-labing-apat na siglo. Ginawa itong isang piyudo ng mga Aragones sa pamamagitan ng pagtatalaga nito kay Sancho De Esur na siyang humalili kay Sancho ng Aragon. Noong 1400 ipinagkaloob ni Martino d'Aragona si Militello kay Bernardo da Caprera na sinundan ni Enrico Rosso (1505). Nangibabaw ang pamilyang Rosso sa buong siglo. XV na may titulong mga baron. Si Enrico Rosso, sa partikular, ay isang tunay na patron ng kulturang Renasimyento. Noong 1508, pagkamatay ni Enrico, ang kaniyang anak na si Girolamo Rosso ay iginawad sa baronya ng Militello, at siya ay hinalinhan, noong 1515, ni Vincenzo Girolamo, na namatay nang walang anak. Sa gayon natapos ang pamumuno ng sambahayan ng Rosso sa Militello pagkatapos ng mahigit isang siglo. == Kakambal na bayan == Ang Militello Rosmarino ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}}[[Grumello del Monte]], Italya * {{Flagicon|Italy}} [[Grotte, Sicilia|Grotte]], Italya == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.militellorosmarino.me.it/}} {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] ov8zidrnxyj6my6gq733v5oz1044wa8 0 136281 2225437 2096018 2026-09-14T22:30:47Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1362197064|Mistretta]]" 2225437 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mistretta|official_name=Comune di Mistretta|native_name=Amastra|image_skyline=San_nicola_e_montagne.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|56|N|14|22|E|type:city(5,374)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Sebastiano Sanzarello|area_footnotes=|area_total_km2=126.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mistrettesi|elevation_footnotes=|elevation_m=950|saint=|day=|postal_code=98073|area_code=0921|website={{official website|http://www.comune.mistretta.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Mistretta''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Mistritta''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Maaaring ito ang lokasyon ng sinaunang bayan ng Amestratus (Ἀμήστρατος).<ref>[https://topostext.org/place/379144UAme topostext-Amestratus]</ref> Ang Mistretta ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Capizzi]], [[Caronia]], [[Castel di Lucio]], [[Cerami]], [[Nicosia, Sicilia|Nicosia]], [[Pettineo]], [[Reitano]], at [[Santo Stefano di Camastra]]. == Mga mamamayan == * [[Ernesto Almirante]] (1877–1964) == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.mistretta.me.it Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] c1rb2v7bc454sdo1vrmgb25lpmxm4ti 2225454 2225437 2026-09-14T22:58:19Z Ryomaandres 8044 2225454 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mistretta|official_name=Comune di Mistretta|native_name=Amastra|image_skyline=San_nicola_e_montagne.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|56|N|14|22|E|type:city(5,374)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Sebastiano Sanzarello|area_footnotes=|area_total_km2=126.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mistrettesi|elevation_footnotes=|elevation_m=950|saint=|day=|postal_code=98073|area_code=0921|website={{official website|http://www.comune.mistretta.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Mistretta''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Mistritta''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|90|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Maaaring ito ang lokasyon ng sinaunang bayan ng Amestratus (Ἀμήστρατος).<ref>[https://topostext.org/place/379144UAme topostext-Amestratus]</ref> Ang Mistretta ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Capizzi]], [[Caronia]], [[Castel di Lucio]], [[Cerami]], [[Nicosia, Sicilia|Nicosia]], [[Pettineo]], [[Reitano]], at [[Santo Stefano di Camastra]]. == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ay matatagpuan sa isang bundok, sa pagitan ng 850 at 1,100 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, sa Kabundukan ng [[Nebrodi]], na mayaman sa mga kagubatan at mga hayop. Kilala rin ito bilang "Sella dei Nebrodi" (Silyang Kabayo ng Nebrodi) dahil sa kakaibang hugis nito at matatagpuan sa kalagitnaan sa pagitan ng Palermo at Messina. == Mga tanawin == === Arkitekturang militar === Sa pinakamataas na bahagi ng lungsod ay matatagpuan ang mga labi ng Kastilyo, na itinayo ng mga Bisantino at binago at pinalaki muna ng mga Arabe at pagkatapos ng mga Normando. Sa mga sumunod na siglo, ang gusali ay dumanas ng ilang pagguho na nagdala dito sa kalagayan ng pagkabulok.<ref name="luoghi">{{Cita web|url=https://www.comune.mistretta.me.it/Luoghi|titolo=Luoghi|sito=Comune di Mistretta|accesso=2026-03-19}}</ref> == Mga mamamayan == * [[Ernesto Almirante]] (1877–1964) == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.mistretta.me.it Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] hw5qxy4ke1tzx3i06qn6wua44g9jm0n 0 136282 2225438 2096019 2026-09-14T22:31:39Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1353981209|Mojo Alcantara]]" 2225438 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mojo Alcantara|official_name=Comune di Mojo Alcantara|native_name=|image_skyline=Mojo_Alcantara_Kirche.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|3|E|type:city(801)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonino Angelo Piazza|area_footnotes=|area_total_km2=8.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Moiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=535|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.mojo-alcantara.it}}|footnotes=}}Ang '''Mojo Alcantara''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Moju d'Alcàntara''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Mojo Alcantara ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castiglione di Sicilia]], [[Malvagna]], at [[Roccella Valdemone]]. Kinukuha nito ang pangalan nito mula sa ilog [[Alcantata (river)|Alcantara]], na dumadaloy sa malapit, at sa [[Monte Mojo]], isang bulkan sa gilid ng [[Bundok Etna]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.mojo-alcantara.it Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] l5dsrwiz58523x9v8hgrpexzbj0z2pn 2225455 2225438 2026-09-14T22:59:51Z Ryomaandres 8044 2225455 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mojo Alcantara|official_name=Comune di Mojo Alcantara|native_name=|image_skyline=Mojo_Alcantara_Kirche.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|3|E|type:city(801)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Antonino Angelo Piazza|area_footnotes=|area_total_km2=8.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Moiesi|elevation_footnotes=|elevation_m=535|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.mojo-alcantara.it}}|footnotes=}}Ang '''Mojo Alcantara''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Moju d'Alcàntara''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Mojo Alcantara ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castiglione di Sicilia]], [[Malvagna]], at [[Roccella Valdemone]]. Kinukuha nito ang pangalan nito mula sa ilog [[Alcantata (river)|Alcantara]], na dumadaloy sa malapit, at sa [[Monte Mojo]], isang bulkan sa gilid ng [[Bundok Etna]]. == Kasaysayan == Ang opisyal na pagkakatatag ng lungsod ng Mojo ay naganap noong 1602, sa ilalim ng pamamahala ni [[Palmerio Lanza]]; sa taong iyon, ipinagkaloob sa kanya ng maharlikang awtoridad ang [[Licentia populandi|''licentia populandi'']]. Kung saan nakatayo ang Munisipyo ngayon, itinayo ng pamilyang Lanza ang palasyo ng baron. Ang mga palatandaan ng presensya ng pamilyang Lanza ay nakikita pa rin ngayon, dahil ang kanilang mga inapo ay nagmamay-ari pa rin ng lupa sa kapatagan ng Mojo. Noong Hulyo 27, 1928, isinama ng rehimeng Pasista ang lungsod sa kalapit na [[Malvagna]], na pinag-isa ang dalawang bayan sa ilalim ng pangalang [[Lanza (comune)|Lanza]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.mojo-alcantara.it Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qatabenpz17dhgrisqbcwflye15rit9 0 136283 2225439 2096040 2026-09-14T22:32:49Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1353980294|Monforte San Giorgio]]" 2225439 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monforte San Giorgio|official_name=Comune di Monforte San Giorgio|native_name={{lang|el|Μονφόρτε Σαν Τζόρτζιο}}|image_skyline=Monforte San Giorgio.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Monforte_San_Giorgio-Stemma.png|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|10|N|15|22|E|type:city(3,039)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Monforte Marina, Monforte San Giorgio, Pellegrino|mayor_party=|mayor=Giuseppe Cannistrà|area_footnotes=|area_total_km2=32.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Monfortesi|elevation_footnotes=|elevation_m=287|saint=San Jorge|day=Abril 23|postal_code=98041|area_code=090|website={{official website|http://www.comune.monfortesangiorgio.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Monforte San Giorgio''' ([[Wikang Siciliano|Sicilian]]: '''''Munforti''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} kanluran ng [[Mesina|Messina]]. Ito ay tahanan ng mga labi ng isang kastilyo na itinayo ng mga lokal na monghe ng Ortodokso upang labanan ang mga pag-atake ng mga [[Kasaysayan ng Islam sa Katimugang Italya|Arabe]]. Kalaunan ay ginamit ito ng mga [[Mga Italonormando|Normando]] at ng mga maharlikang [[Hohenstaufen|pamilya ng Hohenstaufen]] at [[Capeto na Pamilyang Anjou|Anjou]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] q7bdz846nnv0c5b0s96cenpvopkgxw4 2225456 2225439 2026-09-14T23:02:55Z Ryomaandres 8044 2225456 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Monforte San Giorgio|official_name=Comune di Monforte San Giorgio|native_name={{lang|el|Μονφόρτε Σαν Τζόρτζιο}}|image_skyline=Monforte San Giorgio.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Monforte_San_Giorgio-Stemma.png|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|10|N|15|22|E|type:city(3,039)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Monforte Marina, Monforte San Giorgio, Pellegrino|mayor_party=|mayor=Giuseppe Cannistrà|area_footnotes=|area_total_km2=32.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Monfortesi|elevation_footnotes=|elevation_m=287|saint=San Jorge|day=Abril 23|postal_code=98041|area_code=090|website={{official website|http://www.comune.monfortesangiorgio.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Monforte San Giorgio''' ([[Wikang Siciliano|Sicilian]]: '''''Munforti''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|15|km|mi|0}} kanluran ng [[Mesina|Messina]]. Ito ay tahanan ng mga labi ng isang kastilyo na itinayo ng mga lokal na monghe ng Ortodokso upang labanan ang mga pag-atake ng mga [[Kasaysayan ng Islam sa Katimugang Italya|Arabe]]. Kalaunan ay ginamit ito ng mga [[Mga Italonormando|Normando]] at ng mga maharlikang [[Hohenstaufen|pamilya ng Hohenstaufen]] at [[Capeto na Pamilyang Anjou|Anjou]]. == Heograpiyang pisikal == Ito ay tumataas ng 260 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, sa Lambak Niceto at sa mga unang dalisdis ng mga bundok ng Peloritani. == Kasaysayan == Idinodokumento ng historyador na si [[Tommaso Fazello]] na ang sentro ay dalawang milya ang layo mula sa [[Gualtieri Sicaminò]], ang huli ay anim na milya mula sa [[Kastilyo ng Milazzo]], bahagyang silangan ng bayan ng [[Santa Lucia del Mela]]. Sa loob ng maikling radio na ilang milya ay ang mga bayan ng [[Condrò]], [[Roccavaldina]], [[Valdina|Maurojanni]], [[Venetico]], at [[Rometta]].<ref name="books.google.it">{{cita libro |url=https://books.google.it/books?id=hM2XPuLTSDgC |volume=6 |p=565, capitolo VIII |autore=Tommaso Fazello |titolo=Della storia di Sicilia, Deche due del r.p.m. Tommaso Fazello siciliano…}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo at bandila ng munisipalidad ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto ng Pangulo ng Republika na si Pertini noong 2 Agosto 1982. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] b9s0si3fa0xi5fmroz2sw2rroo3hnvf 0 136284 2225440 2096041 2026-09-14T22:33:21Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354352121|Mongiuffi Melia]]" 2225440 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mongiuffi Melia|official_name=Comune di Mongiuffi Melia|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Mongiuffi Melia-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|16|E|type:city(743)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Rosario D'Amore|area_footnotes=|area_total_km2=24.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Melioti|elevation_footnotes=|elevation_m=421|saint=[[San Sebastian]]|day=Enero 20|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.mongiuffimelia.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Mongiuffi Melia''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Mungiuffi''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 74aaudgfgcm0lr31fs9cjjhsi9zbuja 2225457 2225440 2026-09-14T23:04:44Z Ryomaandres 8044 2225457 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mongiuffi Melia|official_name=Comune di Mongiuffi Melia|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Mongiuffi Melia-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|16|E|type:city(743)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Rosario D'Amore|area_footnotes=|area_total_km2=24.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Melioti|elevation_footnotes=|elevation_m=421|saint=[[San Sebastian]]|day=Enero 20|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.mongiuffimelia.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Mongiuffi Melia''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Mungiuffi''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|170|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. == Heograpiyang pisikal == Isang bayan na matatagpuan sa katimugang dalisdis ng [[Kabundukang Peloritani]], ito ay 43 km mula sa katimugang Mesina at 55 km mula sa hilagang [[Catania]]. == Kasaysayan == Ang mga dating nayon na nakadepende sa Taormina, Mongiuffi, at Melia ay ibinenta kay Giuseppe Barile ng Mesina noong 1643. Kalaunan ay pag-aari sila ni Pancrazio Corvaja at ng pamilyang Rao. Noong 1929, noong panahon ng [[rehimeng Pasista]], ang munisipalidad ng [[Roccafiorita]] ay isinanib sa munisipalidad ng Mongiuffi Melia; pagkatapos ay pinaghiwalay ito noong 1947. == Sport == Ang Mongiuffi Melia Amateur Sports Association ay naglalaro sa Serie C2 five-a-side kampeonato ng futbol. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] s7uar51i9wdyxyipvl9v9fv8fp7k070 0 136285 2225441 2096042 2026-09-14T22:34:38Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1371486928|Montagnareale]]" 2225441 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montagnareale|official_name=Comune di Montagnareale|coordinates={{coord|38|8|N|14|57|E|type:city(1,994)_region:IT|display=inline,title}}|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=San Nicolella|mayor=Salvatore Sidoti|area_total_km2=16.2|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Montagnarealesi|elevation_m=300|saint=San Antonio Abad|day=Enero 17|postal_code=98060|area_code=0941|website={{URL|https://www.comune.montagnareale.me.it/}}}}Ang '''Montagnareale''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Muntagnariali''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|140|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|50|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Montagnareale ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Gioiosa Marea]], [[Librizzi]], [[Patti, Sicilia|Patti]], at [[Sant'Angelo di Brolo]]. Ang bayan ay matatagpuan sa hilagang [[Nebrodi]] sa pangkat ng bundok ng Saraceno at nakikihati sa burol kasama ang nayon ng Patti, Sorrentini. == Heograpiya == Ito ay isang maliit na bayan sa kabundukan ng Nebrodi, na may humigit-kumulang 1,800 naninirahan, na matatagpuan sa isang burol na may taas na humigit-kumulang 300 m mula sa antas ng dagat at napapalibutan ng luntiang halaman ng mga bundok at asul ng dagat at kalangitan, na tinatanaw ang golpo ng Patti.<ref name="comune">{{Cite web |title=Storia del Comune |url=https://www.comune.montagnareale.me.it/vivere-il-comune/territorio/storia-del-comune/ |access-date=28 January 2026 |publisher=comune.montagnareale.me.it |language=it}}</ref> == Kasaysayan == Ang mga unang bakas ng mga pamayanan ay halos tiyak na nagmula pa sa panahon ng mga Griyego, gaya ng pinatutunayan ng mga natuklasang arkeolohiko at toponymy ng ilang mga lokalidad (Agatirsi, Piraino). Ang unang mahalagang sentro ng lungsod ay lumitaw noong unang bahagi ng ika-17 siglo at orihinal na tinawag na Casale della Montagna at nasa ilalim ng kontrol ng Patti.<ref name="comune" /> == Mga Sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{Official website|https://www.comune.montagnareale.me.it/}} * [https://www.facebook.com/people/PRO-LOCO-Montagnareale/61551564947297/# ProLoco Montagnareale APS] * {{OSM relation|39544}} {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5mcx4afuhhhb5ihk6ydu2vnhnb3iks8 2225442 2225441 2026-09-14T22:36:13Z Ryomaandres 8044 2225442 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montagnareale|official_name=Comune di Montagnareale|coordinates={{coord|38|8|N|14|57|E|type:city(1,994)_region:IT|display=inline,title}}|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=San Nicolella|image_skyline=Montagnareale.jpg| mayor=Salvatore Sidoti|area_total_km2=16.2|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Montagnarealesi|elevation_m=300|saint=San Antonio Abad|day=Enero 17|postal_code=98060|area_code=0941|website={{URL|https://www.comune.montagnareale.me.it/}}}}Ang '''Montagnareale''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Muntagnariali''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|140|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|50|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Montagnareale ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Gioiosa Marea]], [[Librizzi]], [[Patti, Sicilia|Patti]], at [[Sant'Angelo di Brolo]]. Ang bayan ay matatagpuan sa hilagang [[Nebrodi]] sa pangkat ng bundok ng Saraceno at nakikihati sa burol kasama ang nayon ng Patti, Sorrentini. == Heograpiya == Ito ay isang maliit na bayan sa kabundukan ng Nebrodi, na may humigit-kumulang 1,800 naninirahan, na matatagpuan sa isang burol na may taas na humigit-kumulang 300 m mula sa antas ng dagat at napapalibutan ng luntiang halaman ng mga bundok at asul ng dagat at kalangitan, na tinatanaw ang golpo ng Patti.<ref name="comune">{{Cite web |title=Storia del Comune |url=https://www.comune.montagnareale.me.it/vivere-il-comune/territorio/storia-del-comune/ |access-date=28 January 2026 |publisher=comune.montagnareale.me.it |language=it}}</ref> == Kasaysayan == Ang mga unang bakas ng mga pamayanan ay halos tiyak na nagmula pa sa panahon ng mga Griyego, gaya ng pinatutunayan ng mga natuklasang arkeolohiko at toponymy ng ilang mga lokalidad (Agatirsi, Piraino). Ang unang mahalagang sentro ng lungsod ay lumitaw noong unang bahagi ng ika-17 siglo at orihinal na tinawag na Casale della Montagna at nasa ilalim ng kontrol ng Patti.<ref name="comune" /> == Mga Sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category}} * {{Official website|https://www.comune.montagnareale.me.it/}} * [https://www.facebook.com/people/PRO-LOCO-Montagnareale/61551564947297/# ProLoco Montagnareale APS] * {{OSM relation|39544}} {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5u6swb7c2nlkl7h1989t03du7zbzpr2 0 136286 2225443 2096043 2026-09-14T22:39:13Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1336169926|Montalbano Elicona]]" 2225443 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montalbano Elicona|official_name=Comune di Montalbano Elicona|native_name=|image_skyline=Montalbano.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Montalbano Elicona at ang Kastilyo ni Federico II|image_shield=Montalbano_Elicona-Coat-of-Arms.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|1|N|15|1|E|type:city(2,687)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Pellizzaro, Toscano, Santa Barbara, Villa Braidi, Santa Maria|mayor_party=|mayor=Antonino Todaro|area_footnotes=|area_total_km2=67.4|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Montalbanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=870|saint=Madonna della Provvidenza|day=Agosto 24|postal_code=98065|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.montalbanoelicona.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Montalbano Elicona''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Muntarbanu''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|50|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina|Messina]] sa mga bundok ng Nebrodi sa hangganan ng hanay ng [[Peloritani]]. Isa ito sa [[I borghi più belli d'Italia|I Borghi più belli d'Italia]] ("Ang mga pinakamagandang nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Sicilia |url=https://borghipiubelliditalia.it/sicilia/ |access-date=1 August 2023 |language=it}}</ref> Ito ay pangunahing kilala dahil sa kastilyong itinayo noong 1233 ni [[Federico II, Banal na Emperador ng Roma|Emperador Federico II]], ang arkitekturang medyebal ng mga kalye nito, ang mga [[megalito]] ng [[Argimusco]], at ang natural na kahoy ng Malabotta. Ang Montalbano Elicona ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Basicò]], [[Falcone, Sicilia|Falcone]], [[Floresta, Sicilia|Floresta]], [[Francavilla di Sicilia]], [[Librizzi]], [[Malvagna]], [[Oliveri]], [[Patti, Sicilia|Patti]], [[Raccuja]], [[Roccella Valdemone]], [[San Piero Patti]], [[Santa Domenica Vittoria]], at [[Tripi]]. [[File:Megaliti_della_virilità_femminile_e_maschile,_Altopiano_dell'Argimusco_(ME).JPG|thumb| Mga [[Nakatayong bato|menhir]] sa [[Argimusco]].]] [[File:Bosco_Malabotta.Sicily.JPG|thumb| Ang kakahuyan ng Malabotta.]] == Pampublikong transportasyon == [[File:StazioneNovaraMontalbanoFurnari.JPG|right|thumb| Estasyon ng tren ng Novara-Montalbano-Furnari ]] === Mga riles === Mapupuntahan ang Montalbano Elicona sa pamamagitan ng tren: * Ang estasyon ng tren ng Falcone ay matatagpuan 19.5 km ang layo * Matatagpuan ang Novara-Montalbano-Furnari may 23.8 km ang layo. Pareho silang nasa daambakal ng Palermo–Messina at pinaglilingkuran ang mga ito ng mga tren na pinapatakbo ng [[Trenitalia]], kabilang ang mga serbisyo mula sa [[Mesina]]. Sa labas ng mga estasyon, may serbisyo ng [[Uber]] na magagamit sa pamamagitan ng app. === Bus at tram === Hinahain ang Montalbano Elicona ng bus na ibinigay mula sa Azienda Siciliana Trasporti. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}}{{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 51bcdux28q0342lboybkspstcugaaxz 0 136287 2225444 2096052 2026-09-14T22:40:08Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354306872|Motta Camastra]]" 2225444 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Motta Camastra|official_name=Comune di Motta Camastra|native_name=|image_skyline=Motta Camastra 5 22062007.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanawin ng Motta Camastra|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|10|E|type:city(868)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Fondaco Motta e San Cataldo|mayor_party=|mayor=Carmelo Blancato|area_footnotes=|area_total_km2=25.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mottesi|elevation_m=423|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.mottacamastra.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Motta Camastra''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|160|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Motta Camastra ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Antillo]], [[Castiglione di Sicilia]], [[Francavilla di Sicilia]], at [[Graniti]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060513225859/http://www.comune.mottacamastra.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dbuv837t99ebcmpuivbgqokzehlfwh7 2225458 2225444 2026-09-14T23:07:32Z Ryomaandres 8044 2225458 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Motta Camastra|official_name=Comune di Motta Camastra|native_name=|image_skyline=Motta Camastra 5 22062007.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanawin ng Motta Camastra|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|54|N|15|10|E|type:city(868)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Fondaco Motta e San Cataldo|mayor_party=|mayor=Carmelo Blancato|area_footnotes=|area_total_km2=25.3|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mottesi|elevation_m=423|saint=|day=|postal_code=98030|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.mottacamastra.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Motta Camastra''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|160|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|45|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Motta Camastra ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Antillo]], [[Castiglione di Sicilia]], [[Francavilla di Sicilia]], at [[Graniti]]. == Kultura == === Pelikula === Nabighani si [[Francis Ford Coppola]] sa bayan at ginamit ito bilang [[Lokasyon ng pelikula|lokasyon]] para sa ilang mga eksena sa ''[[The Godfather]]''. == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng bayan ay pangunahing nakabatay sa [[agrikultura]]. Ang natitirang bahagi ng ekonomiya ay pangunahing umaasa sa pangunahing sektor ([[pag-aalaga ng mga hayop]]) at, panghuli ngunit hindi bababa sa lahat, sa malaking bilang ng mga empleyado ng publiko, na siyang pangunahing pinagkukunang-yaman ng bayan. Ang lugar ay tahanan ng isa sa mga pangunahing atraksyong panturista ng Timog Italya: ang Alcantara Gorges. Ang isa pang lugar na likas na interesante ay ang Grotta dei Cento Cavalli, isang malaking kuweba ng bulkan na matatagpuan sa nayon ng San Cataldo. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng [[Dekreto ng Pangulo ng Republika ng Italya|Dekreto ng Pangulo ng Republika]] noong Abril 6, 1987.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?2304|titolo=Motta Camastra|accesso=2023-06-22|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060513225859/http://www.comune.mottacamastra.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] sf68ih2kep2wqfdgdgsn3q1unpiefc9 0 136288 2225445 2096054 2026-09-14T22:41:06Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1354308402|Motta d'Affermo]]" 2225445 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Motta d'Affermo|official_name=Comune di Motta d'Affermo|native_name=|image_skyline=File:Costa_tirrenica_della_Sicilia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Ang baybayin ng [[Dagat Tireno]] sa may Motta d'Affermo.|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|59|N|14|18|E|type:city(921)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Torremuzza|mayor_party=|mayor=Sebastiano Adamo|area_footnotes=|area_total_km2=14.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mottesi|elevation_footnotes=|elevation_m=660|saint=San Lucas, San Roque|day=|postal_code=98070|area_code=0921|website={{official website|http://www.comune.mottadaffermo.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Motta d'Affermo''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Motta d'Affermu''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Motta d'Affermo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Pettineo]], [[Reitano]], at [[Tusa, Sicilia|Tusa]].   == Mga pangunahing tanawin == * Inang Simbahan ni S. Maria degli Angeli (1380, muling itinayo noong 1453) * Simbahan ng San Roque (1657) * Kastilyo (ika-12-ika-13 siglo) * Palasyo Minneci (ika-17 siglo) * Tore ng Torremuzza (ika-13 siglo) * Simbahan ng San Pedro == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.mottadaffermo.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] eeamygd4k8g45ttfk2sqnj2clyohxts 2225459 2225445 2026-09-14T23:08:57Z Ryomaandres 8044 2225459 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Motta d'Affermo|official_name=Comune di Motta d'Affermo|native_name=|image_skyline=File:Costa_tirrenica_della_Sicilia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Ang baybayin ng [[Dagat Tireno]] sa may Motta d'Affermo.|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|59|N|14|18|E|type:city(921)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Torremuzza|mayor_party=|mayor=Sebastiano Adamo|area_footnotes=|area_total_km2=14.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mottesi|elevation_footnotes=|elevation_m=660|saint=San Lucas, San Roque|day=|postal_code=98070|area_code=0921|website={{official website|http://www.comune.mottadaffermo.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Motta d'Affermo''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Motta d'Affermu''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|110|km|mi}} kanluran ng [[Mesina]]. Ang Motta d'Affermo ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Pettineo]], [[Reitano]], at [[Tusa, Sicilia|Tusa]].   == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ay matatagpuan sa taas na mahigit 600 metro lamang. Ang katangiang parang sandstone-clayey ng mga bundok ay nagbigay-daan sa pagguho na hubugin ang tanawin sa mga bilog na hugis, bagaman naputol ng ilang mga nakausling batong apog. Ang baybayin ng munisipyo, na pangunahing binubuo ng mga maliliit na bato na may iba't ibang laki, ay humigit-kumulang 8 km ang haba at umaabot mula sa bunganga ng Ilog Tusa hanggang sa nayon ng Torremuzza. Hanggang sa taas na 500 metro, nangingibabaw ang mga puno ng olibo, kastanyas, pino, at sipres. Sa mga gilid ng mga sinaunang kalsadang lupa, lumilitaw ang mga hanay ng mga puno ng sipres. Ang mga puno ng prutas, lalo na ang mga prickly pears, ay katangian din ng tanawin. Malapit sa nayon ay isang kagubatan ng munisipyo, na nabuo ilang dekada na ang nakalilipas salamat sa mga pagsisikap na muling pamumuhay ng Forestry Corps. Ang kagubatan ay pangunahing nailalarawan sa pamamagitan ng mga conifer at mga puno ng broadleaf. Sa taas na higit sa 800 metro, ang mga lugar ay dating ginagamit para sa pagpapastol. == Mga pangunahing tanawin == * Inang Simbahan ni S. Maria degli Angeli (1380, muling itinayo noong 1453) * Simbahan ng San Roque (1657) * Kastilyo (ika-12-ika-13 siglo) * Palasyo Minneci (ika-17 siglo) * Tore ng Torremuzza (ika-13 siglo) * Simbahan ng San Pedro == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.mottadaffermo.me.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qot4u1drnfmnegx9mjin5bohtiw5jrv 0 136289 2225446 2096056 2026-09-14T22:43:48Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1312851455|Naso, Sicily]]" 2225446 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Naso|official_name=Comune di Naso|native_name={{native name|el|Nìsos}}|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Naso_(ME)-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|7|N|14|47|E|region:IT_type:city(4512)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Bazia, Brucoli, Cagnanò, Caria Ferro, Cresta, Feudo, Francì, Gattina, Madonnuzza, Maina, Miceli, Malò, Ficheruzza, Grazia, Munafò, Munidari, Piano San Cono, Ponte Naso, Risari, San Giorgio, Sant'Antonio, Valentino|mayor_party=|mayor=Daniele Letizia|area_footnotes=|area_total_km2=36|population_footnotes=|population_demonym=Nasitani, Nasensi|elevation_footnotes=|elevation_m=490|saint=[[Conon ng Naso|San Conon]]|day=Setyembre 1|postal_code=98074|area_code=0941|website=http://www.comune.naso.me.it/}}Ang '''Naso''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Nasu''''') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Noong 2011, mayroon itong populasyon na 4,070. Nasa hilagang-silangan ito ng pulo. == Kasaysayan == '''Mga pinagmulan''' Ang Naso, isang nayon na may mga ugat noong unang bahagi ng [[Gitnang Kapanahunan]], ay itinatag ng mga taong naghahanap ng kanlungan mula sa mga pagsalakay ng mga Arabe. Ang pagkakatatag ng pamayanan noong bandang ika-9 na siglo AD ay itinala ni Carlo Incudine. Ang mga residente mula sa mga kalapit na rehiyon, lalo na ang Agatirso at Nasida, ay lumipat sa mas matataas na lugar para sa kaligtasan. Ang historyador na si Giuseppe Buttà, isang katutubo ng Naso, ay nagbigay ng isang salaysay: "Ang Naso, na madalas tinutukoy bilang 'Castel di Naso' ng mga sinaunang historyador, ay nakatayo sa mga guho ng Nasida. Matatagpuan malapit sa kasalukuyang bayan ng [[Ficarra]], ang Nasida ay naging kilala dahil sa [[Mga mongheng Basilio|Basiliong]] Abad na si Conone Navacita, isang iginagalang na pigura mula sa panahon ni [[Roger II ng Sicilia|Haring Roger II]]. Ang mga labi ni San Conone, na ipinanganak sa ilalim ni Haring Roger II at pinaniniwalaang namatay noong 1236, ay naingatan dito, at siya ay pinararangalan bilang [[Santong patron|patron]] ng bayan." Sa kalapit na [[Capo d'Orlando]] matatagpuan ang sinaunang pamayanan ng Agathyrsum, na pinaniniwalaang itinatag ni Agathirsus, anak ni [[Aeolus]]. Magkakaiba ang mga talaang pangkasaysayan sa kanilang mga kombensiyon sa pagpapangalan, kung saan ang ilan, tulad ni [[Diodorus Siculus|Diodorus]] (90-27 BK), ay tinutukoy ito bilang "Agathyrnus," habang ang iba, kabilang si Polybius (200-118 BK), ay tinawag itong 'Agathirsa'. Sa paglipas ng panahon, matapos wasakin ng mga Muslim ang Agathyrsum, lumipat ang mga naninirahan dito sa Nasida, na kalaunan ay winasak din ng mga Saraceno. Itinatag ng mga nakaligtas mula sa Nasida ang Naso sa isang nakukutaang burol. == Mga mamamayann == * [[Conon ng Naso]] (1139–1236) * Ang mga lolo sa tuhod ni [[Lady Gaga]] sa ama ay lumipat mula sa Naso, Italya patungong New York, Estados Unidos noong 1904. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 0i29l38j3iv1wlhjr1y3ta3f5r9uyum 2225447 2225446 2026-09-14T22:44:43Z Ryomaandres 8044 2225447 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Naso|official_name=Comune di Naso|native_name={{native name|el|Nìsos}}|image_skyline=NasoCorsoUmberto.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Daang Umberto I|image_shield=Naso_(ME)-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|7|N|14|47|E|region:IT_type:city(4512)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=Bazia, Brucoli, Cagnanò, Caria Ferro, Cresta, Feudo, Francì, Gattina, Madonnuzza, Maina, Miceli, Malò, Ficheruzza, Grazia, Munafò, Munidari, Piano San Cono, Ponte Naso, Risari, San Giorgio, Sant'Antonio, Valentino|mayor_party=|mayor=Daniele Letizia|area_footnotes=|area_total_km2=36|population_footnotes=|population_demonym=Nasitani, Nasensi|elevation_footnotes=|elevation_m=490|saint=[[Conon ng Naso|San Conon]]|day=Setyembre 1|postal_code=98074|area_code=0941|website=http://www.comune.naso.me.it/}}Ang '''Naso''' ([[Wikang Siciliano|Siciliano]]: '''''Nasu''''') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Noong 2011, mayroon itong populasyon na 4,070. Nasa hilagang-silangan ito ng pulo. == Kasaysayan == '''Mga pinagmulan''' Ang Naso, isang nayon na may mga ugat noong unang bahagi ng [[Gitnang Kapanahunan]], ay itinatag ng mga taong naghahanap ng kanlungan mula sa mga pagsalakay ng mga Arabe. Ang pagkakatatag ng pamayanan noong bandang ika-9 na siglo AD ay itinala ni Carlo Incudine. Ang mga residente mula sa mga kalapit na rehiyon, lalo na ang Agatirso at Nasida, ay lumipat sa mas matataas na lugar para sa kaligtasan. Ang historyador na si Giuseppe Buttà, isang katutubo ng Naso, ay nagbigay ng isang salaysay: "Ang Naso, na madalas tinutukoy bilang 'Castel di Naso' ng mga sinaunang historyador, ay nakatayo sa mga guho ng Nasida. Matatagpuan malapit sa kasalukuyang bayan ng [[Ficarra]], ang Nasida ay naging kilala dahil sa [[Mga mongheng Basilio|Basiliong]] Abad na si Conone Navacita, isang iginagalang na pigura mula sa panahon ni [[Roger II ng Sicilia|Haring Roger II]]. Ang mga labi ni San Conone, na ipinanganak sa ilalim ni Haring Roger II at pinaniniwalaang namatay noong 1236, ay naingatan dito, at siya ay pinararangalan bilang [[Santong patron|patron]] ng bayan." Sa kalapit na [[Capo d'Orlando]] matatagpuan ang sinaunang pamayanan ng Agathyrsum, na pinaniniwalaang itinatag ni Agathirsus, anak ni [[Aeolus]]. Magkakaiba ang mga talaang pangkasaysayan sa kanilang mga kombensiyon sa pagpapangalan, kung saan ang ilan, tulad ni [[Diodorus Siculus|Diodorus]] (90-27 BK), ay tinutukoy ito bilang "Agathyrnus," habang ang iba, kabilang si Polybius (200-118 BK), ay tinawag itong 'Agathirsa'. Sa paglipas ng panahon, matapos wasakin ng mga Muslim ang Agathyrsum, lumipat ang mga naninirahan dito sa Nasida, na kalaunan ay winasak din ng mga Saraceno. Itinatag ng mga nakaligtas mula sa Nasida ang Naso sa isang nakukutaang burol. == Mga mamamayann == * [[Conon ng Naso]] (1139–1236) * Ang mga lolo sa tuhod ni [[Lady Gaga]] sa ama ay lumipat mula sa Naso, Italya patungong New York, Estados Unidos noong 1904. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Pages using infobox settlement with possible demonym list]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5394kqasedcymfacbr87beixr3gp1fi 0 136290 2225448 2096063 2026-09-14T22:46:04Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1353980922|Nizza di Sicilia]]" 2225448 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nizza di Sicilia|official_name=Comune di Nizza di Sicilia|native_name=|image_skyline=CastelloD.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw sa kastilyo.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|59|N|15|24|E|type:city(3,615)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Pietro Briguglio|area_footnotes=|area_total_km2=13.2|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Nizzardi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=|postal_code=98026|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.nizzadisicilia.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Nizza di Sicilia''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Nizza di Sicilia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alì Terme]], [[Fiumedinisi]], [[Mandanici]], at [[Roccalumera]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cyl0n31qxx0htbz7qorrsqsp9fdzmsc 2225460 2225448 2026-09-14T23:13:48Z Ryomaandres 8044 2225460 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Nizza di Sicilia|official_name=Comune di Nizza di Sicilia|native_name=|image_skyline=CastelloD.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw sa kastilyo.|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|37|59|N|15|24|E|type:city(3,615)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Pietro Briguglio|area_footnotes=|area_total_km2=13.2|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Nizzardi|elevation_footnotes=|elevation_m=9|saint=|day=|postal_code=98026|area_code=0942|website={{official website|http://www.comune.nizzadisicilia.me.it/}}|footnotes=}}Ang '''Nizza di Sicilia''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|180|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|25|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. Ang Nizza di Sicilia ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Alì Terme]], [[Fiumedinisi]], [[Mandanici]], at [[Roccalumera]]. Kasama sa teritoryo ang isang walang nakatirang maburol na [[eksklabo]] na tinatawag na Bosco San Ferdinando, na mas malaki kaysa sa pangunahing bahagi ng baybayin. == Kasaysayan == === Sinaunang panahon === Ang Tamaritio Palmarum o Palma Tamerici o Tamaricium Palmarum, ang lokasyon kung saan, ayon kay [[Apiano]] ng Alejandria, ang hukbo ni Pompeya ay nagpalipas ng gabi bago ang labanan sa hukbong-dagat laban kay [[Cesar Augusto|Octaviano]] noong 36 BK, ay medyo kontrobersiyal na lokasyon, kung paanong ang toponimo ay hindi tiyak. Matatagpuan ito ng iba't ibang mga may-akda sa kahabaan ng medyo malawak na baybayin ng baybaying Honiko ng Mesina sa pagitan ng [[Sant'Alessio Siculo]] at [[Alì Terme]], na tinatawag ng halos lahat ng mga iskolar na "Baybaying Tamarician". == Sport == Ang Valdinisi football club, na nakapaglaro na sa mga rehiyonal na kampeonatong amateur, ay nakabase sa munisipalidad. == Simbolo == Ang eskudo de armas ng munisipalidad ng Nizza di Sicilia ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng dekreto bilang 12002 ng [[Pangulo ng Republika ng Italya|Pangulo ng Republika]] [[Pangulo ng Republika ng Italya|ng Italya]] noong Nobyembre 17, 1992.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?5126|titolo=Nizza di Sicilia, decreto 1992-11-17 DPR - Concessione di stemma e gonfalone|accesso=17 novembre 2021}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 1uj28lfveq8ead2wihgi215przmqj31 0 136291 2225449 2096066 2026-09-14T22:48:09Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1367636237|Novara di Sicilia]]" 2225449 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Novara di Sicilia|official_name=Comune di Novara di Sicilia|native_name=|image_skyline=Novara di Sicilia village.jpg|imagesize=|image_alt=|image_shield=Novara di Sicilia.GIF|shield_alt=|shield_size=px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|1|N|15|8|E|type:city(1,606)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=[[San Basilio (Novara di Sicilia)|San Basilio]], [[San Marco]], [[Vallancazza]], [[Piano Vigna]], [[Badia Vecchia]]|mayor_party=|mayor=Girolamo Bertolami|area_footnotes=|area_total_km2=48.8|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Novaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=650|saint=Pag-aakyat ni Maria, [[Hugo ng Noara|San Hugo Abad]]|day=Agosto 15 at 16|postal_code=98058|area_code=0941|website={{official website|http://www.comune.novara-di-sicilia.me.it}}|footnotes=}}Ang '''Novara di Sicilia''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Toponimo == Ang pinakamaagang kilalang pangalan ng lugar ay Noa, isang salitang [[Mga Sicano|Sicano]] para sa hindi nabubuhay na bukid. Ang pangalan ay kalaunan ay umunlad sa Nouah at pagkatapos ay Novara. Ang katangiang 'di Sicilia' ay idinagdag upang maiba ito mula sa lungsod na may parehong pangalan sa [[Piamonte]].<ref>{{Cite web |title=Novara di Sicilia |url=https://visitme.comune.messina.it/it/node/33 |access-date=22 November 2025}}</ref> == Kasaysayan == May mga arkeolohikong ebidensiya ng paninirahan noong [[Mesolitiko|panahong Mesolitiko]]. Binanggit ni [[Plinio ang Nakatatanda|Plinio]] ang lungsod ng [[Imperyong Romano|Romano]] na Noa, at ang mga naninirahan dito ay ang mga Noeni.<ref name=":0">{{Cite web |title=Novara di Sicilia {{!}} Città metropolitana di Messina |url=https://visitme.comune.messina.it/it/node/33 |access-date=2025-11-22 |website=visitme.comune.messina.it}}</ref> Nanirahan dito ang mga [[Mga Lombardo|Lombardo]] noong 1061–72. Noong panahon ng [[Kaharian ng Sicilia|Kahariang Normando ng Sicilia]], noong 1171, itinatag ni Hugh ng Châteaneuf ang Abadia ng Santa Maria Nucaria. Noong mga taong 1200, isang kastilyo ang itinayo ni Roger ng Lauria .<ref name=":0" /> == Heograpiya == Ito ay humigit-kumulang {{Convert|160|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|40|km|mi}} timog-kanluran ng [[Mesina]]. May hangganan ito sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Fondachelli-Fantina]], [[Francavilla di Sicilia]], [[Mazzarrà Sant'Andrea]], [[Rodì Milici]], at [[Tripi]]. Isa ito sa [[I borghi più belli d'Italia|I Borghi più belli d'Italia]] ("Ang mga pinakamagandang nayon ng Italya").<ref>{{Cite web |title=Sicilia |url=https://borghipiubelliditalia.it/sicilia/ |access-date=1 August 2023 |language=it}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://visitme.comune.messina.it/it/node/33 Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Messina}}{{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 020bid13btd0ahhluw7qir9zuz2cjar 0 136292 2225450 2096069 2026-09-14T22:50:15Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1352491033|Oliveri]]" 2225450 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Oliveri|official_name=Comune di Oliveri|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|7|N|15|4|E|type:city(2,076)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.3|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=2|saint=|day=|postal_code=98060|area_code=0941|website=|footnotes=}}Ang '''Oliveri''' ([[Wikang Siciliano|Sicilian]]: '''''Oluveri''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|45|km|mi}} kanluran ng [[Mesina|Messina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,076 at may lawak na {{Convert|10.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Oliveri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Falcone, Sicilia|Falcone]], [[Montalbano Elicona]], at [[Patti, Sicilia|Patti]]. == Pampublikong transportasyon == === Mga riles === Ang '''''estasyon ng tren ng Oliveri''''' ay nasa riles ng tren ng Palermo–Messina. Ito ay pinaglilingkuran ng mga tren na pinapatakbo ng [[Trenitalia]], kabilang ang mga serbisyo mula sa [[Mesina]]. === Bus at tram === Hinahain ang Oliveri ng bus na ibinigay mula sa '''Azienda Siciliana Trasporti''' . [[File:Oliveri_from_Tindari.jpg|right|thumb| Panorama ng Oliveri na kinunan mula sa burol ng Tindari]] == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|571|1871|761|1881|1000|1901|1474|1911|1433|1921|1505|1931|1550|1936|1704|1951|1937|1961|1803|1971|1626|1981|1793|1991|2083|2001|2099|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] poae8ty5t5ujixm89fri8qeopzh5urp 2225461 2225450 2026-09-14T23:15:37Z Ryomaandres 8044 2225461 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Oliveri|official_name=Comune di Oliveri|native_name=|image_skyline=File-15.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panoramiko ng baybayin ng Oliveri|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|7|N|15|4|E|type:city(2,076)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=10.3|population_footnotes=|population_demonym=|elevation_footnotes=|elevation_m=2|saint=|day=|postal_code=98060|area_code=0941|website=|footnotes=}}Ang '''Oliveri''' ([[Wikang Siciliano|Sicilian]]: '''''Oluveri''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]], sa rehiyong awtonomo ng [[Sicilia]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|150|km|mi}} silangan ng [[Palermo]] at mga {{Convert|45|km|mi}} kanluran ng [[Mesina|Messina]]. Noong Disyembre 31, 2004, ito ay may populasyon na 2,076 at may lawak na {{Convert|10.3|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Oliveri ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Falcone, Sicilia|Falcone]], [[Montalbano Elicona]], at [[Patti, Sicilia|Patti]]. == Heograpiyang pisikal == Ang munisipalidad ay nasa mga dalisdis ng Bundok [[Tindari]] at tinatanaw ang golpo na may parehong pangalan, sa timog ng Cabo Tindari. Ang teritoryo nito ay sumasaklaw sa 10.46 km². == Pampublikong transportasyon == === Mga riles === Ang '''''estasyon ng tren ng Oliveri''''' ay nasa riles ng tren ng Palermo–Messina. Ito ay pinaglilingkuran ng mga tren na pinapatakbo ng [[Trenitalia]], kabilang ang mga serbisyo mula sa [[Mesina]]. === Bus at tram === Hinahain ang Oliveri ng bus na ibinigay mula sa '''Azienda Siciliana Trasporti'''. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Hunyo 4, 1990.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4989|titolo=Oliveri|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=21 giugno 2023}}</ref>[[File:Oliveri_from_Tindari.jpg|right|thumb| Panorama ng Oliveri na kinunan mula sa burol ng Tindari]] == Ebolusyong demograpiko == {{historical populations|1861|571|1871|761|1881|1000|1901|1474|1911|1433|1921|1505|1931|1550|1936|1704|1951|1937|1961|1803|1971|1626|1981|1793|1991|2083|2001|2099|align=none|cols=2|graph-pos=bottom|source=Datos mula sa ISTAT}} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Messina}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Sicily]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] pxuvi6619itylwwczffwmt7vyye3i41 0 187861 2225483 1950887 2026-09-14T23:52:36Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225483 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 0 201635 2225500 2213075 2026-09-15T03:32:52Z ~2026-48682-52 166170 Inayos ang balarila 2225500 wikitext text/x-wiki [[Image:Hemisferio Sur.png|thumb|right|Ang Timog Hating-globo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay (hindi ipinapakita ang Antarktika).]] [[Image:Southern Hemisphere LamAz.png|thumb|right|Ang Timog Hating-globo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Pangtimog na Polo]].]] Ang '''Timog Hating-globo''',<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Pilipinas_Ang_Lupang_Hinirang_6/2E3Cpzd57bMC?hl=en&gbpv=1&dq=timog+hating+globo&pg=PA69&printsec=frontcover |title=Pilipinas, Ang Lupang Hinirang 6 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-2367-6 |pages=69 |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&gbpv=1&dq=timog+hating+globo&pg=PA13&printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}</ref> '''Timog Emisperyo''' o '''Timog Hating-Daigdig''' ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa timog ng [[ekwador]]. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal. Ang Timog Hating-globo ang naglalaman ng lahat o mga kabahagi ng apat na mga [[kontinente]]<ref>{{cite web |title=Hemisphere Map |url=http://www.worldatlas.com/aatlas/imageh.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422125910/https://www.worldatlas.com/aatlas/imageh.htm |archive-date=22 Abril 2021 |access-date=13 Hunyo 2014 |publisher=WorldAtlas |language=en}}</ref> ([[Antarktika]], Australia, karamihan sa mga bahagi ng [[Timog Amerika]] at katimugang hati ng [[Aprika]]), apat na mga [[karagatan]] ([[Karagatang Atlantiko|Timog Atlantiko]], [[Karagatang Indiyano|Indiyano]], [[Karagatang Pasipiko|Timog Pasipiko]], at [[Katimugang Karagatan|Pangtimog na Karagatan]]) at ang karamihang bahagi ng [[Oceania|Oseaniya]]. Ilang mga pulo na mula sa pangkontinenteng punong lupain ng [[Asya]] ay nakapaloob din sa Timog Hating-globo. Dahil sa pagkiling ng rotasyon o pag-inog ng Daigdig na kaugnay sa [[Araw]] at sa tapyas na ekliptiko, ang [[tag-araw]] ay magmula sa Disyembre hanggang sa Marso at ang [[taglamig]] ay magmula Hunyo hanggang Setyembre. Ang Setyembre 22 o 23 ay ang [[ekwinoks]] (panahon kapag ang araw at gabi ay magsinghaba) na [[pangtagsibol]] (bernal) at ang Marso 20 o 21 ay ang ekwinoks na [[pangtaglagas]].[[Image:UshuaiaFinDelMundo.jpg|left|thumb|Poster na may alamat na "Ushuaia, katapusan ng mundo". Ang Ushuaia sa Arhentina ay ang pinakadulong lungsod sa buong mundo.]]Ang ibabaw nito ay 80.9% tubig, kumpara sa 60.7% tubig sa [[Hilagang Hating-globo]], at naglalaman ng 32.7% ng lupain ng Daigdig.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=iVEWPg8vnxgC&q=southern+hemisphere+contains+%25+land&pg=PA528 |title=Life on Earth: A - G.. 1 |date=2002 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781576072868 |page=528 |language=en |access-date=8 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122160606/https://books.google.com/books?id=iVEWPg8vnxgC&q=southern+hemisphere+contains+%25+land&pg=PA528 |archive-date=22 Enero 2023 |url-status=live}}</ref> Higit sa 850 milyong katao ang nakatira sa Timog Hating-globo na kinakatawan ang mga 10–12% ng kabuuang populasyon ng tao sa mundo.<ref>{{cite web |date=4 Mayo 2012 |title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere - Business Insider |url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5 |archive-date=19 Enero 2018 |access-date=3 Enero 2023 |work=Business Insider |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=GIC - Article |url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0 |archive-date=18 Abril 2016 |access-date=3 Enero 2023 |work=galegroup.com |language=en}}</ref> Sa 850 milyong tao na ito, higit sa 203 milyon ang nakatira sa [[Brazil|Brasil]], ang pinakamalaking bansa ayon sa lawak ng lupa sa Katimugang Hating-globo, habang higit sa 150 milyon ang naninirahan sa [[Java]], ang pinakamataong pulo sa mundo. [[Indonesia]] ang pinakamataong bansa sa Timog Hating-globo, na may 275 million tao. [[Portuguese language|Portuges]] ang pinakasasalitang wika sa Timog Hating-globo, na may higit sa 230 milyong nagsasalita sa anim na bansa – karamihan sa Brasil, subalit sinasalita din sa [[Angola]], [[Mozambique]], [[East Timor|Silangang Timor]], at maliit na bahagi ng [[Equatorial Guinea|Gineang Ekwatoriyal]] at [[São Tomé and Príncipe|São Tomé at Príncipe]] na nasa timog ng [[Equator|Ekwadorr]].<ref>{{cite web |title=Potencial Económico da Língua Portuguesa |url=http://www.uc.pt/international-applicants/oportunidades/linguas/economic_potential_portuguese.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024163947/https://www.uc.pt/international-applicants/oportunidades/linguas/economic_potential_portuguese.pdf |archive-date=2021-10-24 |access-date=2017-05-15 |website=University of Coimbra |language=en}}</ref> *Country Timog hemispero *Australia *Papua new Guinea *Indonesia *timur least *Papua Indonesia [[Talaksan:Southern_hemisphere_highlighted.png|thumb|alt=images|Timog hemisphere map]] *countries equateral climate Indonesia Malaysia Mindanao Philippines Papua new Guinea Papua Indonesia Hilagang Australia Singapore timog Mexico timog Amerika Congo [[Talaksan:Klimazonen-_Unklare_Subpolare_Zone.png|thumb|alt=global map|watch image map northern hemisphere and Southern hemisphere line]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga emisperyo ng Daigdig}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] ekiskasp65keu3sh9201oldlgs1cpjc 2225501 2225500 2026-09-15T03:41:15Z GinawaSaHapon 102500 Kinansela ang pagbabagong 2225500 ni [[Special:Contributions/~2026-48682-52|~2026-48682-52]] ([[User talk:~2026-48682-52|Usapan]]) 2225501 wikitext text/x-wiki [[Image:Hemisferio Sur.png|thumb|right|Ang Timog Hating-globo na pinagliwanag sa pamamagitan ng dilaw na kulay (hindi ipinapakita ang Antarktika).]] [[Image:Southern Hemisphere LamAz.png|thumb|right|Ang Timog Hating-globo na tinatanaw magmula sa habang nasa ibabaw ng [[Pangtimog na Polo]].]] Ang '''Timog Hating-globo''',<ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Pilipinas_Ang_Lupang_Hinirang_6/2E3Cpzd57bMC?hl=en&gbpv=1&dq=timog+hating+globo&pg=PA69&printsec=frontcover |title=Pilipinas, Ang Lupang Hinirang 6 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-2367-6 |pages=69 |language=tl}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hemisphere in Tagalog |url=https://www.tagalog.com/dictionary/hemisphere |access-date=2025-01-25 |website=www.tagalog.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Sambayanang_Pilipino/6zorISN5hR8C?hl=en&gbpv=1&dq=timog+hating+globo&pg=PA13&printsec=frontcover |title=Sambayanang Pilipino |date=1996 |publisher=Rex Bookstore, Inc. |isbn=978-971-23-1517-6 |pages=13 |language=tl}}</ref> '''Timog Emisperyo''' o '''Timog Hating-Daigdig''' ay ang bahagi ng [[Daigdig]] na nasa timog ng [[ekwador]]. Ito rin ang kalahati ng [[esperong selestiyal]] na nasa timog ng ekwator na selestiyal. Ang Timog Hating-globo ang naglalaman ng lahat o mga kabahagi ng apat na mga [[kontinente]]<ref>{{cite web |title=Hemisphere Map |url=http://www.worldatlas.com/aatlas/imageh.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422125910/https://www.worldatlas.com/aatlas/imageh.htm |archive-date=22 Abril 2021 |access-date=13 Hunyo 2014 |publisher=WorldAtlas |language=en}}</ref> ([[Antarktika]], Australia, karamihan sa mga bahagi ng [[Timog Amerika]] at katimugang hati ng [[Aprika]]), apat na mga [[karagatan]] ([[Karagatang Atlantiko|Timog Atlantiko]], [[Karagatang Indiyano|Indiyano]], [[Karagatang Pasipiko|Timog Pasipiko]], at [[Katimugang Karagatan|Pangtimog na Karagatan]]) at ang karamihang bahagi ng [[Oceania|Oseaniya]]. Ilang mga pulo na mula sa pangkontinenteng punong lupain ng [[Asya]] ay nakapaloob din sa Timog Hating-globo. Dahil sa pagkiling ng rotasyon o pag-inog ng Daigdig na kaugnay sa [[Araw]] at sa tapyas na ekliptiko, ang [[tag-araw]] ay magmula sa Disyembre hanggang sa Marso at ang [[taglamig]] ay magmula Hunyo hanggang Setyembre. Ang Setyembre 22 o 23 ay ang [[ekwinoks]] (panahon kapag ang araw at gabi ay magsinghaba) na [[pangtagsibol]] (bernal) at ang Marso 20 o 21 ay ang ekwinoks na [[pangtaglagas]].[[Image:UshuaiaFinDelMundo.jpg|left|thumb|Poster na may alamat na "Ushuaia, katapusan ng mundo". Ang Ushuaia sa Arhentina ay ang pinakadulong lungsod sa buong mundo.]]Ang ibabaw nito ay 80.9% tubig, kumpara sa 60.7% tubig sa [[Hilagang Hating-globo]], at naglalaman ng 32.7% ng lupain ng Daigdig.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=iVEWPg8vnxgC&q=southern+hemisphere+contains+%25+land&pg=PA528 |title=Life on Earth: A - G.. 1 |date=2002 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781576072868 |page=528 |language=en |access-date=8 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122160606/https://books.google.com/books?id=iVEWPg8vnxgC&q=southern+hemisphere+contains+%25+land&pg=PA528 |archive-date=22 Enero 2023 |url-status=live}}</ref> Higit sa 850 milyong katao ang nakatira sa Timog Hating-globo na kinakatawan ang mga 10–12% ng kabuuang populasyon ng tao sa mundo.<ref>{{cite web |date=4 Mayo 2012 |title=90% Of People Live In The Northern Hemisphere - Business Insider |url=http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5 |archive-date=19 Enero 2018 |access-date=3 Enero 2023 |work=Business Insider |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=GIC - Article |url=http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418075026/http://find.galegroup.com/gic/infomark.do?&contentSet=EBKS&idigest=fb720fd31d9036c1ed2d1f3a0500fcc2&type=retrieve&tabID=T001&prodId=GIC&docId=CX3403900089&source=gale&userGroupName=itsbtrial&version=1.0 |archive-date=18 Abril 2016 |access-date=3 Enero 2023 |work=galegroup.com |language=en}}</ref> Sa 850 milyong tao na ito, higit sa 203 milyon ang nakatira sa [[Brazil|Brasil]], ang pinakamalaking bansa ayon sa lawak ng lupa sa Katimugang Hating-globo, habang higit sa 150 milyon ang naninirahan sa [[Java]], ang pinakamataong pulo sa mundo. [[Indonesia]] ang pinakamataong bansa sa Timog Hating-globo, na may 275 million tao. [[Portuguese language|Portuges]] ang pinakasasalitang wika sa Timog Hating-globo, na may higit sa 230 milyong nagsasalita sa anim na bansa – karamihan sa Brasil, subalit sinasalita din sa [[Angola]], [[Mozambique]], [[East Timor|Silangang Timor]], at maliit na bahagi ng [[Equatorial Guinea|Gineang Ekwatoriyal]] at [[São Tomé and Príncipe|São Tomé at Príncipe]] na nasa timog ng [[Equator|Ekwadorr]].<ref>{{cite web |title=Potencial Económico da Língua Portuguesa |url=http://www.uc.pt/international-applicants/oportunidades/linguas/economic_potential_portuguese.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024163947/https://www.uc.pt/international-applicants/oportunidades/linguas/economic_potential_portuguese.pdf |archive-date=2021-10-24 |access-date=2017-05-15 |website=University of Coimbra |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga emisperyo ng Daigdig}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] 4hwqravxh3va7llualu3flxq5zjyqc1 0 246008 2225531 2223266 2026-09-15T07:29:56Z ~2026-49540-64 166306 /* Kapanganakan */ 2225531 wikitext text/x-wiki Ito ang mga pangyayari ng '''2013 sa Pilipinas'''. == Mga nanunungkulan == * [[President of the Philippines|Pangulo]]: [[Benigno Aquino III|Benigno S. Aquino III]] ([[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]) * [[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]: [[Jejomar Binay|Jejomar C. Binay, Sr.]] ([[PDP–Laban|PDP-Laban]]) * [[Philippine Congress|Kongreso]]: ** [[Senate of the Philippines|Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)]]: *** Ika-15 na Kongreso: [[Juan Ponce Enrile|Juan Ponce Enrile, Sr.]] ([[Pwersa ng Masang Pilipino|PMP]]) <small>(Nagbitiw noong Hunyo 5)</small>; [[Jinggoy Estrada]] <small>(''Acting'' noong Hunyo 5-30)</small> *** Ika-16 na Kongreso: [[Franklin Drilon|Franklin M. Drilon]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Simula nang magbukas, Hulyo 22)</small> ** [[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]: *** Ika-15 na Kongreso: [[Feliciano Belmonte, Jr.|Feliciano R. Belmonte, Jr.]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Hanggang natapos noong Hunyo 30)</small> *** Ika-16 na Kongreso: [[Feliciano Belmonte, Jr.|Feliciano R. Belmonte, Jr.]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) <small>(Nahalal noong Hulyo 22)</small> * [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Maria Lourdes Sereno|Maria Lourdes P.A. Sereno]] == Kaganapan == === Pebrero === * Pebrero 12 -- Nagpadala si [[Jamalul Kiram III]], ang sultan ng Sulu, ng 200 mga armadong tagasunod na sinasabing bahagi ng kanyang ''"royal army"'' ng [[Sultanato ng Sulu]], na sumalakay sa Lahad Datu, [[Sabah]], upang okupahin ang bahagi ng inaangking estado ng [[Sabah]], na nagiging sanhi ng isang [[Hidwaang Sabah|hidwaan]] na sumubok sa ugnayang ''bilateral'' ng [[Pilipinas]] at [[Malaysia]]. Pagkatapos ng 17 araw, ipinahayag ng [[Malaysia]] noong Marso 1, ng pagwawakas sa 17-araw na sagupaang inudyukan ng grupo. <ref>''[http://www.rappler.com/nation/22876-sabah-bloody-friday "TIMELINE Sabah's bloody Friday"] [[Rappler]].'' 03-01-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> === Marso === * Inantala ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema ng Pilipinas]] ang pagpapatupad ng ''Responsible Parenthood at Reproductive Health Act'' na magbibigay sana ng libreng ''contraception'' sa mahihirap na kababaihan at kinakailangan ng ''sex education'' sa mga paaralan. === Mayo === * Mayo 9 -- Pinaputukan mula sa sasakyang-dagat ng ''[[Tanod Baybayin ng Pilipinas|Philippine Coast Guard]]'' vessel ang isang Taiwanese ''fishing vessel'' sa ''[[Balintang Channel]]'' na di-umano'y sa loob ng teritoryong ''maritime'' ng Pilipinas, ang territoryal na tubig at EEZ na kapwa inaangkin ng dalawang bansa, [[Pilipinas]] at [[Taiwan]], na ikinamatay ng isang mangingisdang Taiwanese. * Mayo 13 -- [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2013]]. * Mayo 15 -- Ang ''Enhanced Basic Education Act of 2013'', karaniwang kilala bilang ''[[K–12|K-12 program]]'' ay nilagdaan.<ref>''[http://monitor.icef.com/2013/08/philippines-creates-opportunities-in-overhaul-of-k-12-education-system/ "Philippines creates opportunities in overhaul of K-12 education system"] ICEF Monitor.'' 08-09-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> * Mayo 28 -- Naunang ipinahayag ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang 38 grupo bilang mga nagwaging ''party list'' sa Halalan. Nagwagi ang partidong ''pro-life'' na Buhay (nakakuha ng 1.2 milyong boto) na tanging nagkamit ng 3 upuan sa Kongreso, habang 13 ang nagkamit ng 2 upuan bawat isa, at 24 iba pa ang nagkamit ng tig-iisang upuan. May lima pang upuan ang nanatiling bakante.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29634-official-election-results-2013-party-list-race "Official tally of votes for the 2013 party-list race"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160811051045/http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29634-official-election-results-2013-party-list-race |date=2016-08-11 }} [[Rappler]].'' 05-22-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/30096-comelec-party-list-winners "53 'initial' party-list winners proclaimed"] [[Rappler]].'' 05-28-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> === Hunyo === * Hunyo 6 -- Inilabas ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang pinakahuling ''canvass report'' para sa Halalan sa pagka-Senador. Ang mga sumusunod ay mga nangunang labindalawang Senador ayon ritoː<ref>''[http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29126-official-tally-votes-2013-senatorial-race "Official tally of votes for the 2013 senatorial race"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160913012044/http://www.rappler.com/nation/politics/elections-2013/features/rich-media/29126-official-tally-votes-2013-senatorial-race |date=2016-09-13 }} [[Rappler]].'' Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/election-2013/2013/06/06/950868/comelec-releases-final-official-vote-tally-senate-polls "Comelec releases final, official vote tally for Senate polls"] The Philippine Star.'' 06-06-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> **[[Grace Poe]] (nakakuha ng 20.3 milyong mga boto) **[[Loren Legarda]] (18.6 milyong mga boto) **[[Alan Peter Cayetano]] (17.5 milyong mga boto) **[[Francis Escudero]] (17.5 milyong mga boto) **[[Nancy Binay]] (16.8 milyong mga boto) **[[Sonny Angara]] (16 milyong mga boto) **[[Bam Aquino]] (15.5 milyong mga boto) **[[Aquilino Pimentel III]] (14.7 milyong mga boto) **[[Antonio Trillanes]] (14.1 milyong mga boto) **[[Cynthia Villar]] (13.8 milyong mga boto) **[[Joseph Victor Ejercito]] (13.6 milyong mga boto) **[[Gregorio Honasan]] (13.2 milyong mga boto) ***Naunang ipinahayag ng [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|COMELEC]] ang unang anim na nagwaging Senador sa Halalan noong Mayo 16, ang sumunod na tatlo pa noong Mayo 17, at ang natitirang tatlo noong Mayo 18.<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/411499/comelec-to-proclaim-last-3-winners-in-senate-race "Remaining Senate winners to be proclaimed"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016. </ref><ref>''[http://www.philstar.com/election-2013/2013/05/18/943579/comelec-proclaim-5-senators-tonight "Comelec to proclaim 5 senators tonight"] The Philippine Star.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.thesummitexpress.com/2013/05/comelec-completes-magic-12-top-12-senators-list.html "COMELEC completes 'Magic 12' senators list"] The Summit Express.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2013/05/18/943879/update-comelec-proclaims-all-12-winning-senatorial-bets "(UPDATE) Comelec proclaims all 12 winning senatorial bets"] The Philippine Star.'' 05-18-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> === Hulyo === * Hulyo 22 ** Inihatid ni [[Benigno Aquino III|Pangulong Benigno Aquino III]] ang ika-apat na [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa (Pilipinas)|''State of the Nation Address'']] na ginanap sa [[Batasang Pambansa]], kasunod ng maraming protesta laban sa SONA. ** '''Politika at eleksiyon.''' Natuldukan ang tampuhan sa pagitan nina [[Juan Ponce Enrile]], [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]], at [[Alan Peter Cayetano]], noon ay [[Pinuno ng Mayorya ng Senado ng Pilipinas|Pinuno ng Mayorya sa Senado]], nang magbukas ang ika-16 na Kongreso. Ang alitan ay nagsimula noong ika-15 na Kongreso kung saan nagpalitan ng maanghang na salita ang dalawa.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/319110/news/ulatfilipino/tampuhan-nina-enrile-at-alan-peter-cayetano-tinuldukan-na "Tampuhan nina Enrile at Alan Peter Cayetano, tinuldukan na"] [[GMA Network|GMA News]].'' 07-25-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Hulyo 26 -- '''Batas at krimen.''' Ayon sa LTFRB, ang pagbabawal sa mga bus sa pagpasok sa [[Maynila]] ay ilegal, ngunit nanindigan ang lokal na pamahalaan na legal ang ipinasa nilang resolusyon.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/video/nation/metro-manila/07/25/13/manila-bus-ban-legal-isko-insists-0/ "Manila bus ban is legal, Isko insists"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 07-26-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Hulyo 27 ** Nagpahayag ng kanilang kasarinlan mula sa Pilipinas ang ''[[Republikang Bangsamoro|United Federated States of Bangsamoro Republik]]'' [[Republikang Bangsamoro|(UFSBR)]]. ** '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Isang pagsabog sa [[Cagayan de Oro|Lungsod ng Cagayan De Oro]] na ikinasanhi ng pagkamatay ng 6 na tao at 37 sugatan.<ref>''[http://news.abs-cbn.com/video/nation/regions/07/27/13/cdo-blast-death-toll-rises-6 "CDO blast death toll rises to 6"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 07-27-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** '''Batas at krimen.''' Muling pinayagan ng lokal na pamahalaan ng [[Maynila]] ang pagpasok at pagdaan ng mga bus na may prangkisa sa mga kalsada ng lungsod. Naglabas si Alkade [[Joseph Estrada]] ng mga kundisyon: kailangang may disiplina, siguruhing hindi makakasagabal sa trapiko at higit sa lahat, bawal mag-terminal o umistambay saanmang panig ng Maynila. * Hulyo 29 -- '''Sining at kultura.''' Itinanghal na [[Mutya ng Pilipinas]] 2013 si Koreen Medina sa nakaraang patimpalak ng pagandahan sa [[Taguig|Lungsod ng Taguig]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/photo/41629/showbiz/mutya-ng-pilipinas-2013-winners-crowned "Mutya ng Pilipinas 2013 winners crowned"] [[GMA Network|GMA News]].'' 07-29-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> === Agosto === * Agosto 2 -- '''Internasyonal na relasyon.''' Dumating sa karagaran ng [[Pilipinas]] ang BRP Ramon Alcaraz, ang pinakabagong barkong pandigma ng bansa mula sa [[Estados Unidos]].<ref>''[http://news.abs-cbn.com/nation/08/02/13/newest-warship-arrives-ph-waters "Newest warship arrives in PH waters"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 08-02-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 5 ** '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Umabot sa 8 katao ang namatay habang 24 iba pa ang sugatan matapos ang isang pagsabog sa [[Lungsod ng Cotabato]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172474/kapeatbalita/bilang-ng-patay-sa-pagsabog-sa-cotabato-city-umakyat-na-sa-8- "Bilang ng patay sa pagsabog sa Cotabato City, umakyat na sa 8"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** '''Batas at krimen.''' Parehong nagdesisyon ang [[Senado ng Pilipinas|Senado]] at [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kamara]] na itigil ang planong pag-iimbestiga sa kontrobersiyal na ''[[pork barrel]] fund scam'' matapos mapagkasunduan ng mga senador na ipagpaliban muna ito hangga’t hindi pa natatapos ang imbestigasyon ng ilang ahensiya ng gobyerno.<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug0613/news_story01.htm#.WGHkWvl95dh "SENADO AT KAMARA UMATRAS SA PORK BARREL PROBE"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011174748/http://www.abante-tonite.com/issue/aug0613/news_story01.htm#.WGHkWvl95dh |date=2013-10-11 }} Abante-Tonite.'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 6 -- '''Kalusugan.''' Ayon sa [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagarawan ng Kalusugan]], mahigit sa kalahating milyong Filipino ang may problema sa mata, ang tatlong pinakamadalas na sanhi ng pagkabulag ay katarata, glaucoma at macular degeneration.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172473/kapeatbalita/doh-mahigit-sa-kalahating-milyong-pinoy-may-problema-sa-mata "DOH: Mahigit sa kalahating milyong Pinoy may problema sa mata"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-06-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 7 -- '''Alitang armado at mga pag-atake.''' Sugatan ang 7 sundalo sa [[Maguindanao]] matapos sumabog ang isang bomba.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/172662/balitanghali/7-sundalo-sa-maguindanao-sugatan-sa-pagsabog-ng-bomba "7 sundalo sa Maguindanao, sugatan sa pagsabog ng bomba"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-07-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 8 ** '''Batas at krimen.''' Inirekomenda ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (NBI) ang pagsasampa ng kasong pagpatay sa kapwa laban sa walong tauhan ng [[Tanod Baybayin ng Pilipinas|Tanúrang Baybayin ng Pilipinas]] (PCG), kabilang ang kanilang namumunong opisyal, na sangkot sa pamamaril na nagresulta sa pagkamatay ng mangingisdang taga-[[Taiwan]] sa Balintang noong nakalipas na Mayo 9. ** '''Internasyonal na relasyon.''' Inalis ng [[Taiwan]] ang lahat ng pagbabawal na ipinataw sa [[Pilipinas]] pagkatapos humingi ng tawad ni Pangulong [[Benigno Aquino III|Benigno Aquino]] sa pamilya ng napatay na mangingisda sa Balintang noong Mayo 9.<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-23620068 "Taiwan lifts Philippines sanctions after shooting apology"] [[BBC|BBC News]].'' 08-09-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 9 -- '''Kalikasan.''' Ipinagbawal ang paghuli at pagkain ng mga hayop-dagat sa ilang parte ng probinsiya ng [[Kabite]] dahil sa pagtagas ng langis sa karagatan.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/321310/news/regions/gathering-eating-shellfish-banned-in-parts-of-cavite-due-to-oil-spill "Gathering, eating shellfish banned in parts of Cavite due to oil spill"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-09-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 12 **'''Sakuna at aksidente.''' Bagyong Labuyo (Utor - Internasyonal na pangalan), 2013: Nagsuspinde ng klase sa iba’t ibang antas ang ilang paaralan sa [[Maynila]] at maging sa mga probinsiya dahil sa pananalasa ng bagyong Labuyo. Isa ang patay dahil sa pagguho ng lupa sa probinsiya ng [[Benguet]]. Ipinasara rin ang [[Daang Kennon]]. Matinding hinagupit ng bagyo ang probinsiya ng [[Aurora]], matapos nitong lumapag sa lupain ng [[Casiguran, Aurora|Casiguran]].<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.WGHpu_l95dh "Klase sa Metro Manila at iba pa suspendido"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409005009/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1213/news_story08.htm#.WGHpu_l95dh |date=2016-04-09 }} Abante-Tonite.'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/321647/news/regions/1-killed-in-benguet-landslide-kennon-road-closed "1 killed in Benguet landslide; Kennon Road closed"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/173192/balitanghali/aurora-matinding-hinagupit-ng-bagyong-labuyo "Aurora, matinding hinagupit ng Bagyong Labuyo"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-12-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Palakasan.''' Tinalo ng [[Iran]] ang koponan ng [[Pilipinas]] sa [[Kampeonato ng FIBA Asya 2013]] sa talang 85-71. *Agosto 13 **'''Internasyonal na relasyon.''' Itinaas ni Pangulong [[Barack Obama]] ng [[Estados Unidos]] ang badyet ng tulong militar sa [[Pilipinas]] mula sa 30 milyong dolyar sa 50 milyong dolyar.<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1313/news_story04.htm#.WGHtAPl95dh "Military assistance ng US sa PH lumobo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409005002/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1313/news_story04.htm#.WGHtAPl95dh |date=2016-04-09 }} Abante-Tonite.'' 08-13-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Batas at krimen.''' Kinumpirma kahapon ni [[Leila de Lima]], kalihim ng [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawaran ng Katarungan]] na sa mga susu­nod na linggo ay inaasahang maisasampa na ang kaso laban sa ilang mambabatas na sangkot sa P10 bilyong ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]''. *Agosto 14 **'''Sakuna at aksidente.''' Isinailalim sa Katayuan ng Sakuna ang mga bayan ng [[Dinalungan, Aurora|Dinalungan]], [[Casiguran, Aurora|Casiguran]] at [[Dilasag, Aurora|Dilasag]] sa [[Aurora]] dahil sa bagyong Labuyo.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/173480/unangbalita/ilang-bayan-sa-aurora-isinailalim-sa-state-of-calamity "Ilang bayan sa Aurora, isinailalim sa state of calamity"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-14-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> **'''Batas at krimen.''' Kasalukuyan ng pinaghahanap ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] o NBI si [[Janet Lim-Napoles]], ang negosyanteng itinuturong nasa likod ng P10 bilyong ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]'' matapos magpalabas ng utos ng pagpapadakip o ''"warrant of arrest"'' ang ''Regional Trial Court'' ng [[Makati]].<ref>''[http://www.abante-tonite.com/issue/aug1513/index.htm "ARREST WARRANT VS NAPOLES IPINALABAS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125640/http://www.abante-tonite.com/issue/aug1513/index.htm |date=2016-03-04 }} Abante-Tonite.'' 08-15-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 15 -- '''Internasyonal na relasyon.''' Itinaas ng [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] o DFA ang antas ng alerto bilang 3 sa [[Ehipto]] at pansamantalang ipinatigil ang pagpapadala ng mga manggagawa dahil sa kaguluhang nagaganap sa [[Cairo]].<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/322131/news/pinoyabroad/dfa-raises-alert-level-3-in-egypt-suspends-deployment-of-workers "DFA raises Alert Level 3 in Egypt, suspends deployment of workers"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-15-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 16 -- '''Sakuna at aksidente.''' Lumubog ang barko ng ''MV St. Thomas Aquinas'' pagkatapos bumangga sa isa pang barkong pangkargamento sa [[Cebu (lalawigan)|Cebu]], 26 katao ang unang naiulat na namatay. Noong Agosto 17, Tumaas sa bilang na 31 katao ang patay at 170 pa ang nawawala.<ref>''[http://worldmaritimenews.com/archives/91407/at-least-17-dead-after-ferry-collides-with-cargo-ship-in-philippines/ "At Least 17 Dead After Ferry Collides with Cargo Ship in Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190909053041/http://worldmaritimenews.com/archives/91407/at-least-17-dead-after-ferry-collides-with-cargo-ship-in-philippines/ |date=2019-09-09 }} World Maritime News.'' 08-16-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-23729996 "Philippines ferry Thomas Aquinas sinks, many missing"] BBC News.'' 08-17-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> [[Talaksan:Miss World 2013 Megan Young (cropped).jpg|thumb|Nagwagi si [[Megan Young]] ng titulong ''[[Miss World Philippines]]'' at kalaunan ay nakoronahan bilang ''Miss World 2013.'']] * Agosto 19 -- '''Sining at kultura.''' Itinanghal si [[Megan Young]] bilang ''[[Miss World Philippines|Miss World-Philippines]]'' 2013.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/video/174051/balitanghali/megan-young-itinanghal-na-miss-world-philippines-2013 "Megan Young, itinanghal na Miss World-Philippines 2013"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-19-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 21 **'''Sakuna at aksidente.''' Umabot na sa 7 ang nasawi at mahigit 600,000-katao ang naapektuhan ng hagupit ng nagsanib-puwersang bagyong "Maring" at habagat, naparalisa ang buong [[Kalakhang Maynila|Maynila]] at malaking bahagi ng [[Luzon]]. **'''Sakuna at aksidente.''' Natagpuang buhay ang isang mangingisdang taga-[[Batanes]] na nawala noon pang Agosto 11, sa bansang [[Hapon]] matapos tangayin ng kanyang bangka ng malalakas na alon. <ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/322978/news/regions/batanes-fisherman-found-alive-in-japan-after-drifting-at-sea-for-days "Batanes fisherman found alive in Japan after drifting at sea for days"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 22 -- '''Sakuna at aksidente.''' Pumasok na sa [[Tsina|teritoryo ng Tsina]] ang bagyong Maring "Trami" (internasyonal na pangalan) pagkatapos manalanta at kumitil ng 17 katao sa [[Pilipinas]].<ref>''[https://archive.today/20130822102607/www.charlotteobserver.com/2013/08/22/4254324/storm-lashes-china-after-killing.html#selection-1519.1-1519.51 "Storm lashes China after killing 17 in Philippines"] Associated Press via Charlotte Observer.'' 08-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> *Agosto 23 -- '''Sakuna at aksidente.''' Nasa 662 pa ring mga lugar ang nananatiling lubog sa baha dahil sa [[habagat]], mula ito sa 88 munisipalidad na sakop ng Rehiyon [[Ilocos|I]], [[Gitnang Luzon|III]], [[Calabarzon|IV-A]], [[MIMAROPA|IV-B]] at [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]] o [[Maynila]]. * Agosto 26 -- '''Politika at eleksiyon.''' Binuo at ginawa ang ang malawakang kilos protesta laban sa ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|Priority Development Assistance Fund scam]]'' sa iba't-ibang lugar sa buong bansa. Nagsagawa rin ang komunidad ng mga Pilipino sa buong mundo ng welga ng pagkakaisa. Ang pinakamalaking demonstrasyon na ginanap ay ang [[Martsa ng Milyong Katao]] sa [[Liwasang Rizal|Luneta Park]] sa [[Maynila]].<ref>''[http://www.rappler.com/nation/37282-pork-barrel-protests-nationwide "'Scrap pork barrel! Punish the corrupt'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122175845/https://www.rappler.com/nation/37282-pork-barrel-protests-nationwide |date=2018-11-22 }} [[Rappler]].'' 08-26-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Agosto 28 -- '''Batas at krimen.''' Sumuko si [[Janet Lim-Napoles]] kay Pangulong [[Benigno Aquino III]], kasunod ng pag-anunsuyo ng Pangulo na gagantimpalaan ng 10-milyong piso kung sino ang makakapagturo sa kanyang kinaroroonan. Si Napoloes ay hinanap ng awtoridad dahil sa kaugnayan nito sa ''[[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|pork barrel scam]]''.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/324034/news/nation/napoles-surrenders-to-pnoy-now-in-pnp-custody-palace "Napoles surrenders to PNoy, now in PNP custody - Palace"] [[GMA Network|GMA News]].'' 08-28-2013. Hinango 12-27-2016.</ref><ref>''[http://www.interaksyon.com/article/69587/janet-napoles-surrenders "Janet Napoles surrenders"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160317153706/http://interaksyon.com/article/69587/janet-napoles-surrenders |date=2016-03-17 }} [[TV5 Network, Inc.|InterAksyon]].'' 08-28-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> === Setyembre === [[Talaksan:Zamboanga City Hall y Rizal Monument.JPG|thumb|Ang Munisipyo ng [[Lungsod ng Zamboanga]] kung saan inakala ng [[Moro National Liberation Front|MNLF]] na magtaas ng bandila ng [[Republikang Bangsamoro|Bangsamoro Republik]] sa kasagsagan ng [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|krisis sa lungsod]].]] * Setyembre 9-28 -- '''Alitang armado at mga pag-atake.''' [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga]]: [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|Sagupaan]] ng nasa 200 mga tagasunod ng ''[[Moro National Liberation Front]]'' na pinamumunuan ni Nur Misuari, at pwersa ng pamahalaan, sa [[Lungsod ng Zamboanga]], na nagparalisa ng aktibidad pang-ekonomiyang sa lungsod.<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/325855/news/regions/timeline-crisis-in-zamboanga-city "Timeline: Crisis in Zamboanga City"] [[GMA Network|GMA News]].'' 09-10-2013. Hinango 10-15-2016.</ref><ref>''[http://www.philstar.com/headlines/2013/09/10/1192371/chronology-zambo-standoff "Chronology of Zamboanga standoff"] The Philippine Star.'' 09-10-2013. Hinango 10-15-2016.</ref> ** Setyembre 9 -- Ang mga tagasunod ni Nur Misuari, lider ng mga separatistang [[Muslim]], ay nagsagawa ng isang pag-atake sa lungsod.<ref>''[http://www.foxnews.com/world/2013/09/08/muslim-rebel-attack-shuts-down-philippine-city.html "Muslim rebel attack shuts down Philippine city"] [[Agence France-Presse]] via [[Fox News Channel|Fox News]].'' 09-08-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** Setyembre 16 -- Naglunsad ang [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] ng isang pag-atake gamit ang helikopter laban sa mga rebeldeng [[Moro National Liberation Front]] sa ilang parte ng lungsod. ** Setyembre 17 -- Napalaya ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] ang dosenang mga katao mula sa pagkakabihag ng mga [[Moro National Liberation Front]] sa lungsod.<ref>''[http://www.bbc.com/news/world-asia-24121935 "Troops free civilians in Philippine rebel stand-off"] [[BBC|BBC News]].'' 09-17-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> ** Setyembre 21 -- Anim na katao ang namatay sa lungsod sa pagpapatuloy ng bakbakan sa pagitan ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] at mga miyembro ng [[Moro National Liberation Front]]. ** Setyembre 28 -- Itinigil ang pag-iral ng UFSBR bilang pagkatalo sa [[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga|krisis sa lungsod]]. * Setyembre 20 -- '''Sakuna at aksidente.''' Inilikas ang mga nakatira sa malalapit sa dagat sa [[Pilipinas]] at ipinatigil ang mga serbisyong pandagat maging ang mga pangingisda dahil sa paparating na Bagyong Usagi na may lakas na katergoryang 5.<ref>''[http://uk.reuters.com/article/uk-asia-typhoon-idUKBRE98J04A20130920 "Philippines evacuates coastal villages as super typhoon approaches en route for China"]{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Reuters]].'' 09-20-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Setyembre 21 --'''Sakuna at aksidente.''' Tumama ang bagyong Usagi sa hilagang bahagi ng [[Pilipinas]] na naging sanhi ng pagbaha, pagguho ng mga lupa at pagparalisa sa mga sasakyan, komunikasyon at elektrisidad.<ref>''[http://www.reuters.com/article/us-asia-typhoon-idUSBRE98K02120130921 "Super typhoon cuts power, unleashes landslides in northern Philippines"] [[Reuters]].'' 09-21-2013. Hinango 12-27-2016.</ref> * Setyembre 28 -- '''Teatro, kultura at sining:''' Kinoronahang ''[[Miss World]] 2013'' si ''Miss Philippines'' [[Megan Young]] sa [[Bali, Indonesia]]. === Oktubre === [[Talaksan:Basilica of the Holy Child after 2013 Bohol earthquake.jpg|thumb|Ang ''Basilica of the Holy Child'' sa [[Lungsod ng Cebu]] pagkatapos ng [[Lindol sa Bohol (2013)|lindol sa Bohol]].]] * Oktubre 15 -- Bandang 8:12 ng umaga (PST), niyanig ng matinding [[Lindol sa Bohol (2013)|lindol]] ang [[Bohol|lalawigan ng Bohol]] na may ''magnitude'' ng 7.2 M_s na nagresulta sa 222 nasawi, 976 nasugatan, at 8 nawawala. [[Talaksan:Davao Occidental in Philippines.svg|thumb|Kinaroroonan ng [[Davao Occidental|Lalawigan ng Davao Occidental]].]] * Oktubre 28 -- Nilikha ang [[Davao Occidental]] bilang ika-81 lalawigan ng [[Philippines|Pilipinas]] sa Bisa ng Batas Republika Blg. 10360. === Nobyembre === * November 7 - Sa unang pagkakataon, humarap sa [[Senado ng Pilipinas|Senado]] ang umano'y mastermind sa P10 billion pork barrel scam na si [[Janet Lim-Napoles]] upang sagutin ang mga paratang laban sa kanya. [[Talaksan:Haiyan 2013 track.png|thumb|Ang rutang tinahak ng [[Super Bagyong Yolanda|Bagyong ''Haiyan'', o ''Yolanda'']]'','' ang pinakamalakas na bagyo sa Pilipinas.]] * Nobyembre 8 -- Tinamaan ng ''[[Super Bagyong Yolanda|Typhoon Haiyan]],'' kilala sa [[Pilipinas]] bilang Bagyong "Yolanda", ang mga Rehiyon ng [[MIMAROPA]], [[Kanlurang Kabisayaan|Kanlurang Visayas]], [[Gitnang Kabisayaan|Gitnang Visayas]], at [[Silangang Kabisayaan|Silangang Visayas]]. Nanalasa ito sa [[Tacloban|Tacloban, Leyte]]. Umabot sa Babala Bilang 4 ang mga probinsya nito. Ito ay nagresulta sa 6,201 nasawi, 27,665 nasugatan, 1,785 nawawala at ₱ 138,552,546.55 (US $ 3,208,322.78) kabuuang pinsala.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/43316-timeline-super-typhoon-yolanda "TIMELINE: Super Typhoon Yolanda (Haiyan)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160911110421/http://www.rappler.com/nation/43316-timeline-super-typhoon-yolanda |date=2016-09-11 }} [[Rappler]].'' 11-09-2013. Hinango 10-15-2016.</ref> === Disyembre === [[Talaksan:Ph locator laguna san pedro.png|thumb|Mapa ng [[Laguna|Lalawigan ng Laguna]] na nagpapakita ng kinaroroonan ng [[San Pedro, Laguna|Lungsod ng San Pedro]].]] * Disyembre 28 -- Ipinatupad ang pagiging lungsod ng bayan ng [[San Pedro, Laguna]], ang [[Tala ng mga lungsod sa Pilipinas|ika-144]] na lungsod sa bansa, matapos magwagi sa isang plebisito.<ref>''[http://www.philstar.com/nation/2013/12/30/1273267/san-pedro-now-component-city-laguna "San Pedro now a component city of Laguna"] The Philippine Star.'' 12-30-2013. Hinango 09-20-2016.</ref><ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/554979/its-official-san-pedro-town-in-laguna-now-a-city "It’s official: San Pedro town in Laguna now a city"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 12-31-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> Naunang nilagdaan ni Pangulong [[Benigno Aquino III]] ang Batas Republika Blg. 10420<ref>''[http://www.gov.ph/2013/03/27/republic-act-no-10420/ "Republic Act No. 10420"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011202930/http://www.gov.ph/2013/03/27/republic-act-no-10420/ |date=2016-10-11 }} [[Politika sa Pilipinas|Official Gazette of the Republic of the Philippines]].'' 03-27-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> na nagsabatas na gawing lungsod ang naturang bayan.<ref>''[http://www.rappler.com/nation/46884-san-pedro-laguna-cityhood-plebiscite-results "San Pedro approved as Laguna's 6th city"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015035727/http://www.rappler.com/nation/46884-san-pedro-laguna-cityhood-plebiscite-results |date=2015-10-15 }} [[Rappler]].'' 12-31-2013. Hinango 09-20-2016.</ref> == Mga paggunita == Mga okasyon sa italiko ay "special holidays ," mga nasa bold ay ang "regular holidays." Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming lugar ang mga lokal na pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bayan. Ito rin ay "espesyal na araw." * [[January 1|Enero 1]] – '''Unang Araw ng Bagong Taon''' * Enero 23 – ''[[Bagong Taong Tsino]]'' * Pebrero 25 – ''[[Rebolusyong EDSA ng 1986]]'' * Abril 5 – '''[[Holy Thursday|Huwebes Santo]]''' * Abril 6 – '''[[Good Friday|Biyernes Santo]]''' * Abril 7 – ''[[Holy Saturday|Sabado de Gloria]]'' * Abril 9 – '''[[Bataan Day|Araw ng Kagitingan]]''' * Mayo 1 – '''[[Araw ng Paggawa]]''' * Hunyo 12 – '''[[Araw ng Kalayaan]]''' * Agosto 9: '''[[Eid al-Fitr]]''' * Agosto 21 – ''Araw ni Ninoy Aquino'' * Agosto 25 – '''Araw ng mga Bayani''' * Oktubre 15 – '''[[Eid al-Adha]]''' * Nobyembre 1 – ''[[Undas|Araw ng mga Patay]]'' * Nobyembre 2 -- ''[[Araw ng mga Kaluluwa]]'' * Nobyembre 30 – '''Araw ni Bonifacio''' * Disyembre 25 – '''[[Pasko|Araw ng Pasko]]''' * Disyembre 30 – '''Araw ni Rizal''' * Disyembre 31 – ''[[Bisperas ng Bagong Taon]]'' ==Teatro, kultura at sining == *[[April 14]] – [[Ariella Arida]], [[Bea Rose Santiago]], Joanna Cindy Miranda, [[Mutya Johanna Datul]] and Pia Wurtzbach was crowned as the new [[Binibining Pilipinas 2013|Binibining Pilipinas]] winners. Si Arida ay kinoronahan ng [[Miss Universe 2012]] 1st runner-up [[Janine Tugonon]] bilang bagong Miss Universe–Philippines 2013. Si Santiago ay kinoronahan bilang bagong Binibining Pilipinas–International 2013 ng outgoing titleholder [[Nicole Schmitz]]. Miranda bilang bagong Binibining Pilipinas–Tourism 2013 na kinoronahan ni [[Katrina Jayne Dimaranan]]. Kinoronahan si Datul bilang bagong Binibining Pilipinas–Supranational 2013 ni Miss Supranational 2012 3rd runner-up Elaine Kay Moll. Si Wurtzbach naman ay nagtapos bilang 1st runner-up sa Binibining Pilipinas 2013.<ref>{{cite news |url= http://www.rappler.com/life-and-style/specials/bb-pilipinas/news/26248-binibining-pilipinas-2013-winners-crowned |title=Mga nagwagi sa Binibining Pilipinas 2013 kinoronahan |work=Rappler|year=2013 |access-date=Hulyo 11, 2014}}</ref> *[[Agosto 18]] – Kinoronahan si [[Megan Young]] bilang [[Miss World Philippines 2013]] sa [[Solaire Resort & Casino]] sa [[Parañaque]]<ref>{{cite balita|url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/08/18/13/megan-young-miss-world-ph-2013|title=Si Megan Young ang Miss World PH 2013|work=ABS-CBN News|access-date=Agosto 19, 2013}}</ref> *[[Setyembre 6]] – Si [[Mutya Johanna Datul]] ay kinoronahan bilang Miss Supranational 2013 at siya ang unang [[Mga Asyano|Asyano]] at unang Pilipina na nanalo ng titulo.<ref name="supra">{{cite news|url=http://lifestyle.inquirer.net/124155/philippine-bet-wins-ms-supranational-2013|title=Philippine bet ang nanalo sa Ms Supranational 2013|last=de Jesus|first=Julliane Love|work=Philippine Daily Inquirer|access-date=Setyembre 8, 2013}}</ref> *[[Setyembre 28]] – Kinoronahan si Miss Philippines [[Megan Young]] bilang [[Miss World 2013]] at siya ang unang Pilipina na nanalo ng titulo.<ref>{{cite web|title=Kinoronahan si Miss Philippines Megan Young bilang Miss World 2013|url=http://news.biharprabha.com/2013/09/miss-philippines-megan-young-crowned-as-miss-world-2013/|access-date=Setyembre 28, 2013}}</ref> *[[Oktubre 5]]–6 – Ginugunita ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]] ​​ang ika-60 anibersaryo ng Philippine Television sa pamamagitan ng Grand Kapamilya Weekend na gaganapin sa Quezon City Memorial Circle, [[Smart Araneta Coliseum]] at Marikina Sports Complex. *[[Nobyembre 9]] – Nanalo si Miss Philippines [[Ariella Arida]] ng ikatlong runner-up sa [[Miss Universe 2013]] sa [[Moscow Oblast]], Russia.<ref>{{cite news|last=Smith|first=Chuck|title=Nanalo si Ariella Arida ng ikatlong runner-up sa Miss Universe 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/11/10/1255146/ariella-arida-takes-3rd-runner-miss-universe-2013|work=The Philippine Star|date=Nobyembre 10, 2013}}</ref> *[[Nobyembre 19]] – Nanalo si Miss Philippines Annalie Forbes ng ikatlong runner-up sa Miss Grand International 2013 sa [[Bangkok]], [[Thailand]]<ref>{{cite web|last=Herriman|first=Robert|title=Pilipinang kagandahan, si Annalie Forbes, nagwagi bilang ikatlong runner-up sa Miss Grand International 2013|url=http://www.theglobaldispatch.com/filipina-beauty-annalie-forbes-takes-third-runner-up-at-miss-grand-international-2013-2013/|publisher=The Global Dispatch|date=Disyembre 13, 2013|access-date=Marso 15, 2026|archive-date=Hunyo 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616083935/https://www.theglobaldispatch.com/filipina-beauty-annalie-forbes-takes-third-runner-up-at-miss-grand-international-2013-2013/|url-status=dead}}</ref> *[[Nobyembre 21]] ** Nanalo si Miss Philippines Amber Delos Reyes bilang Miss Teen Expoworld Universe 2013 na ginanap sa [[Guatemala]].<ref>{{cite news |url=http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/25/13/another-pinay-wins-beauty-pageant |title=Isa pang Pinay ang nanalo sa beauty pageant |work=ABS-CBN News |access-date=2026-03-15 |archive-date=2013-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213133253/http://www.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/25/13/another-pinay-wins-beauty-pageant |url-status=dead }}</ref> ** Nanalo si Mister Philippines Gil Wagas bilang ikaapat na runner-up sa Mister International 2013 na ginanap sa Skenoo Hall, Gandaria City Mall, [[Jakarta]], [[Indonesia]]<ref>{{cite web|title=Pilipino ang Mister International na ika-4 na runner-up|url=http://rp3.abs-cbnnews.com/lifestyle/11/22/13/filipino-mister-international-4th-runner|publisher=ABS=CBN News|date=Nobyembre 22, 2013}}{{dead link|date=Nobyembre 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[Disyembre 7]] – Si [[Alyz Henrich]] mula sa [[Venezuela]] ay kinoronahan bilang [[Miss Earth 2013]].<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/338805/showbiz/venezuelan-alyz-henrich-declared-miss-earth-2013|title=Si Venezuelan Alyz Henrich ay idineklarang Miss Earth 2013|work=GMA News}}</ref> *[[Disyembre 14]] – Nanalo si Miss Philippines Koreen Medina bilang ikatlong runner-up sa Miss Intercontinental 2013 na ginanap sa [[Magdeburg]], Germany.<ref>{{cite web|url=http://adventuresofabeautyqueen.com/2013/12/14/koreen-medina-wins-3rd-runner-up-in-miss-intercontinental-2013/|title=Nanalo si Koreen Medina bilang ikatlong runner-up sa Miss Intercontinental 2013!|work=Adventures of a Beauty Queen|access-date=2026-03-15|archive-date=2013-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218034459/http://adventuresofabeautyqueen.com/2013/12/14/koreen-medina-wins-3rd-runner-up-in-miss-intercontinental-2013/|url-status=dead}}</ref> *[[Disyembre 17]] – Nanalo si Miss Philippines [[Bea Rose Santiago]] bilang [[Miss International 2013]] na ginanap sa Tokyo, Japan<ref>{{cite balita|huling=Smith|una=Chuck|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/18/1269412/miss-philippines-bea-rose-santiago-miss-international-2013|title=Si Miss Philippines Bea Rose Santiago ay Miss International 2013|work=The Philippine Star|petsa=Disyembre 18, 2013}}</ref> *[[Disyembre 31]] – Nanalo si Miss Philippines Angeli Dione Gomez ng [[Miss Tourism International]] 2013 sa Putrajaya, Malaysia.<ref>{{cite web |url=http://felixmanuel.opmbworldwide.com/post/mutya-ng-pilipinas-queens-off-to-compete-in |title=Makasaysayang Proklamasyon mula kay Gobernador Cuomo na Ipinagkaloob sa Komunidad ng mga Pilipino |publisher=Felixmanuel.opmbworldwide.com |access-date=Oktubre 17, 2015 |archive-date=Pebrero 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203220223/http://felixmanuel.opmbworldwide.com/post/mutya-ng-pilipinas-queens-off-to-compete-in |url-status=dead }}</ref> ==Musika== ===Mga Konsiyerto=== *[[Enero 5]] – [[Regine Velasquez]] Silver Rewind live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Enero 16]] – [[Swedish House Mafia]]: Ang [[One Last Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Enero 16]]–[[Enero 20|20]] – [[Jabbawockeez]] live sa Ayala Malls *[[Enero 19]] – Dream K-Pop Fantasy Concert Tampok ang [[Girls' Generation]], [[Infinite (grupo)|Infinite]], [[U-Kiss]], Exo M/K, Tasty, at [[Tahiti]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Pebrero 2]] – TM Astig Panalo Fest [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 14]]: **Foursome live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Jessica Sanchez]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Pebrero 15]] – [[Paramore]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 16]] – [[Psy (tagapaglibang)|Psy]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Pebrero 22]] – [[Jose Feliciano]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Pebrero 28]] – [[Cliff Richard]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 2]] – [[2PM]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Marso 15]] – [[Jose Manalo|Jose]] & [[Wally Bayola|Wally]] Konsiyerto: Isang Party para kay Juan at sa Lahat nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 16]] – Foursome: The Repeat nang live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Marso 20]] – [[Demi Lovato]] nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Marso 22]] – [[Bloc Party]] nang live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]], Hall D *[[Marso 31]] – [[The Script]] nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Abril 5]] – [[Gloria Gaynor]]: I Will Survive nang live sa NBC Tent, Fort Bonifacio, [[Taguig]] *[[Abril 6]] – [[Julio Iglesias]] nang live sa [[Manila Hotel]] Tent City *[[Abril 9]] – [[Lawson (banda)|Lawson]] live sa Eastwood Mall Open Park *[[Abril 27]] – [[Close-Up (toothpaste)|Close-Up]] Summer Solstice 2013 Tampok sina [[Afrojack]], [[Alex Gaudino]], [[Cedric Gervais]], [[Dev (mang-aawit)|Dev]], [[Jump Smokers]], [[Sandwich]], [[Spongecola]], [[Urbandub]], at [[Cobra Starship]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Abril 30]] – [[Daniel Padilla]]: Isang Konsiyerto para sa Kaarawan live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 3]] – [[Modern English (banda)|Modern English]] at [[The Alarm]]: Balik sa Dekada 80 – [[New wave music|New Wave]] Concert Party live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 4]] – [[Slash (musikero)|Slash]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 8]] – [[Aerosmith]]: Ang Pandaigdigang Paglilibot para sa Pag-init ng Mundo! live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 11]] – [[Julie Anne San Jose]]: Konsiyerto ng It's My Time live sa Music Museum *[[Mayo 14]] – [[Jason Mraz]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 15]] – [[Avicii]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Mayo 17]] – [[Vice Ganda]] Konsiyerto: I-Vice Ganda Mo Ako sa Araneta! live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 20]] – [[Nick Vujicic]]: Unstoppable Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Mayo 26]] – [[Alden Richards]] live sa [[Trinoma]] *[[Hunyo 7]] – [[Switch (banda)|Switch]] Tampok sina [[Callalily]] at [[6cyclemind]] live sa Music Museum *[[Hunyo 12]] – Freedom Rocks Independence Day Concert live sa Araneta Center *[[Hunyo 14]]: **[[Rico Blanco]] live sa Music Museum **[[Sungha Jung]] live sa J Centre Convention Hall, [[Mandaue City]], [[Cebu]] *[[Hunyo 15]]: **[[Sungha Jung]] live sa [[Newport Performing Arts Theater]], [[Resorts World Manila]] **[[CNBlue]]: Ang Blue Moon World Tour live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Hunyo 24]] – Isang Maharlikang Gabi Kasama si Prinsesa Velasco live sa Off The Grill *[[Hunyo 27]] – Antipolo Music Festival live sa [[Ynares Center]] *[[Hunyo 29]]: **Big Fish Innovation White live sa World Trade Center **The Pianist's Pianist live sa CCP Theater *[[Hulyo 6]] – [[Lee Min-ho]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Hulyo 19]] – [[Spongecola]]: Pinakamataas na Kapasidad live sa Music Museum *[[Hulyo 20]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa The Manila Hotel Tent. *[[Hulyo 21]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa [[SMX Convention Center]] [[Davao City|Davao]] *[[Hulyo 23]] – [[Dionne Warwick]] at [[Tavares (grupo)|Tavares]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Hulyo 26]]: **[[Juris Fernandez]] live sa [[Ynares Sports Arena]] **[[The XX]] live sa NBC Tent *[[Hulyo 31]] – [[Killswitch Engage]] live sa SM Skydome *[[Agosto 6]] – [[Pet Shop Boys]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 7]] – [[Carly Rae Jepsen]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 8]] – [[Fall Out Boy]] Save Rock and Roll live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 9]] – [[Mark Bautista]] The Sound of Love live sa Music Museum *[[Agosto 13]]: **[[Linkin Park]]: Living Things World Tour live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Air Supply]]: The Greatest Hits live sa Solaire Resort *[[Agosto 16]] – [[Ogie Alcasid]]: 25 I Write The Songs: The 25th Anniversary Celebration live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Agosto 17]]: **[[Abra (rapper)|Abra]] Ang Grand Concert nang live sa Globe Circuit Event Grounds, [[Makati]] **[[Bamboo]] at [[Yeng Constantino]]: By Request nang live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Agosto 19]] – [[Jampandroids]] nang live sa [[Hard Rock Cafe]], Glorietta III, [[Makati]] *[[Agosto 20]] – [[Side A (banda)|Side A]] {{Pangalan ng sarili|iHelp Concert for a Cause}} nang live sa Music Museum *[[Agosto 25]] – Bazooka Rocks Festival nang live sa [[SMX Convention Center]] *[[Agosto 30]] – [[Renee Olstead]] nang live sa Fairmont Hotel *[[Agosto 31]] – Big Fish Innovation Black nang live sa World Trade Center *[[Setyembre 4]] – [[Pitbull (tagapaglibang)|Pitbull]]: Global Warming Tour live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Setyembre 5]] – [[George Benson]] kasama si [[Patti Austin]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 7]]: **K-Pop Republic Tampok sina [[Dal Shabet]], Exo K at [[SHINee]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[The Piano Guys]] live sa [[SM Mall of Asia]] Center Stage **[[Patti Austin]] kasama si [[Joe Pizzulo]] live sa Crowne Plaza Ballroom *[[Setyembre 9]] – [[Patti Austin]] kasama si [[Joe Pizzulo]] live sa [[SMX Convention Center]] [[Davao City|Davao]] *[[Setyembre 10]] – [[Frankie Valli]] at ang [[The Four Seasons (banda)|Four Seasons]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 13]] – [[Martin Nievera]] 3D Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Setyembre 14]] – [[Sandwich]] 15th Anniversary Concert live sa 19 East Bar *[[Setyembre 17]] – [[Tony Bennett]] live sa PICC Plenary Hall *[[Setyembre 19]] – [[Rihanna]]: [[Diamonds World Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Setyembre 26]]: **[[The Killers]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Zia Quizon]]: A Little Bit of Lovin live sa Music Museum *[[Setyembre 27]] – 202: Debut Performance Live sa D.L. Umali, UPLB *[[Setyembre 27]]–[[Setyembre 29|29]] – Relient K live sa Ayala Malls *[[Setyembre 28]]: **Ang Mahiwagang Musika ng Disney live sa CCP Main Theater **[[Charice]] at [[Aiza Seguerra|Aiza]]: Ang Kapangyarihan ng Dalawa live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **P.O.D. Live sa Dutdutan 13 live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]] **Mga Bikes, Boards at Bands live sa Republic Wake Park *[[Oktubre 2]] – Biodiversity Rocks Concert live sa [[Hard Rock Cafe]] *[[Oktubre 3]] – Club Life: [[Tiesto]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 4]]: **[[Planetshakers]]: Night of Fire live sa Qimonda I.T. Center [[Cebu City]] **[[Smart Communications|Smart Bro]] Live at Malakas na Interactive Concert live sa Trinoma Mindanao Open Parking *[[Oktubre 10]] – [[Fatboy Slim]] live sa Republiq *[[Oktubre 12]] – One More Try: My Husband's Lover The Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 18]] – Michael Johnson, Stephen Bishop, Joe Puerta Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 21]] – [[Sugar Ray]], [[Smash Mouth]] at [[Gin Blossoms]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Oktubre 24]]: **[[Kesha]]: [[Warrior Tour]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Super Junior]]: Super Show 5 live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Oktubre 25]] – [[Tanduay]] Rhum Rockfest Year 7 live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Oktubre 26]]: **Black Party Manila X live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **Big Fish Cream Halloween Ball live sa [[World Trade Center (Pasay)|World Trade Center]] *[[Oktubre 28]] – [[Rob Schneider]] live sa Solaire Resort *[[Oktubre 29]] – [[Libera (koro)|Libera]] live sa PICC Plenary Hall *[[Oktubre 30]] – [[Explosions in the Sky]] live sa Samsung Hall SM Aura *[[Nobyembre 3]] – [[Infinite (grupo)|Infinite]]: [[One Great Step]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 6]] – [[OneRepublic]]: [[The Native Tour]] live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 7]] – [[Aljur Abrenica]] Come and Get Me Concert live sa Music Museum *[[Nobyembre 8]] – [[Matchbox Twenty]] live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Nobyembre 9]]: **[[Close-Up (toothpaste)|Close-Up]] Forever Summer live sa [[Bonifacio Global City]] **[[Erik Santos]] inTENse Concert live sa PICC Plenary Hall **[[Mocha Girls]] Red Hot Mocha Night live sa Music Museum *[[Nobyembre 11]] – [[The Lettermen]] live sa [[Newport Performing Arts Theater]], [[Resorts World Manila]] *[[Nobyembre 12]] – Myx Mo 2013 live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Nobyembre 13]] – Love Overload Over Asia kasama si [[John Ford Coley]] live sa Solaire Resort *[[Nobyembre 15]]: **[[Sarah Geronimo]] Perfect 10 Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] **[[Jed Madela]] 10th Anniversary Concert live sa PICC Plenary Hall **Greenlight Music Festival live sa Greenfield District *[[Nobyembre 16]]: **[[Richard Clayderman]] live sa PICC Plenary Hall **David Elkins live sa [[Hard Rock Cafe]] [[Makati]] **Tulong Na, Tabang Na, Tayo Na A Benefit Concert live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 20]] – [[Lani Misalucha]] Reyna ng Gabi live sa Solaire Resort *[[Nobyembre 21]] – United Republiq tampok si [[Axwell]] live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Nobyembre 22]] – [[Martin Nievera]] 3D The Repeat live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 25]]: **[[Alicia Keys]]: [[Set the World on Fire Tour]] live sa [[Mall of Asia Arena]] **[[Tegan at Sara]] live sa NBC Tent *[[Nobyembre 26]] – [[Two Door Cinema Club]] live sa NBC Tent *[[Nobyembre 28]] – Sitti Bossa Love Concert live sa Music Museum *[[Nobyembre 29]] – [[Enrique Gil]] King of the Gil live sa [[Smart Araneta Coliseum]] *[[Nobyembre 30]]: **Cinema Jam Outdoor Movie and Music Fest live sa Circuit Makati **[[Sarah Geronimo]] Perfect 10 Concert The Repeat live sa [[Mall of Asia Arena]] *[[Disyembre 6]] at [[Disyembre 7|7]]: [[Lea Salonga]] Playlist Concert live sa PICC Plenary Hall *[[Disyembre 7]] – Sonic Carnival Feast live sa [[SM Mall of Asia Concert Grounds]] *[[Disyembre 11]] – [[Air Supply]] live sa Solaire Resort *[[Disyembre 12]] – [[Zedd (musikero)|Zedd]] live sa [[SMX Convention Center]] *[[Disyembre 14]]: **[[Otto Knows]] live sa Republiq Club **Exception Music Festival live sa Circuit Makati *[[Disyembre 30]] – [[Boyce Avenue]] live sa [[Resorts World Manila]] ==Palakasan== *[[Enero 16]] – '''Basketball:''' Nanalo ang [[Talk 'N Text Tropang Texters]] ng ikaanim na kampeonato sa PBA matapos talunin ang Rain or Shine Elasto Painters sa [[2012–13 PBA Philippine Cup Finals]] sa seryeng ito, 4–0. *[[Marso 6]] – '''Volleyball:''' Tinalo ng [[De La Salle Lady Archers|La Salle]] ang [[Ateneo Lady Eagles|Ateneo]] sa tatlong set, 25–23, 25–20, 25–16, upang tapusin ang serye sa dalawang laro at mapanalunan ang kanilang ikawalong titulong [[UAAP Season 76 volleyball tournaments|UAAP women's volleyball championship]]. Si [[Michele Gumabao]] ay itinanghal na Most Valuable Player (MVP) ng Finals. *[[Marso 9]] – '''Cheerleading:''' Nanalo ang Altas Perpsquad sa [[NCAA Cheerleading Competition]]. Pumangalawa ang AU Dancing Chiefs, habang pangatlo ang EAC Pep Squad. *[[Abril 13]] – '''Boksing:''' Natalo si [[Nonito Donaire]] kay [[Guillermo Rigondeaux]] sa pamamagitan ng unanimous decision, na nagtapos sa kanyang 12-taong sunod-sunod na panalo simula noong una siyang natalo kay Rosendo Sanchez.<ref>{{cite web|url=http://www.badlefthook.com/2013/2/8/3969424/donaire-vs-rigondeaux-fight-reportedly-done-april-13-new-york-hbo-boxing-news|title=Ang laban nina Donaire at Rigondeaux ay naiulat na natapos sa Abril 13 sa NYC|may-akda =Christ, Scott |date=Pebrero 8, 2013|access-date=Pebrero 9, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxingnews24.com/2013/02/donaire-vs-rigondeaux-a-done-deal-for-april-13th/|title=Donaire vs. Rigondeaux, tapos na ang kasunduan para sa Abril 13!|author =Dan Ambrose|date=Pebrero 8, 2013|access-date=Pebrero 9, 2013}}</ref> *[[Mayo 19]] – '''Basketball:''' Nanalo ang [[Alaska Aces (PBA)|Alaska Aces]] nang talunin ang [[Barangay Ginebra San Miguel]] sa iskor na 104–80, at nanalo sa [[2013 PBA Commissioner's Cup Finals]]. *[[Hunyo 29]] – [[Hulyo 6]] – '''Multi Sport Event:''' ''' Ang Pilipinas''' ay lumahok sa '''[[2013 Asian Indoor and Martial Arts Games]]''' na ginanap sa [[Incheon]], [[South Korea]] mula Hunyo 29 hanggang Hulyo 6. *[[Hulyo 22]] – '''Basketball:''' Ang NBA 2013 MVP at Finals MVP na si [[LeBron James]] ng [[Miami Heat]] ay bumisita sa Pilipinas sa [[Bonifacio Global City]], Taguig. *[[Agosto 1]]–11 – '''Basketball:''' Ang [[2013 FIBA ​​Asia Championship]] ay ginanap sa Pilipinas mula Agosto 1–11, 2013 at ginanap sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]], Maynila. Nanalo ng medalyang pilak ang [[pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa Pilipinas]]. *[[Agosto 16]]–24 – '''Multi Sport Event:''' Ang '''Pilipinas''' ay nakipagkumpitensya sa '''2013 [[Asian Youth Games]]''' na ginanap sa [[Nanjing]], People's Republic of China mula Agosto 16, 2013, hanggang Agosto 24, 2013. Ang Pilipinas ay nagkaroon ng kanilang unang gintong medalya para sa Asian Youth Games matapos makuha nina Mia Legaspi at Princess Superal ang Ginto at Pilak ayon sa pagkakabanggit sa Women's Golf.<ref>{{cite news|title=Nakuha ng mga golf girls ang gintong medalya para sa unang medalya ng Pilipinas sa Asian Youth Games|url=http://www.interaksyon.com/interaktv/golf-girls-bag-gold-silver-finish-for-philippines-first-medals-in-asian-youth-games|publisher=InterAksyon|date=Agosto 21, 2013|access-date=Agosto 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322083354/http://www.interaksyon.com/interaktv/golf-girls-bag-gold-silver-finish-for-philippines-first-medals-in-asian-youth-games|archive-date=Marso 22, 2014|url-status=dead}}</ref> *[[Setyembre 15]] – '''Cheerleading:''' Nanalo ang NU Pep Squad sa [[UAAP Cheerdance Competition]]. Pumangalawa ang UP Pep Squad, habang pangatlo ang DLSU Animo Squad. *[[Oktubre 10]] – '''Basketball:''' Ang kauna-unahang laro ng pre-season na [[NBA]] ay ginanap sa [[Mall of Asia Arena]] sa laro sa pagitan ng [[Houston Rockets]] at ng [[Indiana Pacers]]. Ang larong pre-season ay ang unang ginanap sa Timog-silangang Asya.<ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/sports/2013/03/05/916101/pacers-rockets-play-first-ever-nba-preseason-game-manila |title=Maglalaro ang Pacers at Rockets sa kauna-unahang laro ng NBA preseason sa Maynila |work=The Philippine Star|date=Marso 5, 2013 |access-date=Marso 5, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=http://sports.inquirer.net/123683/rockets-beat-pacers-in-first-ever-nba-game-in-manila |title=Tinalo ng Rockets ang Pacers sa kauna-unahang laro ng NBA sa Maynila |work=Philippine Daily Inquirer|date=Oktubre 10, 2013 |access-date=Disyembre 9, 2013}}</ref> *[[Oktubre 11]]–15 – '''Football:''' Ang Pilipinas ang nag-host ng [[2013 Philippine Peace Cup]] sa Bacolod. Nanalo ang Pilipinas sa paligsahan. *[[Oktubre 12]] – '''Basketball:''' Tinalo ng koponan ng basketball na [[De La Salle Green Archers]] ang [[UST Growling Tigers]] ng 2–1 sa kanilang huling serye upang mapanalunan ang kanilang ikawalong titulo sa kalalakihan sa [[UAAP Season 76 basketball tournaments|UAAP Championships]]. *[[Oktubre 25]] – '''Basketball''' Tinalo ng [[San Mig Coffee Mixers|San Mig Coffee]] ang [[Petron Blaze Boosters|Petron]] sa [[2013 PBA Governors' Cup]] Finals sa [[Smart Araneta Coliseum|Big Dome]] sa [[Quezon City]] ang nanalo ng iskor na 87–77 *[[Nobyembre 10]] – '''Boksing:''' Nanalo si [[Nonito Donaire]] sa pamamagitan ng TKO sa ika-9 na round laban kay [[Vic Darchinyan]]. *[[Nobyembre 16]] – '''Basketball:''' Tinalo ng club ng basketball na [[San Beda Red Lions]] ang [[Letran Knights]] ng 2–1 sa kanilang huling serye upang mapanalunan ang kanilang ikalabinsiyam na titulo sa kalalakihan sa [[NCAA Season 89 basketball tournaments|NCAA Championships]]. *[[Nobyembre 23]] – '''Boksing:''' Nanalo si [[Manny Pacquiao]] sa pamamagitan ng unanimous decision laban kay [[Brandon Rios]] upang mapanatili ang titulong WBO International Welterweight. *[[Disyembre 11]]–22 – '''[[2013 Palarong Timog-Silangang Asya]]:''' Pumang-pitong pwesto ang Koponan ng Pilipinas *[[Disyembre 17]] – '''Basketbol:''' Tinalo ng [[De La Salle Green Archers|La Salle]] ang SWU ng 2–0 sa best-of-3 finals para mapanalunan ang kanilang ika-2 [[2013 Kampeonato ng Kolehiyo ng Pilipinas|kampeonato ng PCCL]]. ==Kapanganakan== *Enero 4 – Sophia Corullo, batang aktres (d. [[2019 sa Pilipinas|2019]])<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/238206-child-actress-sophia-corullo-dies/ | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophia Corullo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/21/19/child-actress-sophie-corullo-dies | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophie Corullo | work=ABS-CBN News | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref> == Kamatayan == * Enero 7 – Gonzalo "Lito" G. Puyat II, dating pangulo ng [[FIBA]] (isinilang Mayo 21, 1933) * Enero 8 – Fr. Anscar J. Chupungco, <small>OSB</small>, liturhista at teologo. (isinilang Nobyembre 10, 1939) * Enero 22 – Erlinda Domingo, Alkalde ng [[Maconacon, Isabela]]. * Enero 24 – [[Pepe Pimentel]], ''TV host.'' (isinilang Abril 30, 1929) * Enero 30 – Egay Navarro, ''cameraman'' at ''cinematographer''. (isinilang 1950) * Pebrero 5 – Dennis Aranas, suspek na tumestigo (sa kaso ng pagpaslang). * Pebrero 6 ** Gerardo Espina, Sr., dating Kinatawan (Unang Distrito ng [[Biliran]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]]. (namatay sa edad 77) ** [[Henry Halasan]], tagapamahayag na pantelebisyon (isinilang Hulyo 15, 1924) * Pebrero 8 – Elvie Villasanta, komedyante. (isinilang Disyembre 14, 1927) [[Talaksan:Lolong crocodile.jpg|thumb|[[Lolong]]]] * Pebrero 10 – [[Lolong]], pinakamalaking buwayang naitala''.'' * Marso 10 ** [[Edelmiro Amante|Edelmiro Amante, Sr.]], Kinatawan ng Ikalawang Distrito ng [[Agusan del Norte]] sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]] (2007-2010) at dating ''Executive Secretary'' (isinilang Abril 21, 1933) ** Danny Zialcita, direktor sa pelikula. (isinilang Nobyembre 24, 1939) * Marso 15 – Subas Herrero, aktor. (isinilang Abril 3, 1949) * Marso 21 – [[Isagani Cruz]], dating mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]]. (isinilang 1924)<ref>''[http://newsinfo.inquirer.net/377567/ex-sc-justice-isagani-a-cruz-passes-away "Isagani Cruz, SC justice, Inquirer columnist; 88"] [[Philippine Daily Inquirer]].'' 03-22-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Marso 23 – Dr. Onofre Copuz, Pambansang Siyentista. (isinilang Disyembre 1, 1926)<ref>''[http://www.philstar.com/business/2013/04/03/926205/dr.-onofre-d.-corpuz-significant-life "Dr. Onofre D. Corpuz, a significant life"] [[The Philippine Star]].'' 04-03-2013. Hinango 4-21-2017.</ref> * Marso 30 – Bobby Parks, Sr., manlalaro ng basketball. * Abril 3 – Vicente “Ting” Jayme, dating Kalihim ng Pananalapi. (isinilang Oktubre 27, 1928) * Abril 7 – Billy Esposo, kolumnista. (namatay sa edad 64) * Abril 24 – [[Pedro Romualdo|Pedro P. Romualdo]], Kinatawan ([[Distritong Pambatas ng Lalawigan ng Camiguin]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (apat na beses: 1987-1998, at 2007-Abril 24, 2013). (isinilang Hunyo 29, 1935) * Abril 30 -- Roberto Chabet, Ama ng Sining Konseptuwal ng Pilipinas. (isinilang Marso 29, 1937) * Mayo 12 ** [[Daisy Avellana|Daisy Hontiveros-Avellana]], ''National Artist for Theater.'' (isinilang Enero 26, 1917) ** Jose Jay Pernes, kandidato sa pagka-Kongresista noong Halalan 2013. (namatay sa edad 49) * Mayo 15 – [[Raul M. Gonzalez|Raul Gonzalez]], mamamahayag at ''Vice President of Public Affairs'' ng ''[[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|Government Service Insurance System]].'' (isinilang 1935) * Mayo 19 – [[Bella Flores|Bella Flores (Remedios Papa Dancel)]], aktres. (isinilang Pebrero 27, 1929) * Mayo 20 – Emmanuel Velasco, dating ''state prosecutor''. (namatay sa edad 54) * Mayo 28 – Edgar “Eddie” Sinco Romero, ''National Artist for Cinema and Broadcast Arts.'' (isinilang Hulyo 7, 1924) * Hunyo 2 – Brig. Gen. Daniel Lucero, dating tagapagsalita ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]. * Hunyo 12 – [[Hugo Gutierrez, Jr.]], dating mahistrado ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]]. (isinilang Enero 29, 1927) * Hunyo 26 – Sammy Lagmay, aktor at komedyante. (namatay sa edad 55) * Hulyo 5 – Amable “Ama” Quiambao, aktres sa mga pelikula, telebisyon, at teatro. (isinilang Enero 19, 1947) * Hulyo 9 – [[Andrea Veneracion]], ''National Artist for Music''. (isinilang Hulyo 11, 1928) * Agosto 15 – Behn Cervantes, direktor at aktor. (isinilang Agosto 26, 1938) * Agosto 19 – [[Romeo Candazo]],  Kinatawan ng [[Distritong pambatas ng Marikina#Solong Distrito|nag-iisang distrito]] ng [[Lungsod ng Marikina]] sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]] (1992-2001). (isinilang Hunyo 18, 1952) * Agosto 21 – Rodolfo Tan Cardoso, manlalaro ng ''chess''. (isinilang Disyembre 25, 1937) * Agosto 25 – Erwin Chiongbian, dating Kinatawan (nag-iisang distrito ng [[Sarangani]]) sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Mababang Kapulungan]]. (namatay sa edad 69) * Setyembre 7 – [[Susan Fuentes]] (Susan Toyogon), ''Queen of Visayan Songs.'' (isinilang Nobyembre 1, 1954) * Setyembre 11 – Francisco “Frank” Chavez, dating ''Solicitor General''. (isinilang Pebrero 6, 1947) * Setyembre 13 – Nora Daza, personalidad sa pagluluto''.'' (isinilang Disyembre 2, 1928) * Oktubre 7 – Leandro Mendoza, dating hepe ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas|pulisya]]. (isinilang Marso 24, 1946) * Oktubre 9 – Maximiano Tuazon Cruz, prelado ng Simbahang Romano Katoliko. (isinilang Abril 4, 1923) * Oktubre 15 – Cancio C. Garcia, dating ''Associate Justice'' ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema ng Pilipinas]]. (isinilang Oktubre 20, 1937) * Oktubre 18 – Alberto Romualdez, Jr., dating Kalihim ng Kalusugan (1998-2001). (isinilang Setyembre 14, 1940) * Oktubre 20 – Sultan [[Jamalul Kiram III]], [[Sultanate of Sulu|Sultanato ng Sulu]]. (isinilang Hulyo 16, 1938) * Oktubre 27 – F. Landa Jocano, [[antropologo]]. (isinilang Pebrero 5, 1930)<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/332871/lifestyle/f-landa-jocano-anthropologist-and-up-professor-emeritus-passes-away "F. Landa Jocano, anthropologist and UP professor emeritus, passes away"] [[GMA Network|GMA News]].'' 10-28-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Oktubre 31 – [[Andres Narvasa|Andres R. Narvasa]], dating [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] (1991-1998) (isinilang Nobyembre 30, 1928) * Nobyembre 2 – Renato “Guido” del Prado, aktor. (isinilang 1940)<ref>''[http://news.abs-cbn.com/entertainment/11/02/13/actor-renato-del-prado-dies-73 "Actor Renato del Prado dies at 73"] [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN News]].'' 11-02-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Nobyembre 4 – Fr. Jose “Joe” Dizon, aktibista. (isinilang 1948) * Nobyembre 23 – [[June Keithley|June Keithley-Castro]], personalidad ng ''[[People Power Revolution|People Power]]'' (isinilang Marso 10, 1947) * Nobyembre 29 – Col. Manuel F. Segura, beterano ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at may-akda ng aklat. (isinilang Enero 1, 1919) * Disyembre 4 – Pedro Subido, ''gold medalist''. (namatay sa edad 83) * Disyembre 13 – ''Ret. Gen.'' Delfin Bangit, dating hepe ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]. (isinilang 1955 o 1956) * Disyembre 15 – Jonas Joshua Garcia, baguhang boksingero. (namatay sa edad 16)<ref>''[http://www.gmanetwork.com/news/story/339947/news/metro/comatose-16-year-old-boxer-passes-away "Comatose 16-year-old boxer passes away"] [[GMA Network|GMA News]].'' 12-15-2013. Hinango 11-02-2016.</ref> * Disyembre 18 – Dominic “Papadom” Gamboa, pangunahing bokalista ng bandang ''Tropical Depression.'' (isinilang Disyembre 19, 1965) * December 20 – Ukol Talumpa, Alkalde ng [[Labangan, Zamboanga del Sur]]. * Disyembre 25 – [[Ismael Mathay, Jr.|Ismael "Mel" A. Mathay, Jr.]], dating Alkalde ng [[Lungsod Quezon]] (1992-2001). (isinilang Hunyo 26, 1932) '''Sa Larangan ng Pamamahayag''' Mga mamamahayag na pinaslang sa bansa sa taong 2013 (siyam)<ref>''[https://cpj.org/killed/asia/philippines/ "Journalists Killed in Philippines."] Committee to Protect Journalists.'' Hinango Agosto 29, 2016.</ref>ː * Abril 22, 2013 -- Mario Vendiola Baylosis (Radyo Natin and dxNC-Radyo Suhnann), [[Kabasalan, Zamboanga Sibugay]] * Hulyo 30, 2013 -- Bonifacio Loreto at Richard Kho (''Aksyon Ngayon'' tabloid), [[Lungsod Quezon]] * Agosto 1, 2013 -- Mario Sy (malayang mamamahayag), [[Heneral Santos|General Santos City]] * Agosto 29, 2013 -- Fernando Solijon (dxLS Love Radio), [[Iligan|Iligan City]] * Setyembre 4, 2013 -- Vergel Bico, (''Kalahi'' tabloid), [[Calapan|Calapan City]] * Setyembre 14, 2013 -- Jesus "Jessie" Tabanao (dyRC Radyo Calungsod), [[Lungsod ng Cebu|Cebu City]] * Nobyembre 29, 2013 -- Joas Dignos (dxGT Radio), [[Valencia, Bukidnon|Valencia City]] * Disyembre 11, 2013 -- Rogelio Butalib (107.9 FM Radyo Natin), [[Tagum|Tagum City, Davao Del Norte]] == Estatistika == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Iba pang impormasyon |- !Lawak |300,000 kilometro kwadrado (115,831 milya kwadrado) |- !Populasyon |(Pagtataya noong 2013): 97,571,700<ref>''[https://www.google.com.ph/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=sp_pop_totl&idim=country:PHL:CAN:AUS&hl=en&dl=en World Development Indicators.] Google Public Data Explorer.'' Hinango Set. 20, 2016.</ref> |- !Kabisera |[[Maynila]] (ang ilang mga opisina ng pamahalaan at mga kagawaran ay matatagpuan sa [[Lungsod Quezon|Lungsod ng Quezon]] at iba pang mga lugar sa [[Kalakhang Maynila]]) |} == Sanggunian == * ''[http://www.bworldonline.com/content.php?section=Economy&title=the-philippines-year-in-review-2013&id=82465 "The Philippines Year in Review 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115181351/https://www.bworldonline.com/content.php?section=Economy&title=the-philippines-year-in-review-2013&id=82465 |date=2021-01-15 }} BusinessWorld.'' 01-24-2014. * ''[http://www.manilatimes.net/yahoo-ph-reveals-2013-year-in-review/63051/ "Yahoo Ph reveals '2013 Year in Review'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425141107/http://www.manilatimes.net/yahoo-ph-reveals-2013-year-in-review/63051/ |date=2014-04-25 }} Manila Times.'' 12-25-2013. * ''[https://www.britannica.com/place/Philippines-Year-In-Review-2013 "Philippines in 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011200349/https://www.britannica.com/place/Philippines-Year-In-Review-2013 |date=2016-10-11 }} Britannica.com'' * ''[http://www.philippineflightnetwork.com/2013/12/philippine-aviation-2013-year-in-review.html "Philippine Aviation: 2013 Year In Review"] Philippine Flight Network.'' 12-31-2013. * ''[https://sg.news.yahoo.com/top-news-searches-in-ph-year-in-review-2013-072344242.html "Top news searches in PH - Year in Review 2013"] Yahoo News.'' 12-09-2013 * ''[http://www.pinoyadventurista.com/2013/12/top-travel-trends-for-103.html "Year in Review: Top Travel Trends for 2013 according to Skyscanner"] Pinoy Adventurista.'' 12-16-2013. * ''[http://www.hardwarezone.com.ph/tech-news-intel-philippines-wraps-2013-year-review "Intel Philippines Wraps Up 2013 With Year in Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420040123/http://www.hardwarezone.com.ph/tech-news-intel-philippines-wraps-2013-year-review |date=2014-04-20 }} HardwareZone.com.ph.'' 12-11-2013. * ''[http://filipinojournal.com/alberta/2013-year-review/ "2013 Year in Review"] Filipino Journal Alberta'' * ''[http://www.rappler.com/sports/by-sport/boxing-mma/48151-filipino-mma-2013-year-in-review "Filipino MMA in 2013 – A Year in Review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181122152816/https://www.rappler.com/sports/by-sport/boxing-mma/48151-filipino-mma-2013-year-in-review |date=2018-11-22 }} Rappler.'' 01-16-2014. *''"Top 7 Youth Newsmakers of 2013 (Parts [http://thepoc.net/index.php/top-7-youth-newsmakers-of-2013/ 1]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} and 2)" The Philippine Online Chronicle.'' 12-29-2013. *''[https://sg.news.yahoo.com/photos/year-in-review-2013-top-newsmakers-1385986521-slideshow/ "Top newsmakers - Year in Review 2013"]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Yahoo News.'' 12-02-2013. *''[http://www.philippineedition.com/2013/09/winners-philippine-editions-1st.html "WINNERS: Philippine Edition's 1st Newsmakers Of The Year 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923084218/http://www.philippineedition.com/2013/09/winners-philippine-editions-1st.html |date=2013-09-23 }} Philippine Edition.'' 09-13-2013. *''[http://www.rappler.com/newsbreak/46488-in-memoriam-obituary-philippines-wrap2013 "In Memoriam: Newsmakers who died in 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151205002543/http://www.rappler.com/newsbreak/46488-in-memoriam-obituary-philippines-wrap2013 |date=2015-12-05 }} Rappler.'' 12-30-2013. *''[http://www.interaksyon.com/infotech/telecom-exec-2013-newsmakers-feted-in-cyberpress-awards "Telecom exec, 2013 newsmakers feted in CyberPress Awards"]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Interaksyon.com.'' 01-08-2014 *''[http://business.inquirer.net/157533/spotlight-on-the-past-years-automotive-newsmakers "Spotlight on the past year's automotive newsmakers"] Inquirer Business.'' 12-24-2013. *''[http://www.newsflash.org/2004/02/sb/sb008094.htm "KIM CHIU, JAMES YAP NAMED 2013's NEWSMAKERS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190523133609/http://www.newsflash.org/2004/02/sb/sb008094.htm |date=2019-05-23 }} Philippine Entertainment Portal.'' *''[http://www.tinigngplaridel.net/features/2013/the-top-newsmakers-of-2013/ "The top newsmakers of 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160302225012/http://www.tinigngplaridel.net/features/2013/the-top-newsmakers-of-2013/ |date=2016-03-02 }}'' Tinig ng Plaridel. 12-31-2013. *''[https://www.inquirer.net/the-story-of-2013 "The Story of 2013"]{{Dead link|date=Disyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Inquirer.net.'' *''[http://en.wikipilipinas.org/index.php/Top_10_Headlines_of_2013 "Top 10 Headlines of 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170526085122/http://en.wikipilipinas.org/index.php/Top_10_Headlines_of_2013 |date=2017-05-26 }} WikiPilipinas.'' *''[http://www.gmanetwork.com/news/story/341636/lifestyle/in-memoriam-notable-pinoys-who-passed-away-in-2013 "In memoriam: Notable Pinoys who passed away in 2013"] GMA News Online.'' 12-28-2013 '''Tingnan din''' *[http://www.bornglorious.com/deathanniversary/?ct=/m/05v8c&pd=10 ''"Famous People's Death Anniversary, Philippines"''] {{Taon sa Pilipinas}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:2013 sa Pilipinas|*]] n9tbgwiar9snyfeyoopx8gtr87uafy1 0 260737 2225485 1723842 2026-09-15T00:04:24Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2225485 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced|date=Agosto 2019}} Ang '''Unibersidad ng Liberia''' ('''UL''' o '''LU''') ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''University of Liberi''a) ay isang pampublikong institusyon ng mas mataas na pag-aaral na matatagpuan sa [[Monrovia]], Liberia. Awtorisado ng pambansang pamahalaan noong 1851, ang paaralan ay binuksan noong 1863 bilang '''Kolehiyo ng Liberia '''at naging isang unbersidad noong 1951. Ang paaralan ay isa sa mga pinakamatandang institusyon ng mas mataas na pag-aaral sa West Africa at kinikilala ng Liberian Commission on Higher Education. Nasira ng mga digmaang sibil ang paaralan sa loob ng huling tatlong dekada. Ang Unibersidad ng Liberia ay may anim na kolehiyo, tatlong propesyonal na mga paaralan (kabilang ang isang paaralan ng batas at medikal na paaralan), at tatlong mga programang gradwado na may humigit-kumulang 18,000 mag-aaral sa tatlong kampus sa paligid ng kabisera ng bansa sa Monrovia. Ang unibersidad ay may apat na campus: Capitol Hill, Fendal, Medical School Fendall at ang Starz-Sinji campus<ref>{{Cite web |date=2024-03-13 |title=History {{!}} University of Liberia |url=https://ul.edu.lr/new/history/ |access-date=2026-09-15 |language=en-US}}</ref>. {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan]] jf6gefrfoiev9sa28se8i5vqvlumxzh 0 269264 2225503 2224697 2026-09-15T04:04:20Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-49504-75|~2026-49504-75]] ([[User talk:~2026-49504-75|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:WayKurat|WayKurat]] 2215706 wikitext text/x-wiki Si '''Alex Tinsay''' ay isang tagpag-ulat ng [[balita]] at [[mamamahayag]] na mula sa [[Pilipinas]]. Kumandidato siya bilang [[Senado ng Pilipinas|senador]] noong [[halalan]] ng 2010 ngunit natalo siya. Lumabas din siya bilang ''host'' ng palabas sa [[telebisyon]] na ''[[The 700 Club Asia]]''. [[Kategorya:Mga mamamahayag]] fy23f8zgheamrwt2k9q72y5ya0xlcje 0 269275 2225499 2121796 2026-09-15T03:28:31Z ~2026-49849-90 166355 /* */ 2225499 wikitext text/x-wiki {{italic title}} Ang '''''Beloved Eun-dong''''' ({{ko-hhrm|사랑하는 은동아||Saranghaneun Eundong-a}}) na kilala din bilang '''''My Love Eun-dong''''' o '''''This is My Love'''''<ref>{{cite web|title=This is My Love|url=http://www.jtbcworldwide.com/script/detail?pgmMstSeq=193|website=JTBC worldwide|accessdate=17 Disyembre 2017|language=en|archive-date=10 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180210180424/http://www.jtbcworldwide.com/script/detail?pgmMstSeq=193|url-status=dead}}</ref> ay isang palabas sa [[telebisyon]] ng [[JTBC]] sa [[Timog Korea]] noong 2015. Pinagbibidahan ito nina Joo Jin-mo at Kim Sa-rang.<ref>{{cite web|last1=Jones|first1=Julie|title=Joo Jin Mo Is Cast As A Man Who Believes In True Love|url=http://www.kdramastars.com/articles/79271/20150324/joo-jin-mo-is-cast-as-a-man-who-believes-in-true-love.htm|website=KDramaStars|accessdate=12 Mayo 2015|date=24 Marso 2015|language=Ingles}}</ref><ref>{{cite web|last1=Jones|first1=Julie|title=Kim Sa Rang Makes Her Comeback With A Story About Lost First Love|url=http://www.kdramastars.com/articles/83012/20150430/kim-sa-rang-makes-her-comeback-with-a-story-about-lost-first-love.htm|website=KDramaStars|accessdate=12 Mayo 2015|date=30 Abril 2015|language=en}}</ref> Umere ito sa [[JTBC]] mula Mayo 29 hanggang Hulyo 18, 2015 tuwing Biyernes at Sabado sa oras na 20:40 (KST) sa kabuuang 16 na episodyo.<ref>{{cite web|last1=Ghim|first1=Sora|title=''My Love Eun Dong'' Releases Its First Teaser|url=http://www.bntnews.co.uk/app/news.php?nid=20640|website=BNTNews|accessdate=12 Mayo 2015|date=4 Mayo 2015|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last1=Chu|first1=Yanchingsally|title=''My Love Eun Dong'' Released The Second Teaser|url=http://www.bntnews.co.uk/app/news.php?nid=20869|website=BNTNews|accessdate=12 Mayo 2015|date=8 Mayo 2015|language=en|archive-date=18 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518091917/http://www.bntnews.co.uk/app/news.php?nid=20869|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=Lee|first1=Hye-won|title=Behind-the-scenes photos of ''Beloved Eun-dong'' released|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201507071744452523737_2|website=K-pop Herald|accessdate=10 Hulyo 2015|date=7 Hulyo 2015|language=en}}</ref> Bago ang unang episodyo, may 15-minutong ''prequel webisode'' ang nilabas kada dalawang araw simula noong Mayo 18, 2015.<ref>{{cite web|title=''My Love Eun Dong'' (GOT7's Jr., Joo Jin Mo, Kim Sa Rang) releases web drama episodes and posters before official premiere|url=http://www.allkpop.com/article/2015/05/my-love-eun-dong-got7s-jr-joo-jin-mo-kim-sa-rang-releases-web-drama-episodes-and-posters-before-official-premiere|website=Allkpop|accessdate=28 Mayo 2015|date=21 Mayo 2015|language=en}}</ref> Sa [[Pilipinas]], kilala ito bilang ''My Love Donna'' na umere sa [[ABS-CBN]] na unang lumabas noong Marso 14, 2016 at kinansela noong Abril 15, 2016. Nai-''stream'' ang kumpletong episodyo sa pamamagitan ng iWant at nang naglaon, muli itong umere sa Asianovela Channel. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga palabas sa telebisyon sa Timog Korea]] h8sev7ufn22zkcrrqlbjdhpjbsffkdn 0 280036 2225486 2185279 2026-09-15T00:12:01Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2225486 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Kingabdulazizuniversity.jpg|thumb|220x220px|Bakuran ng unibersidad]] Ang '''Pamantasang Haring Abdulaziz''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''King Abdulaziz University'') ('''KAU''') ({{Lang-ar|جامعة الملك عبد العزيز}}) ay isang pampublikong unibersidad sa [[Jeddah]], Saudi Arabia. Itinatag ito noong 1967 bilang isang pribadong unibersidad sa pamamagitan ng isang grupo ng mga negosyante na pinamunuan ni Muhammad Abu Bakr Bakhashab at kung saan kabilang ang manunulat na si Hamza Bogary.<ref>[http://waqf.kau.edu.sa/content.aspx?Site_ID=808&lng=EN&cid=3310&URL=www.kau.edu.sa King Abdulaziz University list of founders] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170926143510/http://waqf.kau.edu.sa/content.aspx?Site_ID=808&lng=EN&cid=3310&URL=www.kau.edu.sa |date=2017-09-26 }}.</ref> Noong 1974, ang unibersidad ay naging pampublikong institusyon sa pamamagitan ng isang desisyon ng Konseho ng mga Ministro ng Saudi Arabia sa ilalim ng atas ni Haring Faisal. Noong 2016, ito ay niraranggo bilang nangungunang pamantasang Arabe ayon sa Times Higher Education.<ref>{{Cite news|date=2 Abril 2016|work=[[The Economist]]|title=Arab universities: The kingdom is king|url=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21695893-snapshot-regions-higher-education-kingdom-king|accessdate=3 Abril 2016}}</ref> Ang unibersidad ay niranggo sa ika-200 sa ''QS World University Rankings 2027'' at naging isa sa mga nangungunang pampublikong unibersidad sa Jeddah<ref>{{Cite web |title=King Abdulaziz University (KAU) : Rankings, Fees & Courses Details {{!}} TopUniversities |url=https://www.topuniversities.com/universities/king-abdulaziz-university-kau |access-date=2026-09-15 |website=www.topuniversities.com |language=en}}</ref>. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Stub|Edukasyon}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga pamantasan]] asgd2qyxmexl80tsqe3zl4hj0akzevo 0 282532 2225426 2178590 2026-09-14T21:28:26Z Sj 13850 -spam 2225426 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name=David Woodard | image=David Woodard in 2020.jpg | caption=Woodard noong 2020 | birth_date={{birth date and age|1964|04|06}} | birth_place=[[Santa Barbara, California]], [[Estados Unidos|EUA]] | spouse=Sonja Vectomov | children=Melia Ethel Woodard<br>John Floyd Woodard | occupation=[[Konduktor ng musika]], [[manunulat]] | citizenship={{plainlist| * {{USA}} * {{CAN}}}} | signature=David_Woodard_signature.svg | website=davidwoodard.com}} Si '''David James Woodard''' ({{Audio|Pronunciation_of_the_English_surname_Woodard.ogg|/ˈwʊdɑːrd/}}; ipinanganak noong 6 Abril 1964) ay isang Amerikanong manunulat at konduktor. Noong dekada 1990 nilikha ang salitang prequiem, isang pinagsamang salita ng pagpigil at misa sa patay, upang ilarawan ang kanyang mga [[Budismo|Budistang]] gawi ng paglikha ng pagbubuo ng dedikadong musika upang maibigay sa panahon o bahagyang bago ang pagkamatay ng paksa nito.<ref>Carpenter, S., [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-may-09-cl-60944-story.html "In Concert at a Killer's Death"], ''[[Los Angeles Times]]'', 9 Mayo 2001.</ref><ref>Rapping, A., [https://www.gettyimages.in/detail/news-photo/prequiem2-ar-david-woodard-is-a-los-angeles-composer-who-news-photo/569114761 Larawan ni Woodard] ([[Seattle, Washington|Seattle]]: Getty Images, 2001).</ref> Ang mga serbisyo ng pag-alaala sa [[Los Angeles, California|Los Angeles]] kung saan nagsilbi si Woodard bilang konduktor o direktor ng musika ay kasama ang isang 2001 na seremonya ng sibiko na ginanap sa ngayon ay wala nang nakabitin tren na Angels Flight upang parangalan ang kasawian ni Leon Praport at ng kanyang nasugatang balo na si Lola.<ref>Reich, K., [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-mar-16-me-38541-story.html "Family to Sue City, Firms Over Angels Flight Death"], ''Los Angeles Times'', 16 Marso 2001.</ref><ref>Dawson, J., ''Los Angeles' Angels Flight'' (Mount Pleasant, SC: Arcadia Publishing, 2008), [https://books.google.com/books?id=atjZV-x4D4YC&pg=PT125&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false p. 125].</ref>{{rp|125}} Nagsagawa siya ng mga misa sa patay na hayop, kabilang ang para sa California Brown Pelican sa ibabaw ng isang baybayin ng [[dalampasigan]] kung saan namatay ang mga hayop.<ref>Manzer, T., [https://juniperhills.net/p.jpg "Pelican's Goodbye is a Sad Song"], ''Press-Telegram'', 2 Oktubre 1998.</ref> Si Woodard ay kilala sa kanyang mga replika ng Makina ng Pangarap, isang mahinang lampara na nakaaapekto sa utak. ==Edukasyon== Si Woodard ay nag-aral sa Ang Bagong Paaralan para Panlipunang Pananaliksik at [[Unibersidad ng California, Santa Barbara]]. ==Nueva Germania== Noong 2003 si Woodard ay nahalal bilang konsehal sa Juniper Hills ([[Los Angeles County, California|Probinsiya ng Los Angeles]]), California. Sa ganitong kapasidad nagpanukala siya ng relasyon sa kapatid na lungsod sa Nueva Germania, [[Paraguay]]. Upang isulong ang kanyang plano, naglakbay si Woodard patungo sa dating paraiso [[Behetaryanismo|ng di kumakain ng karne]] / [[Peminismo|peminista]] at nakipagkita sa pamunuan ng munisipyo nito. Kasunod ng unang pagbisita, pinili niyang huwag ipagpatuloy ang relasyon ngunit nakatagpo siya sa komunidad ng isang bagay na pag-aaral para sa susulatin niya sa hinaharap. Noong 2011, ipinagkaloob kay Woodard ang pahintulot ng Suwisong nobelista na si Christian Kracht na ilathala ang malaking personal na sulat, na higit sa lahat ay tungkol sa Nueva Germania,<ref>Schröter, J., "Interpretive Problems with Author, Self-Fashioning and Narrator", sa Birke, Köppe, eds., ''Author and Narrator'' ([[Berlin]]: De Gruyter, 2015), [https://books.google.com/books?id=gv1eCAAAQBAJ&pg=PA113&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false pp. 113–138].</ref>{{rp|113–138}} sa dalawang serye sa ilalim ng paglilimbag ng [[Unibersidad ng Hannover Leibniz|Unibersidad ng Hanover]] na Wehrhahn Verlag.<ref>Woodard, [https://032c.com/magazine/in-media-res "In Media Res"], ''032c'', Tag-init 2011, pp. 180–189.</ref>{{rp|180–189}} Sa palitan ng sulat, sinabi ni ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', "na inalis ni [Woodard at Kracht] ang hangganan sa pagitan ng buhay at sining."<ref>Link, M., [https://cargocollective.com/maxlink/Five-Years "Wie der Gin zum Tonic"], ''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', 9 Nobyembre 2011.</ref> Ipinahayag ni ''Der Spiegel'' na ang unang serye, na ''Five Years'' (Limang Taon), Vol. 1,<ref>Kracht, C., & Woodard, [https://wehrhahn-verlag.de/public/index.php?ID_Section=3&ID_Product=577 ''Five Years''] ([[Hannover]]: Wehrhahn Verlag, 2011).</ref> ay "ang espirituwal na paghahanda" para sa kasunod na nobela ni Kracht na ''Imperium''.<ref>Diez, G., [https://www.spiegel.de/kultur/die-methode-kracht-a-3715fb8c-0002-0001-0000-000083977254?context=issue "Die Methode Kracht"], ''Der Spiegel'', 13 Pebrero 2012.</ref> Ayon kay Andrew McCann, "sinamahan ni Kracht si Woodard sa paglalakbay sa kung ano ang natitira sa lugar, kung saan ang mga inapo ng mga orihinal na naninirahan ay nakatira [sa ilalim] ng lubhang mas mahirap na kalagayan. Tulad ng ibinunyag ng sulat, inobliga ni Kracht ang kagustuhan Woodard na palaguin ang kultural na katayuan ng komunidad, at bumuo ng isang pinaliit na teatro ng opera na Bayreuth sa lugar na dating pinaninirahan ng pamilya ni Elisabeth Förster-Nietzsche."<ref>McCann, A. L., [https://sydneyreviewofbooks.com/review/allegory-and-the-german-half-century/ "Allegory and the German (Half) Century"], ''Sydney Review of Books'', 28 Agosto 2015.</ref> Sa mga nagdaang taon, ginawa itong mas magandang patutunguhan ng Nueva Germania, na may matutulugan at almusal at isang pansamantalang museo ng kasaysayan. ==Makina ng Pangarap== Mula 1989 hanggang 2007 bumuo si Woodard ng mga replika ng Makina ng Pangarap,<ref>Allen, M., [https://www.nytimes.com/2005/01/20/garden/decor-by-timothy-leary.html "Décor by Timothy Leary"], ''The New York Times'', 20 Enero 2005.</ref><ref>Stirt, J. A., [https://www.bookofjoe.com/2005/01/dream_machine.html "Brion Gysin's Dreamachine—still legal, but not for long"], ''bookofjoe'', 28 Enero 2005.</ref> isang stroboscopic na pagkakagawa na ginawa ni Brion Gysin at Ian Sommerville sangkot ang isang silindro na may lagayan, na gawa sa tanso o papel, at umiikot sa isang de-koryenteng lampara—kapag inobserbahan ng may nakasarang mata ang makina ay maaaring lumikha ng mental na iregularidad na maihahambing sa pagkalulong sa droga o [[Panaginip|pananaginip]].<ref>Woodard, [https://programonline.de/texts2.html tala ng programa], Program, Berlin, Nobyembre 2006.</ref>{{refn|Kathang-isip Noong 1990 inimbento ni Woodard ang isang kathang-isip na makinang nakaaapekto sa isip, ang Feraliminal Lycanthropizer, kung saan ang mga epekto ay ipinahiwatig na kabaligtaran ng Makina ng Pangarap.|group=T}} Pagkatapos magbigay ng kontribusyon sa Makina ng Pangarap sa 1996 LACMA na daanan ng paningin na ''Ports of Entry'' (Daungan ng Pasukan)<ref>Knight, C., [https://latimes.com/la-xpm-1996-08-01-ca-29922-story.html "The Art of Randomness"], ''Los Angeles Times'', 1 Agosto 1996.</ref><ref>Bolles, D., [https://juniperhills.net/w.pdf "Dream Weaver"], ''LA Weekly'', 26 Hulyo—1 Agosto 1996.</ref> ni William S. Burroughs, kinaibigan ni Woodard ang may-akda at pinakitaan siya ng isang "modelo ng Bohemian" (papel) Makina ng Pangarap para sa kanyang ika-83 at huling kaarawan.<ref>Embassy ng Estados Unidos sa Prague, [https://www.americkecentrum.cz/udalost/william-s-burroughs-literarni-vecer-s-diskusi/ "Literární večer s diskusí"], Oktubre 2014.</ref><ref>Woodard, [https://literarischermonat.ch/beat-anekdoten/ "Burroughs und der Steinbock"], ''Schweizer Monat'', Marso 2014, p. 23.</ref>{{rp|23}} Isinubasta ni Sotheby ang dating makina sa isang pribadong kolektor noong 2002, at ang huli ay nananatili sa pinalawig na pautang mula sa estado ng Burroughs sa Muso ng Sining ni Spencer.<ref>Muso ng Sining ni Spencer, [https://spencerartapps.ku.edu/collection-search#/Object/27956 ''Makina ng Pangarap''], [[Unibersidad ng Kansas|KU]].</ref> ==Mga sanggunian at tala== ===Tala=== {{Reflist|group=T}} ===Mga sanggunian=== {{reflist|3}} ==Mga kawing panlabas== {{Commons-inline|David Woodard}}{{BD|1964||Woodard, David}} [[Kategorya:Mga konduktor ng musika]] [[Kategorya:Mga kompositor mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Aleman]] 8wa7rp5xys7izt7atr4b8l33ghwzlxr 0 286666 2225532 2224377 2026-09-15T07:32:57Z ~2026-49540-64 166306 /* Kamatayan */ 2225532 wikitext text/x-wiki {{navbox}} Ito ang mga pangyayari ng '''2019 sa Pilipinas''' == Panunungkulan == {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | image1 = Rodrigo Duterte June 2016.jpg | alt1 = President Rodrigo R. Duterte | caption1 = {{nowrap|Rodrigo R.<br>Duterte}} | width1 = 115 | image2 = VP Leni Meeting with Pres Duterte Cropped 2016.jpg | alt2 = Vice-President Leni Robredo | caption2 = {{nowrap|Leni G.<br>Robredo}} | width2 = 108 | image3 = Sen. Pres Vicente Sotto (cropped2).jpg | alt3 = Senate President Vicente Sotto III | caption3 = {{nowrap|Vicente<br>Sotto III}} | width3 = 115 | image4 = Arroyo_with_Xi_and_Sotto_(cropped).jpg | alt4 = House Speaker Gloria Macapagal-Arroyo | caption4 = {{nowrap|Gloria<br>Macapagal-Arroyo}} | width4 = 105 | image5 = Bersamin in robes.jpg | alt5 = Chief Justice Lucas Bersamin | caption5 = {{nowrap|Lucas<br>Bersamin}} | width5 = 104 }} * [[President of the Philippines|President]]: [[Rodrigo Duterte|Rodrigo R. Duterte]] ([[PDP–Laban]]) * [[Vice President of the Philippines|Vice President]]: [[Leni Robredo|Leni G. Robredo]] ([[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]) * [[Philippine Congress|Congress]] ([[17th Congress of the Philippines|17th]], ''ended June 4''): ** [[Senate of the Philippines|Senate President]]: [[Tito Sotto|Vicente Sotto III]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) ** [[House of Representatives of the Philippines|House Speaker]]: [[Gloria Macapagal-Arroyo]] (PDP–Laban), until June 30 * [[Philippine Congress|Congress]] ([[18th Congress of the Philippines|18th]], ''convened July 22''): ** Senate President: Vicente Sotto III (NPC) ** House Speaker: [[Alan Peter Cayetano]] ([[Nacionalista Party|Nacionalista]]), elected July 22 * [[Supreme Court of the Philippines|Chief Justice]]: [[Lucas Bersamin]] {{clear}} == Kaganapan == === Kasalukuyang mga Kaganapan === * Hulyo 22 - Nagbigay ng [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa 2019 (Pilipinas)|Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] ang Pangulo ng Pilipinas na si [[Rodrigo Duterte]] sa Kongreso ng Pilipinas. Ito ang kanyang ikaapat na Talumpati sa Kongreso. * Agosto 13 &ndash; Pinirmihan ng Pangulo ng Pilipinas na si Rodrigo Duterte ang batas na idinideklera ang Setyembre 8 bilang pista opisyal sa Pilipinas na may pasok upang bigyan alaala ang Pista ng Kapanganakan ni [[Birheng Maria]]. === Kronolohiya === === Politika at Halalan === * Mayo 13 ** Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2019: Bumoto ang mga botanteng Pilipino upang ihalal ang mga bagong kasapi ng Senado ng Pilipinas at Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas, gayon din ang iba pang puwesto sa lokal na pamahalaan. ** Isang glitch o depekto ang naganap sa transparancy server ng Komisyon sa Halalan na nagdulot sa pagkaantala ng bahagiang pagpapalabas ng resulta ng [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2019]]. === Negosyo at ekonomiya === : Umaangat na ang Pilipinas sa Bigas sa pagitan ng China : Ekonomiya sa [[Maynila]] matapos ang termino ni [[Joseph Estrada]] bilang mayor, sa pag-upo ni mayor [[Isko Moreno]], muling nanumbalik ang sigla sa lungsod-kapitol ng [[Maynila]] sa mahigit na 3 linggo sa kanyang, pag-upo bilang Mayor, pinaganda nito ang mga Establishmento, Landmarks, Parks at iba pa. === Sakuna at aksidente === {{Pangunahin|Lindol sa Luzon ng 2019}} * Abril 22 - '''2019 Luzon earthquake'''; Isang lindol ang yumanig sa Luzon, Pilipinas na nasa magnitud na 6.1 at matatagpuan ang episentro sa 18 kilometro (11 milya) hilagang-silangan ng Castillejos, Zambales na naganap noong 17:11 (PST). Labing-isang katao ang namatay dahil sa lindol sa mga munisipalidad ng Porac at Lubao ng lalawigan ng Pampanga at nagkaroon din ang lalawigan ng mga pinsala sa mga kalsada, tulay at gusali partikular ang Paliparang Pandaigdig ng Clark, isang supermarket at isang simbahan. (nakalarawan ang isang arko sa Pampanga na napinsala ng lindol). {{Pangunahin|Lindol sa Bisayas ng 2019}} * Abril 23 - '''2019 Visayas earthquake'''; Matapos ang lindol sa Pampanga, Luzon, naitala ang pag-yanig sa isla ng Samar ma tapos ang lindol sa kabuuan ng Luzon, Naitala ang lindol sa [[San Julian, Eastern Samar]] na nag tala ng Magnitud 6.4 (VII very strong), ito ay napag-alaman at determinado dahil sa pag galaw at pag uga ng lindol sa Luzon, kaya't na gising ang Philippine Trench. {{Pangunahin|Kolera ng baboy sa Luzon ng 2019–20}} * Agosto 19 - '''2019 Luzon hog cholera outbreak''' - ay isang disease na nakukuha mula sa baboy kapwa baboy ito ay may kinitil na aabot sa 7,000 + na baboy mula Agosto hanggang Nobyembre, kasabay ng '''African Swine Fever''', '''ASF''' sa [[Kalakhang Maynila]] at lalawigan ng [[Rizal]] ito ay umabot pa sa [[Angeles]] sa [[Pampanga]] at [[Binmaley, Pangasinan]] noong Eneri 20, 2020. {{Pangunahin|Pagsiklab ng polio sa Pilipinas ng 2019–20}} * Setyembre 19 - '''2019–20 Philippine poliovirus outbreak''' - ay isang disease na nakukuha mula sa tao at ang sanhi ay pag-kalumpo sa paa, ito ay karaniwang dumadapong sakit sa mga idad ng mga bata 2 hanggang 4 pataas ito ay lumaganap sa mismong buwan at sumunod sa mga isla ng [[Luzon]] at [[Mindanao]]. {{Pangunahin|Mga lindol sa Cotabato ng 2019}} * Oktubre 2019 - '''2019 Cotabato earthquakes'''; Sunod sunod na pag lindol ang nag-ganap sa isla ng Mindanao sa katapusan buwan ng Oktubre 2019, ito ay tinatawag na earthquake swarm o sunod-sunod na pag lindol tulad ng nangyari sa [[Lindol sa Batangas (2017)]] noong buwan ng Abril, ito ay kadahilan sa pag-galaw ng mga faults ito ay ang mga North at South Columbio Fault, Makilala Fault at Tangbulan Fault kasama rin ang M'lang Fault. : Oktubre 16; ay naitala ang 6.3 sa mga bayan ng M'lang, Tulunan at lungsod Kidapawan at ilan pang bayan at lungsod sa [[SOCCKSARGEN]], : Oktubre 29; ay naitala ang 6.6 sa mga bayan ng Tulunan, Makilala, Digos, Malungon at Kidapawan sa mga niyanig rin ng lindol noong Oktubre 16. Ang matinding napuruhan nito ay ang lungsod Kidapawan, : Oktubre 31, ay naitala ang 6.5 sa mga bayan Tulunan, Makilala, Kidapawan at Santa Cruz matapos ang lindol kinahaponan. {{Pangunahin|Bagyong Quiel}} * Nobyembre 23 - Sinalanta ni Quiel ang [[Cagayan]] at [[Isabela]] na nag iwan ng malawakang pag-baha at pag-kasira ng mga pananim gulay at palayan kahit malayo ito, Ito rin ay naminsala sa mga probisya ng [[Kanlurang Mindoro]] at [[Bataan]]. {{Pangunahin|Bagyong Tisoy}} * Disyembre 3 - Sinalanta ni Tisoy ang mga rehiyon ng [[Rehiyon ng Bicol]] at [[Mimaropa]], Nag-iwan ito ng malawakang pag-kasira ng mga jabahayn, palayan, pang-kahuyan {{Pangunahin|Lindol sa Davao del Sur ng 2019}} * Disyembre 15 - Niyanig ng 6.9 ang buong [[Mindanao]] ito ay namataan sa Matanao, Davao del Sur lubhang naapektuhan ang mga kalapit rehiyon nito. {{Pangunahin|Bagyong Ursula}} * Disyembre 25 - Sinalanta ni Ursula sa [[Araw ng Pasko]] ang mga taga-kanlurang kabisayaan sa isla ng Panay-Rehiyon 6. === Sining at Kalinangan === === Internasyonal na relasyon === === Palakasan === * Hulyo 21- Tinalo ni [[Manny Pacquiao]] si [[Keith Thurman]] sa pamamagitan ng split decision na naganap sa MGM Grand Garden Arena, Las Vegas, Nevada, Estados Unidos. == Mga Itinakdang Pangyayari == === Nakatakda === == Mga Paggunita == Sa karagdagan, inoobserbahan ng maraming lugar ang mga lokal na pista opisyal, tulad ng pagkakatatag ng kanilang bayan. Ito rin ay "espesyal na araw. " * Enero 1 – '''Unang Araw ng Bagong Taon''' * Enero 23 – ''[[Unang Republika ng Pilipinas]]'' * Pebrero 5 – ''[[Bagong Taong Tsino]]'', unang araw ng unang buwang lunar sa Kalendaryong Tsino. * Pebrero 25 – ''[[Rebolusyong EDSA ng 1986]]'' * Abril 9 – '''[[Araw ng Kagitingan]]''' * Abril 18 – '''[[Huwebes Santo]]''' * Abril 19 – '''[[Biyernes Santo]]''' * Abril 20 – ''[[Sabado de Gloria]]'' * Abril 27 – ''Araw ni Lapu-Lapu'' * Mayo 1 – '''[[Araw ng Paggawa]]''' * Mayo 13 – ''Araw ng Halalan'' * Hunyo 5 – [[Eid al-Fitr]], Pista ng Pagtatapos ng Ramadan * Hunyo 12 – '''[[Araw ng Kalayaan]]''' * Agosto 12 - [[Eid'l Adha]], Pista ng Pag-aalay * Agosto 21 – ''Araw ni Ninoy Aquino'' * Agosto 26 – '''Araw ng mga Bayani''' * Oktubre 31 – ''Special non-working holiday'' * Nobyembre 1 – ''[[Araw ng mga Patay]]'' * Nobyembre 30 – '''Araw ni Bonifacio''' * Disyembre 25 – '''[[Araw ng Pasko]]''' * Disyembre 30 – '''Araw ni Rizal''' * Disyembre 31 – ''Huling araw ng taon'' (Sa pagdiriwang ng Bagong Taon) ==Kamatayan== '''Enero''' * [[Enero 4]] – Homobono T. Cezar, (ipinanganak 1949), dating kinatawan ng [[Misamis Oriental]]<ref>{{cite news | url=https://news.mb.com.ph/2019/01/07/former-misamis-oriental-rep-homobono-t-cezar-dies-of-cardiac-arrest/ | title=Dating Kinatawan ng Misamis Oriental na si Homobono T. Cezar, namatay dahil sa atake sa puso | newspaper=[[Manila Bulletin]] | date=Enero 7, 2019 | access-date=Enero 7, 2019 | archive-date=Abril 17, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190417232239/https://news.mb.com.ph/2019/01/07/former-misamis-oriental-rep-homobono-t-cezar-dies-of-cardiac-arrest/ | url-status=dead }}</ref> * [[Enero 6]] – George Hofer, (ipinanganak noong 1939), dating Gobernador ng [[Zamboanga Sibugay]]<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/680515/zamboanga-sibugay-founding-father-passes-away-at-80/story/ | title=Pumanaw ang founding father ng Zamboanga Sibugay sa edad na 80 | work=GMA News | date=Enero 7, 2019 | access-date=Enero 7, 2019}}</ref> * [[Enero 7]] - [[Carmencita Reyes]], Pilipinong pulitiko (ipinanganak 1931) * [[Enero 12]] – Nes Pamilar, (ipinanganak 1966), [[volleyball]] punong coach<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/681190/volleyball-champion-coach-nes-pamilar-dies-he-was-52/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang kampeon ng coach ng volleyball na si Nes Pamilar, siya ay 52 | date=Enero 12, 2019 | access-date=Enero 12, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/nes-pamilar-52-passes-away/138429 | work=Tiebreaker Times | title=Pumanaw si Nes Pamilar, 52 | date=Enero 12, 2019 | petsa-ng-pag-access=Enero 12, 2019}}</ref> * [[Enero 19]] - [[Henry Sy]], Pilipino-Tsinong negosyante (ipinanganak 1924) * Enero 28 – [[Pepe Smith]] ''(ipinanganak 1947)'', musikero ng ''Pinoy rock''<ref name="d5yr" /> '''Pebrero''' * Pebrero 9 – [[Bentong]] ''(ipinanganak 1964)'', aktor-komedyante<ref name="d5yr" /> * [[Pebrero 11]] - [[Armida Siguion-Reyna]], Pilipinong mang-aawit, artista at tagapangulo ng [[MTRCB]] (ipinanganak 1930) * [[Pebrero 20]] - [[Francisco Mañosa]], Arkitektura (ipinanganak 1931) * [[Pebrero 23]]: ** [[Nestor Espenilla Jr.]], Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] (ipinanganak 1958) ** Kristoffer King, (ipinanganak 1983), aktor sa indie film<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/02/23/19/indie-actor-kristoffer-king-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang indie actor na si Kristoffer King | date=Pebrero 23, 2019 | access-date=Pebrero 24, 2019}}</ref> '''Marso''' * [[Marso 5]] – Annie Brazil, (ipinanganak 1933), mang-aawit ng jazz<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/life/03/06/19/jazz-queen-annie-brazil-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang reyna ng jazz na si Annie Brazil | date=Marso 6, 2019 | access-date=Marso 6, 2019}}</ref> * [[Marso 8]] - [[Boyong Baytion]], Pilipinong Direktor * Marso 9 – [[Chokoleit]] ''(ipinanganak 1972)'', aktor-komedyante<ref name="d5yr" /> * [[Marso 13]] – [[Ghazali Jaafar]], (ipinanganak 1943), Pangalawang tagapangulo ng [[Moro Islamic Liberation Front]]<ref>{{Banggitin ang web | url=http://cnnphilippines.com/news/2019/3/13/milf-ghazali-jaafar-death-bangsamoro.html | work=[[CNN Philippines]] | title=Namatay ang Tagapangulo ng Bangsamoro Transition Commission na si Ghazali Jaafar | date=Marso 13, 2019 | access-date=Marso 13, 2019 | archive-date=Marso 16, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190316042851/http://cnnphilippines.com/news/2019/3/13/milf-ghazali-jaafar-death-bangsamoro.html | url-status=dead }}</ref> ** Maria "Bulaklak" Ausente, (b. 1989), Dating [[TV Patrol Panay]] at [[GMA News]] correspondent<ref>{{Cite web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/688014/former-gma-reporter-maria-bulaklak-ausente-passes-away/story/ | work=[[GMA News]] | title=Former GMA reporter Maria Bulaklak Ausente pumanaw | petsa=Marso 14, 2019 | access-date=Marso 14, 2019}}</ref> * [[Marso 18]] – Augusto Victa, (b. 1931), dating artista sa drama sa TV at radyo<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/226139-radio-drama-actor-augusto-victa-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang aktor sa drama sa radyo na si Augusto Victa | date=Marso 20, 2019 | access-date=Marso 20, 2019}}</ref> * [[Marso 31]] – Ferdie Marquez, founding member ng [[True Faith (banda)|True Faith]]<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/03/31/19/true-faith-original-member-ferdie-marquez-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang orihinal na miyembro ng True Faith na si Ferdie Marquez | date=Marso 31, 2019 | access-date=Marso 31, 2019}}</ref> '''Abril''' * [[Abril 4]] – Mark Joseph Ubalde, (ipinanganak 1986), dating [[GMA News]] at [[News5]] reporter, kontribyutor at mananaliksik ng [[VERA Files]]<ref>{{Cite web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/metro/690258/former-reporter-mark-joseph-ubalde-passes-away/story/?top_picks&order=1 | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang dating reporter na si Mark Joseph Ubalde | date=Abril 4, 2019 | access-date=Abril 4, 2019}}</ref> * [[Abril 16]] – [[Jose Mari Gonzales]], (ipinanganak 1938), aktor at politiko.<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com//nation/228347-jose-mari-gonzalez-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw na ang dating kongresista at aktor na si Jose Mari Gonzalez | date=Abril 16, 2019 | access-date=Abril 16, 2019}}</ref> * [[Abril 19]] – [[Rodolfo Severino Jr.]], (ipinanganak 1936), dating Kalihim-Heneral ng ASEAN (1998–2002), at embahador sa Malaysia (1989–1992)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://news.mb.com.ph/2019/04/20/former-ambassador-rodolfo-severino-jr-passes-away-at-82/ | work=[[Manila Bulletin]] | title=Pumanaw ang dating ambassador na si Rodolfo Severino Jr. sa edad na 82 | date=Abril 20, 2019 | access-date=Abril 20, 2019 | archive-date=Abril 20, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190420081434/https://news.mb.com.ph/2019/04/20/former-ambassador-rodolfo-severino-jr-passes-away-at-82/ | url-status=dead }}</ref> * [[Abril 25]] – Levy P. Laus, (ipinanganak noong 1951), CEO ng Laus Group Company<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.autoindustriya.com/auto-industry-news/laus-group-chairman-dies-in-tragic-chopper-crash.html | work=Auto Industriya | title=Tagapangulo ng Laus Group, namatay sa isang trahedya na pagbagsak ng helikopter | date=Abril 25, 2019 | access-date=Abril 25, 2019}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/nation/228962-helicopter-crash-bulacan-april-25-2019 | work=[[Rappler]] | title=Negosyante mula Pampanga na si Levy Laus, 2 iba pa, patay sa pagbagsak ng helikopter sa Bulacan | date=Abril 25, 2019 | access-date=Abril 25, 2019}}</ref> * [[Abril 28]]: ** Fred Espinoza, (ipinanganak noong 1928), reporter at kolumnista<ref>{{Cite web | url=https://www.sunstar.com.ph/article/1803469/Cebu/Local-News/Retired-SunStar-journalist-dies-at-91 | work=Sun Star Cebu | title=Retired SunStar journalist, pumanaw sa edad na 91 | date=Abril 30, 2019 | access-date=Abril 30, 2019}}</ref> ** Teresita Ojeda, (ipinanganak 1930), miyembro ng lupon ng [[Cultural Center of the Philippines]] (CPP) (1999–2007)<ref>{{Cite web | url=https://www.abs-cbn.com/life/05/03/19/tessie-luz-ccp-board-member-and-art-patron-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Tessie Luz, miyembro ng lupon ng CCP at patron ng sining, pumanaw | date=Mayo 3, 2019 | access-date=Mayo 3, 2019}}</ref> * [[Abril 30]] – Vic Vic Villavicencio, (ipinanganak 1952), tagapagtatag ng Triple V Group of Companies<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/692972/kamayan-dad-s-founder-vic-vic-villavicencio-passes-away/story/?trending | work=[[GMA News]] | title=Kamayan, Pumanaw na ang tagapagtatag ng kanyang ama na si Vic Vic Villavicencio | date=Mayo 1, 2019 | access-date=Mayo 1, 2019}}</ref> '''Mayo''' * [[Mayo 4]] – [[Prospero Nograles]], (ipinanganak 1947), dating miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] mula sa [[Lungsod ng Davao]] sa [[Distritong pambatas ng Lungsod ng Davao|Unang Distrito]] (2001–2010) at [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Ika-22 Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] (2008–2010)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/news/05/04/19/ex-speaker-prospero-nograles-passes-away | work=[[ABS CBN News]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker na si Prospero Nograles | petsa=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/693316/former-speaker-nograles-passes-away/story/?headline | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker na si Nograles | date=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref><ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/nation/229667-former-house-speaker-prospero-nograles-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang Dating Ispiker ng Mababang Kapulungan na si Prospero Nograles sa edad na 71 | date=Mayo 4, 2019 | access-date=Mayo 4, 2019}}</ref> * [[Mayo 7]]: ** [[Karina Constantino-David]], (ipinanganak 1946) aktibistang pampulitika at lingkod-bayan<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.abs-cbn.com/news/05/08/19/ex-csc-chairperson-karina-david-dies-at-73 | work=[[ABS CBN News]] | title=Dating tagapangulo ng CSC na si Karina David ay pumanaw sa edad na 73 | date=Mayo 8, 2019 | access-date=Mayo 8, 2019}}</ref> ** [[Vicente Emano]], (b. 1943) dating Gobernador ng [[Misamis Oriental]] (1988–1998) at Alkalde ng [[Cagayan de Oro]] (1998–2007, 2010–2013)<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/nation/229896-ex-cagayan-de-oro-mayor-vicente-emano-dies | trabaho=[[Rappler]] | title=Ex-Cagayan de Oro mayor Vicente Emano dies | petsa=Mayo 7, 2019 | access-date=Mayo 7, 2019}}</ref> ** [[Joel Virador]], (ipinanganak 1967) dating miyembro ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (2003–2007)<ref>{{Cite web | url=https://www.pna.gov.ph/articles/1069158 | work=Philippine News Agency | title=Dating kongresista ng Bayan Muna party-list, pumanaw sa edad na 52 | date=Mayo 7, 2019 | access-date=Mayo 7, 2019}}</ref> * [[Mayo 8]] – Rudy Francisco, (ipinanganak 1923), aktor at abogado<ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/230071-rudy-francisco-dies | work=[[Rappler]] | title=Si Rudy Francisco, ang lolo mula sa iconic na patalastas ng McDonald's, ay pumanaw sa edad na 96 | date=Mayo 8, 2019 | access-date=Mayo 8, 2019}}</ref> * [[Mayo 9]] – [[Abul Khayr Alonto]], (isinilang noong 1945) dating chairman ng [[ Pangasiwaang Pangkaunlaran ng Mindanao]] (mula noong 2016)<ref>{{Cite web | url=https://www.mindanews.com/top-stories/2019/05/minda-chair-alonto-passes-away-at-73/ | work=Minda News | title=Si MinDA chair Alonto ay pumanaw sa edad na 73 | date=Mayo 10, 2019 | access-date=Mayo 10, 2019}}</ref> * [[Mayo 11]] – Rosa Olondriz Caram, (ipinanganak 1925), dating officer-in-charge (OIC) mayor ng Iloilo City (1986–87)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/move-ph/230410-iloilo-city-first-female-oic-mayor-dies | work=[[Rappler]] | title=Namatay ang unang babaeng OIC mayor ng Iloilo City sa edad na 94 | date=Mayo 14, 2019 | access-date=Mayo 14, 2019}}</ref> * [[Mayo 15]]: ** Bienvenido Alejandro, (ipinanganak 1926), isa sa mga nagtatag ng Papemelroti<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/694556/papemelroti-co-founder-bienvenido-alejandro-has-passed-away/story/?top_picks&order=3 | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw na ang co-founder ni Papemelroti na si Bienvenido Alejandro | date=Mayo 15, 2019 | access-date=Mayo 15, 2019}}</ref> ** Si Crescencia Lucero, (ipinanganak noong 1942), miyembro ng Franciscan Sisters of the Immaculate Conception (SFIC) at tagapangulo ng Task Force Detainees of the Philippines (TFDP)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/694582/human-rights-advocate-sister-cresencia-lucero-dies-in-jakarta/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang tagapagtaguyod ng karapatang pantao na si Sister Cresencia Lucero sa Jakarta | date=Mayo 15, 2019 | access-date=Mayo 15, 2019}}</ref> * [[Mayo 19]] – Susan Papa, (ipinanganak noong 1955), pangulo ng [[Philippine Swimming League]] (PSL)<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.rappler.com/sports/by-sport/other-sports/231060-susan-papa-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang pinuno ng Philippine Swimming League na si Susan Papa | date=Mayo 20, 2019 | access-date=Mayo 20, 2019}}</ref> * [[Mayo 23]] – Jojo A. Robles, (ipinanganak 1962), mamamahayag at dating punong patnugot ng [[Manila Standard]] at [[The Manila Times]]<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.manilatimes.net/times-columnist-jojo-robles-writes-30/558708/ | work=[[The Manila Times]] | title=Ang kolumnista ng Times na si Jojo Robles ay sumulat ng 30 | date=Mayo 23, 2019 | access-date=Mayo 23, 2019}}</ref> * [[Mayo 30]] – Clinton Palanca, (ipinanganak 1974), may-akdang nagwagi ng parangal at isa sa mga nangungunang manunulat ng pagkain sa Pilipinas<ref>{{Banggitin ang web | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/696146/award-winning-writer-clinton-palanca-passes-away/story/ | work=[[GMA News]] | title=Pumanaw ang nagwaging manunulat na si Clinton Palanca | date=Mayo 30, 2019 | access-date=Mayo 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.rappler.com/life-and-style/books/231857-clinton-palanca-dies | work=[[Rappler]] | title=Pumanaw ang nagwaging manunulat na si Clinton Palanca | date=Mayo 30, 2019 | access-date=Mayo 30, 2019}}</ref> * [[Mayo 31]] - [[Gary Lising]], Pilipinong komedyante (ipinanganak 1942) '''Hunyo''' * [[Hunyo 18]] – Ricardo "Ricky" Ramirez, dating alkalde ng Medellin, Cebu<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/698185/ex-cebu-town-mayor-shot-dead-inside-hospital-police/story/?top_picks&order=3 | title=Dating alkalde ng bayan ng Cebu, binaril at namatay sa loob ng ospital —pulis | work=GMA News | date=Hunyo 19, 2019 | access-date=Hunyo 19, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/233448-ex-medellin-cebu-mayor-shot-dead-inside-hospital-june-2019 | title=Dating alkalde ng bayan ng Cebu, binaril at namatay sa loob ng ospital | work=[[Rappler]] | date=Hunyo 19, 2019 | petsa-ng-pag-access=Hunyo 19, 2019}}</ref> * Hunyo 20 – [[Eddie Garcia]] ''(ipinanganak 1929)'', aktor<ref name="d5yr" /> * [[Hunyo 21]]: ** Jacqui Magno, (ipinanganak 1954) mang-aawit ng jazz<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/jazz-singer-jacqui-magno-65/572780/ | title=Mangang-aawit ng jazz na si Jacqui Magno, 65 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Hunyo 21, 2019 | access-date=Hunyo 21, 2019}}</ref> ** Andres Ma. Brillantes Bernos, dating gobernador ng [[Abra (lalawigan)|Abra]]<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/698608/ex-abra-governor-andres-bernos-passes-away/story/?just_in | title=Pumanaw na ang dating gobernador ng Abra na si Andres Bernos | work=GMA News | date=Hunyo 23, 2019 | access-date=Hunyo 23, 2019}}</ref> ** April Love Jordan, (ipinanganak 1988) na nanalo sa patimpalak ng kagandahan; [[Miss World Philippines 2012]] (Ikatlong Prinsesa)<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/06/24/19/beauty-queen-april-love-jordan-passes-away-after-battling-liver-cancer | title=Pumanaw ang reyna ng kagandahan na si April Love Jordan matapos makipaglaban sa kanser sa atay | work=ABS-CBN News | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/233817-april-love-jordan-dies | title=Pumanaw ang reyna ng kagandahan na si April Love Jordan sa edad na 31 | work=[[Rappler]] | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/698834/filipina-beauty-queen-april-love-jordan-succumbs-to-cancer/story/ | title=Pinakamagandang reyna na si April Love Jordan, pumanaw dahil sa kanser | work=GMA News | date=Hunyo 24, 2019 | access-date=Hunyo 24, 2019}}</ref> * [[Hunyo 30]] – Miguel Bonalos, (ipinanganak noong [[1999 sa Pilipinas|1999)]] dating manlalaro ng basketball<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/basketball/699782/san-sebastian-juniors-player-miguel-bonalos-passes-away/story/ | title=Pumanaw na ang manlalaro ng San Sebastian juniors na si Miguel Bonalos | work=GMA News | date=Hulyo 3, 2019 | access-date=Hulyo 3, 2019}}</ref> '''Hulyo''' * [[Hulyo 1]] – Renato Lumawag, (ipinanganak 1944) beteranong photojournalist<ref>{{cite news | url=https://newsinfo.inquirer.net/1136546/photojournalist-rene-lumawag-dies-at-74 | title=Photojournalist Rene Lumawag, namatay sa edad na 74 | newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] | date=Hulyo 2, 2019 | access-date=Hulyo 2, 2019}}</ref> * [[Hulyo 7]] – Jose Balajadia Jr., (ipinanganak 1944) dating Sergeant-at-Arms ([[Senado ng Pilipinas]])<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/700135/ex-senate-sergeant-at-arms-balajadia-passes-away/story/ | title=Dating Sarhento-at-Arms Balajadia, pumanaw | work=GMA News | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 8, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/news/07/07/19/ex-senate-sergeant-at-arms-balajadia-passes-away | title=Dating Sarhento-at-arms Balajadia, pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://cnnphilippines.com/news/2019/7/7/sergeant-at-arms-jose-balajadia-passed-away.html | title=Dating Sarhento-At-Arms ng Senado na si Jose Balajadia, pumanaw dahil sa pagpalya ng puso | work=CNN Philippines | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019 | archive-date=Hulyo 7, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190707061905/https://cnnphilippines.com/news/2019/7/7/sergeant-at-arms-jose-balajadia-passed-away.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/234773-former-senate-sergeant-at-arms-jose-balajadia-dies | title=Dating sarhento-at-arms ng Senado na si Balajadia, pumanaw | work=[[Rappler]] | date=Hulyo 7, 2019 | access-date=Hulyo 7, 2019}}</ref> * [[Hulyo 8]] – Chito Arceo, (ipinanganak 1949) dating aktor at ehekutibo sa pagbebenta sa telebisyon<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/08/19/chicks-to-chicks-actor-chito-arceo-dies | title='Chicks to Chicks' aktor na si Chito Arceo ay pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 8, 2019 | access-date=Hulyo 8, 2019}}</ref> * [[Hulyo 9]] – [[Martin I. Tinio, Jr.]], (ipinanganak 1943) antiquarian, historyador ng sining, curator, interior designer<ref>{{Banggitin ang balita|url=https://lifestyle.inquirer.net/340461/martin-sonny-tinio-jr-antiques-expert-and-social-historian-passes-away-76/#:~:text=Writer%2C%20historian%2C%20antiques%20expert%20and,ay%20sinunog%20noong%20Hulyo%2020.|title=Si Martin 'Sonny' Tinio Jr., eksperto sa mga antigo at historyador ng lipunan, ay pumanaw; 76|petsa=11 Hulyo 2019|pahayagan=[[Philippine Daily Inquirer]]|access-date=22 Disyembre 2020|language=en-US}}</ref> * [[Hulyo 21]] – [[Claro Pellosis]], (ipinanganak 1960) Olympic sprinter<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/sports/by-sport/other-sports/235986-claro-pellosis-dies | title=Claro Pellosis, coach ni Lydia de Vega, pumanaw | work=[[Rappler]] | date=Hulyo 22, 2019 | access-date=Hulyo 22, 2019}}</ref> * [[Hulyo 29]] – Jasmin Basar (DJ Jasmin), (ipinanganak 1984) Radio DJ ([[DWRR-FM|MOR 101.9]])<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/30/19/dj-jasmin-of-mor-1019-dies | title=DJ Jasmin ng MOR 101.9 namatay | work=ABS-CBN News | date=Hulyo 30, 2019 | access-date=Hulyo 31, 2019}}</ref> '''Agosto''' * [[Agosto 8]] – Pastor "Boy" Saycon, (ipinanganak 1951) estratehista sa politika at miyembro ng EDSA People Power Commission<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/boy-saycon-passes-away-at-68/597572/ | title='Boy' Saycon pumanaw sa edad na 68 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Agosto 10, 2019 | access-date=Agosto 10, 2019}}</ref> * [[Agosto 16]] – Eddie Baddeo, (ipinanganak 1961) fashion designer<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/08/16/19/designer-eddie-baddeo-passes-away | title=Designer Eddie Baddeo pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/fashion/237870-designer-eddie-baddeo-dies | title=Namatay ang Disenyong si Eddie Baddeo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> * [[Agosto 8]] – Pastor "Boy" Saycon, (ipinanganak 1951) estratehista sa politika at miyembro ng EDSA People Power Commission<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/boy-saycon-passes-away-at-68/597572/ | title='Boy' Saycon pumanaw sa edad na 68 | newspaper=[[The Manila Times]] | date=Agosto 10, 2019 | access-date=Agosto 10, 2019}}</ref> * [[Agosto 16]] – Eddie Baddeo, (ipinanganak 1961) fashion designer<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/08/16/19/designer-eddie-baddeo-passes-away | title=Designer Eddie Baddeo pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/fashion/237870-designer-eddie-baddeo-dies | title=Namatay ang Disenyong si Eddie Baddeo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 16, 2019 | access-date=Agosto 16, 2019}}</ref> * [[Agosto 18]] – Sophia Corullo, (ipinanganak [[2013 sa Pilipinas|2013]]) batang aktres<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/238206-child-actress-sophia-corullo-dies/ | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophia Corullo | work=[[Rappler]] | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/21/19/child-actress-sophie-corullo-dies | title=Pumanaw na ang batang aktres na si Sophie Corullo | work=ABS-CBN News | date=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref> * [[Agosto 19]] - [[Gina Lopez]], dating kalihim ng DENR at host ng ''G-Diaries'' (ipinanganak 1953) * [[Agosto 20]] – [[Ernesto Lariosa]], (ipinanganak 1944) Manunulat, makata, at kolumnista na Cebuano<ref>{{cite news | url=https://www.sunstar.com.ph/article/1819595 | title=Superbalita Ang kolumnista ng Cebu na si Ernesto Lariosa ay sumulat ng 30 | work=Sun Star Cebu | date=Agosto 20, 2019 | access-date=Agosto 20, 2019 | archive-date=Setyembre 5, 2019 | archive-url=https://archive.today/20190905160936/https://www.sunstar.com.ph/article/1819595 | url-status=dead }}</ref> * [[August 21]] – [[Julian Daan]] a.k.a. Esteban "Teban" Escudero, (b. 1945) radio personality ([[DYHP]]), aktor, komedyante, nanunungkulan [[Talisay City, Cebu|Talisay City]] councillor at dating [Gorcineref] na miyembro ng [[Miyembro ng Lupon ng Pilipinas]] balita | url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-news/2019/08/22/1945466/teban-74-passes-away | title=Teban, 74, pumanaw | work=The Freeman (newspaper){{!}}The Freeman | petsa=Agosto 21, 2019 | access-date=Agosto 21, 2019}}</ref> * [[Agosto 25]] – [[Mona Lisa (artista)|Gloria Lerma Yatco]], (ipinanganak 1922) aktres<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/25/19/veteran-actress-mona-lisa-passes-away | title=Pumanaw ang beteranong aktres na si Mona Lisa | work=ABS-CBN News | date=Agosto 25, 2019 | access-date=Agosto 25, 2019}}</ref> '''Setyembre''' * [[Setyembre 8]] - [[Lito Legaspi]], Pilipinong aktor (ipinanganak 1942) * [[Setyembre 9]] – Sari Yap, (ipinanganak 1962) tagapagtatag ng Mega Magazine<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/life-and-style/1019-lifestyle/239670-sari-yap-dies | title='Mega' founder Sari Yap dies | work=[[Rappler]] | date=Setyembre 9, 2019 | access-date=Setyembre 9, 2019}}</ref> * [[Setyembre 13]] – [[Rene Espina]], (ipinanganak 1929) dating senador at gobernador ng Cebu<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/708123/former-senator-and-cebu-governor-rene-espina-dies-palace-expresses-sympathy/story/?top_picks&order=2 | title=Dating senador at gobernador ng Cebu na si Rene Espina, pumanaw na; Nakikiramay ang Palasyo | work=GMA News | date=Setyembre 15, 2019 | access-date=Setyembre 15, 2019}}</ref> * [[Setyembre 21]] – [[Mel Chionglo]], (ipinanganak 1946) direktor ng pelikula at taga-disenyo ng produksyon<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/708878/burlesk-king-director-mel-chionglo-dies/story/ | title='Burlesk King' direktor na si Mel Chionglo, pumanaw na | work=GMA News | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> ** Isah Red, (ipinanganak 1952) kolumnista sa showbiz (''[[Daily Tribune (Pilipinas)|The Daily Tribune]]'')<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/entertainment/news/240688-showbiz-editor-isah-red-dies | title=Showbiz editor Isah Red dies | work=Rappler | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> ** Lyndon Lee Suy, (ipinanganak 1964) dating Tagapagsalita ng DOH<ref>{{cite news | url=https://newsinfo.inquirer.net/1167705/ex-doh-spokesperson-dr-lyndon-lee-suy-passes-away | title=Dating tagapagsalita ng DOH na si Dr. Lyndon Lee Suy, pumanaw | newspaper=Philippine Daily Inquirer | date=Setyembre 21, 2019 | access-date=Setyembre 21, 2019}}</ref> * [[Setyembre 22]] – Nelson Navarro, (ipinanganak 1948) beteranong mamamahayag at awtor<ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/news/09/22/19/veteran-columnist-and-author-nelson-navarro-passes-away | title=Beteranong kolumnista at awtor na si Nelson Navarro, pumanaw | work=ABS-CBN News | date=Setyembre 22, 2019 | access-date=Setyembre 22, 2019}}</ref> * [[Setyembre 24]] – [[Luisito M. Reyes|Luisito Reyes]], (ipinanganak 1930) dating gobernador ng [[Marinduque]]<ref>{{Cite web|last=Mataac|first=Romeo A. Jr.|title=Dating gobernador ng Marinduque na si Luisito Reyes, pumanaw na|url=https://marinduquenews.com/2019/09/24/former-marinduque-governor-luisito-reyes-pumanaw-na/|access-date=Hunyo 22, 2020|website=marinduquenews.com|language=en-US|archive-date=Setyembre 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924025856/https://marinduquenews.com/2019/09/24/former-marinduque-governor-luisito-reyes-pumanaw-na/|url-status=dead}}</ref> ** Jojit Paredes, (ipinanganak noong 1951) dating aktor at mang-aawit<ref>{{cite news | url=https://www.pep.ph/news/local/146349/70s-matinee-idol-jojit-paredes-dies-at-68-a734-20190925 | title='70s matinee idol Jojit Paredes pumanaw sa edad na 68 | work=Philippine Entertainment Portal | date=Setyembre 25, 2019 | access-date=Setyembre 25, 2019 | language=fil}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/25/19/former-matinee-idol-jojit-paredes-dies | title=Namatay ang dating matinee idol na si Jojit Paredes | work=ABS-CBN News | date=Setyembre 25, 2019 | access-date=Setyembre 25, 2019}}</ref> '''Oktubre''' * Oktubre 4 – [[Tony Mabesa]], aktor pang-entablado at isa sa mga nagpasimula ng teatro pampamantasan sa bansa<ref name="d5yr">{{cite news |title=In loving memory: Famous personalities who died in the past 5 years |url=https://starcinema.abs-cbn.com/2021/11/15/news/famous-personalities-who-died-in-the-past-5-years-70666/ |work=[[Star Cinema]] |publisher=[[ABS-CBN]] |date=2021-11-15 |access-date=2022-01-17}}</ref> * [[Oktubre 5]] - [[Amalia Fuentes]], Pilipinang aktres (ipinanganak 1940) ** Bobby Baruelo, (ipinanganak 1961) dating direktor ng [[Bureau of Fire Protection|BFP]] (2016–2017)<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/710568/ex-bfp-director-baruelo-dies-at-58-due-to-cardiac-arrest/story/ | title=Dating direktor ng BFP na si Baruelo ay namatay sa edad na 58 dahil sa cardiac arrest | work=GMA News | date=Oktubre 5, 2019 | access-date=Oktubre 5, 2019}}</ref> * [[Oktubre 8]] – [[Carlos Celdran]], (ipinanganak 1972) aktibista sa kultura at artista sa pagtatanghal<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/242024-carlos-celdran-death | title=Namatay si Carlos Celdran sa edad na 46 | trabaho=Rappler | petsa=Oktubre 8, 2019 | access-date=Oktubre 8, 2019}}</ref> * [[Oktubre 9]] – Charlie Yuson III, bise alkalde ng [[Batuan, Masbate]]<ref>{{cite news | url=https://www.rappler.com/nation/242140-masbate-town-vice-mayor-dies-manila-ambush | title=Bise mayor ng bayan ng Masbate, namatay sa pananambang sa Maynila | trabaho=Rappler | petsa=Oktubre 9, 2019 | access-date=Oktubre 9, 2019}}</ref> * [[Oktubre 20]]: ** [[Aquilino Pimentel Jr.]], (ipinanganak 1933) dating [[Senador ng Pilipinas]] (1987–1992, 1998–2010) at ika-23 [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] (2000–2001)<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/1179621/former-senate-president-nene-pimentel-passes-away |title=Pumanaw ang dating Pangulo ng Senado na si Nene Pimentel |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Oktubre 20, 2019 |access-date=Oktubre 20, 2019}}</ref> ** Jon Ross Delos Santos a.k.a. Lil John, fliptop rapper<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/712489/cops-eye-love-triangle-in-slay-of-fliptop-rapper-lil-john-in-imus/story/ |title=Pinapanood ng mga pulis ang love triangle sa pagpatay sa Fliptop rapper na si Lil John sa Imus |work=GMA News |date=Oktubre 21, 2019 |access-date=Oktubre 21, 2019}}</ref> * [[Oktubre 25]] – David Navarro, alkalde ng [[Clarin, Misamis Occidental]]<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/243571-things-to-know-about-david-navarro-mayor-killed-in-cebu-city |title=Sino si David Navarro, ang alkalde mula sa Mindanao na napatay sa Cebu City? |work=Rappler |date=Oktubre 28, 2019 |access-date=Oktubre 30, 2019}}</ref> '''Nobyembre''' * [[Nobyembre 1]] – Datu Ombra Sinsuat, alkalde ng [[Datu Odin Sinsuat, Maguindanao]]<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/11/01/19/maguindanao-town-mayor-ombra-sinsuat-passes-away-due-national | malayo dahil sa sakit |work=ABS-CBN News |date=November 1, 2019 |access-date=November 1, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.ndbcnews.com.ph/news/datu-odin-sinsuat-town-mayor-ombra-sinsuat-dies |Sintitle=NovemberDat-dies |3=NDBC News |date=Nobyembre 1, 2019 |access-date=Nobyembre 1, 2019 |title=Archive copy |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407032606/https://www.ndbcnews.com.ph/news/datu-odin-sinsuat-town-mayor-ombra-sinsuat-dies |url-status=dead }}</ref> * [[Nobyembre 5]] – Rodolfo Albano Jr., (ipinanganak 1934) Kinatawan ng LPGMA party-list at dating kinatawan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]]<ref>{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1085152 |title=LPGMA Party-list Rep. Rodolfo Albano Jr. pumanaw sa edad na 85 |work=Philippine News Agency |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/nation/244224-lpgma-congressman-rodolfo-albano-jr-dies |title=LPGMA congressman Albano pumanaw sa edad na 85 |work=Rappler |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/714317/lpgma-rep-rodolfo-albano-jr-passes-away/story/ |title=Pumanaw si Kinatawan Rodolfo Albano Jr. ng LPGMA |work=GMA News |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/11/05/19/lpgma-rep-rodolfo-albano-jr-passes-away |title=Pumanaw si Kinatawan Rodolfo Albano Jr. ng LPGMA |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 5, 2019 |access-date=Nobyembre 5, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 9]] – [[John Gokongwei|John Gokongwei Jr.]], (ipinanganak 1926) negosyanteng negosyante (JG Summit Holdings)<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/10/19/john-gokongwei-jr-passes-away-at-93 |title=Pumanaw si John Gokongwei Jr. sa edad na 93 |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/714877/john-gokongwei-jr-dies-at-93/story/?headline |title=Pumanaw si John Gokongwei Jr. sa edad na 93 |work=GMA News |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/business/2019/11/10/john-gokongwei-jr-passed-away-at-93.html |title=Pumanaw ang negosyanteng si John Gokongwei, Jr. sa edad na 93 |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019 |archive-date=Nobyembre 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110033659/https://www.cnnphilippines.com/business/2019/11/10/john-gokongwei-jr-passed-away-at-93.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244552-john-gokongwei-dies-november-2019 |title=Pumanaw ang tycoon na si John Gokongwei, 93 |work=Rappler |date=Nobyembre 10, 2019 |access-date=Nobyembre 10, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 11]] – [[Lucio Tan Jr.|Lucio "Bong" Tan Jr.]], (ipinanganak 1966) pangulo ng Philippine Airlines Holdings Inc. (PHI)<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/714966/pal-holdings-president-lucio-tan-jr-53-passes-away/story/ |title=Pumanaw ang pangulo ng PAL Holdings na si Lucio Tan Jr., 53 |work=GMA News |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244620-pal-holdings-president-lucio-tan-jr-dies |title=PAL Holdings president Bong Tan, pumanaw na |work=Rappler |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/11/19/billionaire-lucio-tans-namesake-son-dies |title=Anak ng bilyonaryong si Lucio Tan, pumanaw na |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2019/11/11/Lucio-Bong-Tan-Jr-dies.html |title=Pal Holdings President Bong Tan, pumanaw na |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 11, 2019 |access-date=Nobyembre 11, 2019 |archive-date=Nobyembre 11, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111073611/https://cnnphilippines.com/news/2019/11/11/Lucio-Bong-Tan-Jr-dies.html |url-status=dead }}</ref><ref>[https://business.inquirer.net/283118/pal-holdings-president-lucio-tan-jr-dies PAL Holdings president Lucio 'Bong' Tan Jr., pumanaw na]</ref> * [[Nobyembre 14]] – Jose "Pepe" Ong, (ipinanganak 1941) chairman at co-founder ng [[CDO Foodsphere|CDO Foodsphere Inc.]]<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/business/244970-cdo-foodsphere-chairman-jose-ong-dies |title=Pumanaw ang chairman ng CDO na si Pepe Ong sa edad na 78 |work=Rappler |date=Nobyembre 14, 2019 |access-date=Nobyembre 14, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/11/15/19/cdo-chairman-jose-ong-passes-away |title=Pumanaw ang chairman ng CDO na si Jose Ong |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 15, 2019 |access-date=Nobyembre 15, 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/715543/cdo-chairman-jose-ong-passes-away/story/ |title=Pumanaw na ang chairman ng CDO na si Jose Ong sa edad na 78 |work=GMA News |date=Nobyembre 15, 2019 |access-date=Nobyembre 15, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 16]] – [[Elizabeth Gokongwei|Elizabeth Yu Gokongwei]] (isinilang noong 1934) asawa ng yumaong negosyanteng si [[John Gokongwei]].<ref>{{Cite web|url=https://www.abs-cbn.com/business/11/16/19/john-gokongwei-jrs-widow-elizabeth-passes-away|title=Pumanaw na ang balo ni John Gokongwei Jr. na si Elizabeth|website=ABS-CBN Balita|access-date=Nobyembre 16, 2019}}</ref> * [[Nobyembre 30]] – [[Milagrosa Tan]], (ipinanganak 1958) nanunungkulang gobernador ng [[Samar (lalawigan)|Samar]] '''Disyembre''' * [[Disyembre 1]] – [[Edgardo Gomez]], (ipinanganak 1938) biologist.<ref>[https://www.rappler.com/nation/246291-national-scientist-edgardo-gomez-dies Pambansang Siyentipiko Edgardo Gomez, kampeon sa pangangalaga ng coral reef, pumanaw]</ref> ** Licerna Abunda, (ipinanganak 1929) politiko at ina ni [[Boy Abunda]].<ref>[https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/02/19/boy-abundas-mother-passes-away-at-90 Pumanaw ang ina ni Boy Abunda sa edad na 90]</ref><ref>[https://www.sunstar.com.ph/article/1834520 Ina ng host ng talk show sa telebisyon na si Boy Abunda, pumanaw sa edad na 90]</ref> * [[Disyembre 9]] – [[Mico Palanca]] ''(ipinanganak 1978)'', aktor<ref name="d5yr" /> * [[Disyembre 13]] – Cesar Apolinario, (ipinanganak 1973) [[GMA News and Public Affairs|GMA News]] reporter at host ng [[iJuander]]<ref>{{cite news |title=GMA reporter Cesar Apolinario pumanaw na |url=https://newsinfo.inquirer.net/1201331/fwd-embargo-gma-reporter-cesar-apolinario-passes-away |access-date=Disyembre 14, 2019 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> *[[Disyembre 18]] – Nestor Fongwan, (ipinanganak 1951) kinatawan ng [[Pambatasan na distrito ng Benguet|Lone District of Benguet]] at dating gobernador ng [[Benguet|the lalawigan]].<ref>[https://www.rappler.com/philippines/247498-benguet-representative-nestor-fongwan-dies/ Kinatawan ng Benguet na si Nestor Fongwan, pumanaw sa edad na 68]</ref><ref>[https://www.abs-cbn.com/news/12/19/19/benguet-solon-nestor-fongwan-dies-at-68 Ang solon ng Benguet na si Nestor Fongwan, pumanaw sa edad na 68]</ref> * [[Disyembre 21]] – [[Gerry Alanguilan]], (ipinanganak 1968) may-akda ng komiks<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/719819/comic-book-icon-gerry-alanguilan-passes-away/story/|title=Pumanaw ang Icon ng Komiks na si Gerry Alanguilan|petsa=Disyembre 21, 2019|work=GMA News|access-date=Disyembre 21, 2019}}</ref> *[[Disyembre 24]] – Constancio Torralba, (ipinanganak noong 1928) dating gobernador ng [[Bohol]] (1988–1992).<ref>[https://www.boholchronicle.com.ph/2019/12/25/ex-bohol-governor-torralba-dies-91/ Dating gobernador ng Bohol na si Torralba ay pumanaw, 91] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260305180106/https://www.boholchronicle.com.ph/2019/12/25/ex-bohol-governor-torralba-dies-91/ |date=2026-03-05 }}</ref == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Taon sa Asya|2019}} {{stub|Taon|Pilipinas}} [[Kategorya:2019 sa Pilipinas]] ecsfvr1kol6m9ri02zdufj963x2v2ee 3 291605 2225416 2200645 2026-09-14T14:59:28Z Lorwix 152514 /* Batayan sa pagsasalin ng ilang kataga */ bagong seksiyon 2225416 wikitext text/x-wiki '''Mabuhay!''' Magandang araw, GinawaSaHapon, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga [[Special:Contributions/GinawaSaHapon|ambag]]. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo: {|style="float:right;" |{{Pamayanan}} |} *[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]] *[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]] *[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]] *[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]] *[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] *[[Wikipedia:Mga malimit itanong|Mga Karaniwang Tinatanong (FAQ)]] *[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]] *[[Wikipedia:Paanyayang nalilimbag|Pang-anyaya para sa iba pang ibig maging Wikipedista]] *'''For non-Tagalog speakers:''' ''you may leave messages and seek assistance at our'' [[Wikipedia:Help for Non-Tagalog Speakers]]. Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng paglalagay ng apat na tildes (<nowiki>~~~~</nowiki>); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang <code><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Saklolo|saklolo]]<nowiki>}}</nowiki></code> sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Talaang pampanauhin para sa mga bagong tagagamit|lumagda sa ating talaang pampanauhin (''guestbook'')]]. Muli, mabuhay!{{#if:|<br><br><br>{{#ifeq:|di-kilala|Kami ay totoong nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [[Special:Userlogin/signup|gumawa ng isang panagutan]] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [[Special:Userlogin/signup|gumawa ng isang panagutang pampatnugot]] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}{{#ifeq:|bandalo|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin.<br><br><span style="color: #0000FF; font-weight: bold;">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</span>}}{{#ifeq:|bandalo-di-kilala|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin. Kapagka handa ka nang tumulong sa totoong makakapagpabuting layunin ng Wikipedia, hinihikayat ka naming tumala upang [[Special:Userlogin/signup|makagawa ng isang panagutan pampatnugot]] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, mariin naming hinihingi ang iyong pagtulong at pagtala sa Wikipedia.<br><br><span style="color: #0000FF; font-weight: bold;">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</span>}}}} ---- {{hlist|[[Image:Crystal_Clear_app_email.png|25px]] [[Wikipedia:Embahada|Ambasada]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambasciata]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambassad]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambassade]]| [[Wikipedia:Embahada|Botschaft]]|[[Wikipedia:Embahada|Embaixada]]|[[Wikipedia:Embahada|Embajada]]|[[Wikipedia:Embahada|Embassy]]|[[Wikipedia:Embahada|大使館]]|style=font-size:85%; font-weight: bold; font-style: italic; text-align: center;}} [[Tagagamit:Lam-ang|Lam-ang]] ([[Usapang tagagamit:Lam-ang|makipag-usap]]) 13:52, 30 Setyembre 2019 (UTC) == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello GinawaSaHapon, Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2020. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2020/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:13, 2 Nobyembre 2020 (UTC) == Maraming salamat sa interes mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020]] == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Maraming salamat sa pagtala sa patimpalak!''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Natuwa ako dahil nag-''sign-up'' o nagpatala ka sa patimpalak na ito. Mas maganda sana kung nakapagsumite ka ng kahit isang lahok. Sa kabila nito, salamat na rin sa iyong interes at nawa'y sa susunod ay makalahok ka. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:02, 2 Disyembre 2020 (UTC) |} == How to make it notable == How to make Adan Egot be a notable and not be deleted [[Tagagamit:CalabazaFénix2|CalabazaFénix2]] ([[Usapang tagagamit:CalabazaFénix2|makipag-usap]]) 01:27, 5 Enero 2021 (UTC) :Since you keep using English, I'll respond to you in English as well. :It's up to him, really. You '''don't make him notable, he should make himself notable.''' Wikipedia is not Wikia or Fandom. Please look at [[:en:WP:BIO|notability guidelines for people]] on the English Wikipedia, since it is also the ''de facto'' guidelines here at Tagalog Wikipedia. In a nutshell, a personality is considered notable if other news outlets cover him, has significant amount of followers (probably about 100k, I guess), and there are news or stories about him. :[[Adan Egot]] failed all of them, even the minimum requirements for him to have a page here. :On the other hand, [[DJ Loonyo]], at least for me, reached the minimum requirements, since at least one reliable media outlet has covered him, and looking at his accounts, he has a large following. :Only admins can delete pages. I'm not an admin, so I only nominate the page for deletion. :@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], need help for this one. : {{small|(edit 1/5/2021 9:41am) formatting fixes}} :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:40, 5 Enero 2021 (UTC) == Under Construction == Sir, pwedeng palagay ng under construction notice ang Pahinang Globalisasyon. Hindi pa tapos at baka mapagkamalan ng iba na kompleto na. Salamat! --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 10:45, 24 Enero 2021 (UTC) :{{Done}} Okey na @[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]. In-update ko na rin ang [[Padron:Translation WIP]]. Pakitanggal na lang kung tapos ka na. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:10, 24 Enero 2021 (UTC) == Matematika at terminong pang-agham == Hello. May gusto lang sana akong ibahagi sa´yo kasi nakita ko na madalas ka nang nag-eedit sa mga lathalaing nakaayon sa Matematika at Agham. May mga karagdagang resources po ako para sa mga iyan na alam ko. Pwede niyo pong tingnan [[https://www.dropbox.com/s/wjo06nxye5xy4w6/MAUGNAYING%20TALASALITAAN.zip?dl=0|dito]]. Ito po https://cjquines.com/files/talasalitaan.pdf na nakabatay sa naunang link. Ito naman po ayon sa [[http://pchrd.dost.gov.ph/index.php/news/6399-sampung-salitang-medikal-na-may-direktang-salin-sa-filipino|PH gov website]]. Nabasa ko po sa pahina niyo po na ang basehan niyo po ay ang diksiyonaryo.ph ngunit ikinababahala ko po na sapat ang impormasyon nito. Kahit na sinabing nakabase ito sa UP Diksiyonaryong Pilipino ni Ginoong Almario, hindi po sila nagkakaugnay nang tiningnan ko po. Maaari ko rin pong ipadala sa inyo ang isang pdf file ng mga litrato ng libro kung nanaisin niyo po (P.S. Puro at karamihan sa mga salita nito ay literal na Ingles :( . --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 04:24, 28 Marso 2021 (UTC) :Kamusta, @[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]! :Alam kong medyo kaduda-duda ang diksiyonaryo.ph since wala siyang staff list, atbp. Kaso lang, sa lahat ng mga nakita kong ''readily verifiable'' na site sa net, ito ang pinakakatiwa-tiwalang site para sa akin, since halos hawig siya sa UPDF. Sumasangguni rin ako sa iba pang mga site para lalong mapatibay ang mga sources (since mas marami, mas matibay para sakin). Kung wala talaga, literal kong isasalin yung termino sa Filipino ''muna'' bago ko isalin yon sa Kastila pa-Filipino. Kung may termino ang ibang wika sa Pinas, yun ang gagamitin ko (tulad ng ''dagup'' para sa ''sum''). :Patungkol naman sa mga link na kinawing mo, di kasi ako tagahanga ng ''Maugnayin'' e. Puro kasi gumagawa sila ng mga bagong termino na kung tutuusin ay ma-eexpress na sa Filipino (hal. kung hindi ako mali, sila ang source ng ''sipnayan'', kahit na okey naman sa dila at sa ortograpiya ang salitang ''matematika''). Tapos, mga ''tongue twister'' yung iba pa nilang panukala. Alam kong opisyal yon, kaya gagamitin ko rin yon ''as alternative'' o minsan, ang mismong terminong gagamitin. Para sakin kasi, mas okey kung ang gagamiting salita sa mga ''specialized fields'' ay yung mga salitang ginagamit na sa normal na diskurso. :Yung pangalawa, error 404. Tapos, yung sa gov website, hindi ako masyado pumapasok sa medical field since hindi ko yon talaga ''forte''. Sinasalin ko lang yung mga alam ko talaga yung aktwal na konsepto - anime, animasyon, pagpoprograma, at may kalakihang bahagi ng matematika at agham. Hanggat maaari kasi, gusto kong isalin yon sa normal na Filipino, yung madaling maintindihan, kaya kailangang alam ko rin yung mismong sinasalin ko. :Para malinaw, ''hindi ako tagahanga'' ng ''Maugnayin'', pero di ibig sabihin na hindi ko yon gagamitin. Mas mataas ang ''precedence'' ng mga opisyal na libro kesa sa mga website, kaya mas mauuna pa rin yan kung magkatalo man. Salamat pala sa kopya, at pasensiya na sa ''wall of text''. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:40, 28 Marso 2021 (UTC) ::oKIE. Sa pagkakaalam ko, hindi lahat imbento ng mga iskolar o mga dakila ang mga termino sa libro (Maliban sa mga pagsasanib, pero wikipedia worthy parin yun para sa mga naghahanap nito). Kung titingnan sa bahagi ng kasaysayan ng wika at komunikasyon noong mga 1900, ang librong ito ay ginawa noong 1969 (hehe), na ilang taon bago ang konstitusyon noong 1986. Sa konstitusyon ng 1986, inilahad dito ang mga wika at paraan ng komunikasyon sa bawat asignatura. Halimbawa, EsP, AP, at MAPEH ay nasa wikang Filipino. Ang Math, Science, atbp teknikal ay nasa Ingles upang makipag-ugnayan tayo sa ibang bansa at bilang "panakip-butas(?)" sa mga salitang wala sa Filipino. Ang libro ay nagbase at nakaayon sa mga kilalang organisasyon at ospital noong panahon tulad ng PH Normal University. Ibigsabihin, may mga iskolar na nagbigay ideya sa pagbubuo ng mga salita. Ayos lang naman sa akin kung hindi gawing Pamagat ng artikulo ang mga nasa libro pero kaakibat sana sa unang pangungusap o talata. Para sakin, mas maganda ang pamagat mula sa Kastila tapos sa talata ang mga salin sa Natural na Tagalog at Ingles. ::Sa link na ibinigay ko, gumagana ang sa gov website. Ang di gumana sa number 2. Inayos ko na po. Tsaka ano po ang WAll of Text? --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 08:56, 28 Marso 2021 (UTC) :::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: :::Wala naman akong problema sa ''Maugnayin''. Since may kopya na ako (muli, salamat), sisimulan ko yung mga pagbabagong kailangan. Para malinaw, kasalukuyan kong sinasalin ''nang buo'' ang [[Operasyon (matematika)]]. Habang sinasalin ko iyon, ginagawan ko rin ng mga pahina ang mga pulang wikilinks, at least kahit yung ''lead'' muna para may masimulan. Medyo matatagalan yung paglapat sa mga pagbabago. :::Balak ko ring gumawa ng padron para sa pagsangguni sa ''Maugnayin''. Kung alam mo yung detalye ng libro, pakilagay naman rito (may-akda, editor, publishing house, edition, lokasyon ng palimbagan, taon, etc.) para mapunan ko yung padron na iyon nang maayos. Siguro, kokopyahin ko muna yung laman ng ''Maugnayin'' (yung zip file ng mga larawan ng pahina) sa isang maayos na PDF, mula simula hanggang dulo, at ia-upload sa Internet Archive para sa verification purposes. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:18, 28 Marso 2021 (UTC) ::::Dagdag ko lang, depende sa copyright ng libro kung magagawa ko itong mai-reproduce at mai-upload sa Internet Archive. At kahit na mai-reproduce ko man ito, baka madalang ko lang ito magagamit, since dedepende pa rin ang gagamiting salita/pamagat sa mga factors na ito: dali ng pagbigkas, laganap ba, ginagamit rin ba ng ibang mga site, madalas bang ginagamit ang salita sa isang natural na usapan, atbp. ::::Siyanga pala, ''wall of text'' yung sagot ko kanina. Mahabang sagot para sa isang maiksing tanong. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:44, 28 Marso 2021 (UTC) :::::Aaminin ko po sa inyo, wala akong alam tungkol sa internet archive library. Nakita ko na siya noon pero wala akong ideya sa pagmamaniobra nito. At saka wala rin akong alam tungkol sa padron. Pasensya na kasi baguhan pa lang ako sa mga ito. Nais ko rin pong tumulong pero may mga tutorial po ba para sa mga ito? Kapag may panahon ako, hahalungkatin ko ang mga impormasyon tungkol sa libro. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 11:47, 28 Marso 2021 (UTC) ::::::Plano kong isaayos yung kopyang binigay mo sakin. In short, kokopyahin ko bawat salita, at kung posible, maging ang layout nito. Mahirap kasing ma-search yung mga salita nang maayos kung larawan lang e. Kaso lang, kailangan ko munang makasigurong di na yon copyrighted, o kahit papaano, okey lang i-reproduce for educational purposes. ::::::Madali lang ang Internet Archive. Ginagamit yon para itago yung mga webpage (lalo na yung mga balita) since pwedeng burahin anumang oras ang mga iyon. Kapag nangyari iyon, hindi na mabe-verify ang source sa hinaharap, o baka binago na yon ng gumawa. Alam ko, may tutorial yung mismong website tungkol sa paano mag-save ng webpage. Tingnan mo roon. ::::::Sa cite web na padron, hanapin mo yung parameter na archive-url at archive-date. Ilagay mo sa archive-url yung url ng Internet Archive. Tapos, kailan siya in-archive (makikita mo roon mismo) sa archive-date naman. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:00, 28 Marso 2021 (UTC) :::::::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: :::::::May padron na ang ''Maugnayin''. ([[Padron:Maugnayin]]). May dalawang parametro muna yan: salita at pahina. Optional ang pahina, pero required ang salita. Wala pang link since wala pang digital version na magagamit. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:02, 29 Marso 2021 (UTC) ::::::::Sisimulan ko na ang pagdi-digitalize sa ''Maugnayin''. Since di ko ma-verify yung estado ng copyright nito, ia-assume ko na lang ito na OK na, since 52 years na nung na-publish ito. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:44, 29 Marso 2021 (UTC) :::::::::Um. Paano ko po ba yan baguhin? Anong mga parte sa padron ba ang aking babaguhin o idaragdag? Pa-tutorial lang o halimabwa. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 07:13, 29 Marso 2021 (UTC) <code>{{Maugnayin|salita=sipnayan|pahina=56}}</code> Ganyan siya gamitin. Palitan mo lang yung salita at pahina. Optional ang pahina. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:17, 29 Marso 2021 (UTC) So, idaragdag ko lang ang mga salita at pahina sa table (sa ilalim ng paglalarawan at example) ? BTW, Sa copyright naman, siguro hindi siya ganoon kastrikto kasi kalat na ang file na ito sa Internet eh, lalung-lalo na ang reddit. Tulad sa mga module ngayon, maaari atang ilapat online at maaaring ibahagi sa iba. At saka, nahanap ko sa isang talk page ng Wiki english, ang librong ito ay hindi pinagbigyang bisa o hindi pa konsiderado ng KWF at DepEd. Kailangan pa raw ng sapat na panahon upang ang mga salita ay maging laganap sa Filipino. Kumbaga, more time para maging widespread at saka doon palang magiging opisyal ang mga salita. Ang may-akda, si Gonzales, ay gumawa ng maraming mga salita na pinagsanib at mga baguhan (neologism) kaya hindi ito laganap. May ilang mga salita na naging matagumpay tulad ng "sipnayan" at "agham(?)" at "sihay". Siguro matutuwa siya kapag ginawan mo ng PDF ang aklat niya :). --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 07:27, 29 Marso 2021 (UTC) == Update? == Hello. Nagawa niyo na po ba yung PDF ng libro? Baka maaari akong makatulong. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 11:16, 19 Abril 2021 (UTC) :@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: :Sorry, di pa e. Kung gusto mong isa-PDF yung libro, sige lang. I-merge na lang natin yung mga gawa. :Para sumimple na lang (since kulang-kulang pala yung mga pahina), gagawin ko na lang talaan ng mga salita yung PDF. Nakalagay sa talaan na iyon yung page number kung saan makikita yung salita. :Pasensiya na. May mga bagay lang kasi akong ginagawa na labas sa Wikipedia. Inaasahan kong matatapos ko yung pagsasa-PDF ng libro bandang Mayo pa. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:40, 19 Abril 2021 (UTC) ::Pwede ko bang malaman kung anong mga pahina ang kulang-kulang at mga bilang nito? At paano niyo po ba isinasagawa ang PDF? Nais ko ring makita ang mga paunang gawa mo upang matansyahan ko na kung ano ang aking magagawa. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 13:11, 19 Abril 2021 (UTC) :::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: Mano-mano kong ginagawa yung PDF sa ngayon. Wala pa akong mabibigay na kopya. Ili-link ko na lang rito kung okey na. :::Babalitaan na lang kita. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:03, 28 Abril 2021 (UTC) ::::Godspeed po! Kung mano-mano niyo na lang pong tina-type ang mga iyan, nais kong ibahagi ang ginagamit kong tool para mas mapadali ito. ::::https://imagetotext.net/ ::::Screenshot o kaya picture po tapos makukuha niya na po ang teksto. Maaari ring i-crop para mas accurate. Minsan may ilang mga mali (kadalasan sa mga markang pang-aksento [accent marks] tulad ng "enye") pero minimal naman po at hindi na kailangang magsagot ng captcha tulad ng ibang tools online. Sana makatulong po ito upang mapadali ang gawain niyo. :) --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 13:30, 28 Abril 2021 (UTC) :::::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: Salamat sa tip. Siyanga pala, kung kaya ng oras mo, pwede patulong sa [[tulin]]? Mukhang may conflict sa editing sa pahina na yon e. Kailangan lang ng kompromiso. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:45, 28 Abril 2021 (UTC) == Paglilipat ng pahina == Hi GinawaSaHapon, napansin ko na kino''py''-''paste'' mo ang nilalaman at ginawang mong ''redirect'' ang "[[pag-imprenta]]" sa "[[paglilimbag]]" subalit nailipat dapat iyon imbis na ''copy-paste'' para manatili ang atribusyon ayon sa lisensya ng Wikipedia. Tingnan ang [[:en:Wikipedia:Moving a page#Page histories]]. Alam ko na hindi mo maililipat iyon dahil sa teknikal na limitasyon. Kaya sa susunod, abisuhin mo ang mga tagapangasiwa para gawin iyon. ''Anyway'', inayos ko na ito at naisanib na ang lahat ng pagbabago sa "paglilimbag." Salamat sa kontribusyon mo. :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:03, 5 Agosto 2022 (UTC) :[[Tagagamit:Jojit fb|@Jojit fb]] Pasensiya na. Balak ko kasing i-expand yung Paglilimbag, kaso lang nalaman kong naka-link sa Wikidata yung Pag-imprenta sa Printing imbes na Paglilimbag. Nag-research muna ako para makasiguro, at nakumpirma kong Paglilimbag = Printing sa Ingles, kaya naman binago ko na agad yon. :Mag-iiwan ako ng mga mensahe sa susunod sa talk page niyo para sa maayos na paglilipat ng mga pahina. Salamat sa pag-alala. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:09, 5 Agosto 2022 (UTC) == Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2022|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2022]] == {{BPW Barnstar|taon=2022|bilang=2|}} <div style="text-align: right;margin-top: 10px;"> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:14, 11 Enero 2023 (UTC)</div> == The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border: 3px solid #32AFAF; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;{{border-radius|1em}} {{box-shadow|0.1em|0.1em|0.5em|rgba(0,0,0,0.75)}}" class="plainlinks">[[File:2022 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar'''''}}}} <div style="color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; "> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Thanks for participating Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful of your dedication to Wikimedia movement and hope you join us next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color: #333333; text-align:right; font-size:120%; ">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> {{clear}} </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=24454024 --> == Alam ba ninyo? == {{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Pebrero 2|2023|Louise Abbéma}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:17, 7 Pebrero 2023 (UTC) == Invite to Join Wikipedia Asian Month 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''You are receiving this message because you participated in the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]] as an organizer or editor.'' [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|Join the Wikipedia Asian Month 2023 ]] <big>Dear all,</big> <big>The '''[[Wikipedia Asian Month Home|Wikipedia Asian Month 2023]]'''[1] is coming !</big> <big>The campaign start within a flexible 30 days from November to December. Following with the changes of the rules made by last year, the wish to have more people get to know Asia and Asian related topic is the same! </big>'''<big>Click [[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|"Here"]] to Organize/Join a WAM Event.</big>''' '''1. Propose "Focus Theme" related to Asia !''' If you are based somewhere in Asia, or have specific passion on an Asian topic, please propose your "Focus Theme" by October 25th. The WAM international team will select 5 themes. Please propose your focus theme through [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link this link][2]. '''2. Enhancing existing articles can also count as part of campaign contribution.''' Any edits, including creating new articles or adding new content to existing articles, over 3000 bytes in total would be able to get a reward. Last year, due to this change of rules, the Programs & Events Dashboard was suggested. However, according to community survey of 2022, Fountain Tool is still the best platform for tracking edit and points. You don’t need to create any Dashboard. For the tracking of editing existing article, the international team is currently designing a form. Will soon publish to the main page of WAM 2023. '''3. More flexible campaign time''' The contribution duration would remain 30days, but we extended the overall campaign timeline to 2 months. All organizers can decide when to start their WAM as long as the whole duration is within November 1st to December 31th. It means that you can participate in WAM based on the needs of your local community. '''Timetable''' * October 1st, 2023 : Publish International Campaign Page of the Year * October 5th to 25th, 2023 : Call for focus themes of WAM 2023. * Before 29 October, 2023: Complete '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|Registration]]''' [3] of Each language Wikipedia. * November 1st, UTC 00:00 to December 31th, UTC 00:00, 2023: Running the Campaign. (Find your local campaign for the actual event date.) * January 1st to March 15th, 2024: Auditing of each language Wikipedia. * March 30th, 2024: Deadline of reporting statistics and eligible editors to the International Team * April 1st to May 15th, 2024: The international team distributes Barnstars and Certificates to eligible editors of each event. For your information, the main page of Wikipedia Asian Month is currently undertaking a reconstruction for archiving purpose. For the 2023 event please bookmarked this page. We hope you will enjoy Wikipedia Asian Month! If you have any inquiry, feel free to contact us by info@asianmonth.wiki [4]. <big> We look forward to your participation. Cheers!!! WAM 2023 International Team</big> [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023 [2] https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023/Join_an_Event [4] info@asianmonth.wiki </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/Wikipedia_Asian_Month_2023_Message_receiver_main&oldid=25753309 --> == Niyolohismo == Maari mo bang ibigay saakin ang mga kawing na nagpapatunay dito? Pati, sa tagal nang nabuo ng niyolihismo na ito (1969) hindi ba nararapat na mapalitan na natin ito? Hindi naman nabuo ang mga aklat na Talasalitaan na mga ito na labag sa batas. Ang mga kagawaran ang nagpausad ng mga pagbabagong ito. Parang elitism naman kung iyong sasabihin na dapat na ang gumagamit lamang ng mga neyolohismo ay ibang mga institusyon maliban ang Wikipedia. Sa kasalukuyan, ang Wikipedia ang pinakabinabasang literatura sa bansa. Isa itong pagkakataon upang mapalaganap na sa wakas ang mga nararapat na salita para sa teknikal na mga salita. Kung nais mo na gamitin lamang ang mga madalas na gamitin, di mo nalang kaya gawing Ingles ang mga nakasulat dito? Dahil ayun naman talaga ang mga madalas gamitin. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 07:58, 11 Abril 2025 (UTC) :Magandang araw, @[[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] :Dito po sa Wikipedia, ginagamit po natin ang pinakaginagamit na salita (tingnan ang patakarang [[:en:WP:COMMONNAME|WP:COMMONNAME]]). Ibig sabihin, ''matematika'' muna ang gagamitin bago ang sipnayan, lalo na't isang neolohismo ang naturang salitang yon. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 08:58, 11 Abril 2025 (UTC) :Idadagdag ko lang... :Una, may patakaran tayo dito sa wiki: ''gamitin ang pinakaginagamit''. Ngayon, sasabihin mo na, ''edi Mag-Ingles na lang since mas giangamit nga naman ang math''. May caveat po ito: ''pinakaginagamit na '''katutubong salita''''. Bale, may hiyarkiya tayo dito ukol sa common name: katutubo, katutubo mula sa ibang wika ng Pilipinas, pagsasa-Tagalog mula Kastila (o deribatibo mula Kastila), pagsasa-Tagalog mula Ingles (o deribatibo mula Ingles), neolohismo. Siyempre, may exception dito: kung ang neolohismo (o alinman sa mga ranggo) ay napatunayang mas ginagamit kesa sa mga mas mataas nito, yon ang gagamitin. Ensiklopedya po ang Wikipedia, hindi isang panitikan. Ang layunin natin dito ay impormasyon. Sa ngayon kasi, hindi talamak ang paggamit ng sipnayan. :Kung makakabigay ka ng ebidensiya na mas ginagamit ang sipnayan kesa matematika, ilapag mo rito. :Wag mo sanang masamain. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:06, 11 Abril 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ::Itigil mo ang mga revert mo. Posible kang ma-ban dahil sa disruption mo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:26, 11 Abril 2025 (UTC) == patulong po == hello po, pwede po mag pa tulong mag pa translate ng [[:en:Mother_Nature|Mother nature]] isalin sa wikang Filipino, salamat po. kung di ka po busy. (sorry kung tag-lish ako maki suyo) =) [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 10:58, 18 Agosto 2025 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]]. Walang problema kung isasalin nang direkta sa enwiki yon. Medyo busy kasi ako sa [[wikang Griyego]] kaya hindi kita matutulungan nang matindi pagdating sa aktuwal na pananaliksik sa naturang paksa. Gumawa ka muna ng burador ([[Tagagamit:ZamboniZoomer/burador]]) lalo na't bagong pahina ito, aayusin ko na lang yung mga boring na bahagi ng paggawa ng artikulo (ie. pagfo-format sa mga sanggunian, pag-aayos sa mga bahaging nasa dulo ng artikulo, atbp.). Ayos lang ang Taglish sa diskusyon, mas mahalaga sa akin na nagkakaintindihan tayo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:25, 18 Agosto 2025 (UTC) ::ay Oo nga no, =) ah ok po. cge try ko po. Maraming salamat in advance =) Goodluck sa wikang griyego =) [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 01:12, 20 Agosto 2025 (UTC) == Patulong naman == Pasuyo naman oh paki ayos ang sanggunian ng artikulong [[Piña (Hibla)]] ( tama naman yung mga sanggunian, gaya sa ingles na katambal) pero namumuula eh, masagwa tignan. Pa double check na rin po kung may mali. Maraming salamat [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 11:59, 1 Setyembre 2025 (UTC) :Magandang gabi, @[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]]. Sige, aayusin ko. Pero paalala lang sa pagbura: wag mong burahin ang laman ng usapan (ng kahit sino sa totoo lang) kahit na tapos na yon o naaksyunan na, sa ngalan ng transparency. Tungkol sa artikulo, nagbago na ako nang konti sa lead (panimula), ayusin ko rin yung mga sanggunian sa mga susunod na araw. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 14:15, 1 Setyembre 2025 (UTC) ::Salamat =) ah ganun ba, ok cge. Salamat ulit sa tulong. Hingi pa ko next time ng tulong ah, pero syempre hinay hinay muna. yan munang [[Piña (Hibla)]] =) [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 14:25, 1 Setyembre 2025 (UTC) :::{{done}} Maayos na. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:37, 2 Setyembre 2025 (UTC) ::::Yehey! Maraming Salamat ! yes panalo. Salamat ulit [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 12:51, 2 Setyembre 2025 (UTC) == sinilang = ipinanganak == Maano @GinawaSaHapon! Napansin kong tinanggal mo ang mga pagsasalin ko ng 'born' patungo sa 'sinilang' pabalik sa 'ipinanganak.' Pinalitan ko lamang ito dahil napansin ko na di kaaya-aya ang haba nito sa maikling deskripsyon. Wala namang mali sa salitang 'sinilang' at ito pa nga ang sinasabing tama ng Tagalog Dictionary. Maari ko bang malaman ang dahilan ng iyong pagbabago upang malaman natin kung ano ang nararapat na gamitin sa mga susunod na pagbabago? [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 08:27, 27 Setyembre 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] Consistency sa ibang mga description sa mga artikulo sa buhay na tao, gumagamit ng ipinanganak kesa sa sinilang. At kung sinilang man ang gamitin, dapat isinilang yon (pero nitpicky na masyado yon, wala akong problema alinman doon). Dagdag ko lang din, since nagbabantay rin ako sa mga short description paminsan-minsan, nalalapat din ang patakaran ukol sa karaniwang paggamit sa mga yon. '''Gamitin ang karaniwang ginagamit kahit na nagmula man ito sa Espanyol o Ingles.''' Napapansin ko kasi na minsan ay gumagamit ka ng mga salitang hindi karaniwang ginagamit (halimbawa, "tagagampan" kamakailan, na dapat ay aktor o aktres o artista). Saklaw din nito ang paggamit sa karaniwang pagbaybay sa mga salita (hal. Ingles imbes na Inggles, siya imbes na sya). [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:07, 27 Setyembre 2025 (UTC) == Pasuyo naman == Hello pasuyo naman, nag translate ako sa english wiki to Filipino tapos manula yung mga refferences wala naman akong binago, [[Puting kuwago]]. Tignan mo po yung sa english version same naman pero namumula eh, pangit tignan. Pasuyo naman sa pag ayos at kung may pali paki tama na rin. Maraming salamat [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 12:40, 9 Oktubre 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] {{done}} Naayos ko na. Naiwan mo lang yung isang parameter. Silipin ko rin sa mga susunod na araw yung artikulo kung may mga mali pa, pero sa ngayon, mukhang wala naman masyado. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:50, 9 Oktubre 2025 (UTC) ::Maraming Salamat!!!! yey [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:20, 9 Oktubre 2025 (UTC) == Pa suyo ulit == Pa prove read naman saka kung may mali paki remove or pa improve, hindi kasi ko magaling mag insert ng refferences, umaasa ako sa automatic tas minsan nagiiba kahit tama naman yung link na nalalagay ko. nakakainis haha. sorry. pa check din kung may mali. salamat. [[Diwata (Mitolohiyang Pilipino)]] [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:22, 9 Oktubre 2025 (UTC) :pa check na rin nung ginawa kong english version, hirap ako makipag usap sa mga english wikipedia eh. hirap mag paliwanag eh. newbie editor lang kasi ko. nose bleed ako sa mga ibang paksa. lalo na sa mga teknical gaya pag nag iiba yung link na nilagay ko sa citations. ganun. [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:24, 9 Oktubre 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] Sige. Tingnan ko kung anong magagawa ko. Ingat lang sa enwiki, since di tulad dito sa tlwiki, di hamak na mas mahigpit ang pagpapatupad nila ng mga patakaran doon (dito kasi medyo lenient dahil may kaliitan naman ang pamayanan dito). ::Sa ngayon, magbibigay lang ako ng ilang paalala base sa mga nakalipas mong edit. ::# Kung gagamit ka ng disambiguation (paglilinaw), palaging lowercase yon maliban kung pangngalang pantangi ang nakalagay. Ganon din ang kaso sa mga pamagat ng pahina/artikulo at mga bahagi nito. ::::Halimbawa: Diwata (mitolohiyang Pilipino), hindi malaking M sa mitolohiya. ::# Hanggat maaari ay iwasan natin ang paglalagay ng disambiguation\ara sa mga pangunahing paksa. Pangunahing paksa ang tawag sa mga paksang pinakakilala agad. Halimbawa, mas maraming tao ang nakakaalam sa Pluto bilang planeta bago ang Romanong diyos. Siyempre, nakasalalay pa rin ang patakaran ng karaniwang paggamit, pero sa ngayon, sapat na yon ang tandaan mo. ::# Ukol sa mga sanggunian, sa totoo lang, ayos na muna sa ngayon ang pagkokopya ng sanggunian sa Ingles papunta rito. Pinakamaganda sana, '''ngunit hindi kinakailangan''', maisalin din ang sanggunian sa Tagalog. ::# Panghuli, '''wag po tayong gagamit ng galing sa AI/mga LLM'''. Grounds po ito sa posibleng ban. Mas lalo na sa enwiki. Napansin ko yung dahilan ng nominasyon sa pagbura doon, dahil sa AI generated yung artikulo. Mahigpit na pinagbabawal yon. Pwede mo munang gawin yon sa sarili mong burador sa enwiki, pero wag mo munang ilalagay sa main namespace hanggat hindi pa yon maayos. Hindi ako sigurado sa stance nila sa mga artikulong may tulong mula sa AI (pero gawa ng tao), pero para makasiguro, wag mo itong gawin. Pinapayo ko muna na ilipat mo muna yon sa draft namespace. :: [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 15:35, 9 Oktubre 2025 (UTC) :::ang hirap naman kasi mag english eh. opo gumamit naman talaga ako ng AI para ayusin yung sentences ko. pero tingin ko naman ok yung article. hindi ko naman halusnasyon yun eh. gusto ko pagtanggol eh. hirap naman. gumamit po ako ng '''AI o LLM''' para ayusin yung grammar pero hindi naman lahat. Baka kasi burahin, sayang naman =( [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 17:25, 9 Oktubre 2025 (UTC) :::Satingin mo ma de delete yung english article? sorry wala ako ibang mapagtanungan. :::pero seriously speaking basis ko sa article na ginawa ko Divata eh yung sinaunang mga tala ng :::"These gods were called divatas or dinatas a word which, according to the opinion of one chronicler, should be composed of dia (deity) and nat (to oppose)." :::Las islas Visayas en la epoca de la conquista ni Isabelo de los Reyes nung 1864-1938 :::https://archive.org/details/lasislasvisayase00reye/page/40/mode/2up :::"Estos dioses se llamaban divatas ó dinatas, |)alabra que, según opinión de un cronista, debe tstar compuesta de dia (deidad)" :::ito oh nasa archieves nasa spanish sya pero madali lang i translate. word per word yan. totoo naman nakasulat eh. Ang hirap kasi ko mag paliwanag pero pag nag check naman ng citations tama naman sapagkaka alam ko. at saka kaya nga ako nag papatulong eh, para kung may mali. matama, problema ko lang sa english wiki eh edit wars ang labas saka masyado silang aggresibo =( [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 19:19, 9 Oktubre 2025 (UTC) ::saka alam ko naman talagang madami akong mga unang pag kakamali sa mga unang edit ka, kaya nga nag ba back out ako pero pag dating dito sa diwata binasa ko naman talaga, hindiu lang talaga ako magaling mag ayos ng buong artikulo. kaya humihingi talaga ako ng tulong. [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 17:27, 9 Oktubre 2025 (UTC) :::@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] Ilipat mo muna sa Draft para makasiguro. Pindutin mo yung Move page doon, tapos sa (Main), hanapin mo yung Draft na namespace. Sa ngayon kasi, mabubura yon kung nasa main namespace. Tulungan kita roon pagkatapos. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:05, 10 Oktubre 2025 (UTC) == Sarah Ferguson == Hello, GinawaSaHapon. Can you rename [[Sarah, Dukesa ng York]] to [[Sarah Ferguson]], because her title became defunct, when Andrew's titles were stripped from him? Source: https://www.bbc.com/news/articles/cx2p7xzz4lvo Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 08:55, 8 Nobyembre 2025 (UTC) :{{Done}} @[[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]]. I have moved the page. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:10, 8 Nobyembre 2025 (UTC) ::Thank you very much. [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 13:41, 8 Nobyembre 2025 (UTC) == pasuyo == Magandang araw, Pasuyo naman paki proof-read at pa double check ng salin na [[Pista ng Chingming]]. Namumula yung ibang "refferences" eh. salamat. Pa edit na rin kung may mali. [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 12:41, 31 Marso 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] Magandang araw. Sige, titingnan ko sa s mga susunod na araw, medyo busy ngayon sa tunay na buhay. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:41, 2 Abril 2026 (UTC) == Batayan sa pagsasalin ng ilang kataga == Magandang araw po! Nais ko lang pong malaman kung may ibang aklat pa po kayong sinasangguni sa pagsasalin ng ilang mga maka-agham na terminolohiya, liban pa sa KWF Diksyonaryo o ibang diksyonaryong online, o kung may batayan ng mga salita po kayong halos katumbas ng nilalamang detalye sa ''Maugnayin'' (dahil nabanggit niyo rin po na hindi po kayo tagahanga nun)? Baguhan pa lamang po ako sa pagsasalin ng ilang maka-agham na artikulo rito sa Wikipedia at nais naman pong makatulong sa pagpapaunlad nitong Wikipediang Tagalog. Naisip ko tuloy na suriin pang lalo ang maka-agham na pagsasalin sa Tagalog nung makita ko po 'yung komento niyo sa ginawa kong pagbabago sa [[Lohikang pangmatematika]] (P.S. paumanhin po pala sa paglilipat ko ng pahinang iyon). Maraming salamat! [[Tagagamit:Lorwix|Lorwix]] ([[Usapang tagagamit:Lorwix|kausapin]]) 14:59, 14 Setyembre 2026 (UTC) r44bcel6bxno1pons7occti8sn40xvn 2225493 2225416 2026-09-15T00:54:50Z GinawaSaHapon 102500 /* Batayan sa pagsasalin ng ilang kataga */ Tugon 2225493 wikitext text/x-wiki '''Mabuhay!''' Magandang araw, GinawaSaHapon, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga [[Special:Contributions/GinawaSaHapon|ambag]]. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo: {|style="float:right;" |{{Pamayanan}} |} *[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]] *[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]] *[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]] *[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]] *[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] *[[Wikipedia:Mga malimit itanong|Mga Karaniwang Tinatanong (FAQ)]] *[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]] *[[Wikipedia:Paanyayang nalilimbag|Pang-anyaya para sa iba pang ibig maging Wikipedista]] *'''For non-Tagalog speakers:''' ''you may leave messages and seek assistance at our'' [[Wikipedia:Help for Non-Tagalog Speakers]]. Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng paglalagay ng apat na tildes (<nowiki>~~~~</nowiki>); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang <code><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Saklolo|saklolo]]<nowiki>}}</nowiki></code> sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Talaang pampanauhin para sa mga bagong tagagamit|lumagda sa ating talaang pampanauhin (''guestbook'')]]. Muli, mabuhay!{{#if:|<br><br><br>{{#ifeq:|di-kilala|Kami ay totoong nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [[Special:Userlogin/signup|gumawa ng isang panagutan]] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [[Special:Userlogin/signup|gumawa ng isang panagutang pampatnugot]] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}{{#ifeq:|bandalo|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin.<br><br><span style="color: #0000FF; font-weight: bold;">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</span>}}{{#ifeq:|bandalo-di-kilala|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin. Kapagka handa ka nang tumulong sa totoong makakapagpabuting layunin ng Wikipedia, hinihikayat ka naming tumala upang [[Special:Userlogin/signup|makagawa ng isang panagutan pampatnugot]] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, mariin naming hinihingi ang iyong pagtulong at pagtala sa Wikipedia.<br><br><span style="color: #0000FF; font-weight: bold;">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</span>}}}} ---- {{hlist|[[Image:Crystal_Clear_app_email.png|25px]] [[Wikipedia:Embahada|Ambasada]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambasciata]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambassad]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambassade]]| [[Wikipedia:Embahada|Botschaft]]|[[Wikipedia:Embahada|Embaixada]]|[[Wikipedia:Embahada|Embajada]]|[[Wikipedia:Embahada|Embassy]]|[[Wikipedia:Embahada|大使館]]|style=font-size:85%; font-weight: bold; font-style: italic; text-align: center;}} [[Tagagamit:Lam-ang|Lam-ang]] ([[Usapang tagagamit:Lam-ang|makipag-usap]]) 13:52, 30 Setyembre 2019 (UTC) == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello GinawaSaHapon, Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2020. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2020/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:13, 2 Nobyembre 2020 (UTC) == Maraming salamat sa interes mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020]] == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Maraming salamat sa pagtala sa patimpalak!''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Natuwa ako dahil nag-''sign-up'' o nagpatala ka sa patimpalak na ito. Mas maganda sana kung nakapagsumite ka ng kahit isang lahok. Sa kabila nito, salamat na rin sa iyong interes at nawa'y sa susunod ay makalahok ka. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:02, 2 Disyembre 2020 (UTC) |} == How to make it notable == How to make Adan Egot be a notable and not be deleted [[Tagagamit:CalabazaFénix2|CalabazaFénix2]] ([[Usapang tagagamit:CalabazaFénix2|makipag-usap]]) 01:27, 5 Enero 2021 (UTC) :Since you keep using English, I'll respond to you in English as well. :It's up to him, really. You '''don't make him notable, he should make himself notable.''' Wikipedia is not Wikia or Fandom. Please look at [[:en:WP:BIO|notability guidelines for people]] on the English Wikipedia, since it is also the ''de facto'' guidelines here at Tagalog Wikipedia. In a nutshell, a personality is considered notable if other news outlets cover him, has significant amount of followers (probably about 100k, I guess), and there are news or stories about him. :[[Adan Egot]] failed all of them, even the minimum requirements for him to have a page here. :On the other hand, [[DJ Loonyo]], at least for me, reached the minimum requirements, since at least one reliable media outlet has covered him, and looking at his accounts, he has a large following. :Only admins can delete pages. I'm not an admin, so I only nominate the page for deletion. :@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], need help for this one. : {{small|(edit 1/5/2021 9:41am) formatting fixes}} :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:40, 5 Enero 2021 (UTC) == Under Construction == Sir, pwedeng palagay ng under construction notice ang Pahinang Globalisasyon. Hindi pa tapos at baka mapagkamalan ng iba na kompleto na. Salamat! --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 10:45, 24 Enero 2021 (UTC) :{{Done}} Okey na @[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]. In-update ko na rin ang [[Padron:Translation WIP]]. Pakitanggal na lang kung tapos ka na. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:10, 24 Enero 2021 (UTC) == Matematika at terminong pang-agham == Hello. May gusto lang sana akong ibahagi sa´yo kasi nakita ko na madalas ka nang nag-eedit sa mga lathalaing nakaayon sa Matematika at Agham. May mga karagdagang resources po ako para sa mga iyan na alam ko. Pwede niyo pong tingnan [[https://www.dropbox.com/s/wjo06nxye5xy4w6/MAUGNAYING%20TALASALITAAN.zip?dl=0|dito]]. Ito po https://cjquines.com/files/talasalitaan.pdf na nakabatay sa naunang link. Ito naman po ayon sa [[http://pchrd.dost.gov.ph/index.php/news/6399-sampung-salitang-medikal-na-may-direktang-salin-sa-filipino|PH gov website]]. Nabasa ko po sa pahina niyo po na ang basehan niyo po ay ang diksiyonaryo.ph ngunit ikinababahala ko po na sapat ang impormasyon nito. Kahit na sinabing nakabase ito sa UP Diksiyonaryong Pilipino ni Ginoong Almario, hindi po sila nagkakaugnay nang tiningnan ko po. Maaari ko rin pong ipadala sa inyo ang isang pdf file ng mga litrato ng libro kung nanaisin niyo po (P.S. Puro at karamihan sa mga salita nito ay literal na Ingles :( . --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 04:24, 28 Marso 2021 (UTC) :Kamusta, @[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]! :Alam kong medyo kaduda-duda ang diksiyonaryo.ph since wala siyang staff list, atbp. Kaso lang, sa lahat ng mga nakita kong ''readily verifiable'' na site sa net, ito ang pinakakatiwa-tiwalang site para sa akin, since halos hawig siya sa UPDF. Sumasangguni rin ako sa iba pang mga site para lalong mapatibay ang mga sources (since mas marami, mas matibay para sakin). Kung wala talaga, literal kong isasalin yung termino sa Filipino ''muna'' bago ko isalin yon sa Kastila pa-Filipino. Kung may termino ang ibang wika sa Pinas, yun ang gagamitin ko (tulad ng ''dagup'' para sa ''sum''). :Patungkol naman sa mga link na kinawing mo, di kasi ako tagahanga ng ''Maugnayin'' e. Puro kasi gumagawa sila ng mga bagong termino na kung tutuusin ay ma-eexpress na sa Filipino (hal. kung hindi ako mali, sila ang source ng ''sipnayan'', kahit na okey naman sa dila at sa ortograpiya ang salitang ''matematika''). Tapos, mga ''tongue twister'' yung iba pa nilang panukala. Alam kong opisyal yon, kaya gagamitin ko rin yon ''as alternative'' o minsan, ang mismong terminong gagamitin. Para sakin kasi, mas okey kung ang gagamiting salita sa mga ''specialized fields'' ay yung mga salitang ginagamit na sa normal na diskurso. :Yung pangalawa, error 404. Tapos, yung sa gov website, hindi ako masyado pumapasok sa medical field since hindi ko yon talaga ''forte''. Sinasalin ko lang yung mga alam ko talaga yung aktwal na konsepto - anime, animasyon, pagpoprograma, at may kalakihang bahagi ng matematika at agham. Hanggat maaari kasi, gusto kong isalin yon sa normal na Filipino, yung madaling maintindihan, kaya kailangang alam ko rin yung mismong sinasalin ko. :Para malinaw, ''hindi ako tagahanga'' ng ''Maugnayin'', pero di ibig sabihin na hindi ko yon gagamitin. Mas mataas ang ''precedence'' ng mga opisyal na libro kesa sa mga website, kaya mas mauuna pa rin yan kung magkatalo man. Salamat pala sa kopya, at pasensiya na sa ''wall of text''. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:40, 28 Marso 2021 (UTC) ::oKIE. Sa pagkakaalam ko, hindi lahat imbento ng mga iskolar o mga dakila ang mga termino sa libro (Maliban sa mga pagsasanib, pero wikipedia worthy parin yun para sa mga naghahanap nito). Kung titingnan sa bahagi ng kasaysayan ng wika at komunikasyon noong mga 1900, ang librong ito ay ginawa noong 1969 (hehe), na ilang taon bago ang konstitusyon noong 1986. Sa konstitusyon ng 1986, inilahad dito ang mga wika at paraan ng komunikasyon sa bawat asignatura. Halimbawa, EsP, AP, at MAPEH ay nasa wikang Filipino. Ang Math, Science, atbp teknikal ay nasa Ingles upang makipag-ugnayan tayo sa ibang bansa at bilang "panakip-butas(?)" sa mga salitang wala sa Filipino. Ang libro ay nagbase at nakaayon sa mga kilalang organisasyon at ospital noong panahon tulad ng PH Normal University. Ibigsabihin, may mga iskolar na nagbigay ideya sa pagbubuo ng mga salita. Ayos lang naman sa akin kung hindi gawing Pamagat ng artikulo ang mga nasa libro pero kaakibat sana sa unang pangungusap o talata. Para sakin, mas maganda ang pamagat mula sa Kastila tapos sa talata ang mga salin sa Natural na Tagalog at Ingles. ::Sa link na ibinigay ko, gumagana ang sa gov website. Ang di gumana sa number 2. Inayos ko na po. Tsaka ano po ang WAll of Text? --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 08:56, 28 Marso 2021 (UTC) :::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: :::Wala naman akong problema sa ''Maugnayin''. Since may kopya na ako (muli, salamat), sisimulan ko yung mga pagbabagong kailangan. Para malinaw, kasalukuyan kong sinasalin ''nang buo'' ang [[Operasyon (matematika)]]. Habang sinasalin ko iyon, ginagawan ko rin ng mga pahina ang mga pulang wikilinks, at least kahit yung ''lead'' muna para may masimulan. Medyo matatagalan yung paglapat sa mga pagbabago. :::Balak ko ring gumawa ng padron para sa pagsangguni sa ''Maugnayin''. Kung alam mo yung detalye ng libro, pakilagay naman rito (may-akda, editor, publishing house, edition, lokasyon ng palimbagan, taon, etc.) para mapunan ko yung padron na iyon nang maayos. Siguro, kokopyahin ko muna yung laman ng ''Maugnayin'' (yung zip file ng mga larawan ng pahina) sa isang maayos na PDF, mula simula hanggang dulo, at ia-upload sa Internet Archive para sa verification purposes. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:18, 28 Marso 2021 (UTC) ::::Dagdag ko lang, depende sa copyright ng libro kung magagawa ko itong mai-reproduce at mai-upload sa Internet Archive. At kahit na mai-reproduce ko man ito, baka madalang ko lang ito magagamit, since dedepende pa rin ang gagamiting salita/pamagat sa mga factors na ito: dali ng pagbigkas, laganap ba, ginagamit rin ba ng ibang mga site, madalas bang ginagamit ang salita sa isang natural na usapan, atbp. ::::Siyanga pala, ''wall of text'' yung sagot ko kanina. Mahabang sagot para sa isang maiksing tanong. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:44, 28 Marso 2021 (UTC) :::::Aaminin ko po sa inyo, wala akong alam tungkol sa internet archive library. Nakita ko na siya noon pero wala akong ideya sa pagmamaniobra nito. At saka wala rin akong alam tungkol sa padron. Pasensya na kasi baguhan pa lang ako sa mga ito. Nais ko rin pong tumulong pero may mga tutorial po ba para sa mga ito? Kapag may panahon ako, hahalungkatin ko ang mga impormasyon tungkol sa libro. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 11:47, 28 Marso 2021 (UTC) ::::::Plano kong isaayos yung kopyang binigay mo sakin. In short, kokopyahin ko bawat salita, at kung posible, maging ang layout nito. Mahirap kasing ma-search yung mga salita nang maayos kung larawan lang e. Kaso lang, kailangan ko munang makasigurong di na yon copyrighted, o kahit papaano, okey lang i-reproduce for educational purposes. ::::::Madali lang ang Internet Archive. Ginagamit yon para itago yung mga webpage (lalo na yung mga balita) since pwedeng burahin anumang oras ang mga iyon. Kapag nangyari iyon, hindi na mabe-verify ang source sa hinaharap, o baka binago na yon ng gumawa. Alam ko, may tutorial yung mismong website tungkol sa paano mag-save ng webpage. Tingnan mo roon. ::::::Sa cite web na padron, hanapin mo yung parameter na archive-url at archive-date. Ilagay mo sa archive-url yung url ng Internet Archive. Tapos, kailan siya in-archive (makikita mo roon mismo) sa archive-date naman. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:00, 28 Marso 2021 (UTC) :::::::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: :::::::May padron na ang ''Maugnayin''. ([[Padron:Maugnayin]]). May dalawang parametro muna yan: salita at pahina. Optional ang pahina, pero required ang salita. Wala pang link since wala pang digital version na magagamit. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:02, 29 Marso 2021 (UTC) ::::::::Sisimulan ko na ang pagdi-digitalize sa ''Maugnayin''. Since di ko ma-verify yung estado ng copyright nito, ia-assume ko na lang ito na OK na, since 52 years na nung na-publish ito. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:44, 29 Marso 2021 (UTC) :::::::::Um. Paano ko po ba yan baguhin? Anong mga parte sa padron ba ang aking babaguhin o idaragdag? Pa-tutorial lang o halimabwa. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 07:13, 29 Marso 2021 (UTC) <code>{{Maugnayin|salita=sipnayan|pahina=56}}</code> Ganyan siya gamitin. Palitan mo lang yung salita at pahina. Optional ang pahina. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:17, 29 Marso 2021 (UTC) So, idaragdag ko lang ang mga salita at pahina sa table (sa ilalim ng paglalarawan at example) ? BTW, Sa copyright naman, siguro hindi siya ganoon kastrikto kasi kalat na ang file na ito sa Internet eh, lalung-lalo na ang reddit. Tulad sa mga module ngayon, maaari atang ilapat online at maaaring ibahagi sa iba. At saka, nahanap ko sa isang talk page ng Wiki english, ang librong ito ay hindi pinagbigyang bisa o hindi pa konsiderado ng KWF at DepEd. Kailangan pa raw ng sapat na panahon upang ang mga salita ay maging laganap sa Filipino. Kumbaga, more time para maging widespread at saka doon palang magiging opisyal ang mga salita. Ang may-akda, si Gonzales, ay gumawa ng maraming mga salita na pinagsanib at mga baguhan (neologism) kaya hindi ito laganap. May ilang mga salita na naging matagumpay tulad ng "sipnayan" at "agham(?)" at "sihay". Siguro matutuwa siya kapag ginawan mo ng PDF ang aklat niya :). --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 07:27, 29 Marso 2021 (UTC) == Update? == Hello. Nagawa niyo na po ba yung PDF ng libro? Baka maaari akong makatulong. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 11:16, 19 Abril 2021 (UTC) :@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: :Sorry, di pa e. Kung gusto mong isa-PDF yung libro, sige lang. I-merge na lang natin yung mga gawa. :Para sumimple na lang (since kulang-kulang pala yung mga pahina), gagawin ko na lang talaan ng mga salita yung PDF. Nakalagay sa talaan na iyon yung page number kung saan makikita yung salita. :Pasensiya na. May mga bagay lang kasi akong ginagawa na labas sa Wikipedia. Inaasahan kong matatapos ko yung pagsasa-PDF ng libro bandang Mayo pa. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:40, 19 Abril 2021 (UTC) ::Pwede ko bang malaman kung anong mga pahina ang kulang-kulang at mga bilang nito? At paano niyo po ba isinasagawa ang PDF? Nais ko ring makita ang mga paunang gawa mo upang matansyahan ko na kung ano ang aking magagawa. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 13:11, 19 Abril 2021 (UTC) :::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: Mano-mano kong ginagawa yung PDF sa ngayon. Wala pa akong mabibigay na kopya. Ili-link ko na lang rito kung okey na. :::Babalitaan na lang kita. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:03, 28 Abril 2021 (UTC) ::::Godspeed po! Kung mano-mano niyo na lang pong tina-type ang mga iyan, nais kong ibahagi ang ginagamit kong tool para mas mapadali ito. ::::https://imagetotext.net/ ::::Screenshot o kaya picture po tapos makukuha niya na po ang teksto. Maaari ring i-crop para mas accurate. Minsan may ilang mga mali (kadalasan sa mga markang pang-aksento [accent marks] tulad ng "enye") pero minimal naman po at hindi na kailangang magsagot ng captcha tulad ng ibang tools online. Sana makatulong po ito upang mapadali ang gawain niyo. :) --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 13:30, 28 Abril 2021 (UTC) :::::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: Salamat sa tip. Siyanga pala, kung kaya ng oras mo, pwede patulong sa [[tulin]]? Mukhang may conflict sa editing sa pahina na yon e. Kailangan lang ng kompromiso. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:45, 28 Abril 2021 (UTC) == Paglilipat ng pahina == Hi GinawaSaHapon, napansin ko na kino''py''-''paste'' mo ang nilalaman at ginawang mong ''redirect'' ang "[[pag-imprenta]]" sa "[[paglilimbag]]" subalit nailipat dapat iyon imbis na ''copy-paste'' para manatili ang atribusyon ayon sa lisensya ng Wikipedia. Tingnan ang [[:en:Wikipedia:Moving a page#Page histories]]. Alam ko na hindi mo maililipat iyon dahil sa teknikal na limitasyon. Kaya sa susunod, abisuhin mo ang mga tagapangasiwa para gawin iyon. ''Anyway'', inayos ko na ito at naisanib na ang lahat ng pagbabago sa "paglilimbag." Salamat sa kontribusyon mo. :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:03, 5 Agosto 2022 (UTC) :[[Tagagamit:Jojit fb|@Jojit fb]] Pasensiya na. Balak ko kasing i-expand yung Paglilimbag, kaso lang nalaman kong naka-link sa Wikidata yung Pag-imprenta sa Printing imbes na Paglilimbag. Nag-research muna ako para makasiguro, at nakumpirma kong Paglilimbag = Printing sa Ingles, kaya naman binago ko na agad yon. :Mag-iiwan ako ng mga mensahe sa susunod sa talk page niyo para sa maayos na paglilipat ng mga pahina. Salamat sa pag-alala. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:09, 5 Agosto 2022 (UTC) == Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2022|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2022]] == {{BPW Barnstar|taon=2022|bilang=2|}} <div style="text-align: right;margin-top: 10px;"> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:14, 11 Enero 2023 (UTC)</div> == The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border: 3px solid #32AFAF; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;{{border-radius|1em}} {{box-shadow|0.1em|0.1em|0.5em|rgba(0,0,0,0.75)}}" class="plainlinks">[[File:2022 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar'''''}}}} <div style="color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; "> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Thanks for participating Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful of your dedication to Wikimedia movement and hope you join us next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color: #333333; text-align:right; font-size:120%; ">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> {{clear}} </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=24454024 --> == Alam ba ninyo? == {{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Pebrero 2|2023|Louise Abbéma}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:17, 7 Pebrero 2023 (UTC) == Invite to Join Wikipedia Asian Month 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''You are receiving this message because you participated in the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]] as an organizer or editor.'' [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|Join the Wikipedia Asian Month 2023 ]] <big>Dear all,</big> <big>The '''[[Wikipedia Asian Month Home|Wikipedia Asian Month 2023]]'''[1] is coming !</big> <big>The campaign start within a flexible 30 days from November to December. Following with the changes of the rules made by last year, the wish to have more people get to know Asia and Asian related topic is the same! </big>'''<big>Click [[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|"Here"]] to Organize/Join a WAM Event.</big>''' '''1. Propose "Focus Theme" related to Asia !''' If you are based somewhere in Asia, or have specific passion on an Asian topic, please propose your "Focus Theme" by October 25th. The WAM international team will select 5 themes. Please propose your focus theme through [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link this link][2]. '''2. Enhancing existing articles can also count as part of campaign contribution.''' Any edits, including creating new articles or adding new content to existing articles, over 3000 bytes in total would be able to get a reward. Last year, due to this change of rules, the Programs & Events Dashboard was suggested. However, according to community survey of 2022, Fountain Tool is still the best platform for tracking edit and points. You don’t need to create any Dashboard. For the tracking of editing existing article, the international team is currently designing a form. Will soon publish to the main page of WAM 2023. '''3. More flexible campaign time''' The contribution duration would remain 30days, but we extended the overall campaign timeline to 2 months. All organizers can decide when to start their WAM as long as the whole duration is within November 1st to December 31th. It means that you can participate in WAM based on the needs of your local community. '''Timetable''' * October 1st, 2023 : Publish International Campaign Page of the Year * October 5th to 25th, 2023 : Call for focus themes of WAM 2023. * Before 29 October, 2023: Complete '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|Registration]]''' [3] of Each language Wikipedia. * November 1st, UTC 00:00 to December 31th, UTC 00:00, 2023: Running the Campaign. (Find your local campaign for the actual event date.) * January 1st to March 15th, 2024: Auditing of each language Wikipedia. * March 30th, 2024: Deadline of reporting statistics and eligible editors to the International Team * April 1st to May 15th, 2024: The international team distributes Barnstars and Certificates to eligible editors of each event. For your information, the main page of Wikipedia Asian Month is currently undertaking a reconstruction for archiving purpose. For the 2023 event please bookmarked this page. We hope you will enjoy Wikipedia Asian Month! If you have any inquiry, feel free to contact us by info@asianmonth.wiki [4]. <big> We look forward to your participation. Cheers!!! WAM 2023 International Team</big> [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023 [2] https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023/Join_an_Event [4] info@asianmonth.wiki </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/Wikipedia_Asian_Month_2023_Message_receiver_main&oldid=25753309 --> == Niyolohismo == Maari mo bang ibigay saakin ang mga kawing na nagpapatunay dito? Pati, sa tagal nang nabuo ng niyolihismo na ito (1969) hindi ba nararapat na mapalitan na natin ito? Hindi naman nabuo ang mga aklat na Talasalitaan na mga ito na labag sa batas. Ang mga kagawaran ang nagpausad ng mga pagbabagong ito. Parang elitism naman kung iyong sasabihin na dapat na ang gumagamit lamang ng mga neyolohismo ay ibang mga institusyon maliban ang Wikipedia. Sa kasalukuyan, ang Wikipedia ang pinakabinabasang literatura sa bansa. Isa itong pagkakataon upang mapalaganap na sa wakas ang mga nararapat na salita para sa teknikal na mga salita. Kung nais mo na gamitin lamang ang mga madalas na gamitin, di mo nalang kaya gawing Ingles ang mga nakasulat dito? Dahil ayun naman talaga ang mga madalas gamitin. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 07:58, 11 Abril 2025 (UTC) :Magandang araw, @[[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] :Dito po sa Wikipedia, ginagamit po natin ang pinakaginagamit na salita (tingnan ang patakarang [[:en:WP:COMMONNAME|WP:COMMONNAME]]). Ibig sabihin, ''matematika'' muna ang gagamitin bago ang sipnayan, lalo na't isang neolohismo ang naturang salitang yon. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 08:58, 11 Abril 2025 (UTC) :Idadagdag ko lang... :Una, may patakaran tayo dito sa wiki: ''gamitin ang pinakaginagamit''. Ngayon, sasabihin mo na, ''edi Mag-Ingles na lang since mas giangamit nga naman ang math''. May caveat po ito: ''pinakaginagamit na '''katutubong salita''''. Bale, may hiyarkiya tayo dito ukol sa common name: katutubo, katutubo mula sa ibang wika ng Pilipinas, pagsasa-Tagalog mula Kastila (o deribatibo mula Kastila), pagsasa-Tagalog mula Ingles (o deribatibo mula Ingles), neolohismo. Siyempre, may exception dito: kung ang neolohismo (o alinman sa mga ranggo) ay napatunayang mas ginagamit kesa sa mga mas mataas nito, yon ang gagamitin. Ensiklopedya po ang Wikipedia, hindi isang panitikan. Ang layunin natin dito ay impormasyon. Sa ngayon kasi, hindi talamak ang paggamit ng sipnayan. :Kung makakabigay ka ng ebidensiya na mas ginagamit ang sipnayan kesa matematika, ilapag mo rito. :Wag mo sanang masamain. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:06, 11 Abril 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ::Itigil mo ang mga revert mo. Posible kang ma-ban dahil sa disruption mo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:26, 11 Abril 2025 (UTC) == patulong po == hello po, pwede po mag pa tulong mag pa translate ng [[:en:Mother_Nature|Mother nature]] isalin sa wikang Filipino, salamat po. kung di ka po busy. (sorry kung tag-lish ako maki suyo) =) [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 10:58, 18 Agosto 2025 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]]. Walang problema kung isasalin nang direkta sa enwiki yon. Medyo busy kasi ako sa [[wikang Griyego]] kaya hindi kita matutulungan nang matindi pagdating sa aktuwal na pananaliksik sa naturang paksa. Gumawa ka muna ng burador ([[Tagagamit:ZamboniZoomer/burador]]) lalo na't bagong pahina ito, aayusin ko na lang yung mga boring na bahagi ng paggawa ng artikulo (ie. pagfo-format sa mga sanggunian, pag-aayos sa mga bahaging nasa dulo ng artikulo, atbp.). Ayos lang ang Taglish sa diskusyon, mas mahalaga sa akin na nagkakaintindihan tayo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:25, 18 Agosto 2025 (UTC) ::ay Oo nga no, =) ah ok po. cge try ko po. Maraming salamat in advance =) Goodluck sa wikang griyego =) [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 01:12, 20 Agosto 2025 (UTC) == Patulong naman == Pasuyo naman oh paki ayos ang sanggunian ng artikulong [[Piña (Hibla)]] ( tama naman yung mga sanggunian, gaya sa ingles na katambal) pero namumuula eh, masagwa tignan. Pa double check na rin po kung may mali. Maraming salamat [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 11:59, 1 Setyembre 2025 (UTC) :Magandang gabi, @[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]]. Sige, aayusin ko. Pero paalala lang sa pagbura: wag mong burahin ang laman ng usapan (ng kahit sino sa totoo lang) kahit na tapos na yon o naaksyunan na, sa ngalan ng transparency. Tungkol sa artikulo, nagbago na ako nang konti sa lead (panimula), ayusin ko rin yung mga sanggunian sa mga susunod na araw. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 14:15, 1 Setyembre 2025 (UTC) ::Salamat =) ah ganun ba, ok cge. Salamat ulit sa tulong. Hingi pa ko next time ng tulong ah, pero syempre hinay hinay muna. yan munang [[Piña (Hibla)]] =) [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 14:25, 1 Setyembre 2025 (UTC) :::{{done}} Maayos na. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:37, 2 Setyembre 2025 (UTC) ::::Yehey! Maraming Salamat ! yes panalo. Salamat ulit [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 12:51, 2 Setyembre 2025 (UTC) == sinilang = ipinanganak == Maano @GinawaSaHapon! Napansin kong tinanggal mo ang mga pagsasalin ko ng 'born' patungo sa 'sinilang' pabalik sa 'ipinanganak.' Pinalitan ko lamang ito dahil napansin ko na di kaaya-aya ang haba nito sa maikling deskripsyon. Wala namang mali sa salitang 'sinilang' at ito pa nga ang sinasabing tama ng Tagalog Dictionary. Maari ko bang malaman ang dahilan ng iyong pagbabago upang malaman natin kung ano ang nararapat na gamitin sa mga susunod na pagbabago? [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 08:27, 27 Setyembre 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] Consistency sa ibang mga description sa mga artikulo sa buhay na tao, gumagamit ng ipinanganak kesa sa sinilang. At kung sinilang man ang gamitin, dapat isinilang yon (pero nitpicky na masyado yon, wala akong problema alinman doon). Dagdag ko lang din, since nagbabantay rin ako sa mga short description paminsan-minsan, nalalapat din ang patakaran ukol sa karaniwang paggamit sa mga yon. '''Gamitin ang karaniwang ginagamit kahit na nagmula man ito sa Espanyol o Ingles.''' Napapansin ko kasi na minsan ay gumagamit ka ng mga salitang hindi karaniwang ginagamit (halimbawa, "tagagampan" kamakailan, na dapat ay aktor o aktres o artista). Saklaw din nito ang paggamit sa karaniwang pagbaybay sa mga salita (hal. Ingles imbes na Inggles, siya imbes na sya). [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:07, 27 Setyembre 2025 (UTC) == Pasuyo naman == Hello pasuyo naman, nag translate ako sa english wiki to Filipino tapos manula yung mga refferences wala naman akong binago, [[Puting kuwago]]. Tignan mo po yung sa english version same naman pero namumula eh, pangit tignan. Pasuyo naman sa pag ayos at kung may pali paki tama na rin. Maraming salamat [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 12:40, 9 Oktubre 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] {{done}} Naayos ko na. Naiwan mo lang yung isang parameter. Silipin ko rin sa mga susunod na araw yung artikulo kung may mga mali pa, pero sa ngayon, mukhang wala naman masyado. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:50, 9 Oktubre 2025 (UTC) ::Maraming Salamat!!!! yey [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:20, 9 Oktubre 2025 (UTC) == Pa suyo ulit == Pa prove read naman saka kung may mali paki remove or pa improve, hindi kasi ko magaling mag insert ng refferences, umaasa ako sa automatic tas minsan nagiiba kahit tama naman yung link na nalalagay ko. nakakainis haha. sorry. pa check din kung may mali. salamat. [[Diwata (Mitolohiyang Pilipino)]] [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:22, 9 Oktubre 2025 (UTC) :pa check na rin nung ginawa kong english version, hirap ako makipag usap sa mga english wikipedia eh. hirap mag paliwanag eh. newbie editor lang kasi ko. nose bleed ako sa mga ibang paksa. lalo na sa mga teknical gaya pag nag iiba yung link na nilagay ko sa citations. ganun. [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:24, 9 Oktubre 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] Sige. Tingnan ko kung anong magagawa ko. Ingat lang sa enwiki, since di tulad dito sa tlwiki, di hamak na mas mahigpit ang pagpapatupad nila ng mga patakaran doon (dito kasi medyo lenient dahil may kaliitan naman ang pamayanan dito). ::Sa ngayon, magbibigay lang ako ng ilang paalala base sa mga nakalipas mong edit. ::# Kung gagamit ka ng disambiguation (paglilinaw), palaging lowercase yon maliban kung pangngalang pantangi ang nakalagay. Ganon din ang kaso sa mga pamagat ng pahina/artikulo at mga bahagi nito. ::::Halimbawa: Diwata (mitolohiyang Pilipino), hindi malaking M sa mitolohiya. ::# Hanggat maaari ay iwasan natin ang paglalagay ng disambiguation\ara sa mga pangunahing paksa. Pangunahing paksa ang tawag sa mga paksang pinakakilala agad. Halimbawa, mas maraming tao ang nakakaalam sa Pluto bilang planeta bago ang Romanong diyos. Siyempre, nakasalalay pa rin ang patakaran ng karaniwang paggamit, pero sa ngayon, sapat na yon ang tandaan mo. ::# Ukol sa mga sanggunian, sa totoo lang, ayos na muna sa ngayon ang pagkokopya ng sanggunian sa Ingles papunta rito. Pinakamaganda sana, '''ngunit hindi kinakailangan''', maisalin din ang sanggunian sa Tagalog. ::# Panghuli, '''wag po tayong gagamit ng galing sa AI/mga LLM'''. Grounds po ito sa posibleng ban. Mas lalo na sa enwiki. Napansin ko yung dahilan ng nominasyon sa pagbura doon, dahil sa AI generated yung artikulo. Mahigpit na pinagbabawal yon. Pwede mo munang gawin yon sa sarili mong burador sa enwiki, pero wag mo munang ilalagay sa main namespace hanggat hindi pa yon maayos. Hindi ako sigurado sa stance nila sa mga artikulong may tulong mula sa AI (pero gawa ng tao), pero para makasiguro, wag mo itong gawin. Pinapayo ko muna na ilipat mo muna yon sa draft namespace. :: [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 15:35, 9 Oktubre 2025 (UTC) :::ang hirap naman kasi mag english eh. opo gumamit naman talaga ako ng AI para ayusin yung sentences ko. pero tingin ko naman ok yung article. hindi ko naman halusnasyon yun eh. gusto ko pagtanggol eh. hirap naman. gumamit po ako ng '''AI o LLM''' para ayusin yung grammar pero hindi naman lahat. Baka kasi burahin, sayang naman =( [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 17:25, 9 Oktubre 2025 (UTC) :::Satingin mo ma de delete yung english article? sorry wala ako ibang mapagtanungan. :::pero seriously speaking basis ko sa article na ginawa ko Divata eh yung sinaunang mga tala ng :::"These gods were called divatas or dinatas a word which, according to the opinion of one chronicler, should be composed of dia (deity) and nat (to oppose)." :::Las islas Visayas en la epoca de la conquista ni Isabelo de los Reyes nung 1864-1938 :::https://archive.org/details/lasislasvisayase00reye/page/40/mode/2up :::"Estos dioses se llamaban divatas ó dinatas, |)alabra que, según opinión de un cronista, debe tstar compuesta de dia (deidad)" :::ito oh nasa archieves nasa spanish sya pero madali lang i translate. word per word yan. totoo naman nakasulat eh. Ang hirap kasi ko mag paliwanag pero pag nag check naman ng citations tama naman sapagkaka alam ko. at saka kaya nga ako nag papatulong eh, para kung may mali. matama, problema ko lang sa english wiki eh edit wars ang labas saka masyado silang aggresibo =( [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 19:19, 9 Oktubre 2025 (UTC) ::saka alam ko naman talagang madami akong mga unang pag kakamali sa mga unang edit ka, kaya nga nag ba back out ako pero pag dating dito sa diwata binasa ko naman talaga, hindiu lang talaga ako magaling mag ayos ng buong artikulo. kaya humihingi talaga ako ng tulong. [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 17:27, 9 Oktubre 2025 (UTC) :::@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] Ilipat mo muna sa Draft para makasiguro. Pindutin mo yung Move page doon, tapos sa (Main), hanapin mo yung Draft na namespace. Sa ngayon kasi, mabubura yon kung nasa main namespace. Tulungan kita roon pagkatapos. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:05, 10 Oktubre 2025 (UTC) == Sarah Ferguson == Hello, GinawaSaHapon. Can you rename [[Sarah, Dukesa ng York]] to [[Sarah Ferguson]], because her title became defunct, when Andrew's titles were stripped from him? Source: https://www.bbc.com/news/articles/cx2p7xzz4lvo Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 08:55, 8 Nobyembre 2025 (UTC) :{{Done}} @[[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]]. I have moved the page. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:10, 8 Nobyembre 2025 (UTC) ::Thank you very much. [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 13:41, 8 Nobyembre 2025 (UTC) == pasuyo == Magandang araw, Pasuyo naman paki proof-read at pa double check ng salin na [[Pista ng Chingming]]. Namumula yung ibang "refferences" eh. salamat. Pa edit na rin kung may mali. [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 12:41, 31 Marso 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] Magandang araw. Sige, titingnan ko sa s mga susunod na araw, medyo busy ngayon sa tunay na buhay. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:41, 2 Abril 2026 (UTC) == Batayan sa pagsasalin ng ilang kataga == Magandang araw po! Nais ko lang pong malaman kung may ibang aklat pa po kayong sinasangguni sa pagsasalin ng ilang mga maka-agham na terminolohiya, liban pa sa KWF Diksyonaryo o ibang diksyonaryong online, o kung may batayan ng mga salita po kayong halos katumbas ng nilalamang detalye sa ''Maugnayin'' (dahil nabanggit niyo rin po na hindi po kayo tagahanga nun)? Baguhan pa lamang po ako sa pagsasalin ng ilang maka-agham na artikulo rito sa Wikipedia at nais naman pong makatulong sa pagpapaunlad nitong Wikipediang Tagalog. Naisip ko tuloy na suriin pang lalo ang maka-agham na pagsasalin sa Tagalog nung makita ko po 'yung komento niyo sa ginawa kong pagbabago sa [[Lohikang pangmatematika]] (P.S. paumanhin po pala sa paglilipat ko ng pahinang iyon). Maraming salamat! [[Tagagamit:Lorwix|Lorwix]] ([[Usapang tagagamit:Lorwix|kausapin]]) 14:59, 14 Setyembre 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:Lorwix|Lorwix]] Hindi ko muna inaabante ang paggamit sa ''Maugnayin'' bilang batayan sa pagsalin dahil masyadong hindi laganap ang paggamit sa mga salita roon. Hanggat maaari ay isalin sa anyo na maiintindihan agad sa unang tingin. Kumbaga, yung pinakahalata at direktang salin non. Nabasa ko yung buong ''Maugnayin'' noon, at hindi agaran ito makukuha dahil hindi halata yung salin sa mga mambabasa. Mas maganda para sa adhikain ng Wikipedia na gamitin yung salin na maiintindihan agad. Ensiklopedya ang Wikipedia, hindi literatura na puwedeng gagamit ng neolohismo. Sa kaso ng ''lohikang pangmatematika'', yon ang agad na halatang salin kung gagamitin natin yung mga kumbensiyon at nakasanayan na. :Personally, ayokong gumamit ng mga salitang nagmula sa panahon ng purismo sa Tagalog noong dekada 60s hanggang 70s kasi yung mga salin na nagawa nila noon ay masyadong "banyaga" pakinggan. Gumagamit sila ng paggawa ng salita na hindi ginagawa sa Tagalog (hal. yung pagsasama sa mga pinagtagpi-tagping bahagi ng salita). Mas pabor ako sa mga salin noong panahon ng mga Amerikano (Lope K. Santos, Eusebio Daluz, atbp.) kasi mas intuitive yung mga salin nila (hal. silid-aralan -> silid + aral + an, silid kung saan nag-aaral; paaralan -> pa- -an + aral, lugar kung saan nag-aaral, atbp). :Mas mainam na isalin sa ngayon yung mga kataga mula sa Kastila kasi mas maiintindihan agad yon ng target na audience. Ikumpara mo yon sa matuwirang matematika, na iisipin pa nila kung ano yung matuwiran. Layon ko na tanggalin yung step na yon para makapagpokus sila sa aktuwal na nilalaman ng pahina. Para yumabong ang paggamit sa Tagalog sa mga diskurso lagpas sa karaniwang paggamit (hal. agham at matematika), kailangan munang gamitin natin yung modernong anyo ng wika na ginagamit at naiintindihan ng nakakarami. :Pasensiya na rin kung yung tono ay medyo agresibo. Marami na kasing naglilipat ng mga panahon noong mga nakaraang taon na guamgamit ng ''Maugnayin'' bilang basehan ng pamagat ng pahina. Makailang beses na ring may sumubok na ilipat yung matematika sa sipnayan halimbawa. :P.S.: ''hindi'' ako kontra sa paggamit sa neolohismo o sa mga imbentong salita, ang sa akin lang, dapat halata at naiintindihan sa unang tingin agad yung salin. Technically, neolohismo rin naman ang lohikang pangmatematika (since walang gumagamit sa katagang yon sa diskurso liban sa pagtalakay sa mismong salita), pero agad yon maiintindihan na ang ibig sabihin ay mathematical logic sa Ingles. Kumbaga wala na'ng burden sa pag-alam kung ano yon nang hindi pinipindot yung link. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:54, 15 Setyembre 2026 (UTC) 2fg2lcltxs6f7sitxwadz3y7k7bgtz9 2225494 2225493 2026-09-15T00:58:32Z GinawaSaHapon 102500 /* Batayan sa pagsasalin ng ilang kataga */ - kaunting paglilinaw 2225494 wikitext text/x-wiki '''Mabuhay!''' Magandang araw, GinawaSaHapon, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga [[Special:Contributions/GinawaSaHapon|ambag]]. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo: {|style="float:right;" |{{Pamayanan}} |} *[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]] *[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]] *[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]] *[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]] *[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] *[[Wikipedia:Mga malimit itanong|Mga Karaniwang Tinatanong (FAQ)]] *[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]] *[[Wikipedia:Paanyayang nalilimbag|Pang-anyaya para sa iba pang ibig maging Wikipedista]] *'''For non-Tagalog speakers:''' ''you may leave messages and seek assistance at our'' [[Wikipedia:Help for Non-Tagalog Speakers]]. Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng paglalagay ng apat na tildes (<nowiki>~~~~</nowiki>); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang <code><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Saklolo|saklolo]]<nowiki>}}</nowiki></code> sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Talaang pampanauhin para sa mga bagong tagagamit|lumagda sa ating talaang pampanauhin (''guestbook'')]]. Muli, mabuhay!{{#if:|<br><br><br>{{#ifeq:|di-kilala|Kami ay totoong nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [[Special:Userlogin/signup|gumawa ng isang panagutan]] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [[Special:Userlogin/signup|gumawa ng isang panagutang pampatnugot]] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}{{#ifeq:|bandalo|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin.<br><br><span style="color: #0000FF; font-weight: bold;">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</span>}}{{#ifeq:|bandalo-di-kilala|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin. Kapagka handa ka nang tumulong sa totoong makakapagpabuting layunin ng Wikipedia, hinihikayat ka naming tumala upang [[Special:Userlogin/signup|makagawa ng isang panagutan pampatnugot]] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, mariin naming hinihingi ang iyong pagtulong at pagtala sa Wikipedia.<br><br><span style="color: #0000FF; font-weight: bold;">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</span>}}}} ---- {{hlist|[[Image:Crystal_Clear_app_email.png|25px]] [[Wikipedia:Embahada|Ambasada]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambasciata]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambassad]]|[[Wikipedia:Embahada|Ambassade]]| [[Wikipedia:Embahada|Botschaft]]|[[Wikipedia:Embahada|Embaixada]]|[[Wikipedia:Embahada|Embajada]]|[[Wikipedia:Embahada|Embassy]]|[[Wikipedia:Embahada|大使館]]|style=font-size:85%; font-weight: bold; font-style: italic; text-align: center;}} [[Tagagamit:Lam-ang|Lam-ang]] ([[Usapang tagagamit:Lam-ang|makipag-usap]]) 13:52, 30 Setyembre 2019 (UTC) == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello GinawaSaHapon, Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2020. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2020/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:13, 2 Nobyembre 2020 (UTC) == Maraming salamat sa interes mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020]] == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Maraming salamat sa pagtala sa patimpalak!''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Natuwa ako dahil nag-''sign-up'' o nagpatala ka sa patimpalak na ito. Mas maganda sana kung nakapagsumite ka ng kahit isang lahok. Sa kabila nito, salamat na rin sa iyong interes at nawa'y sa susunod ay makalahok ka. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:02, 2 Disyembre 2020 (UTC) |} == How to make it notable == How to make Adan Egot be a notable and not be deleted [[Tagagamit:CalabazaFénix2|CalabazaFénix2]] ([[Usapang tagagamit:CalabazaFénix2|makipag-usap]]) 01:27, 5 Enero 2021 (UTC) :Since you keep using English, I'll respond to you in English as well. :It's up to him, really. You '''don't make him notable, he should make himself notable.''' Wikipedia is not Wikia or Fandom. Please look at [[:en:WP:BIO|notability guidelines for people]] on the English Wikipedia, since it is also the ''de facto'' guidelines here at Tagalog Wikipedia. In a nutshell, a personality is considered notable if other news outlets cover him, has significant amount of followers (probably about 100k, I guess), and there are news or stories about him. :[[Adan Egot]] failed all of them, even the minimum requirements for him to have a page here. :On the other hand, [[DJ Loonyo]], at least for me, reached the minimum requirements, since at least one reliable media outlet has covered him, and looking at his accounts, he has a large following. :Only admins can delete pages. I'm not an admin, so I only nominate the page for deletion. :@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], need help for this one. : {{small|(edit 1/5/2021 9:41am) formatting fixes}} :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:40, 5 Enero 2021 (UTC) == Under Construction == Sir, pwedeng palagay ng under construction notice ang Pahinang Globalisasyon. Hindi pa tapos at baka mapagkamalan ng iba na kompleto na. Salamat! --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 10:45, 24 Enero 2021 (UTC) :{{Done}} Okey na @[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]. In-update ko na rin ang [[Padron:Translation WIP]]. Pakitanggal na lang kung tapos ka na. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:10, 24 Enero 2021 (UTC) == Matematika at terminong pang-agham == Hello. May gusto lang sana akong ibahagi sa´yo kasi nakita ko na madalas ka nang nag-eedit sa mga lathalaing nakaayon sa Matematika at Agham. May mga karagdagang resources po ako para sa mga iyan na alam ko. Pwede niyo pong tingnan [[https://www.dropbox.com/s/wjo06nxye5xy4w6/MAUGNAYING%20TALASALITAAN.zip?dl=0|dito]]. Ito po https://cjquines.com/files/talasalitaan.pdf na nakabatay sa naunang link. Ito naman po ayon sa [[http://pchrd.dost.gov.ph/index.php/news/6399-sampung-salitang-medikal-na-may-direktang-salin-sa-filipino|PH gov website]]. Nabasa ko po sa pahina niyo po na ang basehan niyo po ay ang diksiyonaryo.ph ngunit ikinababahala ko po na sapat ang impormasyon nito. Kahit na sinabing nakabase ito sa UP Diksiyonaryong Pilipino ni Ginoong Almario, hindi po sila nagkakaugnay nang tiningnan ko po. Maaari ko rin pong ipadala sa inyo ang isang pdf file ng mga litrato ng libro kung nanaisin niyo po (P.S. Puro at karamihan sa mga salita nito ay literal na Ingles :( . --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 04:24, 28 Marso 2021 (UTC) :Kamusta, @[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]! :Alam kong medyo kaduda-duda ang diksiyonaryo.ph since wala siyang staff list, atbp. Kaso lang, sa lahat ng mga nakita kong ''readily verifiable'' na site sa net, ito ang pinakakatiwa-tiwalang site para sa akin, since halos hawig siya sa UPDF. Sumasangguni rin ako sa iba pang mga site para lalong mapatibay ang mga sources (since mas marami, mas matibay para sakin). Kung wala talaga, literal kong isasalin yung termino sa Filipino ''muna'' bago ko isalin yon sa Kastila pa-Filipino. Kung may termino ang ibang wika sa Pinas, yun ang gagamitin ko (tulad ng ''dagup'' para sa ''sum''). :Patungkol naman sa mga link na kinawing mo, di kasi ako tagahanga ng ''Maugnayin'' e. Puro kasi gumagawa sila ng mga bagong termino na kung tutuusin ay ma-eexpress na sa Filipino (hal. kung hindi ako mali, sila ang source ng ''sipnayan'', kahit na okey naman sa dila at sa ortograpiya ang salitang ''matematika''). Tapos, mga ''tongue twister'' yung iba pa nilang panukala. Alam kong opisyal yon, kaya gagamitin ko rin yon ''as alternative'' o minsan, ang mismong terminong gagamitin. Para sakin kasi, mas okey kung ang gagamiting salita sa mga ''specialized fields'' ay yung mga salitang ginagamit na sa normal na diskurso. :Yung pangalawa, error 404. Tapos, yung sa gov website, hindi ako masyado pumapasok sa medical field since hindi ko yon talaga ''forte''. Sinasalin ko lang yung mga alam ko talaga yung aktwal na konsepto - anime, animasyon, pagpoprograma, at may kalakihang bahagi ng matematika at agham. Hanggat maaari kasi, gusto kong isalin yon sa normal na Filipino, yung madaling maintindihan, kaya kailangang alam ko rin yung mismong sinasalin ko. :Para malinaw, ''hindi ako tagahanga'' ng ''Maugnayin'', pero di ibig sabihin na hindi ko yon gagamitin. Mas mataas ang ''precedence'' ng mga opisyal na libro kesa sa mga website, kaya mas mauuna pa rin yan kung magkatalo man. Salamat pala sa kopya, at pasensiya na sa ''wall of text''. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:40, 28 Marso 2021 (UTC) ::oKIE. Sa pagkakaalam ko, hindi lahat imbento ng mga iskolar o mga dakila ang mga termino sa libro (Maliban sa mga pagsasanib, pero wikipedia worthy parin yun para sa mga naghahanap nito). Kung titingnan sa bahagi ng kasaysayan ng wika at komunikasyon noong mga 1900, ang librong ito ay ginawa noong 1969 (hehe), na ilang taon bago ang konstitusyon noong 1986. Sa konstitusyon ng 1986, inilahad dito ang mga wika at paraan ng komunikasyon sa bawat asignatura. Halimbawa, EsP, AP, at MAPEH ay nasa wikang Filipino. Ang Math, Science, atbp teknikal ay nasa Ingles upang makipag-ugnayan tayo sa ibang bansa at bilang "panakip-butas(?)" sa mga salitang wala sa Filipino. Ang libro ay nagbase at nakaayon sa mga kilalang organisasyon at ospital noong panahon tulad ng PH Normal University. Ibigsabihin, may mga iskolar na nagbigay ideya sa pagbubuo ng mga salita. Ayos lang naman sa akin kung hindi gawing Pamagat ng artikulo ang mga nasa libro pero kaakibat sana sa unang pangungusap o talata. Para sakin, mas maganda ang pamagat mula sa Kastila tapos sa talata ang mga salin sa Natural na Tagalog at Ingles. ::Sa link na ibinigay ko, gumagana ang sa gov website. Ang di gumana sa number 2. Inayos ko na po. Tsaka ano po ang WAll of Text? --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 08:56, 28 Marso 2021 (UTC) :::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: :::Wala naman akong problema sa ''Maugnayin''. Since may kopya na ako (muli, salamat), sisimulan ko yung mga pagbabagong kailangan. Para malinaw, kasalukuyan kong sinasalin ''nang buo'' ang [[Operasyon (matematika)]]. Habang sinasalin ko iyon, ginagawan ko rin ng mga pahina ang mga pulang wikilinks, at least kahit yung ''lead'' muna para may masimulan. Medyo matatagalan yung paglapat sa mga pagbabago. :::Balak ko ring gumawa ng padron para sa pagsangguni sa ''Maugnayin''. Kung alam mo yung detalye ng libro, pakilagay naman rito (may-akda, editor, publishing house, edition, lokasyon ng palimbagan, taon, etc.) para mapunan ko yung padron na iyon nang maayos. Siguro, kokopyahin ko muna yung laman ng ''Maugnayin'' (yung zip file ng mga larawan ng pahina) sa isang maayos na PDF, mula simula hanggang dulo, at ia-upload sa Internet Archive para sa verification purposes. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:18, 28 Marso 2021 (UTC) ::::Dagdag ko lang, depende sa copyright ng libro kung magagawa ko itong mai-reproduce at mai-upload sa Internet Archive. At kahit na mai-reproduce ko man ito, baka madalang ko lang ito magagamit, since dedepende pa rin ang gagamiting salita/pamagat sa mga factors na ito: dali ng pagbigkas, laganap ba, ginagamit rin ba ng ibang mga site, madalas bang ginagamit ang salita sa isang natural na usapan, atbp. ::::Siyanga pala, ''wall of text'' yung sagot ko kanina. Mahabang sagot para sa isang maiksing tanong. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:44, 28 Marso 2021 (UTC) :::::Aaminin ko po sa inyo, wala akong alam tungkol sa internet archive library. Nakita ko na siya noon pero wala akong ideya sa pagmamaniobra nito. At saka wala rin akong alam tungkol sa padron. Pasensya na kasi baguhan pa lang ako sa mga ito. Nais ko rin pong tumulong pero may mga tutorial po ba para sa mga ito? Kapag may panahon ako, hahalungkatin ko ang mga impormasyon tungkol sa libro. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 11:47, 28 Marso 2021 (UTC) ::::::Plano kong isaayos yung kopyang binigay mo sakin. In short, kokopyahin ko bawat salita, at kung posible, maging ang layout nito. Mahirap kasing ma-search yung mga salita nang maayos kung larawan lang e. Kaso lang, kailangan ko munang makasigurong di na yon copyrighted, o kahit papaano, okey lang i-reproduce for educational purposes. ::::::Madali lang ang Internet Archive. Ginagamit yon para itago yung mga webpage (lalo na yung mga balita) since pwedeng burahin anumang oras ang mga iyon. Kapag nangyari iyon, hindi na mabe-verify ang source sa hinaharap, o baka binago na yon ng gumawa. Alam ko, may tutorial yung mismong website tungkol sa paano mag-save ng webpage. Tingnan mo roon. ::::::Sa cite web na padron, hanapin mo yung parameter na archive-url at archive-date. Ilagay mo sa archive-url yung url ng Internet Archive. Tapos, kailan siya in-archive (makikita mo roon mismo) sa archive-date naman. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:00, 28 Marso 2021 (UTC) :::::::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: :::::::May padron na ang ''Maugnayin''. ([[Padron:Maugnayin]]). May dalawang parametro muna yan: salita at pahina. Optional ang pahina, pero required ang salita. Wala pang link since wala pang digital version na magagamit. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:02, 29 Marso 2021 (UTC) ::::::::Sisimulan ko na ang pagdi-digitalize sa ''Maugnayin''. Since di ko ma-verify yung estado ng copyright nito, ia-assume ko na lang ito na OK na, since 52 years na nung na-publish ito. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:44, 29 Marso 2021 (UTC) :::::::::Um. Paano ko po ba yan baguhin? Anong mga parte sa padron ba ang aking babaguhin o idaragdag? Pa-tutorial lang o halimabwa. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 07:13, 29 Marso 2021 (UTC) <code>{{Maugnayin|salita=sipnayan|pahina=56}}</code> Ganyan siya gamitin. Palitan mo lang yung salita at pahina. Optional ang pahina. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:17, 29 Marso 2021 (UTC) So, idaragdag ko lang ang mga salita at pahina sa table (sa ilalim ng paglalarawan at example) ? BTW, Sa copyright naman, siguro hindi siya ganoon kastrikto kasi kalat na ang file na ito sa Internet eh, lalung-lalo na ang reddit. Tulad sa mga module ngayon, maaari atang ilapat online at maaaring ibahagi sa iba. At saka, nahanap ko sa isang talk page ng Wiki english, ang librong ito ay hindi pinagbigyang bisa o hindi pa konsiderado ng KWF at DepEd. Kailangan pa raw ng sapat na panahon upang ang mga salita ay maging laganap sa Filipino. Kumbaga, more time para maging widespread at saka doon palang magiging opisyal ang mga salita. Ang may-akda, si Gonzales, ay gumawa ng maraming mga salita na pinagsanib at mga baguhan (neologism) kaya hindi ito laganap. May ilang mga salita na naging matagumpay tulad ng "sipnayan" at "agham(?)" at "sihay". Siguro matutuwa siya kapag ginawan mo ng PDF ang aklat niya :). --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 07:27, 29 Marso 2021 (UTC) == Update? == Hello. Nagawa niyo na po ba yung PDF ng libro? Baka maaari akong makatulong. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 11:16, 19 Abril 2021 (UTC) :@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: :Sorry, di pa e. Kung gusto mong isa-PDF yung libro, sige lang. I-merge na lang natin yung mga gawa. :Para sumimple na lang (since kulang-kulang pala yung mga pahina), gagawin ko na lang talaan ng mga salita yung PDF. Nakalagay sa talaan na iyon yung page number kung saan makikita yung salita. :Pasensiya na. May mga bagay lang kasi akong ginagawa na labas sa Wikipedia. Inaasahan kong matatapos ko yung pagsasa-PDF ng libro bandang Mayo pa. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:40, 19 Abril 2021 (UTC) ::Pwede ko bang malaman kung anong mga pahina ang kulang-kulang at mga bilang nito? At paano niyo po ba isinasagawa ang PDF? Nais ko ring makita ang mga paunang gawa mo upang matansyahan ko na kung ano ang aking magagawa. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 13:11, 19 Abril 2021 (UTC) :::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: Mano-mano kong ginagawa yung PDF sa ngayon. Wala pa akong mabibigay na kopya. Ili-link ko na lang rito kung okey na. :::Babalitaan na lang kita. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:03, 28 Abril 2021 (UTC) ::::Godspeed po! Kung mano-mano niyo na lang pong tina-type ang mga iyan, nais kong ibahagi ang ginagamit kong tool para mas mapadali ito. ::::https://imagetotext.net/ ::::Screenshot o kaya picture po tapos makukuha niya na po ang teksto. Maaari ring i-crop para mas accurate. Minsan may ilang mga mali (kadalasan sa mga markang pang-aksento [accent marks] tulad ng "enye") pero minimal naman po at hindi na kailangang magsagot ng captcha tulad ng ibang tools online. Sana makatulong po ito upang mapadali ang gawain niyo. :) --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 13:30, 28 Abril 2021 (UTC) :::::@[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]]: Salamat sa tip. Siyanga pala, kung kaya ng oras mo, pwede patulong sa [[tulin]]? Mukhang may conflict sa editing sa pahina na yon e. Kailangan lang ng kompromiso. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:45, 28 Abril 2021 (UTC) == Paglilipat ng pahina == Hi GinawaSaHapon, napansin ko na kino''py''-''paste'' mo ang nilalaman at ginawang mong ''redirect'' ang "[[pag-imprenta]]" sa "[[paglilimbag]]" subalit nailipat dapat iyon imbis na ''copy-paste'' para manatili ang atribusyon ayon sa lisensya ng Wikipedia. Tingnan ang [[:en:Wikipedia:Moving a page#Page histories]]. Alam ko na hindi mo maililipat iyon dahil sa teknikal na limitasyon. Kaya sa susunod, abisuhin mo ang mga tagapangasiwa para gawin iyon. ''Anyway'', inayos ko na ito at naisanib na ang lahat ng pagbabago sa "paglilimbag." Salamat sa kontribusyon mo. :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:03, 5 Agosto 2022 (UTC) :[[Tagagamit:Jojit fb|@Jojit fb]] Pasensiya na. Balak ko kasing i-expand yung Paglilimbag, kaso lang nalaman kong naka-link sa Wikidata yung Pag-imprenta sa Printing imbes na Paglilimbag. Nag-research muna ako para makasiguro, at nakumpirma kong Paglilimbag = Printing sa Ingles, kaya naman binago ko na agad yon. :Mag-iiwan ako ng mga mensahe sa susunod sa talk page niyo para sa maayos na paglilipat ng mga pahina. Salamat sa pag-alala. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:09, 5 Agosto 2022 (UTC) == Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2022|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2022]] == {{BPW Barnstar|taon=2022|bilang=2|}} <div style="text-align: right;margin-top: 10px;"> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:14, 11 Enero 2023 (UTC)</div> == The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border: 3px solid #32AFAF; background-color: #EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;{{border-radius|1em}} {{box-shadow|0.1em|0.1em|0.5em|rgba(0,0,0,0.75)}}" class="plainlinks">[[File:2022 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar'''''}}}} <div style="color: #333333; margin-left:220px; font-size:110%; "> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Thanks for participating Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful of your dedication to Wikimedia movement and hope you join us next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color: #333333; text-align:right; font-size:120%; ">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> {{clear}} </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=24454024 --> == Alam ba ninyo? == {{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Pebrero 2|2023|Louise Abbéma}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:17, 7 Pebrero 2023 (UTC) == Invite to Join Wikipedia Asian Month 2023 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''You are receiving this message because you participated in the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]] as an organizer or editor.'' [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|Join the Wikipedia Asian Month 2023 ]] <big>Dear all,</big> <big>The '''[[Wikipedia Asian Month Home|Wikipedia Asian Month 2023]]'''[1] is coming !</big> <big>The campaign start within a flexible 30 days from November to December. Following with the changes of the rules made by last year, the wish to have more people get to know Asia and Asian related topic is the same! </big>'''<big>Click [[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|"Here"]] to Organize/Join a WAM Event.</big>''' '''1. Propose "Focus Theme" related to Asia !''' If you are based somewhere in Asia, or have specific passion on an Asian topic, please propose your "Focus Theme" by October 25th. The WAM international team will select 5 themes. Please propose your focus theme through [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link this link][2]. '''2. Enhancing existing articles can also count as part of campaign contribution.''' Any edits, including creating new articles or adding new content to existing articles, over 3000 bytes in total would be able to get a reward. Last year, due to this change of rules, the Programs & Events Dashboard was suggested. However, according to community survey of 2022, Fountain Tool is still the best platform for tracking edit and points. You don’t need to create any Dashboard. For the tracking of editing existing article, the international team is currently designing a form. Will soon publish to the main page of WAM 2023. '''3. More flexible campaign time''' The contribution duration would remain 30days, but we extended the overall campaign timeline to 2 months. All organizers can decide when to start their WAM as long as the whole duration is within November 1st to December 31th. It means that you can participate in WAM based on the needs of your local community. '''Timetable''' * October 1st, 2023 : Publish International Campaign Page of the Year * October 5th to 25th, 2023 : Call for focus themes of WAM 2023. * Before 29 October, 2023: Complete '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2023/Join an Event|Registration]]''' [3] of Each language Wikipedia. * November 1st, UTC 00:00 to December 31th, UTC 00:00, 2023: Running the Campaign. (Find your local campaign for the actual event date.) * January 1st to March 15th, 2024: Auditing of each language Wikipedia. * March 30th, 2024: Deadline of reporting statistics and eligible editors to the International Team * April 1st to May 15th, 2024: The international team distributes Barnstars and Certificates to eligible editors of each event. For your information, the main page of Wikipedia Asian Month is currently undertaking a reconstruction for archiving purpose. For the 2023 event please bookmarked this page. We hope you will enjoy Wikipedia Asian Month! If you have any inquiry, feel free to contact us by info@asianmonth.wiki [4]. <big> We look forward to your participation. Cheers!!! WAM 2023 International Team</big> [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023 [2] https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfPLz8kvSP_0LlI4vGRHAP2ydJPnLY__1hb9-p8AsRcS2R2NQ/viewform?usp=sf_link [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2023/Join_an_Event [4] info@asianmonth.wiki </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joycewikiwiki/Wikipedia_Asian_Month_2023_Message_receiver_main&oldid=25753309 --> == Niyolohismo == Maari mo bang ibigay saakin ang mga kawing na nagpapatunay dito? Pati, sa tagal nang nabuo ng niyolihismo na ito (1969) hindi ba nararapat na mapalitan na natin ito? Hindi naman nabuo ang mga aklat na Talasalitaan na mga ito na labag sa batas. Ang mga kagawaran ang nagpausad ng mga pagbabagong ito. Parang elitism naman kung iyong sasabihin na dapat na ang gumagamit lamang ng mga neyolohismo ay ibang mga institusyon maliban ang Wikipedia. Sa kasalukuyan, ang Wikipedia ang pinakabinabasang literatura sa bansa. Isa itong pagkakataon upang mapalaganap na sa wakas ang mga nararapat na salita para sa teknikal na mga salita. Kung nais mo na gamitin lamang ang mga madalas na gamitin, di mo nalang kaya gawing Ingles ang mga nakasulat dito? Dahil ayun naman talaga ang mga madalas gamitin. [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 07:58, 11 Abril 2025 (UTC) :Magandang araw, @[[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] :Dito po sa Wikipedia, ginagamit po natin ang pinakaginagamit na salita (tingnan ang patakarang [[:en:WP:COMMONNAME|WP:COMMONNAME]]). Ibig sabihin, ''matematika'' muna ang gagamitin bago ang sipnayan, lalo na't isang neolohismo ang naturang salitang yon. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 08:58, 11 Abril 2025 (UTC) :Idadagdag ko lang... :Una, may patakaran tayo dito sa wiki: ''gamitin ang pinakaginagamit''. Ngayon, sasabihin mo na, ''edi Mag-Ingles na lang since mas giangamit nga naman ang math''. May caveat po ito: ''pinakaginagamit na '''katutubong salita''''. Bale, may hiyarkiya tayo dito ukol sa common name: katutubo, katutubo mula sa ibang wika ng Pilipinas, pagsasa-Tagalog mula Kastila (o deribatibo mula Kastila), pagsasa-Tagalog mula Ingles (o deribatibo mula Ingles), neolohismo. Siyempre, may exception dito: kung ang neolohismo (o alinman sa mga ranggo) ay napatunayang mas ginagamit kesa sa mga mas mataas nito, yon ang gagamitin. Ensiklopedya po ang Wikipedia, hindi isang panitikan. Ang layunin natin dito ay impormasyon. Sa ngayon kasi, hindi talamak ang paggamit ng sipnayan. :Kung makakabigay ka ng ebidensiya na mas ginagamit ang sipnayan kesa matematika, ilapag mo rito. :Wag mo sanang masamain. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:06, 11 Abril 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ::Itigil mo ang mga revert mo. Posible kang ma-ban dahil sa disruption mo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:26, 11 Abril 2025 (UTC) == patulong po == hello po, pwede po mag pa tulong mag pa translate ng [[:en:Mother_Nature|Mother nature]] isalin sa wikang Filipino, salamat po. kung di ka po busy. (sorry kung tag-lish ako maki suyo) =) [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 10:58, 18 Agosto 2025 (UTC) :Magandang gabi @[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]]. Walang problema kung isasalin nang direkta sa enwiki yon. Medyo busy kasi ako sa [[wikang Griyego]] kaya hindi kita matutulungan nang matindi pagdating sa aktuwal na pananaliksik sa naturang paksa. Gumawa ka muna ng burador ([[Tagagamit:ZamboniZoomer/burador]]) lalo na't bagong pahina ito, aayusin ko na lang yung mga boring na bahagi ng paggawa ng artikulo (ie. pagfo-format sa mga sanggunian, pag-aayos sa mga bahaging nasa dulo ng artikulo, atbp.). Ayos lang ang Taglish sa diskusyon, mas mahalaga sa akin na nagkakaintindihan tayo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:25, 18 Agosto 2025 (UTC) ::ay Oo nga no, =) ah ok po. cge try ko po. Maraming salamat in advance =) Goodluck sa wikang griyego =) [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 01:12, 20 Agosto 2025 (UTC) == Patulong naman == Pasuyo naman oh paki ayos ang sanggunian ng artikulong [[Piña (Hibla)]] ( tama naman yung mga sanggunian, gaya sa ingles na katambal) pero namumuula eh, masagwa tignan. Pa double check na rin po kung may mali. Maraming salamat [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 11:59, 1 Setyembre 2025 (UTC) :Magandang gabi, @[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]]. Sige, aayusin ko. Pero paalala lang sa pagbura: wag mong burahin ang laman ng usapan (ng kahit sino sa totoo lang) kahit na tapos na yon o naaksyunan na, sa ngalan ng transparency. Tungkol sa artikulo, nagbago na ako nang konti sa lead (panimula), ayusin ko rin yung mga sanggunian sa mga susunod na araw. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 14:15, 1 Setyembre 2025 (UTC) ::Salamat =) ah ganun ba, ok cge. Salamat ulit sa tulong. Hingi pa ko next time ng tulong ah, pero syempre hinay hinay muna. yan munang [[Piña (Hibla)]] =) [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 14:25, 1 Setyembre 2025 (UTC) :::{{done}} Maayos na. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:37, 2 Setyembre 2025 (UTC) ::::Yehey! Maraming Salamat ! yes panalo. Salamat ulit [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 12:51, 2 Setyembre 2025 (UTC) == sinilang = ipinanganak == Maano @GinawaSaHapon! Napansin kong tinanggal mo ang mga pagsasalin ko ng 'born' patungo sa 'sinilang' pabalik sa 'ipinanganak.' Pinalitan ko lamang ito dahil napansin ko na di kaaya-aya ang haba nito sa maikling deskripsyon. Wala namang mali sa salitang 'sinilang' at ito pa nga ang sinasabing tama ng Tagalog Dictionary. Maari ko bang malaman ang dahilan ng iyong pagbabago upang malaman natin kung ano ang nararapat na gamitin sa mga susunod na pagbabago? [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 08:27, 27 Setyembre 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] Consistency sa ibang mga description sa mga artikulo sa buhay na tao, gumagamit ng ipinanganak kesa sa sinilang. At kung sinilang man ang gamitin, dapat isinilang yon (pero nitpicky na masyado yon, wala akong problema alinman doon). Dagdag ko lang din, since nagbabantay rin ako sa mga short description paminsan-minsan, nalalapat din ang patakaran ukol sa karaniwang paggamit sa mga yon. '''Gamitin ang karaniwang ginagamit kahit na nagmula man ito sa Espanyol o Ingles.''' Napapansin ko kasi na minsan ay gumagamit ka ng mga salitang hindi karaniwang ginagamit (halimbawa, "tagagampan" kamakailan, na dapat ay aktor o aktres o artista). Saklaw din nito ang paggamit sa karaniwang pagbaybay sa mga salita (hal. Ingles imbes na Inggles, siya imbes na sya). [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 10:07, 27 Setyembre 2025 (UTC) == Pasuyo naman == Hello pasuyo naman, nag translate ako sa english wiki to Filipino tapos manula yung mga refferences wala naman akong binago, [[Puting kuwago]]. Tignan mo po yung sa english version same naman pero namumula eh, pangit tignan. Pasuyo naman sa pag ayos at kung may pali paki tama na rin. Maraming salamat [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 12:40, 9 Oktubre 2025 (UTC) :@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] {{done}} Naayos ko na. Naiwan mo lang yung isang parameter. Silipin ko rin sa mga susunod na araw yung artikulo kung may mga mali pa, pero sa ngayon, mukhang wala naman masyado. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 12:50, 9 Oktubre 2025 (UTC) ::Maraming Salamat!!!! yey [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:20, 9 Oktubre 2025 (UTC) == Pa suyo ulit == Pa prove read naman saka kung may mali paki remove or pa improve, hindi kasi ko magaling mag insert ng refferences, umaasa ako sa automatic tas minsan nagiiba kahit tama naman yung link na nalalagay ko. nakakainis haha. sorry. pa check din kung may mali. salamat. [[Diwata (Mitolohiyang Pilipino)]] [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:22, 9 Oktubre 2025 (UTC) :pa check na rin nung ginawa kong english version, hirap ako makipag usap sa mga english wikipedia eh. hirap mag paliwanag eh. newbie editor lang kasi ko. nose bleed ako sa mga ibang paksa. lalo na sa mga teknical gaya pag nag iiba yung link na nilagay ko sa citations. ganun. [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:24, 9 Oktubre 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] Sige. Tingnan ko kung anong magagawa ko. Ingat lang sa enwiki, since di tulad dito sa tlwiki, di hamak na mas mahigpit ang pagpapatupad nila ng mga patakaran doon (dito kasi medyo lenient dahil may kaliitan naman ang pamayanan dito). ::Sa ngayon, magbibigay lang ako ng ilang paalala base sa mga nakalipas mong edit. ::# Kung gagamit ka ng disambiguation (paglilinaw), palaging lowercase yon maliban kung pangngalang pantangi ang nakalagay. Ganon din ang kaso sa mga pamagat ng pahina/artikulo at mga bahagi nito. ::::Halimbawa: Diwata (mitolohiyang Pilipino), hindi malaking M sa mitolohiya. ::# Hanggat maaari ay iwasan natin ang paglalagay ng disambiguation\ara sa mga pangunahing paksa. Pangunahing paksa ang tawag sa mga paksang pinakakilala agad. Halimbawa, mas maraming tao ang nakakaalam sa Pluto bilang planeta bago ang Romanong diyos. Siyempre, nakasalalay pa rin ang patakaran ng karaniwang paggamit, pero sa ngayon, sapat na yon ang tandaan mo. ::# Ukol sa mga sanggunian, sa totoo lang, ayos na muna sa ngayon ang pagkokopya ng sanggunian sa Ingles papunta rito. Pinakamaganda sana, '''ngunit hindi kinakailangan''', maisalin din ang sanggunian sa Tagalog. ::# Panghuli, '''wag po tayong gagamit ng galing sa AI/mga LLM'''. Grounds po ito sa posibleng ban. Mas lalo na sa enwiki. Napansin ko yung dahilan ng nominasyon sa pagbura doon, dahil sa AI generated yung artikulo. Mahigpit na pinagbabawal yon. Pwede mo munang gawin yon sa sarili mong burador sa enwiki, pero wag mo munang ilalagay sa main namespace hanggat hindi pa yon maayos. Hindi ako sigurado sa stance nila sa mga artikulong may tulong mula sa AI (pero gawa ng tao), pero para makasiguro, wag mo itong gawin. Pinapayo ko muna na ilipat mo muna yon sa draft namespace. :: [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 15:35, 9 Oktubre 2025 (UTC) :::ang hirap naman kasi mag english eh. opo gumamit naman talaga ako ng AI para ayusin yung sentences ko. pero tingin ko naman ok yung article. hindi ko naman halusnasyon yun eh. gusto ko pagtanggol eh. hirap naman. gumamit po ako ng '''AI o LLM''' para ayusin yung grammar pero hindi naman lahat. Baka kasi burahin, sayang naman =( [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 17:25, 9 Oktubre 2025 (UTC) :::Satingin mo ma de delete yung english article? sorry wala ako ibang mapagtanungan. :::pero seriously speaking basis ko sa article na ginawa ko Divata eh yung sinaunang mga tala ng :::"These gods were called divatas or dinatas a word which, according to the opinion of one chronicler, should be composed of dia (deity) and nat (to oppose)." :::Las islas Visayas en la epoca de la conquista ni Isabelo de los Reyes nung 1864-1938 :::https://archive.org/details/lasislasvisayase00reye/page/40/mode/2up :::"Estos dioses se llamaban divatas ó dinatas, |)alabra que, según opinión de un cronista, debe tstar compuesta de dia (deidad)" :::ito oh nasa archieves nasa spanish sya pero madali lang i translate. word per word yan. totoo naman nakasulat eh. Ang hirap kasi ko mag paliwanag pero pag nag check naman ng citations tama naman sapagkaka alam ko. at saka kaya nga ako nag papatulong eh, para kung may mali. matama, problema ko lang sa english wiki eh edit wars ang labas saka masyado silang aggresibo =( [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 19:19, 9 Oktubre 2025 (UTC) ::saka alam ko naman talagang madami akong mga unang pag kakamali sa mga unang edit ka, kaya nga nag ba back out ako pero pag dating dito sa diwata binasa ko naman talaga, hindiu lang talaga ako magaling mag ayos ng buong artikulo. kaya humihingi talaga ako ng tulong. [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 17:27, 9 Oktubre 2025 (UTC) :::@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] Ilipat mo muna sa Draft para makasiguro. Pindutin mo yung Move page doon, tapos sa (Main), hanapin mo yung Draft na namespace. Sa ngayon kasi, mabubura yon kung nasa main namespace. Tulungan kita roon pagkatapos. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:05, 10 Oktubre 2025 (UTC) == Sarah Ferguson == Hello, GinawaSaHapon. Can you rename [[Sarah, Dukesa ng York]] to [[Sarah Ferguson]], because her title became defunct, when Andrew's titles were stripped from him? Source: https://www.bbc.com/news/articles/cx2p7xzz4lvo Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 08:55, 8 Nobyembre 2025 (UTC) :{{Done}} @[[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]]. I have moved the page. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 11:10, 8 Nobyembre 2025 (UTC) ::Thank you very much. [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 13:41, 8 Nobyembre 2025 (UTC) == pasuyo == Magandang araw, Pasuyo naman paki proof-read at pa double check ng salin na [[Pista ng Chingming]]. Namumula yung ibang "refferences" eh. salamat. Pa edit na rin kung may mali. [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 12:41, 31 Marso 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] Magandang araw. Sige, titingnan ko sa s mga susunod na araw, medyo busy ngayon sa tunay na buhay. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:41, 2 Abril 2026 (UTC) == Batayan sa pagsasalin ng ilang kataga == Magandang araw po! Nais ko lang pong malaman kung may ibang aklat pa po kayong sinasangguni sa pagsasalin ng ilang mga maka-agham na terminolohiya, liban pa sa KWF Diksyonaryo o ibang diksyonaryong online, o kung may batayan ng mga salita po kayong halos katumbas ng nilalamang detalye sa ''Maugnayin'' (dahil nabanggit niyo rin po na hindi po kayo tagahanga nun)? Baguhan pa lamang po ako sa pagsasalin ng ilang maka-agham na artikulo rito sa Wikipedia at nais naman pong makatulong sa pagpapaunlad nitong Wikipediang Tagalog. Naisip ko tuloy na suriin pang lalo ang maka-agham na pagsasalin sa Tagalog nung makita ko po 'yung komento niyo sa ginawa kong pagbabago sa [[Lohikang pangmatematika]] (P.S. paumanhin po pala sa paglilipat ko ng pahinang iyon). Maraming salamat! [[Tagagamit:Lorwix|Lorwix]] ([[Usapang tagagamit:Lorwix|kausapin]]) 14:59, 14 Setyembre 2026 (UTC) :@[[Tagagamit:Lorwix|Lorwix]] Hindi ko muna inaabante ang paggamit sa ''Maugnayin'' bilang batayan sa pagsalin dahil masyadong hindi laganap ang paggamit sa mga salita roon. Hanggat maaari ay isalin sa anyo na maiintindihan agad sa unang tingin. Kumbaga, yung pinakahalata at direktang salin non. Nabasa ko yung buong ''Maugnayin'' noon, at hindi agaran ito makukuha dahil hindi halata yung salin sa mga mambabasa. Mas maganda para sa adhikain ng Wikipedia na gamitin yung salin na maiintindihan agad. Ensiklopedya ang Wikipedia, hindi literatura na puwedeng gagamit ng neolohismo. Sa kaso ng ''lohikang pangmatematika'', yon ang agad na halatang salin kung gagamitin natin yung mga kumbensiyon at nakasanayan na. :Personally, ayokong gumamit ng mga salitang nagmula sa panahon ng purismo sa Tagalog noong dekada 60s hanggang 70s kasi yung mga salin na nagawa nila noon ay masyadong "banyaga" pakinggan. Gumagamit sila ng paggawa ng salita na hindi karaniwang ginagawa sa Tagalog (hal. yung pagsasama sa mga pinagtagpi-tagping bahagi ng salita, hal. sukgisan -> sukat + hugis + an, heometriya). Mas pabor ako sa mga salin noong panahon ng mga Amerikano (Lope K. Santos, Eusebio Daluz, atbp.) kasi mas intuitive yung mga salin nila (hal. silid-aralan -> silid + aral + an, silid kung saan nag-aaral; paaralan -> pa- -an + aral, lugar kung saan nag-aaral, atbp). :Mas mainam na isalin sa ngayon yung mga kataga mula sa Kastila kasi mas maiintindihan agad yon ng target na audience. Ikumpara mo yon sa matuwirang matematika, na iisipin pa nila kung ano yung matuwiran. Layon ko na tanggalin yung step na yon para makapagpokus sila sa aktuwal na nilalaman ng pahina. Para yumabong ang paggamit sa Tagalog sa mga diskurso lagpas sa karaniwang paggamit (hal. agham at matematika), kailangan munang gamitin natin yung modernong anyo ng wika na ginagamit at naiintindihan ng nakakarami. :Pasensiya na rin kung yung tono ay medyo agresibo. Marami na kasing naglilipat ng mga panahon noong mga nakaraang taon na guamgamit ng ''Maugnayin'' bilang basehan ng pamagat ng pahina. Makailang beses na ring may sumubok na ilipat yung matematika sa sipnayan halimbawa. :P.S.: ''hindi'' ako kontra sa paggamit sa neolohismo o sa mga imbentong salita, ang sa akin lang, dapat halata at naiintindihan sa unang tingin agad yung salin. Technically, neolohismo rin naman ang lohikang pangmatematika (since walang gumagamit sa katagang yon sa diskurso liban sa pagtalakay sa mismong salita), pero agad yon maiintindihan na ang ibig sabihin ay mathematical logic sa Ingles. Kumbaga wala na'ng burden sa pag-alam kung ano yon nang hindi pinipindot yung link. :[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:54, 15 Setyembre 2026 (UTC) 53s2z6w3x0ym1vs9qfuoc40van8xl3n 0 292042 2225504 2224674 2026-09-15T04:04:21Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-49167-45|~2026-49167-45]] ([[User talk:~2026-49167-45|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Mtarch11|Mtarch11]] 2192700 wikitext text/x-wiki Narito ang '''listahan ng mga himpilan ng radyo sa Kalakhang Maynila''', na ang saklaw nito ay nasa bahagi o buong lugar ng [[Mega Manila]].<ref>[http://storage.googleapis.com/request-attachments/bWsw5ImPipRZlKwfAvIa6tcvvR9qFC2KAdWY12L9WnvmvqiMAiZRL2KEfs2X4DZlqWnqkFchNetWStMYYrG5h3A38eukzMvUefOa/AM%20RADIO%20STATIONS_2019.pdf NTC AM Radio Stations via FOI website] (AM Radio Stations 2019) ''foi.gov.ph''. 2019-08-17.</ref><ref>[http://storage.googleapis.com/request-attachments/AV4y9qh3QvqYRdiDILKyN9nVIEnGnFovM9uuKB8iRaRW7PRrO633PGaXjSEULkqvEmjorBtVejJ00OBQf6uq5cH0nMZNFTt12UrY/FM%20STATIONS_2019.pdf NTC FM Stations via FOI website] (FM Radio Stations 2019) ''foi.gov.ph''. 2019-08-17.</ref><ref>[https://psa.gov.ph/sites/default/files/2011PY_Communications.pdf NSO 2011 Philippine Yearbook: Chapter 20 (Communication)] ''Philippine Statistics Authority.''</ref><ref>[http://www.cdacnetwork.org/contentAsset/raw-data/60addae5-fb74-43bc-8a80-01d9ce828675/attachedFile Infoasaid: The Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907025159/http://www.cdacnetwork.org/contentAsset/raw-data/60addae5-fb74-43bc-8a80-01d9ce828675/attachedFile |date=2019-09-07 }} ''The Communicating with Disaster Affected Communities (CDAC) Network.''</ref><ref>[https://www.asiawaves.net/philippines/manila-radio.htm Manila (NCR) radio stations on FM, AM/MW, and SW] Alan Davies. 2018-07-16.</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |title=Mula sa website ng KBP |access-date=2019-10-21 |archive-date=2019-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114125134/http://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.scribd.com/document/352062068/NTC2014List-3 Mula sa isang dokumento sa Scribd]</ref><ref>[http://archives.pia.gov.ph/?m=6 General Profile of the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214100720/http://archives.pia.gov.ph/?m=6 |date=2019-12-14 }}: [http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=mediaintro Media and Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021184819/http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=mediaintro |date=2020-10-21 }}: [http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=radio Radio in the Philippines (with list of AM radio stations in Metro Manila, 1996 update)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151210224800/http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=radio |date=2015-12-10 }} ''Philippine Information Agency.'' 2005.</ref> == Mga himpilang AM/mediumwave == {| class="wikitable" !Band Frequency (kHz) !Call Sign !Pangalan/Tatak !Lakas (kW) !Kumpanya/May-ari !Lokasyon ng Himpilan !Lokasyon ng Transmiter !Sinasaklaw na Lugar |- |'''558 AM''' |[[DZXL]] |DZXL Radyo Trabaho 558 |50 |[[Radio Mindanao Network]] (RMN) |[[Lungsod Makati]] |[[Bulakan, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''594 AM''' |[[DZBB-AM|DZBB]] |Super Radyo DZBB 594 |50 |[[GMA Network, Inc.]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''630 AM''' |[[DZMM-AM|DZMM]] |DZMM Radyo Patrol 630 |50 |[[ABS-CBN Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''666 AM''' |[[DZRH]] |DZRH Nationwide 666 |50/25 |[[Manila Broadcasting Company]] (MBC) |[[Lungsod Pasay]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''702 AM''' |[[DZAS]] |702 DZAS (''Agapay ng Sambayanan'') |50 |[[Far East Broadcasting Company]] (FEBC) |[[Lungsod Pasig]] |[[Bocaue, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''738 AM''' |[[DZRB-AM|DZRB]] |DZRB Radyo Pilipinas 1 |40-60 |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''774 AM''' |[[DWWW-AM|DWWW]] (''DWAT'') |DWWW 774 (''The Music of Your Life''/''The Premiere Station'') |25 |[[Interactive Broadcast Media]], Inc. (Radio Mindanao Network) |[[Lungsod San Juan]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''810 AM''' |[[DZRJ-AM|DZRJ]] |DZRJ 810 Radyo Bandido (''The Voice of The Philippines'') |50 |[[Rajah Broadcasting Network]], Inc., 8TriMedia Broadcasting Network |[[Lungsod Makati]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''846 AM''' |[[DZRV]] (''DZNN'') |Veritas 846 (''Radyo Totoo'') |50 |[[Catholic Media Network]]: Radio Veritas-Global Broadcasting System |[[Lungsod Quezon]] |[[Bulakan, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''882 AM''' |[[DWIZ-AM|DWIZ]] |DWIZ 882 (''Todong Lakas!'') |50 |[[Aliw Broadcasting Corporation]] (Insular Broadcasting System) |[[Lungsod Pasig]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''918 AM''' |[[DZSR]] (DZFM/''DZRB'') |DZSR Radyo Pilipinas 2 |10 |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] ||[[Lungsod Malolos]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''954 AM''' |[[DZEM]] |DZEM INC Radio 954 (''Tinig Ng Katotohanan'') |40 |[[Christian Era Broadcasting Service International]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''990 AM''' |[[DZIQ]] (''DWRT'') |DZIQ Radyo Inquirer 990 |10 |[[Trans-Radio Broadcasting Corporation]] |[[Lungsod Makati]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1062 AM''' |[[DZEC-AM|DZEC]] |DZEC Radyo Agila 1062 |40 |[[Eagle Broadcasting Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1098 AM''' |[[DWAD-AM|DWAD]] |DWAD Now Radio |10 |Crusaders Broadcasting Systems |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1134 AM''' |[[DWDD-AM|DWDD]] |DWDD 1134 Ka-Tropa Radio/Armed Forces Radio |10 |[[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] (Kagawaran ng Tanggulang Pambansa) |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1242 AM''' |[[DWBL]] |DWBL 1242 Serbisyo Publiko |20 |[[FBS Radio Network]], Inc. |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1314 AM''' |[[DWXI-AM|DWXI]] |DWXI 1314 |10-30 |[[Delta Broadcasting System]], Inc. |[[Lungsod Makati]] |[[Noveleta, Cavite]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1350 AM''' |[[DWUN]] |UNTV Radyo La Verdad DWUN 1350 |50 |[[Mabuhay Broadcasting System]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Malabon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |1458 AM{{efn|name=fn1|Sumasahimpapawid malapit sa Kalakhang Maynila.}} |[[DZJV]] |DZJV 1458 | |[[ZOE Broadcasting Network]] | | |[[Calamba, Laguna|Calamba]] |- |'''1494 AM''' |[[DWSS-AM|DWSS]] |Abante Radyo |10 |Supreme Broadcasting Systems |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1530 AM''' |[[DZME]] |DZME 1530 Radyo Uno |25 |[[Capitol Broadcasting Center]] (''Jose M. Luison and Sons, Inc'') |[[Lungsod Pasig]] |[[Obando|Obando, Bulacan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1602 AM''' |[[DZUP]] |DZUP 1602 (''Kasali Ka!'') |1 |[[Unibersidad ng Pilipinas, Diliman]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''1674 AM''' |[[DZBF]] |DZBF Radyo Marikina 1674 |1 |Pamahalaan ng [[Lungsod Marikina]] |[[Lungsod Marikina]] |[[Lungsod Marikina]] |[[Kalakhang Maynila]] |} == Mga himpilang shortwave == {|class="wikitable"; |- !Frequency (khz) !Call Sign !Pangalan/Tatak !Kumpanya/May-ari !Lokasyon ng Himpilan !Lokasyon ng Transmiter !Tala |- |'''6170v''' |DZRM |Radyo Magasin |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] | |Kasalukuyang hindi-aktibo. |- |'''''Iba-iba''''' |DZRP |Radyo Pilipinas Overseas (External Service) |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] |Brgy. Tinang, [[Concepcion, Tarlac]] |Nagdadala sa pamamagitan ng mga pasilidad na shortwave ng US Broadcasting Board of Governors. |- |'''''Iba-iba''''' | | |[[Far East Broadcasting Company]] (FEBC) Philippines |[[Lungsod Valenzuela]] |[[Bocaue, Bulacan]]; [[Iba, Zambales]] |Nagdadala sa pamamagitan ng mga pasilidad na shortwave. |} == Mga himpilang FM == {| class="wikitable" !Band Frequency (Mhz) !Call Sign !Pangalan/Tatak !Lakas (kW) !Kumpanya/May-ari !Lokasyon ng Himpilan !Lokasyon ng Transmiter !Sinasaklaw na Lugar |- |'''87.5 FM''' |[[DWFO]] |87.5 FM1 |25 |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] | |- |'''88.3 FM''' |[[DWJM]] |Jam 88.3 |25 |Raven Broadcasting Corporation; Tiger 22 Media Corporation |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''89.1 FM''' |[[DWAV]] |Wave 89.1 |25 |Blockbuster Broadcasting System, Inc.; [[Tiger 22 Media Corporation]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''89.9 FM''' |[[DWTM]] |Magic 89.9 |25 |[[Quest Broadcasting, Inc.]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''90.7 FM''' |[[DZMB]] |90.7 Love Radio |25 |[[Manila Broadcasting Company]] ([[Cebu Broadcasting Company]]) |[[Lungsod Pasay]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''91.5 FM''' |[[DWKY]] |91.5 Win Radio (dating Energy FM) |25 |[[Mabuhay Broadcasting System]], Inc. |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''92.3 FM''' |[[DWFM]] |Radyo5 92.3 News FM |25 |[[Nation Broadcasting Corporation]]; [[MediaQuest Holdings, Inc.]]: [[TV5 Network, Inc.]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''93.1 FM''' |[[DWRX]] |Monster RX 93.1 |25 |[[Audiovisual Communicators, Inc.]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''93.9 FM''' |[[DWKC-FM|DWKC]] |93.9 iFM |25 |[[Radio Mindanao Network]] (RMN) |[[Lungsod Makati]] |[[Lungsod San Juan]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''94.7 FM''' |[[DWLL]] |Mellow 947 |25 |[[FBS Radio Network]], Inc. |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''95.5 FM''' |[[DWDM-FM|DWDM]] |Pinas FM 95.5 |25 |[[Eagle Broadcasting Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''96.3 FM''' |[[DWRK]] |96.3 Easy Rock |25 |[[Cebu Broadcasting Company]]: Manila Broadcasting Company |[[Lungsod Pasay]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''97.1 FM''' |[[DWLS]] |Barangay LS 97.1 |25 |[[GMA Network, Inc.]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''97.9 FM''' |[[DWQZ]] |979 Home Radio |25 |[[Aliw Broadcasting Corporation]] (Insular Broadcasting System) |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''98.7 FM''' |[[DZFE]] |98.7 DZFE The Master's Touch |25 |[[Far East Broadcasting Company]], Inc. (FEBC) |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''99.5 FM''' |[[DWRT-FM|DWRT]] |99.5 Play FM (dating 99.5 RT) |25 |[[Real Radio Network]] Inc. (Tiger 22 Media Corporation) |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''100.3 FM''' |[[DZRJ-FM|DZRJ]] |RJ FM (RJ 100) |25 |[[Rajah Broadcasting Network]], Inc. |[[Lungsod Makati]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''101.1 FM''' |[[DWYS]] |101.1 Yes the Best (Yes FM) |25 |[[Pacific Broadcasting System]], Inc.: Manila Broadcasting Company |[[Lungsod Pasay]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''101.9 FM''' |[[DWRR-FM|DWRR]] |MOR 101.9 For Life! (dating Tambayan) |22.5 |[[ABS-CBN Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''102.7 FM''' |[[DWSM]] |102.7 Star FM |25 |People's Broadcasting Service, Inc.: [[Bombo Radyo Philippines]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''103.5 FM''' |[[DWOW]] |103.5 K-Lite FM |25 |Advanced Media Broadcasting System, Inc. |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Lungsod Mandaluyong]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''104.3 FM''' |[[DWFT]] (DWBR) |104.3 FM2 |25 |[[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |104.7 FM{{efn|name=fn1}} |[[DWEY]] |104.7 Brigada News FM Mega Manila |5 |[[Brigada Mass Media Corporation]] |[[Lungsod Makati]] |[[Batangas city|Batangas]] |[[Kalakhang Maynila]]; [[Batangas city|Batangas]] |- |'''105.1 FM''' |[[DWBM-FM|DWBM]] |105.1 Crossover |25 |[[Mareco Broadcasting Network]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Binangonan, Rizal]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''105.9 FM''' |[[DWLA]] |Like FM 105.9 |25 |Bright Star Broadcasting Network Corp. |[[Lungsod Parañaque]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''106.7 FM''' |[[DWET-FM|DWET]] |106.7 Energy FM |25 |[[Ultrasonic Broadcasting System]] (lnteractive Broadcast Media, Inc.; ABC Development Corporation) |[[Lungsod Pasig]] |[[Lungsod Pasig]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |'''107.5 FM''' |[[DWNU]] |Wish 1075 (Wish FM; dating Win Radio) |25 |[[Progressive Broadcasting Corporation]] |[[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Antipolo]] |[[Kalakhang Maynila]] |- |} == Mga pananda == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga talaan ng mga himpilan ng radyo sa Pilipinas]] kcogg75mi8d7ri3fawalxg16po2xu4d 0 295875 2225509 2203712 2026-09-15T04:25:56Z ~2026-49679-20 166357 /* Karerang pampolitika */ 2225509 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Vico Sotto | image = Vico_Sotto_at_UA&P_CRC_meet_with_Pasig_students_on_June_6_2019.jpg |caption = Si Vico Sotto na nagtatalumpati sa harap ng mga mag-aaral ng Mataas ng Paaralan ng Lungsod ng Pasig sa Pamantasan ng Asya at Pasipiko, 6 Hunyo 2019. | office = Alkalde ng [[Pasig]] | 1blankname = Bise Alkalde | 1namedata = {{plainlist| Iyo Christian C. Bernardo (2019–2022) Dodot Jaworski (2022–kasalukuyan) }} | 2blankname = Kinatawan | 2namedata = [[Roman Romulo]] | term_start = Hunyo 30, 2019 | term_end = | predecessor = Robert "Bobby" Eusebio | birth_name = Victor Maria Regis Nubla Sotto | birth_date ={{birth date and age|1989|06|17}} | birth_place = [[Pasig]], [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | party = Aksyon Demokratiko | mother = [[Coney Reyes]] | father = [[Vic Sotto]] | partner = | children = | alma_mater = [[Pamantasang Ateneo de Manila]] (AB, MPA) | website = }} Si '''Victor Ma. Regis Nubla Sotto<ref>{{cite web |title=Pasig Mayor Vico Sotto files his certificate of candidacy for the 2022 elections |url=https://www.facebook.com/CNNPhilippines/photos/a.1566814060225154/3264629030443640/?type=3&theater |access-date=Oktubre 2, 2021 |website=facebook.com |publisher=CNN Philippines|language=en}}</ref>''' (isinilang noong Hunyo 17, 1989), na mas kilala bilang '''Vico Sotto''' (bigkas: {{IPA|tl|ˈbiko ˈsɔtɔ|}}), ay isang mambabatas mula sa Pilipinas na nagsilbi bilang ika-12 alkalde ng [[Pasig]] mula noong 2019. Dati siyang nagsilbi bilang kasapi ng Konseho ng Lungsod ng Pasig para sa unang distrito mula 2016 hanggang 2019. Bilang kasapi ng mag-anak na Sotto, nag-aral siya ng [[Agham pampolitika|agham pampulitika]] sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]], kung saan siya nagtapos noong 2011. Pumasok siya sa batasan noong 2016 nang tumakbo siya bilang isang independiyenteng kandidato para sa konsehal at nagwagi, at nagsilbi ng isang termino sa lokal na lehislatura. Nakatanggap ng malaking pansin mula sa midya si Sotto noong 2019 nang talunin niya si Alkalde Bobby Eusebio sa halalang pampanguluhan ng lungsod, na nagwakas sa 27-taong pananatili ng pamilya Eusebio sa pagkaalkalde ng lungsod. Ipinangampanya niya ang isang progresibong plataporma na nakatuon sa paglaban sa [[korupsiyon]] at pagpapabuti ng mga serbisyong lokal. Ang panunungkulan ni Sotto bilang alkalde ay nakilala rin sa pagtugon ng kanyang pamahalaan sa [[Pandemya ng COVID-19|pandemyang COVID-19]] sa [[Kalakhang Maynila]], na nakatanggap ng positibong pagtanggap mula sa midya. Isa siya sa mga 12 taong ginawaran ng ''International '''Anticorruption Champions Award''''' (Pandaigdigang Gawad Kampeon sa Kontra Korapsiyon) ng Amerikanong Departamento ng Estado para sa kaniyang mga pagsisikap na sagupain ang [[Korupsiyon sa Pilipinas|korapsiyon]] noong taong 2021.<ref>{{cite web |title=Recognizing Anticorruption Champions Around the World - United States Department of State |url=https://www.state.gov/dipnote-u-s-department-of-state-official-blog/recognizing-anticorruption-champions-around-the-world/ |website=U.S. Department of State |date=9 Disyembre 2021 |access-date=13 Mayo 2025 }}</ref><ref>{{cite web |last=Gonzales |first=Catherine |title=Vico Sotto named ‘anti-corruption champion’ by US state department |url=https://globalnation.inquirer.net/194015/vico-sotto-named-anti-corruption-champion-by-us-state-department |website=Inquirer.net |date=24 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225030002/https://globalnation.inquirer.net/194015/vico-sotto-named-anti-corruption-champion-by-us-state-department |archive-date=25 Pebrero 2021}}</ref> == Maagang yugto ng buhay == Isinilang si Sotto noong Hunyo 17, 1989 kina aktor-komedyante-host na si [[Vic Sotto]] at aktres na si [[Coney Reyes]], mga kilalang personalidad na malapit na iniuugnay sa tanghaliang ''variety show'' na ''[[Eat Bulaga!]]<ref name="GaeaMay62019">{{Cite news |last=Cabico |first=Gaea Katreena |date=Mayo 6, 2019 |title=#IbaNaman vs continuity: Political 'payanig' in Pasig |language=en |work=The [[Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/nation/2019/05/06/1915546/ibanaman-vs-continuity-political-payanig-pasig |access-date=Hunyo 3, 2019}}</ref>'' Inaasahan ng publiko na madalas siyang lilitaw sa palabas, subalit pinili niyang manatiling hindi gaanong lantad sa publiko at nagpakita ng maagang interes sa pamahalaan sa edad na 10.<ref name="AudreyApril222019">{{Cite news |last=Carpio |first=Audrey |title=Will Vico Sotto be Pasig's final answer? |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |url-status=live |access-date=Hunyo 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422101627/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |archive-date=Abril 22, 2019}}</ref> Nag-aral siya ng preschool sa ''Philippine Montessori Center'' (o Sentrong Montessori ng Pilipinas) kasama ang magiging aktres na si [[Janine Gutierrez]] bilang kaklase.<ref>{{cite web |last1=Malasig |first1=Jeline |date=Hulyo 5, 2021 |title=How Vico Sotto reacted to throwback photos of him and Janine Gutierrez |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2021/07/05/195324/how-vico-sotto-reacted-to-throwback-photo-of-him-janine-gutierrez/ |access-date=Setyembre 20, 2023 |website=Interaksyon |language=en}}</ref> Nag-aral si Sotto sa ''Brent International School'' (o Pandaigdigang Paaralan ng Brent) para sa karamihan ng kanyang elementarya at sekundaryang edukasyon.<ref>{{cite web |last1=Libarios |first1=Gabby |date=Setyembre 29, 2019 |title=Vico Sotto: The son also rises |url=https://www.pep.ph/peptionary/146255/vico-sotto-a1294-20190929-lfrm3 |access-date=Marso 26, 2020 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Nagtapos siya sa Pamantasang Ateneo de Manila noong 2011 na may Batsilyer ng Sining sa Agham Pampulitika, at nakakuha ng Maestro ng Sining of Arts sa Pamamahalang Pampubliko mula sa Paaralang Ateneo ng Pamahalaan noong 2018.<ref>{{cite news |last1=Sabillo |first1=Kristine |date=Marso 14, 2020 |title=Change in Pasig: How Vico Sotto toppled a dynasty |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/05/22/19/change-in-pasig-how-vico-sotto-toppled-a-dynasty |access-date=Mayo 22, 2019}}</ref> Noong 2018, natanggap ni Sotto ang ''YSEALI Professional Fellowship Award''. (Gantimpala sa Propesyonal na Kapwa-Iskolar ng YSEALI).<ref>{{cite news |date=Pebrero 24, 2021 |title=Vico Sotto chosen as one of 12 global anti-corruption champions |language=English |work=Sunstar |url=https://www.sunstar.com.ph/article/1886934/Manila/Local-News/Vico-Sotto-chosen-as-one-of-12-global-anti-corruption-champions |access-date=Abril 30, 2021}}</ref> Isinagawa niya ang kanyang residensiyang propesyonal sa Iowa Public Information Board (o Lupon ng Pampublikong Impormasyon ng [[Iowa]]) bilang bahagi ng ''fellowship'' o kapwa-iskolar. Bago pumasok sa politika, nagturo si Sotto ng [[agham panlipunan]] sa [[Pamantasang Arellano]] University sa loob ng isang semestre.<ref>{{cite news |last1=Bernardino |first1=Stephanie |date=Agosto 19, 2021 |title=Vico Sotto's other career option |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/08/19/vico-sottos-other-career-option/ |access-date=Agosto 20, 2021}}</ref> == Karerang pampolitika == Si Sotto ay nahalal bilang kasapi ng [[Sangguniang Panlungsod]] ng Pasig noong 2016,<ref>{{Cite news |last=Madarang |first=Catalina Ricci S. |date=Oktubre 15, 2018 |title='I am not your father': Pasig City councilor Vico Sotto clarifies 'dad' tag of newspaper – Interaksyon |language=en |work=interaksyon.com |url=http://www.interaksyon.com/breaking-news/2018/07/10/130366/i-am-not-your-father-pasig-city-councilor-vico-sotto-clarifies-dad-tag-of-newspaper/ |url-status=live |access-date=Hulyo 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015072016/http://www.interaksyon.com/breaking-news/2018/07/10/130366/i-am-not-your-father-pasig-city-councilor-vico-sotto-clarifies-dad-tag-of-newspaper/ |archive-date=October 15, 2018}}</ref> at nagsilbi ng isang termino<ref name="AudreyApril2220192">{{Cite news |last=Carpio |first=Audrey |title=Will Vico Sotto be Pasig's final answer? |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |url-status=live |access-date=Hunyo 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422101627/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |archive-date=Abril 22, 2019}}</ref> bago siya nanumpa bilang [[alkalde]] noong Hunyo 30, 2019.<ref>{{cite web |date=Mayo 11, 2016 |title=PEP SPECIAL REPORT. How did showbiz clans fare in #Eleksyon2016? |url=https://www.pep.ph/news/107205/strongpep-special-reportstrong-how-did-showbiz-clans-fare-in-eleksyon2016 |access-date=Mayo 18, 2019 |publisher=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Bilang isang independiyenteng konsehal, hinarap ni Sotto ang matinding pagtutol sa kanyang mga inisyatiba, kaya naging mahirap para sa kanya ang magpanukala ng mga batas. Itinuon niya ang kanyang pansin sa "''Pasig Transparency Mechanism Ordinance''" o "Ordinansa sa Mekanismo ng Transparensiya ng Pasig." na naglalayong gawing bukas sa publiko ang mga rekord ng [[pamahalaan]], kabilang ang mga dokumentong pinansiyal at mga [[kontrata]], kapag hinihingi ng mga karaniwang mamamayan.<ref name="AudreyApril222019" /> Nang maipasa ito, naging ito ang kauna-unahang lokal na bersyon ng [[batas]] sa [[kalayaan]] ng [[impormasyon]] sa Kalakhang Maynila.<ref>{{cite web |last1=Enano |first1=Jhesset |date=Oktubre 10, 2018 |title=Pasig passes own version of FOI bill |url=https://newsinfo.inquirer.net/1040986/pasig-passes-own-version-of-foi-bill |access-date=Mayo 18, 2019 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> ==Mga Radyo== *Brabo Multimedia Services 1170 kHz ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sotto, Vico}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] tph4frg5jhyimznordvue0yf8wro90o 2225510 2225509 2026-09-15T04:27:33Z ~2026-49679-20 166357 /* Mga Radyo */ 2225510 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Vico Sotto | image = Vico_Sotto_at_UA&P_CRC_meet_with_Pasig_students_on_June_6_2019.jpg |caption = Si Vico Sotto na nagtatalumpati sa harap ng mga mag-aaral ng Mataas ng Paaralan ng Lungsod ng Pasig sa Pamantasan ng Asya at Pasipiko, 6 Hunyo 2019. | office = Alkalde ng [[Pasig]] | 1blankname = Bise Alkalde | 1namedata = {{plainlist| Iyo Christian C. Bernardo (2019–2022) Dodot Jaworski (2022–kasalukuyan) }} | 2blankname = Kinatawan | 2namedata = [[Roman Romulo]] | term_start = Hunyo 30, 2019 | term_end = | predecessor = Robert "Bobby" Eusebio | birth_name = Victor Maria Regis Nubla Sotto | birth_date ={{birth date and age|1989|06|17}} | birth_place = [[Pasig]], [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | party = Aksyon Demokratiko | mother = [[Coney Reyes]] | father = [[Vic Sotto]] | partner = | children = | alma_mater = [[Pamantasang Ateneo de Manila]] (AB, MPA) | website = }} Si '''Victor Ma. Regis Nubla Sotto<ref>{{cite web |title=Pasig Mayor Vico Sotto files his certificate of candidacy for the 2022 elections |url=https://www.facebook.com/CNNPhilippines/photos/a.1566814060225154/3264629030443640/?type=3&theater |access-date=Oktubre 2, 2021 |website=facebook.com |publisher=CNN Philippines|language=en}}</ref>''' (isinilang noong Hunyo 17, 1989), na mas kilala bilang '''Vico Sotto''' (bigkas: {{IPA|tl|ˈbiko ˈsɔtɔ|}}), ay isang mambabatas mula sa Pilipinas na nagsilbi bilang ika-12 alkalde ng [[Pasig]] mula noong 2019. Dati siyang nagsilbi bilang kasapi ng Konseho ng Lungsod ng Pasig para sa unang distrito mula 2016 hanggang 2019. Bilang kasapi ng mag-anak na Sotto, nag-aral siya ng [[Agham pampolitika|agham pampulitika]] sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]], kung saan siya nagtapos noong 2011. Pumasok siya sa batasan noong 2016 nang tumakbo siya bilang isang independiyenteng kandidato para sa konsehal at nagwagi, at nagsilbi ng isang termino sa lokal na lehislatura. Nakatanggap ng malaking pansin mula sa midya si Sotto noong 2019 nang talunin niya si Alkalde Bobby Eusebio sa halalang pampanguluhan ng lungsod, na nagwakas sa 27-taong pananatili ng pamilya Eusebio sa pagkaalkalde ng lungsod. Ipinangampanya niya ang isang progresibong plataporma na nakatuon sa paglaban sa [[korupsiyon]] at pagpapabuti ng mga serbisyong lokal. Ang panunungkulan ni Sotto bilang alkalde ay nakilala rin sa pagtugon ng kanyang pamahalaan sa [[Pandemya ng COVID-19|pandemyang COVID-19]] sa [[Kalakhang Maynila]], na nakatanggap ng positibong pagtanggap mula sa midya. Isa siya sa mga 12 taong ginawaran ng ''International '''Anticorruption Champions Award''''' (Pandaigdigang Gawad Kampeon sa Kontra Korapsiyon) ng Amerikanong Departamento ng Estado para sa kaniyang mga pagsisikap na sagupain ang [[Korupsiyon sa Pilipinas|korapsiyon]] noong taong 2021.<ref>{{cite web |title=Recognizing Anticorruption Champions Around the World - United States Department of State |url=https://www.state.gov/dipnote-u-s-department-of-state-official-blog/recognizing-anticorruption-champions-around-the-world/ |website=U.S. Department of State |date=9 Disyembre 2021 |access-date=13 Mayo 2025 }}</ref><ref>{{cite web |last=Gonzales |first=Catherine |title=Vico Sotto named ‘anti-corruption champion’ by US state department |url=https://globalnation.inquirer.net/194015/vico-sotto-named-anti-corruption-champion-by-us-state-department |website=Inquirer.net |date=24 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225030002/https://globalnation.inquirer.net/194015/vico-sotto-named-anti-corruption-champion-by-us-state-department |archive-date=25 Pebrero 2021}}</ref> == Maagang yugto ng buhay == Isinilang si Sotto noong Hunyo 17, 1989 kina aktor-komedyante-host na si [[Vic Sotto]] at aktres na si [[Coney Reyes]], mga kilalang personalidad na malapit na iniuugnay sa tanghaliang ''variety show'' na ''[[Eat Bulaga!]]<ref name="GaeaMay62019">{{Cite news |last=Cabico |first=Gaea Katreena |date=Mayo 6, 2019 |title=#IbaNaman vs continuity: Political 'payanig' in Pasig |language=en |work=The [[Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/nation/2019/05/06/1915546/ibanaman-vs-continuity-political-payanig-pasig |access-date=Hunyo 3, 2019}}</ref>'' Inaasahan ng publiko na madalas siyang lilitaw sa palabas, subalit pinili niyang manatiling hindi gaanong lantad sa publiko at nagpakita ng maagang interes sa pamahalaan sa edad na 10.<ref name="AudreyApril222019">{{Cite news |last=Carpio |first=Audrey |title=Will Vico Sotto be Pasig's final answer? |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |url-status=live |access-date=Hunyo 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422101627/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |archive-date=Abril 22, 2019}}</ref> Nag-aral siya ng preschool sa ''Philippine Montessori Center'' (o Sentrong Montessori ng Pilipinas) kasama ang magiging aktres na si [[Janine Gutierrez]] bilang kaklase.<ref>{{cite web |last1=Malasig |first1=Jeline |date=Hulyo 5, 2021 |title=How Vico Sotto reacted to throwback photos of him and Janine Gutierrez |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2021/07/05/195324/how-vico-sotto-reacted-to-throwback-photo-of-him-janine-gutierrez/ |access-date=Setyembre 20, 2023 |website=Interaksyon |language=en}}</ref> Nag-aral si Sotto sa ''Brent International School'' (o Pandaigdigang Paaralan ng Brent) para sa karamihan ng kanyang elementarya at sekundaryang edukasyon.<ref>{{cite web |last1=Libarios |first1=Gabby |date=Setyembre 29, 2019 |title=Vico Sotto: The son also rises |url=https://www.pep.ph/peptionary/146255/vico-sotto-a1294-20190929-lfrm3 |access-date=Marso 26, 2020 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Nagtapos siya sa Pamantasang Ateneo de Manila noong 2011 na may Batsilyer ng Sining sa Agham Pampulitika, at nakakuha ng Maestro ng Sining of Arts sa Pamamahalang Pampubliko mula sa Paaralang Ateneo ng Pamahalaan noong 2018.<ref>{{cite news |last1=Sabillo |first1=Kristine |date=Marso 14, 2020 |title=Change in Pasig: How Vico Sotto toppled a dynasty |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/05/22/19/change-in-pasig-how-vico-sotto-toppled-a-dynasty |access-date=Mayo 22, 2019}}</ref> Noong 2018, natanggap ni Sotto ang ''YSEALI Professional Fellowship Award''. (Gantimpala sa Propesyonal na Kapwa-Iskolar ng YSEALI).<ref>{{cite news |date=Pebrero 24, 2021 |title=Vico Sotto chosen as one of 12 global anti-corruption champions |language=English |work=Sunstar |url=https://www.sunstar.com.ph/article/1886934/Manila/Local-News/Vico-Sotto-chosen-as-one-of-12-global-anti-corruption-champions |access-date=Abril 30, 2021}}</ref> Isinagawa niya ang kanyang residensiyang propesyonal sa Iowa Public Information Board (o Lupon ng Pampublikong Impormasyon ng [[Iowa]]) bilang bahagi ng ''fellowship'' o kapwa-iskolar. Bago pumasok sa politika, nagturo si Sotto ng [[agham panlipunan]] sa [[Pamantasang Arellano]] University sa loob ng isang semestre.<ref>{{cite news |last1=Bernardino |first1=Stephanie |date=Agosto 19, 2021 |title=Vico Sotto's other career option |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/08/19/vico-sottos-other-career-option/ |access-date=Agosto 20, 2021}}</ref> == Karerang pampolitika == Si Sotto ay nahalal bilang kasapi ng [[Sangguniang Panlungsod]] ng Pasig noong 2016,<ref>{{Cite news |last=Madarang |first=Catalina Ricci S. |date=Oktubre 15, 2018 |title='I am not your father': Pasig City councilor Vico Sotto clarifies 'dad' tag of newspaper – Interaksyon |language=en |work=interaksyon.com |url=http://www.interaksyon.com/breaking-news/2018/07/10/130366/i-am-not-your-father-pasig-city-councilor-vico-sotto-clarifies-dad-tag-of-newspaper/ |url-status=live |access-date=Hulyo 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015072016/http://www.interaksyon.com/breaking-news/2018/07/10/130366/i-am-not-your-father-pasig-city-councilor-vico-sotto-clarifies-dad-tag-of-newspaper/ |archive-date=October 15, 2018}}</ref> at nagsilbi ng isang termino<ref name="AudreyApril2220192">{{Cite news |last=Carpio |first=Audrey |title=Will Vico Sotto be Pasig's final answer? |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |url-status=live |access-date=Hunyo 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422101627/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |archive-date=Abril 22, 2019}}</ref> bago siya nanumpa bilang [[alkalde]] noong Hunyo 30, 2019.<ref>{{cite web |date=Mayo 11, 2016 |title=PEP SPECIAL REPORT. How did showbiz clans fare in #Eleksyon2016? |url=https://www.pep.ph/news/107205/strongpep-special-reportstrong-how-did-showbiz-clans-fare-in-eleksyon2016 |access-date=Mayo 18, 2019 |publisher=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Bilang isang independiyenteng konsehal, hinarap ni Sotto ang matinding pagtutol sa kanyang mga inisyatiba, kaya naging mahirap para sa kanya ang magpanukala ng mga batas. Itinuon niya ang kanyang pansin sa "''Pasig Transparency Mechanism Ordinance''" o "Ordinansa sa Mekanismo ng Transparensiya ng Pasig." na naglalayong gawing bukas sa publiko ang mga rekord ng [[pamahalaan]], kabilang ang mga dokumentong pinansiyal at mga [[kontrata]], kapag hinihingi ng mga karaniwang mamamayan.<ref name="AudreyApril222019" /> Nang maipasa ito, naging ito ang kauna-unahang lokal na bersyon ng [[batas]] sa [[kalayaan]] ng [[impormasyon]] sa Kalakhang Maynila.<ref>{{cite web |last1=Enano |first1=Jhesset |date=Oktubre 10, 2018 |title=Pasig passes own version of FOI bill |url=https://newsinfo.inquirer.net/1040986/pasig-passes-own-version-of-foi-bill |access-date=Mayo 18, 2019 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> ==Mga Radyo== *Brabo Multimedia Services DZCA-AM 1170 kHz (Audiovisual Communicators, Inc.) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sotto, Vico}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] 8vyag25r37kwk6alvbkltyxjgvifdsv 2225512 2225510 2026-09-15T04:44:55Z ~2026-49679-20 166357 /* Mga Radyo */ 2225512 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Vico Sotto | image = Vico_Sotto_at_UA&P_CRC_meet_with_Pasig_students_on_June_6_2019.jpg |caption = Si Vico Sotto na nagtatalumpati sa harap ng mga mag-aaral ng Mataas ng Paaralan ng Lungsod ng Pasig sa Pamantasan ng Asya at Pasipiko, 6 Hunyo 2019. | office = Alkalde ng [[Pasig]] | 1blankname = Bise Alkalde | 1namedata = {{plainlist| Iyo Christian C. Bernardo (2019–2022) Dodot Jaworski (2022–kasalukuyan) }} | 2blankname = Kinatawan | 2namedata = [[Roman Romulo]] | term_start = Hunyo 30, 2019 | term_end = | predecessor = Robert "Bobby" Eusebio | birth_name = Victor Maria Regis Nubla Sotto | birth_date ={{birth date and age|1989|06|17}} | birth_place = [[Pasig]], [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | party = Aksyon Demokratiko | mother = [[Coney Reyes]] | father = [[Vic Sotto]] | partner = | children = | alma_mater = [[Pamantasang Ateneo de Manila]] (AB, MPA) | website = }} Si '''Victor Ma. Regis Nubla Sotto<ref>{{cite web |title=Pasig Mayor Vico Sotto files his certificate of candidacy for the 2022 elections |url=https://www.facebook.com/CNNPhilippines/photos/a.1566814060225154/3264629030443640/?type=3&theater |access-date=Oktubre 2, 2021 |website=facebook.com |publisher=CNN Philippines|language=en}}</ref>''' (isinilang noong Hunyo 17, 1989), na mas kilala bilang '''Vico Sotto''' (bigkas: {{IPA|tl|ˈbiko ˈsɔtɔ|}}), ay isang mambabatas mula sa Pilipinas na nagsilbi bilang ika-12 alkalde ng [[Pasig]] mula noong 2019. Dati siyang nagsilbi bilang kasapi ng Konseho ng Lungsod ng Pasig para sa unang distrito mula 2016 hanggang 2019. Bilang kasapi ng mag-anak na Sotto, nag-aral siya ng [[Agham pampolitika|agham pampulitika]] sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]], kung saan siya nagtapos noong 2011. Pumasok siya sa batasan noong 2016 nang tumakbo siya bilang isang independiyenteng kandidato para sa konsehal at nagwagi, at nagsilbi ng isang termino sa lokal na lehislatura. Nakatanggap ng malaking pansin mula sa midya si Sotto noong 2019 nang talunin niya si Alkalde Bobby Eusebio sa halalang pampanguluhan ng lungsod, na nagwakas sa 27-taong pananatili ng pamilya Eusebio sa pagkaalkalde ng lungsod. Ipinangampanya niya ang isang progresibong plataporma na nakatuon sa paglaban sa [[korupsiyon]] at pagpapabuti ng mga serbisyong lokal. Ang panunungkulan ni Sotto bilang alkalde ay nakilala rin sa pagtugon ng kanyang pamahalaan sa [[Pandemya ng COVID-19|pandemyang COVID-19]] sa [[Kalakhang Maynila]], na nakatanggap ng positibong pagtanggap mula sa midya. Isa siya sa mga 12 taong ginawaran ng ''International '''Anticorruption Champions Award''''' (Pandaigdigang Gawad Kampeon sa Kontra Korapsiyon) ng Amerikanong Departamento ng Estado para sa kaniyang mga pagsisikap na sagupain ang [[Korupsiyon sa Pilipinas|korapsiyon]] noong taong 2021.<ref>{{cite web |title=Recognizing Anticorruption Champions Around the World - United States Department of State |url=https://www.state.gov/dipnote-u-s-department-of-state-official-blog/recognizing-anticorruption-champions-around-the-world/ |website=U.S. Department of State |date=9 Disyembre 2021 |access-date=13 Mayo 2025 }}</ref><ref>{{cite web |last=Gonzales |first=Catherine |title=Vico Sotto named ‘anti-corruption champion’ by US state department |url=https://globalnation.inquirer.net/194015/vico-sotto-named-anti-corruption-champion-by-us-state-department |website=Inquirer.net |date=24 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225030002/https://globalnation.inquirer.net/194015/vico-sotto-named-anti-corruption-champion-by-us-state-department |archive-date=25 Pebrero 2021}}</ref> == Maagang yugto ng buhay == Isinilang si Sotto noong Hunyo 17, 1989 kina aktor-komedyante-host na si [[Vic Sotto]] at aktres na si [[Coney Reyes]], mga kilalang personalidad na malapit na iniuugnay sa tanghaliang ''variety show'' na ''[[Eat Bulaga!]]<ref name="GaeaMay62019">{{Cite news |last=Cabico |first=Gaea Katreena |date=Mayo 6, 2019 |title=#IbaNaman vs continuity: Political 'payanig' in Pasig |language=en |work=The [[Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/nation/2019/05/06/1915546/ibanaman-vs-continuity-political-payanig-pasig |access-date=Hunyo 3, 2019}}</ref>'' Inaasahan ng publiko na madalas siyang lilitaw sa palabas, subalit pinili niyang manatiling hindi gaanong lantad sa publiko at nagpakita ng maagang interes sa pamahalaan sa edad na 10.<ref name="AudreyApril222019">{{Cite news |last=Carpio |first=Audrey |title=Will Vico Sotto be Pasig's final answer? |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |url-status=live |access-date=Hunyo 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422101627/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |archive-date=Abril 22, 2019}}</ref> Nag-aral siya ng preschool sa ''Philippine Montessori Center'' (o Sentrong Montessori ng Pilipinas) kasama ang magiging aktres na si [[Janine Gutierrez]] bilang kaklase.<ref>{{cite web |last1=Malasig |first1=Jeline |date=Hulyo 5, 2021 |title=How Vico Sotto reacted to throwback photos of him and Janine Gutierrez |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2021/07/05/195324/how-vico-sotto-reacted-to-throwback-photo-of-him-janine-gutierrez/ |access-date=Setyembre 20, 2023 |website=Interaksyon |language=en}}</ref> Nag-aral si Sotto sa ''Brent International School'' (o Pandaigdigang Paaralan ng Brent) para sa karamihan ng kanyang elementarya at sekundaryang edukasyon.<ref>{{cite web |last1=Libarios |first1=Gabby |date=Setyembre 29, 2019 |title=Vico Sotto: The son also rises |url=https://www.pep.ph/peptionary/146255/vico-sotto-a1294-20190929-lfrm3 |access-date=Marso 26, 2020 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Nagtapos siya sa Pamantasang Ateneo de Manila noong 2011 na may Batsilyer ng Sining sa Agham Pampulitika, at nakakuha ng Maestro ng Sining of Arts sa Pamamahalang Pampubliko mula sa Paaralang Ateneo ng Pamahalaan noong 2018.<ref>{{cite news |last1=Sabillo |first1=Kristine |date=Marso 14, 2020 |title=Change in Pasig: How Vico Sotto toppled a dynasty |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/05/22/19/change-in-pasig-how-vico-sotto-toppled-a-dynasty |access-date=Mayo 22, 2019}}</ref> Noong 2018, natanggap ni Sotto ang ''YSEALI Professional Fellowship Award''. (Gantimpala sa Propesyonal na Kapwa-Iskolar ng YSEALI).<ref>{{cite news |date=Pebrero 24, 2021 |title=Vico Sotto chosen as one of 12 global anti-corruption champions |language=English |work=Sunstar |url=https://www.sunstar.com.ph/article/1886934/Manila/Local-News/Vico-Sotto-chosen-as-one-of-12-global-anti-corruption-champions |access-date=Abril 30, 2021}}</ref> Isinagawa niya ang kanyang residensiyang propesyonal sa Iowa Public Information Board (o Lupon ng Pampublikong Impormasyon ng [[Iowa]]) bilang bahagi ng ''fellowship'' o kapwa-iskolar. Bago pumasok sa politika, nagturo si Sotto ng [[agham panlipunan]] sa [[Pamantasang Arellano]] University sa loob ng isang semestre.<ref>{{cite news |last1=Bernardino |first1=Stephanie |date=Agosto 19, 2021 |title=Vico Sotto's other career option |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/08/19/vico-sottos-other-career-option/ |access-date=Agosto 20, 2021}}</ref> == Karerang pampolitika == Si Sotto ay nahalal bilang kasapi ng [[Sangguniang Panlungsod]] ng Pasig noong 2016,<ref>{{Cite news |last=Madarang |first=Catalina Ricci S. |date=Oktubre 15, 2018 |title='I am not your father': Pasig City councilor Vico Sotto clarifies 'dad' tag of newspaper – Interaksyon |language=en |work=interaksyon.com |url=http://www.interaksyon.com/breaking-news/2018/07/10/130366/i-am-not-your-father-pasig-city-councilor-vico-sotto-clarifies-dad-tag-of-newspaper/ |url-status=live |access-date=Hulyo 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015072016/http://www.interaksyon.com/breaking-news/2018/07/10/130366/i-am-not-your-father-pasig-city-councilor-vico-sotto-clarifies-dad-tag-of-newspaper/ |archive-date=October 15, 2018}}</ref> at nagsilbi ng isang termino<ref name="AudreyApril2220192">{{Cite news |last=Carpio |first=Audrey |title=Will Vico Sotto be Pasig's final answer? |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |url-status=live |access-date=Hunyo 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422101627/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |archive-date=Abril 22, 2019}}</ref> bago siya nanumpa bilang [[alkalde]] noong Hunyo 30, 2019.<ref>{{cite web |date=Mayo 11, 2016 |title=PEP SPECIAL REPORT. How did showbiz clans fare in #Eleksyon2016? |url=https://www.pep.ph/news/107205/strongpep-special-reportstrong-how-did-showbiz-clans-fare-in-eleksyon2016 |access-date=Mayo 18, 2019 |publisher=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Bilang isang independiyenteng konsehal, hinarap ni Sotto ang matinding pagtutol sa kanyang mga inisyatiba, kaya naging mahirap para sa kanya ang magpanukala ng mga batas. Itinuon niya ang kanyang pansin sa "''Pasig Transparency Mechanism Ordinance''" o "Ordinansa sa Mekanismo ng Transparensiya ng Pasig." na naglalayong gawing bukas sa publiko ang mga rekord ng [[pamahalaan]], kabilang ang mga dokumentong pinansiyal at mga [[kontrata]], kapag hinihingi ng mga karaniwang mamamayan.<ref name="AudreyApril222019" /> Nang maipasa ito, naging ito ang kauna-unahang lokal na bersyon ng [[batas]] sa [[kalayaan]] ng [[impormasyon]] sa Kalakhang Maynila.<ref>{{cite web |last1=Enano |first1=Jhesset |date=Oktubre 10, 2018 |title=Pasig passes own version of FOI bill |url=https://newsinfo.inquirer.net/1040986/pasig-passes-own-version-of-foi-bill |access-date=Mayo 18, 2019 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> ==Mga Radyo== *Brabo Multimedia Services DWCF-AM (Dating DZCA-AM) 1170 kHz (Audiovisual Communicators, Inc.) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sotto, Vico}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] 0jbja84rnvsbqa60yxofzou6ye0mhl2 2225513 2225512 2026-09-15T04:46:36Z ~2026-49679-20 166357 /* Maagang yugto ng buhay */ 2225513 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Vico Sotto | image = Vico_Sotto_at_UA&P_CRC_meet_with_Pasig_students_on_June_6_2019.jpg |caption = Si Vico Sotto na nagtatalumpati sa harap ng mga mag-aaral ng Mataas ng Paaralan ng Lungsod ng Pasig sa Pamantasan ng Asya at Pasipiko, 6 Hunyo 2019. | office = Alkalde ng [[Pasig]] | 1blankname = Bise Alkalde | 1namedata = {{plainlist| Iyo Christian C. Bernardo (2019–2022) Dodot Jaworski (2022–kasalukuyan) }} | 2blankname = Kinatawan | 2namedata = [[Roman Romulo]] | term_start = Hunyo 30, 2019 | term_end = | predecessor = Robert "Bobby" Eusebio | birth_name = Victor Maria Regis Nubla Sotto | birth_date ={{birth date and age|1989|06|17}} | birth_place = [[Pasig]], [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | party = Aksyon Demokratiko | mother = [[Coney Reyes]] | father = [[Vic Sotto]] | partner = | children = | alma_mater = [[Pamantasang Ateneo de Manila]] (AB, MPA) | website = }} Si '''Victor Ma. Regis Nubla Sotto<ref>{{cite web |title=Pasig Mayor Vico Sotto files his certificate of candidacy for the 2022 elections |url=https://www.facebook.com/CNNPhilippines/photos/a.1566814060225154/3264629030443640/?type=3&theater |access-date=Oktubre 2, 2021 |website=facebook.com |publisher=CNN Philippines|language=en}}</ref>''' (isinilang noong Hunyo 17, 1989), na mas kilala bilang '''Vico Sotto''' (bigkas: {{IPA|tl|ˈbiko ˈsɔtɔ|}}), ay isang mambabatas mula sa Pilipinas na nagsilbi bilang ika-12 alkalde ng [[Pasig]] mula noong 2019. Dati siyang nagsilbi bilang kasapi ng Konseho ng Lungsod ng Pasig para sa unang distrito mula 2016 hanggang 2019. Bilang kasapi ng mag-anak na Sotto, nag-aral siya ng [[Agham pampolitika|agham pampulitika]] sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]], kung saan siya nagtapos noong 2011. Pumasok siya sa batasan noong 2016 nang tumakbo siya bilang isang independiyenteng kandidato para sa konsehal at nagwagi, at nagsilbi ng isang termino sa lokal na lehislatura. Nakatanggap ng malaking pansin mula sa midya si Sotto noong 2019 nang talunin niya si Alkalde Bobby Eusebio sa halalang pampanguluhan ng lungsod, na nagwakas sa 27-taong pananatili ng pamilya Eusebio sa pagkaalkalde ng lungsod. Ipinangampanya niya ang isang progresibong plataporma na nakatuon sa paglaban sa [[korupsiyon]] at pagpapabuti ng mga serbisyong lokal. Ang panunungkulan ni Sotto bilang alkalde ay nakilala rin sa pagtugon ng kanyang pamahalaan sa [[Pandemya ng COVID-19|pandemyang COVID-19]] sa [[Kalakhang Maynila]], na nakatanggap ng positibong pagtanggap mula sa midya. Isa siya sa mga 12 taong ginawaran ng ''International '''Anticorruption Champions Award''''' (Pandaigdigang Gawad Kampeon sa Kontra Korapsiyon) ng Amerikanong Departamento ng Estado para sa kaniyang mga pagsisikap na sagupain ang [[Korupsiyon sa Pilipinas|korapsiyon]] noong taong 2021.<ref>{{cite web |title=Recognizing Anticorruption Champions Around the World - United States Department of State |url=https://www.state.gov/dipnote-u-s-department-of-state-official-blog/recognizing-anticorruption-champions-around-the-world/ |website=U.S. Department of State |date=9 Disyembre 2021 |access-date=13 Mayo 2025 }}</ref><ref>{{cite web |last=Gonzales |first=Catherine |title=Vico Sotto named ‘anti-corruption champion’ by US state department |url=https://globalnation.inquirer.net/194015/vico-sotto-named-anti-corruption-champion-by-us-state-department |website=Inquirer.net |date=24 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225030002/https://globalnation.inquirer.net/194015/vico-sotto-named-anti-corruption-champion-by-us-state-department |archive-date=25 Pebrero 2021}}</ref> == Maagang yugto ng buhay == Isinilang si Sotto noong Hunyo 17, 1989 kina aktor-komedyante-host na si [[Vic Sotto]] at aktres na si [[Coney Reyes]], mga kilalang personalidad na malapit na iniuugnay sa tanghaliang ''variety show'' na ''[[Eat Bulaga!]]<ref name="GaeaMay62019">{{Cite news |last=Cabico |first=Gaea Katreena |date=Mayo 6, 2019 |title=#IbaNaman vs continuity: Political 'payanig' in Pasig |language=en |work=The [[Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/nation/2019/05/06/1915546/ibanaman-vs-continuity-political-payanig-pasig |access-date=Hunyo 3, 2019}}</ref>'' Inaasahan ng publiko na madalas siyang lilitaw sa palabas, subalit pinili niyang manatiling hindi gaanong lantad sa publiko at nagpakita ng maagang interes sa pamahalaan sa edad na 10.<ref name="AudreyApril222019">{{Cite news |last=Carpio |first=Audrey |title=Will Vico Sotto be Pasig's final answer? |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |url-status=live |access-date=Hunyo 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422101627/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |archive-date=Abril 22, 2019}}</ref> Nag-aral siya ng preschool sa ''Philippine Montessori Center'' (o Sentrong Montessori ng Pilipinas) kasama ang magiging aktres na si [[Janine Gutierrez]] bilang kaklase.<ref>{{cite web |last1=Malasig |first1=Jeline |date=Hulyo 5, 2021 |title=How Vico Sotto reacted to throwback photos of him and Janine Gutierrez |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2021/07/05/195324/how-vico-sotto-reacted-to-throwback-photo-of-him-janine-gutierrez/ |access-date=Setyembre 20, 2023 |website=Interaksyon |language=en}}</ref> Nag-aral si Sotto sa ''Brent International School'' (o Pandaigdigang Paaralan ng Brent) para sa karamihan ng kanyang elementarya at sekundaryang edukasyon.<ref>{{cite web |last1=Libarios |first1=Gabby |date=Setyembre 29, 2019 |title=Vico Sotto: The son also rises |url=https://www.pep.ph/peptionary/146255/vico-sotto-a1294-20190929-lfrm3 |access-date=Marso 26, 2020 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Nagtapos siya sa Pamantasang Ateneo de Manila noong 2011 na may Batsilyer ng Sining sa Agham Pampulitika, at nakakuha ng Maestro ng Sining of Arts sa Pamamahalang Pampubliko mula sa Paaralang Ateneo ng Pamahalaan noong 2018.<ref>{{cite news |last1=Sabillo |first1=Kristine |date=Marso 14, 2020 |title=Change in Pasig: How Vico Sotto toppled a dynasty |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/05/22/19/change-in-pasig-how-vico-sotto-toppled-a-dynasty |access-date=Mayo 22, 2019}}</ref> Noong 2018, natanggap ni Sotto ang ''YSEALI Professional Fellowship Award''. (Gantimpala sa Propesyonal na Kapwa-Iskolar ng YSEALI).<ref>{{cite news |date=Pebrero 24, 2021 |title=Vico Sotto chosen as one of 12 global anti-corruption champions |language=English |work=Sunstar |url=https://www.sunstar.com.ph/article/1886934/Manila/Local-News/Vico-Sotto-chosen-as-one-of-12-global-anti-corruption-champions |access-date=Abril 30, 2021}}</ref> Isinagawa niya ang kanyang residensiyang propesyonal sa Iowa Public Information Board (o Lupon ng Pampublikong Impormasyon ng [[Iowa]]) bilang bahagi ng ''fellowship'' o kapwa-iskolar. Bago pumasok sa politika, nagturo si Sotto ng [[agham panlipunan]] sa [[Pamantasang Arellano]] University sa loob ng isang semestre.<ref>{{cite news |last1=Bernardino |first1=Stephanie |date=Agosto 19, 2021 |title=Vico Sotto's other career option |language=en |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/08/19/vico-sottos-other-career-option/ |access-date=Agosto 20, 2021}}</ref> Noong 2026, Ang bago Brabo Multimedia Services at Horizon Broadcasting Company, Inc. DWCF-AM 1170 kHz at TVB Kabayan, Inc. == Karerang pampolitika == Si Sotto ay nahalal bilang kasapi ng [[Sangguniang Panlungsod]] ng Pasig noong 2016,<ref>{{Cite news |last=Madarang |first=Catalina Ricci S. |date=Oktubre 15, 2018 |title='I am not your father': Pasig City councilor Vico Sotto clarifies 'dad' tag of newspaper – Interaksyon |language=en |work=interaksyon.com |url=http://www.interaksyon.com/breaking-news/2018/07/10/130366/i-am-not-your-father-pasig-city-councilor-vico-sotto-clarifies-dad-tag-of-newspaper/ |url-status=live |access-date=Hulyo 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015072016/http://www.interaksyon.com/breaking-news/2018/07/10/130366/i-am-not-your-father-pasig-city-councilor-vico-sotto-clarifies-dad-tag-of-newspaper/ |archive-date=October 15, 2018}}</ref> at nagsilbi ng isang termino<ref name="AudreyApril2220192">{{Cite news |last=Carpio |first=Audrey |title=Will Vico Sotto be Pasig's final answer? |language=en |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |url-status=live |access-date=Hunyo 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422101627/https://news.abs-cbn.com/ancx/culture/spotlight/04/22/19/vico-sotto |archive-date=Abril 22, 2019}}</ref> bago siya nanumpa bilang [[alkalde]] noong Hunyo 30, 2019.<ref>{{cite web |date=Mayo 11, 2016 |title=PEP SPECIAL REPORT. How did showbiz clans fare in #Eleksyon2016? |url=https://www.pep.ph/news/107205/strongpep-special-reportstrong-how-did-showbiz-clans-fare-in-eleksyon2016 |access-date=Mayo 18, 2019 |publisher=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> Bilang isang independiyenteng konsehal, hinarap ni Sotto ang matinding pagtutol sa kanyang mga inisyatiba, kaya naging mahirap para sa kanya ang magpanukala ng mga batas. Itinuon niya ang kanyang pansin sa "''Pasig Transparency Mechanism Ordinance''" o "Ordinansa sa Mekanismo ng Transparensiya ng Pasig." na naglalayong gawing bukas sa publiko ang mga rekord ng [[pamahalaan]], kabilang ang mga dokumentong pinansiyal at mga [[kontrata]], kapag hinihingi ng mga karaniwang mamamayan.<ref name="AudreyApril222019" /> Nang maipasa ito, naging ito ang kauna-unahang lokal na bersyon ng [[batas]] sa [[kalayaan]] ng [[impormasyon]] sa Kalakhang Maynila.<ref>{{cite web |last1=Enano |first1=Jhesset |date=Oktubre 10, 2018 |title=Pasig passes own version of FOI bill |url=https://newsinfo.inquirer.net/1040986/pasig-passes-own-version-of-foi-bill |access-date=Mayo 18, 2019 |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> ==Mga Radyo== *Brabo Multimedia Services DWCF-AM (Dating DZCA-AM) 1170 kHz (Audiovisual Communicators, Inc.) ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sotto, Vico}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] pqlbykkn9nju2lsv49ug4gbtaxu2jj9 0 297270 2225506 2224276 2026-09-15T04:04:24Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-48685-31|~2026-48685-31]] ([[User talk:~2026-48685-31|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:~2026-45886-58|~2026-45886-58]] 2221231 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWBL | logo = | logo_size = | city = [[Mandaluyong]] | area = [[Malawakang Maynila]] at mga karatig na lugar | branding = DWBL 1242 | airdate = 1972 | frequency = 1242 kHz | former_frequencies = 1190 kHz (1972–1978) | format = [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]], [[:en:Blocktime|Blocktime]] | language = [[Filipino language|Filipino]], [[English language|English]] (ilang mga programa) | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 20,000 watts | callsign_meaning = '''B'''agong '''L'''ipunan | affiliations = {{ubl|[[Hope Channel Philippines|Adventist World Radio]] <small>(ilang mga programa)</small>|Pan American Broadcasting <small>(tuwing Linggo)</small>}} | owner = [[FBS Radio Network]] | sister_stations = [[DWSS-AM|Abante 1494]]<br> [[DWLL|Mellow 94.7 BFM]] | webcast = [http://www.radio.org.ph/dwbl-mandaluyong/ DWBL 1242]<br>[https://www.facebook.com/dwblamradio DWBL Facebook Page] | website = }} Ang '''DWBL''' (1242 [[:en:AM broadcasting|AM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-aari at pinamamahalaan ng [[FBS Radio Network]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa Unit 908, Paragon Plaza, [[EDSA]] cor. Reliance Street, [[Mandaluyong]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Brgy. Malanday, [[Valenzuela]].<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/news/03/02/20/house-oks-on-2nd-reading-3-franchise-bills|title=House OKs on 2nd reading 3 franchise bills|website=[[ABS-CBN News]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> ==Kasaysayan== Ang DWBL ay una nang nakilalang '''WBL''' noong panahon ng Batas Militar. Sa oras na iyon, ito ay ang nangungunang himpilan sa Kalakhang Maynila na nag-ere ng Top 40 format. Sina Willy "Hillbilly Willy" Inong, Rudolph Rivera, Bernie Buenaseda at [[Mike Enriquez]] ay kabilang sa mga bahagi ng istasyon. Noong 1985, noong lumipat sa [[DWKC|DWKC-FM]] ang halos lahat ng mga personalidad nito at nabuo ang '''WKC''', si Buenaseda lang ay nanatili sa istasyon, ngunit iniwan niya yan pagkatapos ng ilang buwan upang ilunsad ang [[DWTM|Magic 89.9]]. Nang sumunod na taon, nag-reformat ang DWBL bilang himpilang pang-blocktime.<ref>{{cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/01/17/1413635/them-were-days|title=Them were the days|website=[[The Philippine Star]]|accessdate=May 16, 2020}}</ref> Noong Abril 2015, ang 8TriMedia Broadcasting Network ay bumili ng bahagi ng panahon ng DWBL para sa mga programa nito na pinamamahalaan ng mga tanyag na personalidad sa radyo, tulad nina Dr. Rey Salinel, [[Alfredo Lim|Fred Lim]], Miguel Gil, Percy Lapid,<ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/headlines/2022/10/04/2214207/percy-lapid-broadcaster-and-duterte-marcos-jr-critic-shot-dead-las-pias|title=Percy Lapid — broadcaster and government critic — shot dead in Las Piñas|website=PhilStar|access-date=October 4, 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://newsinfo.inquirer.net/1674613/radio-commentator-percy-lapid-shot-dead-in-ambush|title=Radio commentator Percy Lapid shot dead in ambush|website=Inquirer.net|access-date=October 4, 2022}}</ref> [[Shalala]], at Lloyd Umali . Tumagal ito hanggang Oktubre 2015, nang ilipat ang airtime nito sa [[DZRJ-AM|DZRJ 810 AM]], kasabay ng mga bagong programa.<ref>{{cite web|url=http://www.hatawtabloid.com/2015/07/08/mga-pambatong-programa-ng-8trimedia-broadcasting-sa-radio-dwbl-1242-khz/|title=Mga pambatong programa ng 8TriMedia Broadcasting sa Radio DWBL-1242 khz|website=Hataw|accessdate=July 10, 2015}}</ref> ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] 32rpsrleexwsqveqejtx0e5y0v5o3ms 0 298972 2225520 1974205 2026-09-15T06:16:56Z Yogapamungkas866 132150 2225520 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game|title=Sega Genesis Classics|developer=[[Sega]]<br>D3T Limited|publisher=Sega|released='''Microsoft Windows''', '''macOS''' & '''Linux'''<br>June 1, 2010 <small>(Vol. 1)</small><br>September 13, 2010 <small>(Vol. 2)</small><br>October 26, 2010 <small>(Vol. 3)</small><br>January 26, 2011 <small>(Vol. 4)</small><br>July 3, 2012 <small>(Vol. 5)</small><br>'''PlayStation 4''' & '''Xbox One'''<br>May 29, 2018<br>'''Nintendo Switch'''<br>December 6, 2018 <small>([[Europa|EU]])</small><br>December 7, 2018 <small>([[Hilagang Amerika|NA]])</small>|genre=Compilation}} Ang '''''Sega Genesis Classics''''' ('''''Sega Mega Drive Classics''''' sa mga rehiyon ng PAL) ay isang serye ng mga compilations na nagtatampok ng mga [[larong bidyo]] ng [[Sega Genesis]] na inilabas para sa [[Microsoft Windows]], [[macOS]] at [[Linux]]. Ang mga koleksyon ay nahahati sa "Volumes", kasama ang unang apat na pagtanggap ng parehong pisikal at digital na paglabas at ang ikalimang dami ay awtomatikong pinakawalan. Ang mga bersyon ng Steam sa mga koleksyon na ito ay hindi kasama ang ''Sonic the Hedgehog'' at ''ToeJam & Earl'' na laro. Ang dating ay maaaring mabili bilang isang bahagi ng kumpetisyon na may kaugnayan sa Sonic at lahat ng mga laro ay maaaring bilhin nang hiwalay ngunit sa mas mataas na presyo. Muling pinakawalan ng Sega ang unang apat na pisikal na inilabas na mga volume bilang ''Sega Genesis Classic Collection: Gold Edition'' (''Sega Mega Drive Classics: Gold Edition'' sa mga rehiyon ng PAL), para sa Microsoft Windows. Ito ay isang set ng apat na disc ng apatnapu't anim na laro ng Sega Genesis mula sa unang apat na volume. Ang koleksyon ay nag-configure ng suporta sa keyboard na nagbibigay ng isang isinapersonal na karanasan sa paglalaro, isang mahusay na mode ng Multiplayer para sa isang napiling bilang ng mga pamagat. Ang koleksyon ay mayroon ding pag-save at pag-load ng pag-andar na kasama sa lahat ng mga laro na nagpapahintulot sa player na kunin at maglaro ng mga nai-save na mga laro sa eksaktong punto na kanilang iniwan. [[Kategorya:Larong bidyo noong 2010]] [[Kategorya:Mga laro ng Nintendo Switch]] [[Kategorya:Mga laro ng PlayStation 4]] [[Kategorya:Mga laro ng Xbox One]] {{DEFAULTSORT:Sega Genesis Classics}} r0l5w0teq5h5q5poj0m3pgz51qjmezz 0 299026 2225534 2224675 2026-09-15T08:03:57Z Julius Santos III 139725 /* National Capital Region */ 2225534 wikitext text/x-wiki {{For|talaan ng mga analog na himpilang pangtelebisyon|Talaan ng mga analogong himpilang pangtelebisyon sa Pilipinas}} {{Multiple issues|{{primary sources|date=Oktubre 2020}} {{Unreliable sources|date=Abril 2025}} {{more citations needed|date=Oktubre 2020}} {{update|date=Abril 2023}} }} [[File:Digital broadcast standards.svg|thumb|400x400px|Pamantayan ng [[dihital na telebisyon]] sa buong mundo.]] Ito ang isang '''talaan ng mga himpilang pantelebisyon na [[dihital na telebisyon sa Pilipinas|naka-dihital sa Pilipinas]]'''.<ref>{{cite web |title=NTC List of DTTB Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/3qwepDblYFlFpRIAxnpr8DeBq7m2qrvCyUDjZHDqcWYLHU55YohnTf2QwdWk8xHnErMQ6iIXPAiLJZM2qJGi32oxvPDGCessrNvB/NTC%20FOI%20223511250758.pdf |website=foi.gov.ph |date=September 6, 2019}}</ref> Mapapanood ang mga tsanel sa nakasaad na lugar. Pinagtibay ng [[National Telecommunication Commission|Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon (NTC)]] ang pamantayang [[ISDB-T]] para sa mga telebisyon sa Pilipinas. ==Paunang impormasyon== [[File:ISDB-T CH Seg Prog allocation.svg|thumb|Mga bahagi (''segment'') ng ISDB-T]] Huling isinapanahon noong Disyembre 2025.<ref>{{cite web |url=http://www.dtvpilipinas.org/ |title=DTV Pilipinas official website |access-date=2020-07-15 |archive-date=2020-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716060054/https://www.dtvpilipinas.org/ |url-status=dead }} {{cite web |url=https://dtvpilipinas.blogspot.com |title=DTV Pilipinas official blogsite }}</ref> Nasa ''test broadcast'' pa rin ang karamihan sa mga nakalistang himpilan. Inaasahang permanenteng magsasara ang lahat ng mga naka-analog na serbisyo pagdating ng taong 2026.<ref name=ntcph>{{cite news |title=Gov't wants analog TV switched off by 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/story/599484/money/companies/gov-t-wants-analog-tv-switched-off-by-2023 |work=GMA News Online |date=February 14, 2017 |author=Cabuenas, Jon Viktor D.}}</ref> ''Galing sa ibang pahina ng wiking ito pati na rin sa mga sanggunian ang datos na ipinapakita sa talaang ito. Maaaring iba ang masagap na tsanel depende sa lugar o di kaya sa lakas ng signal ng himpilan. Karamihan rin ng mga nakalagay na tsanel rito ay naka-test broadcast, kaya naman maaaring hindi masagap ng ilang lugar ang ilang himpilan dahil sa mahinang signal (o dead spot) o di kaya'y mahina ang lakas ng pagta-transmit ng mga himpilan. May ilan ding mga tsanel na naka-encrypt at maaaring mapanood lamang sa piling mga tagagawang (manufacturer) ng set-top box o mobile dongle.'' {{clear}} ==National Capital Region== {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |- ! Callsign ! class="unsortable"| [[Ultra high frequency|UHF]] Channel ! class="unsortable"| [[Dalas]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! class="unsortable"| Pagprograma ! class="unsortable"| Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | rowspan="4" | [[DWGT-TV]] | rowspan="4" | '''14''' | rowspan="4" | '''473.143 MHz''' | '''4.01''' | rowspan="4" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | [[People's Television Network|PTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-Definition Television|HDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''4.02''' | '''PTV SD1''' | [[Congress TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | 9 a.m. - 9 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.03''' | '''PTV SD2''' | [[DZRB-AM|Radyo Pilipinas 1]] |- | '''4.04''' | '''PTV 1SEG''' | [[People's Television Network|PTV]] | [[16:9]] [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - hatinggabi Weekends: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="5" | [[DZBB-TV]] | rowspan="5" | '''15''' | rowspan="5" | '''479.143 MHz''' | '''7.01''' | rowspan="5" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network]] | rowspan="4" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="4" | Komersyal na broadcast (15 kW TPO; 100 kW ERP) |- | '''7.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''7.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''7.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''7.21''' | '''GMA 1Seg''' | [[GMA Network]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | [[1seg]] |- | [[DZMV-TV]] | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''All TV HD''' | [[All TV]] | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | Lunes - Biyernes: 8 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado - Linggo: 8 a.m. - 11 p.m. | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | rowspan="3" | [[DZTV-TV]] | rowspan="3" | '''17''' | rowspan="3" | '''491.143 MHz''' | '''13.01''' | rowspan="3" | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] |'''Congress TV HD''' | [[Congress TV]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="1" | Lunes - Biyernes: 9:00 a.m. - 9:00 p.m. | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (3 kW) |- | '''13.02''' | '''IBC HD''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC 13]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 11:00 p.m. Sabado - Linggo: 7:00 a.m. - 10:00 p.m. |- | '''13.03''' | '''DWAN HD''' | [[DWAN-AM|DWAN 1206]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" | [[DWET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 4:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DZKB-TV]] | rowspan="2" | '''19''' | rowspan="2" | '''503.143 MHz''' | '''19.02''' | rowspan="2" | [[Radio Philippines Network]], [[Nine Media Corporation]] at [[Cignal TV]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[TV5 Network, Inc.]]) | '''RPTV HD''' | rowspan="2" | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi | Komersyal na broadcast (5 kW) |- | '''19.06''' | '''RPTV HD 1Seg''' | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="3" | [[DZOE-TV]] | rowspan="3" | '''20''' | rowspan="3" | '''509.143 MHz''' | '''20.21''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) | '''A2Z''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | rowspan="2" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Biyernes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | rowspan="2" | Komersyal na broadcast (10 kW TPO; 30 kW ERP) |- | '''20.24''' | '''Light TV''' | [[DZOZ-DTV|Light TV]] | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- | '''20.31''' | '''A2Z Oneseg''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes 5 a.m. - 12:15 a.m. Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | rowspan="1" | [[1Seg]] |- | rowspan="4" | [[DWCP-DTV]] | rowspan="4" | '''21''' | rowspan="4" | '''515.143 MHz''' | '''21.02''' | rowspan="4" | [[Southern Broadcasting Network]] at [[Solar Entertainment Corporation]] | '''SolarFlix''' | [[SolarFlix]] | rowspan="4" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | 8 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital sa komersyal na broadcast (3 kW) |- | '''21.03''' | '''Solar Sports''' | [[Solar Sports]] | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''21.04''' | '''DepEd ALS''' | [[Solar Learning]] | Maaaring mag-iba ang mga oras |- | '''21.07''' | '''Shop TV''' | [[Shop TV]] | 8 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | rowspan="2" {{n/a|PA}} | rowspan="2" | '''23''' | rowspan="2" | '''527.143 MHz''' | '''23.01''' | rowspan="2" | [[Aliw Broadcasting Corporation]] | '''ALIW CHANNEL 23''' | [[Aliw Channel 23]] | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 4 a.m. - 10 p.m. | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration (3 kW) |- | '''23.02''' | '''DWIZ NEWS TV''' | [[DWIZ]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZEC-DTV]] | rowspan="5" | '''28''' | rowspan="5" | '''557.143 MHz''' | '''28.01''' | rowspan="5" | [[Eagle Broadcasting Corporation]] | '''NET 25 HD''' | rowspan="2" | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 5 a.m. – hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''28.02''' | '''NET 25 SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.03''' | '''INCTV HD''' | rowspan="2" | [[INC TV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | '''28.04''' | '''INCTV SD''' | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''28.05''' | '''EBC RESERVED''' | [[Net 25]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] |- | rowspan="5" | [[DZRJ-DTV]] | rowspan="5" | '''29''' | rowspan="5" | '''563.143 MHz''' | '''29.21''' | rowspan="5" | [[Rajah Broadcasting Network]] | '''RJ DigiTV''' | [[DZRJ-DTV|RJ DigiTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (2.5kW) |- | '''29.22''' | '''Timeless TV''' | Timeless TV | 24 Oras | rowspan="4" | Pagsubok na broadcast |- | '''29.23''' | '''Radyo Bandido TV''' | [[DZRJ-AM|Radyo Bandido]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 5 a.m. - hatinggabi |- | '''29.24''' | '''Rock of Manila TV''' | Rock MNL | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[Standard-definition television|SDTV]] | 5 a.m. - 2 a.m. (kinabukasan) |- | '''29.25''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 Oras |- | rowspan="7" | [[DWKC-DTV]] | rowspan="7" | '''31''' | rowspan="7" | '''575.143 MHz''' | '''31.01''' | rowspan="7" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''PRTV PRIME''' | [[PRTV Prime Media]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi | rowspan="7" | Ganap na inilipat mula analog patungo sa dihital sa Commercial broadcast (5kW) |- | '''31.02''' | '''BLAST SPORTS''' | Blast Sports | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''31.03''' | '''KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="3" | [[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''31.04''' | '''RESERVED''' | Test card | Lunes - Biyernes: 6 a.m. - hatinggabi Sabado - Linggo: 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.05''' | '''BILYONARYO NEWS CHANNEL''' | [[Bilyonaryo News Channel]] | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''31.06''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV]] |- | '''31.07''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZOZ-DTV]] | rowspan="3" | '''33''' | rowspan="3" | '''587.143 MHz''' |'''33.01''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] | '''Light TV HD''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. | rowspan="2" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (5 kW TPO; 25 kW ERP) |- | '''33.02''' | '''Light TV SD1''' | Light TV Promotional channel |- | '''33.31''' | '''Light TV 1seg''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="5" | [[DWAO-TV]] | rowspan="5" | '''38''' | rowspan="5" | '''617.143 MHz''' | '''55.01''' | rowspan="5" | [[Progressive Broadcasting Corporation]] | '''UNTV-1''' | [[UNTV]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="5" | 24 na oras | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (2.5 kW) [mahinang signal] |- | '''55.02''' | '''STV''' | [[STV (Pilipinas)|STV]] / kasalukuyang mirror feed mula sa [[UNTV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] |- | '''55.03''' | '''TRUTH CHANNEL''' | [[Truth Channel]] |- | '''55.04''' | '''UNTV Reserve''' | {{n/a|Blank feed}} | rowspan="2" | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | {{n/a|Itim na screen}} |- | '''55.31''' | '''UNTV 1SEG''' | [[UNTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[DWVN-DTV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143 MHz''' | '''45.01''' | rowspan="3" | [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Phil HD''' | [[Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="4" | 24 na oras | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog patungo sa dihital (Mahina ang paghahatid ng signal, Nasa ilalim pa rin ng pagsubok na broadcast) (3.5kW) |- | '''45.02''' | '''Hope Intl''' | [[Hope International (Seventh-day Adventist)|Hope International]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.03''' | '''Hope Live''' | [[Hope Channel Philippines|Hope Channel Philippines]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | '''45.04''' | [[Global Satellite Technology Services]] | '''One Media''' | [[One Media Network]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="3" | [[DZCE-TV]] | rowspan="3" | '''49''' | rowspan="3" | '''683.143 MHz''' | '''01.01''' | rowspan="3" | [[Christian Era Broadcasting Service International]] | '''INC TV HD''' | rowspan="3" | [[DZCE-TV|INC TV]] | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="3" | 4 a.m. – hatinggabi | rowspan="3" | Pagsubok na broadcast (10 kW) |- | '''01.02''' | '''INC TV HD1''' |- | '''01.03''' | '''INC TV SD''' | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="4" {{n/a|PA}} | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] at [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | rowspan="3" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (Mirror feed mula sa DTT-18) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1 ''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] | 16:9 [[144p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 4:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} ==Rehiyon I (Rehiyon ng Ilocos)== ===Ilocos Norte=== ===Ilocos Sur=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"|[[Ultra high frequency|UHF]] Channel !class="unsortable"|[[Dalas]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !class="unsortable"|Pagprograma !class="unsortable"|Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="8" |[[DWBC-TV]] | rowspan="8" |'''15''' | rowspan="8" |'''479.143 MHz''' (Metro Vigan at Northern Luzon) |'''48.01''' | rowspan="8" |[[GMA Network (company)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" |Komersyal na broadcast (5 kW) |- |'''48.02''' | '''GTV''' |[[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" |5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.03''' | '''Heart of Asia''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" |6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''48.06''' |'''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''48.07''' |'''I HEART MOVES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''48.08''' |'''(UNNAMED)''' |{{n/a|Itim na screen}} | TBA |rowspan="2" |Subok na broadcast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- |'''48.31''' |'''GMA 1SEG''' |[[DWBC-TV|GMA Ilocos relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |} </div> ==Cordillera Administrative Region (CAR)== ===Benguet=== {| class="wikitable sortable" ! Callsign ! [[Ultra high frequency|UHF]] ! [[Dalas]] ! [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! Pagprograma ! Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | rowspan="7" | [[DWHB-DTV]] | rowspan="7" | '''26''' | rowspan="7" | '''545.143 MHz''' (Metro Baguio Northern at Central Luzon) | '''26.01''' | rowspan="7" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''PRTV PRIME''' | [[PRTV Prime Media]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi | rowspan="7" | Ganap na inilipat mula analog patungo sa dihital sa Commercial broadcast (5 kW) |- | '''26.02''' | '''BLAST SPORTS''' | Blast Sports | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''26.03''' | '''KNOWLEDGE CHANNEL''' | [[Knowledge Channel]] | rowspan="3" | [[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | 6 a.m. - 11 p.m. |- | '''26.04''' | '''RESERVED''' | Test card | Lunes - Biyernes: 6 a.m. - hatinggabi Sabado - Linggo: 6 a.m. - hatinggabi |- |'''26.05''' | '''BILYONARYO NEWS CHANNEL''' | [[Bilyonaryo News Channel]] | rowspan="3" | 6 a.m. - hatinggabi |- |'''26.06''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV]] |- | '''26.07''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | [[16:9]] [[480i]] [[SDTV]] |- | rowspan="8" | [[DZEA-TV]] | rowspan="8" | '''38''' | rowspan="8" | '''617.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''10.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (15 kW) |- | '''10.02''' | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" | 5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" | 6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''10.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''10.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''10.08''' | {{n/a|'''(UNNAMED)'''}} | {{n/a|Itim na screen}} | {{n/a|TBA}} | rowspan="1" | Itim na screen |- | '''10.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''10.31''' | '''GMA 1Seg''' | [[DZEA-TV|GMA Dagupan/Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[D-8-XM-TV]] | rowspan="4" | '''42''' | rowspan="4" | '''641.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''4.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV SD1''' | [[D-8-XM-TV|PTV Cordillera]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] (minsan [[1080i]] [[HDTV]]) | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="1" | Pagsubok sa broadcast |- | '''4.02''' | '''PTV SD2''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="2" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | {{n/a|TBA}} | rowspan="2" | Blangkong screen |- | '''4.03''' | '''PTV SD3''' | {{n/a|Black Screen}} | {{n/a|TBA}} |- | '''4.04''' | '''PTV 1seg''' | [[People's Television Network|PTV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | Linggo: 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado 5:30 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Linggo: 7 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="4" | [[DWFB-DTV]] | rowspan="4" | '''44''' | rowspan="4" | '''653.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''44.01''' | rowspan="3" | [[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN North Luzon''' | [[GNN North Luzon]] | rowspan="4" | 16:9 [[480p]] [[SDTV]] (minsan [[720p]] [[HDTV]]) | rowspan="4" | Lunes-Linggo 5:00 a.m. - 11:00p.m. | rowspan="4" | Ganap na lumipat mula sa analog <br /> patungo sa dihital / Pagsubok sa Broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | '''44.02''' | '''Highland TV''' | Highland TV / RNG Luzon |- | '''44.03''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- | '''44.04''' | rowspan="1"| [[Global Satellite Technology Services]] at [[Gateway UHF Television Broadcasting]] | '''Hope Phil HD''' | [[Hope Channel Philippines]] |- | rowspan"1" {{n/a|PA}} | rowspan"1" | '''45''' | rowspan"1" | '''659.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''45.01''' | rowspan"1" | [[DZTP|Tirad Pass Network]] | rowspan"1" | ''TPN''' | rowspan"1" | [[DZTP|TPN]] | rowspan"1" | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | rowspan"1" | 5:00 a.m. - hatinggabi | rowspan"1" | Pagsubok sa broadcast / Pagsubok sa Configuration |- | rowspan="4" | [[DZET-TV]] | rowspan="4" | '''51''' | rowspan="4" | '''695.143 MHz''' (Metro Baguio at Northern at Central Luzon) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3"| Komersyal na broadcast (5 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (tsanel pantelebisyon)|RPTV]] | rowspan="1" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (sa susunod na araw) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) |- | '''5.35''' | '''One Seg S1''' | [[DZET-TV|TV5 Baguio Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- |} ==Rehiyon II (Cagayan Valley)== ==Rehiyon III (Central Luzon)== ===Pampanga=== {| class="wikitable sortable" ! Callsign ! [[Ultra high frequency|UHF]] ! [[Dalas]] ! [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! Pagprograma ! Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | [[DWRW-TV]] | '''36''' | '''605.143 MHz''' | '''36.01''' | [[RadioWorld Broadcasting Corporation]] | '''CLTV36''' | [[Central Luzon Television|CLTV36]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | 9 a.m. - 10 p.m. | {{n/a|Ganap na inilipat mula sa analog/<br/>sa dihital/Test Broadcast/Configuration Testing}} |- | rowspan="3" | [[DWFU-DTV]] | rowspan="3" | '''44''' | rowspan="3" | '''653.143 MHz''' | '''44.01''' | rowspan="3" | [[First United Broadcasting Corporation]] | '''GNN Pampanga''' | GNN Pampanga [[DWFU-DTV]] | rowspan="3" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="3" {{n/a|TBA}} | rowspan="3" {{n/a|Ganap na inilipat mula sa analog/<br/>sa dihital/Test Broadcast/Configuration Testing}} |- | '''44.02''' | '''GNN Central Luzon''' | {{n/a|–}} |- | '''44.03''' | '''GNN''' | [[Golden Nation Network|GNN]] |- |} ==Rehiyon IV-A (CALABARZON)== ===Batangas=== {| class="wikitable sortable" ! Callsign ! [[Ultra high frequency|UHF]] ! [[Dalas]] ! [[Virtual channel|LCN]] ! Broadcaster ! Maikling pangalan ! Pagprograma ! Format ng Larawan ! Mga Oras ng Pag-broadcast ! Mga Tala |- | rowspan="4" | [[DWBD-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (Batangas at CALABARZON) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] at [[Cignal TV|Mediascape Inc.]] | '''TV5''' | TV5 Batangas | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. (kinabukasan) / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (ang susunod na araw) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | rownspan="4"| Komersyal na broadcast |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (tsanel pantelebisyon)|RPTV]] | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras |- | '''5.03''' | ''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Sabado 8:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) / Linggo 6:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | Komersyal na broadcast |- | '''5.35''' | '''One Seg S1''' | TV5 Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes, Martes, Biyernes 5:00 a.m. - 1:00 a.m. / Miyerkules, Huwebes 5:00 a.m. - 12:30 a.m. / Sabado 6:00 a.m. - 1:30 am (kinabukasan) / Linggo 5:30 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="8" | [[D-12-ZB-TV]] | rowspan="8" | '''32''' | rowspan="8" | '''581.143 MHz''' (Batangas at CALABARZON) | '''12.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' | [[D-12-ZB-TV|GMA Batangas]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''12.02''' | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" | 5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''12.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" | 6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''12.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''12.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''12.08''' | '''(RESERVED)''' | {{n/a|Itim na screen}} | TBA | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- | '''12.11''' | '''DEPED TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes - Sabado) |- | '''12.31''' | '''GMA 1-Seg''' | GMA Batangas Relay | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | [[1seg]] |} ==Rehiyon IV-B (MIMAROPA)== ==Rehiyon V (Rehiyon ng Bicol)== ===Camarines Sur=== <div style="overflow: auto"> {| class="wikitable sortable" !Callsign ![[Ultra high frequency|UHF]] ![[Dalas]] ![[Virtual channel|LCN]] !Broadcaster !Maikling pangalan !Pagprograma !Format ng Larawan !Mga Oras ng Pag-broadcast !Mga Tala |- | rowspan="6" {{n/a|PA}} | rowspan="6" | '''19''' | rowspan="6" | '''503.143 MHz''' <br/>([[Nabua, Camarines Sur]]) | '''19.01''' | rowspan="6" | [[Polytechnic State University of Bicol|PSUB]] <br>at<br>[[Philippine Collective Media Corporation|PCMC]] | '''PSUBTv''' | PSUB TV | rowspan="6" |[[4:3]] [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="6" | 9 a.m. - 8 p.m. | rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''19.02''' | '''PSUB COHS''' | Ang TLC Channel |- | '''19.03''' | '''PSUB COBM''' | Kolehiyo ng Pamamahala ng Negosyo |- | '''19.04''' | '''PSUB COEAS''' | BigCAS Channel | rowspan="3" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- | '''19.05''' | '''PSUB Graduate School''' | Ang Grad-Ed Channel |- | '''19.06''' | '''PSUB COE''' | Kolehiyo ng Inhinyero |- | rowspan="8" | [[DWHC-TV]] | rowspan="3" | '''32''' | rowspan="3" | '''581.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) | '''32.01''' | rowspan="3" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] |'''PIE''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] |rowspan="2"|16:9 [[480i]] [[SDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) | rowspan="2"|Komersyal na Broadcast |- |'''32.03''' |''' KNOWLEDGE CHANNEL''' |[[Knowledge Channel]] |6:00 a.m. - 11:00 p.m. |- |'''32.31''' |'''PIE oneseg''' |rowspan="1"|[[PIE (TV channel)|PIE Channel]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] |rowspan="1"|5:00 a.m. - 2:00 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="5" |'''35''' | rowspan="5" |'''599.143 MHz''' <br /> (Metro Naga) | '''35.01''' | rowspan="5" | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media]] | '''DEPED TV''' | [[Deped TV]] | rowspan="4" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. | rowspan="4" | Pagsubok na broadcast |- | '''35.02''' | '''RESERVED''' | RESERVED | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''35.03''' | '''PILIPINAS HD''' | [[Pilipinas HD]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''35.04''' | '''LIFE TV''' | [[Life TV (Philippines)|Life TV]] |- | '''35.31''' | '''BEAM TV 1Seg''' | [[Broadcast Enterprises and Affiliated Media|BEAM TV]] promotional channel | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | rowspan="1" | M 7 a.m. - 7 p.m. | [[1seg]] |- | rowspan="8" | [[DWAI-TV]] | rowspan="8" | '''38''' | rowspan="8" | '''617.143 MHz''' (Metro Naga at Camarines Sur) | '''07.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network Inc.]] | ''GMA''' | [[DWAI-TV|GMA Naga]] | rowspan="7" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) | rowspan="5" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''07.02''' | '''GTV''' | [[GTV (Philippine TV network)|GTV]] | rowspan="1" | 5:30 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- |'''07.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="3" | 6:00 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''07.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''07.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- |'''07.08''' |'''(UNNAMED)''' |{{n/a|Itim na screen}} |rowspan="1" |TBA |rowspan="2" |Pagsubok sa brodkast |- |'''7.11''' | '''DepEd TV''' | [[DepEd TV]] | rowspan="1" | 7 a.m. - 7 p.m. (Lunes Sabado) |- | '''07.35''' | '''GMA1SEG''' | [[DWAI-TV|GMA Naga Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Mga Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:30 a.m. <br /> Sabado: <br /> 5 a.m. - hatinggabi <br /> Linggo: <br /> 5:30 a.m. - 12:25 a.m. (ang susunod na araw) |[[1seg]] |- | rowspan="4" |[[DWMA-TV]] | rowspan="4" |'''46''' | rowspan="4" |'''665.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''8.01''' | rowspan="4" |[[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' |rowspan="2'|[[DWMA-TV|PTV Naga]] | rowspan="3" |16:9 [[720p]] [[HDTV]](minsan 4:3 up-scaled [[480i]] [[SDTV]]) | rowspan="4" |Mga Araw ng Linggo: <br /> 6 a.m. – 12:30 a.m. <br /> Sabado at Linggo: <br /> 7 a.m. – hatinggabi (sa susunod na araw) | L rowspan="3" | Pagsubok sa broadcast |- | '''8.02''' | '''PTV HD2''' |- | '''8.03''' | '''PTV HD3''' | {{n/a|Black Screen}} |- | '''8.04''' | '''PTV 1seg''' | [[People's Television Network|PTV]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |- | rowspan="5" |[[DWIL-TV]] | rowspan="5" |'''48''' | rowspan="5" |'''677.143 MHz''' <br/>(Metro Naga) |'''48.01''' | rowspan="5" |[[Global Satellite Technology Services]] | '''GNN''' | rowspan="1" |[[Golden Nation Network]] Mga Lokal na Programa | rowspan="5" |4:3 [[480i]] [[SDTV]] | rowspan="2" |6 a.m. - hatinggabi | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- |'''48.02''' | '''DepEd TV - Telearalan''' | rowspan="1" | [[DepEd TV]] Mga Lokal na Programa |- |'''48.03''' | '''LGU Naga''' | {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |- |'''48.04''' | '''TV Maria''' | [[TV Maria]] | 24 na oras | Pagsubok sa Broadcast |- |'''48.05''' | '''Reserved Channel GNN Naga TV48''' | rowspan="1" | [[Golden Nation Network]] | rowspan="1" {{n/a|Black Screen}} | rowspan="1" {{n/a|Pagsubok sa Configuration}} |} </div> == Rehiyon VI (Kanlurang Visayas) == === Aklan === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="4" {{n/a|PA}} | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Kalibo]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Kalibo]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |} === Capiz === === Iloilo === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | {{n/a|PA}} | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''ALLTV HD''' | [[All TV]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 8:00 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 8:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Komersyal na brodkast (10 kW) |- | [[DYJB-TV]] | '''17''' | '''491.143 MHz''' (Guimaras) | '''17.01''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation]] | '''IBC HD''' | [[Intercontinental Broadcasting Corporation|IBC 13]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 6:00 a.m. - 11:00 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 6:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Pagsubok sa brodkast (5 kW) |- | rowspan="4" | [[DYMB-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Iloilo]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Iloilo]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DYOK-TV | rowspan="2" | '''43''' | rowspan="2" | '''647.143 MHz''' | '''43.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''43.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} == Isla ng Negros == === Negros Occidental === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="4" | [[DYTE-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Bacolod]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Bacolod]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DYEZ-TV | rowspan="2" | '''39''' | rowspan="2" | '''623.143 MHz''' | '''39.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''39.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} === Negros Oriental === == Region VII (Gitnang Visayas) == === Cebu === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"|Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"|[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"|Programa ! class="unsortable"|Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | {{n/a|PA}} | '''16''' | '''485.143 MHz''' (Metro Cebu at Central Visayas) | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''All TV HD''' | [[All TV]] | 16:9 [[1080p]] [[HDTV]] | Lunes - Biyernes: 8 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado - Linggo: 8 a.m. - 11 p.m. | Pagsubok na broadcast (10 kW ERP; 30 kW TPO) |- | rowspan="4" | [[DYET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (Metro Cebu at Central Visayas) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Cebu]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (TV channel)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Cebu]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="5" | [[DYSS-TV]] | rowspan="5" | '''26''' | rowspan="5" | '''545.143 MHz''' (Metro Cebu at Central Visayas) | '''7.01''' | rowspan="5" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network|GMA Cebu]] | rowspan="4" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="4" | Komersyal na broadcast (15 kW TPO) |- | '''7.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''7.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''7.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''7.21''' | '''GMA 1Seg''' | [[GMA Network|GMA Cebu Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DYBU-TV]] | rowspan="2" | '''43''' | rowspan="2" | '''647.143 MHz''' | '''43.21''' | rowspan="2" | [[MBC Media Group]] | '''DZRH NEWS TV''' | rowspan="2" | [[DZRH News Television]] | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] | rowspan="2" | 24 oras | rowspan="2" | Pagsubok sa brodkast (1 kW) |- | '''43.31''' | '''DZRH NEWS TV 1SEG''' | [[4:3]] [[240p]] [[LDTV]] |} === Bohol === ==Rehiyon VIII (Silangang Visayas)== === Leyte === {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable"| Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable"| [[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable"| Programa ! class="unsortable"| Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | rowspan="5" | [[DYCL-TV]] | rowspan="5" | '''34''' | rowspan="5" | '''593.143 MHz''' (Tacloban City at Eastern Visayas) | '''7.01''' | rowspan="5" | [[GMA Network (kompanya)|GMA Network, Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network|GMA Tacloban]] | rowspan="4" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="4" | Komersyal na broadcast (5 kW) |- | '''7.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''7.03''' | '''HEART OF ASIA''' | [[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="2" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''7.07''' | '''I HEART MOVES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''7.21''' | '''GMA 1Seg''' | [[GMA Network|GMA Tacloban Relay]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. - hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="3" | [[DYPR-DTV]] | rowspan="3" | '''50''' | rowspan="3" | '''689.143 MHz''' |'''27.01''' | rowspan="3" | [[Philippine Collective Media Corporation]] | '''PRTV TACLOBAN''' | [[PRTV Tacloban]] | 16:9 [[1080i]] [[HDTV]] | 6 a.m. – hatinggabi | rowspan="3" | Pagsubok sa brodkast (2 kW) |- | '''27.02''' | '''TV5''' | [[TV5 (Philippine TV network)|TV5 Tacloban]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[16:9]] [[1080i]] [[HDTV]] |- | '''27.03''' | '''A2Z''' | [[A2Z (tsanel pantelebisyon)|A2Z Tacloban]] ([[ZOE Broadcasting Network|ZOE TV]]) | Lunes - Biyernes: 5 a.m. - 12:15 a.m. Sabado: 6 a.m. - 11:30 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | [[16:9]] [[720p]] [[HDTV]] |} === Samar === ==Rehiyon IX (Tangway ng Zamboanga)== === Zamboanga del Norte === === Zamboanga del Sur === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign !class="unsortable"| Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] !class="unsortable"| [[Dalasan]] !width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] !class="unsortable"| Programa !class="unsortable"| Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="5" | [[DXAX-DTV]] | rowspan="5" | '''40''' | rowspan="5" | '''629.143 MHz''' | '''0.01''' | rowspan="5" | Westwind Broadcasting Corporation & eMedia Production Network | '''eMedia Digital TV''' | [[eMedia]] | rowspan="5" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 4:45 n.u. – 9:30 n.g. | Tuluyang lumipat mula analog papuntang dihital |- | '''0.02''' | '''GPC''' | Global Pinoy Cinema | '''Buong araw''' | {{n/a|TBA}} |- | '''0.03''' | '''PTV''' | [[People's Television Network|PTV]] | rowspan="3" | '''Mula Maynila''' | rowspan="3" | ''Mula Maynila'' |- | '''0.04''' | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5]] |- | '''0.05''' | '''One Sports''' | [[One Sports]] |} ==Rehiyon X (Hilagang Mindanao)== ===Bukidnon=== ===Lanao del Norte=== ===Misamis Oriental=== ==Rehiyon XI (Davao)== ===Lungsod ng Davao=== {| class="wikitable sortable" |- ! Callsign ! class="unsortable" | Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" | [[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] ! Taga-ere (''broadcaster'') ! Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" | Programa ! class="unsortable" | Anyo ng larawan ! Oras ng pag-ere ! Karagdagan |- | {{n/a|PA}} | '''16''' | '''485.143 MHz''' | '''2.01''' | [[Advanced Media Broadcasting System]] | '''ALLTV HD''' | [[All TV]] | 16:9 1080i HDTV | Lunes - Biyernes: 8:00 a.m. - 10:45 p.m. (kinabukasan) Sabado at Linggo: 8:00 a.m. - 11 p.m. (kinabukasan) | Komersyal na brodkast (10 kW) |- | rowspan="4" | [[DXET-TV]] | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) | '''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (tsanel pantelebisyon)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 Davao]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) |[[1seg]] |- | rowspan="2" | [[DXAQ-TV]] | rowspan="2" | '''19''' | rowspan="2" | '''503.143 MHz''' (Metro Davao) |'''39.01''' | rowspan="2" | [[Sonshine Media Network International]] | '''SMNI''' | [[Sonshine Media Network International|SMNI Davao]] | rowspan="2" | 4:3 upscaled sa 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | 24 na oras | rowspan="2" | Pagsubok sa broadcast |- | '''39.02''' | '''SMNI UPLINK''' | [[SMNI News Channel]] |- | rowspan="3" | [[DXEX-DTV]] | rowspan="3" | '''20''' | rowspan="3" | '''509.143 MHz''' (Metro Davao and Davao Region) |'''20.01''' | rowspan="3" | [[ZOE Broadcasting Network]] (pinamamahalaan sa ilalim ng [[local marketing agreement|blocktime agreement]] kasama ng [[ABS-CBN Corporation]]) | '''A2Z''' | [[A2Z|A2Z Davao]] | rowspan="2" | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes - Biyernes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:45 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | rowspan="2" | Komersyal na broadcast (5.5 kW) |- | '''20.02''' | '''Light TV''' | [[ZOE Broadcasting Network|Light TV]] | Lunes - Sabado: 8 a.m. - 8 p.m. Linggo: 7 a.m. - 8 p.m. |- | '''20.22''' | '''A2Z 1Seg''' | [[A2Z|A2Z Davao]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5 a.m. - 12:15 a.m. (the next day) Sabado: 6 a.m. - 11:45 p.m. Linggo: 7 a.m. - 11:45 p.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | [[DXSQ-TV]] | '''38''' | '''617.143 MHz''' (Digos City) | '''38.01''' | [[Sagay Broadcasting Corporation]] | '''Kapampi TV''' | Kakampi TV | 4:3 [[480i]] [[SDTV]] | 24 na oras | Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- | rowspan="4" | [[DXNP-TV]] | rowspan="4" | '''45''' | rowspan="4" | '''659.143 MHz''' |'''11.01''' | rowspan="4" | [[People's Television Network]] | '''PTV HD1''' | PTV Davao | rowspan="2" | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[1080i]] [[High-definition television|HDTV]] | rowspan="4" | '''Lunes''': <br /> 5 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Martes-Biyernes''': <br /> 6 n.u. - 1 n.u. <br /> '''unang Biyernes ng buwan''': <br /> 4 n.u. - 1 n.u. <br /> '''Sabado''': <br /> 6 n.u. - hatinggabi <br /> '''Linggo''': <br /> 7 n.u. - hatinggabi (kinabukasan) | rowspan="2" | ''Test broadcast'' |- |'''11.02''' | '''PTV HD2''' | PTV Manila Feed |- |'''11.03''' | '''PTV SD2''' | rowspan="2" {{n/a|Gray screen}} | ''Nakaitim na iskrin'' | Black screen |- |'''11.04''' | '''PTV 1seg''' | 16:9 (sometimes 4:3 up-scaled) [[240p]] [[LDTV]] | [[1seg]] |} == Region XII (SOCCSKSARGEN) == === South Cotabato === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="4" | DXER-TV | rowspan="4" | '''18''' | rowspan="4" | '''497.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) |'''5.01''' | rowspan="4" | [[TV5 Network|TV5 Network Inc.]] | '''TV5''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] | rowspan="3" | 16:9 480i SDTV | rowspan="2" | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | rowspan="3" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''5.02''' | '''RPTV''' | [[RPTV (TV channel)|RPTV]] |- | '''5.03''' | '''One Sports''' | [[One Sports (tsanel pantelebisyon)|One Sports]] | 6 a.m. - hatinggabi (kinabukasan) |- | '''5.04''' | '''One Seg S1''' | [[TV5 (himpilan ng telebisyon)|TV5 General Santos]] | 16:9 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes - Biyernes: 5:00 a.m. - 1:00 a.m. (kinabukasan) Sabado: 6:00 a.m. - 1:45 a.m. (kinabukasan) Linggo: 5:30 a.m. - 1:30 a.m. (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="8" | DXBG-TV | rowspan="8" | '''34''' | rowspan="8" | '''593.143 MHz''' (General Santos City and Soccsksargen) | '''8.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' | [[GMA Network|GMA General Santos]] | rowspan="7" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- | '''8.02''' | '''GTV''' |[[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" | Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- | '''8.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (telebisyong tsanel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" | 6 a.m. - hatinggabi |- | '''8.06''' | '''HALLYPOP''' | [[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- | '''8.07''' | '''I HEART MOVIES''' | [[I Heart Movies]] |- | '''8.08''' | '''PINOY HITS''' | [[GMA Network|Pinoy Hits]] |- | '''8.11''' ! '''''(UNNAMED)''''' ! Black Screen ! TBA |- | '''8.31''' | '''GMA 1Seg''' | [[GMA Network|GMA General Santos]] | 4:3 [[240p]] [[LDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | [[1seg]] |- | rowspan="2" | DXBC-TV | rowspan="2" | '''37''' | rowspan="2" | '''611.143 MHz''' (General Santos City) |'''37.01''' | rowspan="2" | [[Brigada Mass Media Corporation]] at [[Baycomms Broadcasting Corporation]] | '''Brigada TV''' | rowspan="2" | Brigada TV | rowspan="2" | 16:9 [[1080i]] [[High-definition na telebisyon|HDTV]] | rowspan="2" | 4:30 a.m. - 10:00 p.m. | Pagsubok sa broadcast (500 watts) |- | '''37.31''' | '''Brigada TV 1seg''' | [[1seg]] |} == Region XIII (Caraga Region) == === Agusan del Norte === {| class="wikitable sortable" |- !Callsign ! class="unsortable" |Tsanel sa [[Ultra high frequency|UHF]] ! class="unsortable" |[[Dalasan]] ! width="6%" | [[Virtual channel|LCN]] !Taga-ere (''broadcaster'') !Maiksing pangalang [[PSIP]] ! class="unsortable" |Programa ! class="unsortable" |Anyo ng larawan !Oras ng pag-ere !Karagdagan |- | rowspan="8" | DXBM-TV | rowspan="8" | '''15''' | rowspan="8" | '''479.143 MHz''' (Butuan City and Caraga) |'''26.01''' | rowspan="8" | [[GMA Network|GMA Network Inc.]] | '''GMA''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] | rowspan="7" | 16:9 [[480i]] [[SDTV]] | Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) | rowspan="7" | Komersyal na broadcast (10 kW) |- |'''26.02''' | '''GTV''' | [[GTV (himpilang pantelebisyon sa Pilipinas)|GTV]] | rowspan="1" |Lunes - Sabado: 5:30 a.m. - hatinggabi Linggo: 6:00 a.m. - hatinggabi |- |'''26.03''' | '''HEART OF ASIA''' |[[Heart of Asia (TV channel)|Heart of Asia]] | rowspan="4" |6 a.m. - hatinggabi |- |'''26.06''' | '''HALLYPOP''' |[[Hallypop (Philippine TV channel)|Hallypop]] |- |'''26.07''' |'''I HEART MOVIES''' |[[I Heart Movies]] |- |'''26.08''' |'''PINOY HITS''' |[[GMA Network|Pinoy Hits]] |- |'''26.11''' !'''''(UNNAMED)''''' !Black Screen !TBA |- |'''26.31''' |'''GMA 1Seg''' |[[GMA Network|GMA Butuan City]] |4:3 [[240p]] [[LDTV]] |Lunes-Biyernes: 5:30 a.m. - 12:35 a.m (kinabukasan)<br />Sabado: 5 a.m. -hatinggabi Linggo: <br />5:30 a.m. - 12:30 a.m (kinabukasan) |''[[1seg]]'' |} == Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) == ''Wala pang mga digital TV station sa BARMM.'' == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Dihital na telebisyon na mga himpilan sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga dihital na himpilang pantelebisyon sa Pilipinas| ]] [[Kategorya:Lists of television channels by country|Philippines]] [[Kategorya:Telebisyon sa Pilipinas]] [[Kategorya:Philippine television-related lists]] [[Kategorya:Mga talaan ng dihital na telebisyon|Pilipinas, Himpilan]] pp95glb7r2b5e81ii3em93yktwqrhdg 0 305993 2225525 1994537 2026-09-15T06:18:09Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Kanlurang Emisperyo]] sa [[Kanlurang Hating-globo]]: Consistency sa Hilaga at Timog 1994537 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Western Hemisphere LamAz.png|thumb|Ang Kanlurang emisperyo]] Ang '''Kanlurang Emisperyo''' (Kanlurang Hating-Daigdig; [[Ingles]]: '''Western Hemisphere''') ay ang bahagi ng Daigdig (Mundo) na nasa direksyong kanluran sa kalahati ng mundo, ayon sa globo ang Kanlurang Emisperyo sa International Date Line ay huli kasalungat sa kabilang emisperyo. == Heograpiya == [[Talaksan:Americas (orthographic projection).svg|thumb|Ang Kaamerikahan ay tumutukoy sa Kanlurang Emisperyo.]] Ang Kanlurang Emisperyo ay binubuo ng kontinenteng [[Kaamerikahan]] o sa ingles Amerikas, [[United Kingdom]], [[Ireland]], [[Iceland]] at nalalabing bahagi ng [[Kanlurang Aprika]] Ang kanlurang emisperyo ay hinahati sa dalawang malalaking karagatan ang [[Karagatang Pasipiko]] sa kaliwa at [[Karagatang Atlantiko]] sa kanan. ayon sa International Date Line ang kanlurang emisperyo ay nahuhuli sa araw ng petsa sa kalendaryo. == Kontinente == [[Talaksan:LocationAmericas.png|thumb|250px|Mapa ng daigdig na nagpapakita ng kinalalagyan ng Kaamerikahan sa Kanlurang Emisperyo]] === Mga bansa, kasama ang ibang teritoryo ay nabibilang sa kanlurang emisperyo ngunit hindi kasama ang buong Kaamerikahan === The following countries and territories lie outside the [[Americas]] yet are entirely, mostly or partially within the Western Hemisphere: {| |- |valign=top width=33%| ;<big>[[Africa]]</big> ;<small>Entirely</small> * {{flag|Cape Verde|size=23px}} * {{flag|Gambia|size=23px}} * {{flag|Guinea|size=23px}} * {{flag|Guinea-Bissau|size=23px}} * {{flag|Ivory Coast|size=23px}} * {{flag|Liberia|size=23px}} * {{flag|Madeira|size=23px}} ([[Portugal]]) * {{flag|Mauritania|size=23px}} * {{flag|Morocco|size=23px}} * Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha (United Kingdom) ** {{flag|Ascension Island|size=23px}} ** {{flag|Saint Helena|size=23px}} ** {{flag|Tristan da Cunha|size=23px}} *** {{flagdeco|Tristan da Cunha|size=23px}} Gough Island * {{flag|Senegal|size=23px}} * {{flag|Sierra Leone|size=23px}} * {{flag|Western Sahara|size=23px}} (''disputed'') ;<small>Mostly</small> * {{flag|Burkina Faso|size=23px}} * {{flag|Ghana|size=23px}} * {{flag|Mali|size=23px}} ;<small>Partially</small> * {{flag|Algeria|size=23px}} * {{flag|Togo|size=23px}} <br /> ;<big>[[Antarctica]]</big> ;<small>Entirely</small> * {{flagdeco|Antarctica|size=23px}} Peter I Island (Antarctic Treaty signatories / ''Claimed by [[Norway]]'') * South Georgia and the South Sandwich Islands (Administered by the [[United Kingdom]] / Claimed by [[Argentina]]) * {{flagdeco|Antarctica|size=23px}} South Orkney Islands (Antarctic Treaty signatories / ''Claimed by [[Argentina]] and the [[United Kingdom]]'') * {{flagdeco|Antarctica|size=23px}} South Shetland Islands (Antarctic Treaty signatories / ''Claimed by [[Argentina]], [[Chile]] and the [[United Kingdom]]'') ;<small>Partially</small> * {{flagdeco|Antarctica|size=23px}} [[Antarctica|Mainland Antarctica]] (Antarctic Treaty signatories) ** {{flagdeco|Antarctica|size=23px}} Silangang Antarctika (partially) ** {{flagdeco|Antarctica|size=23px}} Transantarctic Mountains (partially) ** {{flagdeco|Antarctica|size=23px}} Kanlurang Antarctika (entirely) |valign=top width=33%| ;<big>[[Asia]]</big> ;<small>Partially</small> * Chukotka Autonomous Okrug ([[Russia]]) <br /> ;<big>[[Europe]]</big> ;<small>Entirely</small> * Bailiwick of Guernsey (United Kingdom) ** Alderney ** {{flag|Guernsey|size=23px}} ** Sark * {{flag|Jersey|name=Bailiwick of Jersey|size=23px}} (United Kingdom) * {{flag|Faroe Islands|size=23px}} (Denmark) * {{flag|Gibraltar|size=23px}} (United Kingdom) * {{flag|Iceland|size=23px}} * {{flag|Isle of Man|size=23px}} (United Kingdom) * Jan Mayen ([[Norway]]) * {{flag|Portugal|size=23px}} * {{flag|Ireland|size=23px}} ;<small>Mostly</small> * {{flag|Spain|size=23px}} * {{flag|United Kingdom|size=23px}} ** {{flag|England|size=23px}} (mostly) ** {{noflag|[[Northern Ireland]]}} (entirely) ** {{flag|Scotland|size=23px}} (entirely) ** {{flag|Wales|size=23px}} (entirely) ;<small>Partially</small> * {{flag|France|size=23px}} (Metropolitan) |valign=top width=33%| ;<big>[[Oceania]]</big> ;<small>Entirely</small> * {{flag|American Samoa|size=23px}} ([[United States]]) * Chatham Islands ([[New Zealand]]) * Clipperton Island ([[France]]) * {{flag|Cook Islands|size=23px}} (New Zealand) * Easter Island ([[Chile]]) ** Easter Island Salas and Gómez Island * {{flag|French Polynesia|size=23px}} ([[France]]) ** {{flag|Tahiti|size=23px}} * Galápagos Islands ([[Ecuador]]) * {{flag|Hawaii|size=23px}} ([[United States]]) * {{flagdeco|United States|size=23px}} Howland at Baker Islands ([[United States]]) ** Baker Island ** Howland Island * Jarvis Island ([[United States]]) * Johnston Atoll ([[United States]]) * {{flagdeco|New Zealand|size=23px}} Kermadec Islands ([[New Zealand]]) * Kingman Reef ([[United States]]) * Midway Atoll ([[United States]]) * {{flag|Niue|size=23px}} (New Zealand) * Palmyra Atoll ([[United States]]) * {{flag|Pitcairn Islands|name=Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands|size=23px}} (United Kingdom) * {{flag|Samoa|size=23px}} * {{flag|Tokelau|size=23px}} (New Zealand) * {{flag|Tonga|size=23px}} ;<small>Mostly</small> * {{flag|Kiribati|size=23px}} * {{flag|Wallis and Futuna|local|size=23px}} ([[France]]) ;<small>Partially</small> * {{flag|Fiji|size=23px}} ** Rotuma * {{flag|Tuvalu|size=23px}} |} {{Mga emisperyo ng Daigdig}} {{usbong|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] sffwjdm0ap1hauhcxydvl8s98mgwyka 1 305994 2225527 1819569 2026-09-15T06:18:10Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Usapan:Kanlurang Emisperyo]] sa [[Usapan:Kanlurang Hating-globo]]: Consistency sa Hilaga at Timog 1819569 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Western hemisphere}} oe2ucv9gz0bu35tr3jfeqa4d3vrmg2k 0 306666 2225511 2112778 2026-09-15T04:28:53Z ~2026-48682-52 166170 Inayos ang baybay 2225511 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Eastern Hemisphere LamAz.png|thumb|Ang Silangang emisperyo]] Ang '''Silangang Emisperyo''', (Silangang Hating-Daigdig; [[Ingles]]: '''Eastern Hemisphere''') ay ang bahagi ng Daigdig (Mundo) na nasa direksyong silangan sa kalahati ng mundo, ayon sa globo ang Silangang Emisperyo sa International Date Line ay huli kasalungat sa kabilang emisperyo. ito ay nahahati sa Greenwich, Londres, United Kingdom. ==Heograpiya== Ang Silangang Emisperyo ay binubuo ng mga kontinente na nasa silangang emisperyo ng nalalabing [[Aprika]], [[Asia]] at [[Russia]], nalalabing [[Europa]] at kanang bahagi ng [[Antartiko]], maliban sa [[Iceland]] at [[United Kingdom]], Kalakhang Pransya, [[Espanya]], [[Portugal]] at [[Ireland]], Ito ay binubuo ng [[Apro-Eurasya]] at [[Australia]] kasama ang Guam at Marianas at ilang islang soberanya sa kontinente ng [[Oceania]], ayon sa International Date Line ang silangang emisperyo ay nauuna sa araw ng petsa't kalendaryo. *countries Eastern hemisphere *[[Philippines]] *[[Taiwan]] *[[Japan]] *[[Korea]] *[[Eastern China sea]] *[[pacific ocean]] ==Galeriya== <gallery mode="packed-hover" heights="180"> Talaksan:Populous Asia (physical, political, population) with legend.jpg Talaksan:Oceania-map 1-41000000.jpg </gallery> ==Tingnan rin== * [[Kanlurang Emisperyo]] {{Mga emisperyo ng Daigdig}} {{usbong|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] 5xr8ihtlqha1185rpdxf54b0beq95v0 2225519 2225511 2026-09-15T06:16:51Z GinawaSaHapon 102500 Kinansela ang pagbabagong 2225511 ni [[Special:Contributions/~2026-48682-52|~2026-48682-52]] ([[User talk:~2026-48682-52|Usapan]]) 2225519 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Eastern Hemisphere LamAz.png|thumb|Ang Silangang emisperyo]] Ang '''Silangang Emisperyo''', (Silangang Hating-Daigdig; [[Ingles]]: '''Eastern Hemisphere''') ay ang bahagi ng Daigdig (Mundo) na nasa direksyong silangan sa kalahati ng mundo, ayon sa globo ang Silangang Emisperyo sa International Date Line ay huli kasalungat sa kabilang emisperyo. ito ay nahahati sa Greenwich, Londres, United Kingdom. ==Heograpiya== Ang Silangang Emisperyo ay binubuo ng mga kontinente na nasa silangang emisperyo ng nalalabing [[Aprika]], [[Asia]] at [[Russia]], nalalabing [[Europa]] at kanang bahagi ng [[Antartiko]], maliban sa [[Iceland]] at [[United Kingdom]], Kalakhang Pransya, [[Espanya]], [[Portugal]] at [[Ireland]], Ito ay binubuo ng [[Apro-Eurasya]] at [[Australia]] kasama ang Guam at Marianas at ilang islang soberanya sa kontinente ng [[Oceania]], ayon sa International Date Line ang silangang emisperyo ay nauuna sa araw ng petsa't kalendaryo. ==Galeriya== <gallery mode="packed-hover" heights="180"> Talaksan:Populous Asia (physical, political, population) with legend.jpg Talaksan:Oceania-map 1-41000000.jpg </gallery> ==Tingnan rin== * [[Kanlurang Emisperyo]] {{Mga emisperyo ng Daigdig}} {{usbong|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] cbkdb9eq52ybgbzofo4sx8mmnrd7q7b 2225521 2225519 2026-09-15T06:17:33Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Silangang Emisperyo]] sa [[Silangang Hating-globo]]: Consistency sa Hilaga at Timog 2225519 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Eastern Hemisphere LamAz.png|thumb|Ang Silangang emisperyo]] Ang '''Silangang Emisperyo''', (Silangang Hating-Daigdig; [[Ingles]]: '''Eastern Hemisphere''') ay ang bahagi ng Daigdig (Mundo) na nasa direksyong silangan sa kalahati ng mundo, ayon sa globo ang Silangang Emisperyo sa International Date Line ay huli kasalungat sa kabilang emisperyo. ito ay nahahati sa Greenwich, Londres, United Kingdom. ==Heograpiya== Ang Silangang Emisperyo ay binubuo ng mga kontinente na nasa silangang emisperyo ng nalalabing [[Aprika]], [[Asia]] at [[Russia]], nalalabing [[Europa]] at kanang bahagi ng [[Antartiko]], maliban sa [[Iceland]] at [[United Kingdom]], Kalakhang Pransya, [[Espanya]], [[Portugal]] at [[Ireland]], Ito ay binubuo ng [[Apro-Eurasya]] at [[Australia]] kasama ang Guam at Marianas at ilang islang soberanya sa kontinente ng [[Oceania]], ayon sa International Date Line ang silangang emisperyo ay nauuna sa araw ng petsa't kalendaryo. ==Galeriya== <gallery mode="packed-hover" heights="180"> Talaksan:Populous Asia (physical, political, population) with legend.jpg Talaksan:Oceania-map 1-41000000.jpg </gallery> ==Tingnan rin== * [[Kanlurang Emisperyo]] {{Mga emisperyo ng Daigdig}} {{usbong|Heograpiya}} [[Kategorya:Mga emisperyo ng Daigdig]] cbkdb9eq52ybgbzofo4sx8mmnrd7q7b 1 306667 2225523 1823906 2026-09-15T06:17:33Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Usapan:Silangang Emisperyo]] sa [[Usapan:Silangang Hating-globo]]: Consistency sa Hilaga at Timog 1823906 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Eastern Hemisphere}} 2u8p5jfrl65gkb7rdg0zx1ny80dn6p9 0 315611 2225508 2220961 2026-09-15T04:16:39Z ~2026-49679-20 166357 /* Radyo */ 2225508 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Advanced Media Broadcasting System | num_employees = | net_income = | key_people = {{ubl|[[Manuel Villar|Manuel "Manny" B. Villar Jr]] (Chairman)|Manuel "Paolo" A. Villar III (Vice-Chairman)|Maribeth Tolentino (President)|Cecille Bernardo (CFO)}} | aum = <!-- Only used with financial services companies --> | assets = | equity = | owner = Prime Asset Ventures, Inc. | parent = Planet Cable ([[Streamtech]]) | divisions = | revenue = | subsid = | footnotes = | caption = | foundation = {{Start date|1994}} | hq_location = 9/P Paragon Plaza, EDSA cor. Reliance St. |hq_location_city = [[Lungsod Mandaluyong|Mandaluyong]] | hq_location_country = [[Pilipinas]] | operating_income = | services = | native_name = | predecessor = | native_name_lang = <!-- Use ISO 639-2 code, e.g. "fr" for French. If there is more than one native name, in different languages, enter those names using {{tl|lang}}, instead. --> | trading_name = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | logo = AMBS 2 (2022).svg | image = | image_caption= | traded_as = | successor = | production = | founder = Jose Luis "Bobet" Vera<br>Jinji Buhain | defunct = | fate = | area_served = | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | genre = | products = [[DWOW|All Radio 103.5]], [[All TV|ALLTV]] | brands = | homepage = {{url|alltv.ph}} }} Ang '''Advanced Media Broadcasting System''' (AMBS) ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid. Itinatag noong 1994 ng pamilya Vera, kasalukuyang pagmamay-ari ito ng Prime Asset Ventures ng [[Manny Villar|Villar Group]] sa pamamagitan ng Planet Cable. == Kasaysayan == === Mga simula === Itinatag ang Advanced Media Broadcasting System noong 1994 sa pangunguna ng pamilya Vera. Noong 1995, ipinagkaloob ng Kongreso ang prangkisa ng kumpanya.<ref>{{cite web|title=Republic Act No. 8061|url=https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8061.php|website=The Corpus Juris|date=15 June 1995}}</ref> Sa tulong ni Jinji Buhain (na pamangkin ng dating Manila Auxiliary Bishop Teodoro Buhain), binili ng AMBS ang himpilang DWCS 103.5 mula sa Arkdyosis ng Maynila , at pinalitan ang tatak pantawag ng himpilan patungo sa DWKX, na nagbigay-daan sa pagsasahimpapawid ng himpilang K-Lite. Ang istasyon, kabilang ang apat pang istasyong kontrolado ng pamilya Vera sa kalakhang Maynila - ([[DWJM|Jam 88.3]], [[DWAV|Wave 89.1]], [[DWTM|Magic 89.9]] at [[DWRT-FM|99.5 RT]]) at ng kalambatang pamprobinsya na Killerbee ay naging dahilan ng pagkakabuo ng The Radio Partners noong unang bahagi ng 2000s bago isinaayos noong 2011 sa ilalim ng bagong grupo na [[:en:Tiger_22_Media_Corporation|Tiger 22 Media]]. === Sa ilalim ng pagmamay-ari ni Villar === Noong 2019, pinagkalooban ang AMBS ng panibagong prangkisa sa ilalim ng Batas Republika 11253 kahit ito ay walang pirma ni Pangulong [[Rodrigo Duterte|Rodrigo Roa Duterte]] dahil ang panukalang batas ay naging batas matapos ang 30 araw na hindi inaaksyunan.<ref>{{cite web|title=Republic Act No. 11253|url=https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-11253.php|website=The Corpus Juris}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2019/07/17/republic-act-no-11253/ |title=Archive copy |access-date=2022-02-14 |archive-date=2022-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126122233/https://www.officialgazette.gov.ph/2019/07/17/republic-act-no-11253/ |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, nagpasya ang pamilya Vera at ang dating pangulo ng AMBS na si Andrew Santiago na ibenta ang kumpanya sa Planet Cable na pagmamay-ari ng negosyante at dating Senador na si [[Manny Villar]] dahil sa epekto ng [[Pandemya ng COVID-19 sa Pilipinas|pandemya ng COVID-19]] sa kumpanya at sa himpilan nito sa FM (K-Lite).<ref>{{cite web|title=House Concurrent Resolution No. 21|url=https://legacy.senate.gov.ph/lisdata/3631132745!.pdf}}</ref><ref>{{cite news|last1=Fernandez|first1=Daniza|title=4 broadcasting franchise applications get Senate panel's nod|url=https://newsinfo.inquirer.net/1491922/4-broadcasting-franchise-applications-get-senate-panels-nod|access-date=November 27, 2021|work=Inquirer.net|date=September 23, 2021}}</ref> Noong Enero 5, 2022, iginawad ng [[Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon|National Telecommunications Commission]] (NTC) sa AMBS ng pansamantalang awtoridad upang patakbuhin ang prikwensiya na digital Channel 16 (dating nakatalaga sa [[ABS-CBN Corporation]]) sa loob ng 18 buwan; kabilang ang prikwensiya ng analog Channel 2 sa ilalim ng pansamantalang pagtatalaga para sa layunin ng simulcast hanggang sa pagsasara ng analog sa 2023.<ref>{{cite news|last1=Amojelar|first1=Darwin|title=Villar firm bags NTC license, to use ABS-CBN frequencies|url=https://manilastandard.net/business/it-telecom/314173327/villar-firm-bags-ntc-license-to-use-abs-cbn-frequencies.html|access-date=January 25, 2022|work=[[Manila Standard]]|date=January 25, 2022}}</ref><ref>{{cite news|last1=Rey|first1=Aika|title=Manny Villar gets ABS-CBN frequencies|url=https://www.rappler.com/business/manny-villar-gets-abs-cbn-frequencies/|access-date=January 25, 2022|work=[[Rappler]]|date=January 25, 2022}}</ref> Mayroong ilang ulat o ispekulasyon na ang AMBS ay diumano'y kumukuha ng mga prominenteng personalidad at interesadong partido para sa nasabing himpilan. Kabilang sa mga nauulat ay ang ABS-CBN, na dating umookupa sa iginawad na prikwensiya.<ref>{{cite news|last1=Serato|first1=Arniel|title=Is Manny Villar interested in a partnership with ABS-CBN?; eyes industry veterans for AMBS|url=https://www.pep.ph/news/local/163669/manny-villar-interested-abs-cbn-partnership-a718-20220207|access-date=8 February 2022|work=PEP.ph|date=7 February 2022}}</ref>Kasama rin sa listahan ng napapabalitang kinukuha ay ang TV host at malapit na kaibigan ni Villar na si [[Willie Revillame]]. == Mga istasyon == === Telebisyon === ====Analog==== {| class="wikitable" !Tatak pantawag !Tsanel ! Lokasyon ! Lakas ! Uri |- | [[DZMV-TV]] | 2 | [[Kalakhang Maynila|Metro Manila]] | 30 kW | Originating |- | {{n/a}} | 3 | [[Kalakhang Cebu|Metro Cebu]] | 5 kW | Relay |- |} ==== Digital ==== {| class="wikitable sortable" !Tatak-pantwag !Tsanel !Prikwensiya !Lakas ! class="unsortable" | Lugar na Saklaw |- | [[DZMV-TV]] | 16 | 485.143&nbsp;MHz | 10 kW (Max: 30 kW) | [[Kalakhang Maynila|Metro Manila]] |} === Radyo === {| class="wikitable" ! Tawag ! Tatak-pantwag ! Prikwensiya ! Lokasyon |- | AMBS | | 1422&nbsp;kHz | [[Kalakhang Maynila|Metro Manila]] |- | All Radio | [[DWOW]] | 103.5&nbsp;MHz | [[Kalakhang Maynila|Metro Manila]] |- | | [[DXKM (General Santos)|DXKM]] | 106.3&nbsp;MHz | [[Heneral Santos]] |} ; Mga Tala : {{Reflist|group=Note}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Telebisyon sa Pilipinas}} {{Radio in the Philippines}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 60lr0t1qjlu5puzqb9jw58mgaabw9dw 0 317570 2225484 1950165 2026-09-14T23:52:41Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dionisio]] 2225484 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 2 317584 2225423 2224727 2026-09-14T16:01:03Z Allyriana000 119761 2225423 wikitext text/x-wiki {{userboxtop|align=right|backgroundcolor=#cedff2|bordercolor=#4E78A0 solid 5px;|extra-css=border-radius: 8px; padding-bottom:3px; padding-top:5px;|textcolor=black|toptext='''Allyriana000'''}} {{User en}} {{User Wikipedian For|year=2022|month=05|day=13}} {{User contrib|17,480}} {{Userboxbottom}}Magandang araw Pilipinas! Ako si Allyriana, at ako ay mahilig sa pagsubaybay sa mga patimapalak pagandahan tulad ng Miss Universe, Miss World, Miss Earth, at Miss International. Nagsimula akong mag-edit sa English Wikipedia noong Abril 4, 2021, subalit nagsimula lamang ako sa Wikipedia Tagalog noong Mayo 13, 2022. Ako ay ipinanganak sa [[Lungsod Quezon]], kung saan ako lumaki. Ang aking mga hilig ay gumuhit ng mga ''portrait'' ng mga tao at ng mga estruktura, manood ng mga ''series'' tulad ng ''[[RuPaul's Drag Race]]'', The Crown, Money Heist, Jujutsu Kaisen, Demon Slayer at Grey's Anatomy, at kumanta. == Mga nagawang artikulo == === Talaan ng mga artikulo === Ang mga artikulong naka-'''''bold''''' ay ang mga artikulong '''tapos nang ilikha''' o may mga '''sapat na sanggunian''' na para sa mga nilalaman ng artikulo. Ang mga artikulong hindi naka-''bold'' ay ang mga artikulo kinakailangan pang dagdagan ng sapat na impormasyon at sanggunian. Lahat na ng mga artikulo mula sa Cycle 1 ang naka-''bold''. 229 sa 389 na artikulo ang tapos na (58.87%). Ang mga artikulong may asterisk ay mga artikulong naka-arkibo na ang mga sanggunian. ==== Cycle 1: 21 Abril 2021 - 31 Disyembre 2022 <small>(53 artikulo + 10 artikulong Ingles)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 1 (619 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| ! Abril 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1997''' (21; sa Ingles) |- ! Hunyo 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1996''' (2; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1995''' (6; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1994''' (8; sa Ingles) * '''Binibining Pilipinas 1993''' (28; sa Ingles) |- ! Setyembre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1964''' (20; sa Ingles) |- ! Oktubre 2021 |- | * '''Binibining Pilipinas 1992''' (18; sa Ingles) |- ! Nobyembre 2021 |- | * '''The Miss Globe 2021''' (6; sa Ingles) |- ! Disyembre 2021 |- | * '''Señorita Colombia 2021''' (28; sa Ingles) |- ! Abril 2022 |- | * '''Binibining Pilipinas 1991''' (23; sa Ingles) |- ! Hunyo 2022 |- | *'''[[Nadia Ferreira]]''' (10)* *'''[[Miss Universe Philippines]]''' (11)* |- ! Agosto 2022 |- | *'''[[Miss World 2023]]''' (2)* *'''[[Miss World 2018]]''' (3) *'''[[Miss World 2019]]''' (5) |- ! Setyembre 2022 |- | *'''[[Francisco Mañosa]]''' (1) *'''[[Andrea Meza]]''' (19) |- ! Oktubre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1952]]''' (4)* *'''[[Miss Universe 1953]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1954]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1955]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1956]]''' (10)* *'''[[Miss Universe 1957]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1958]]''' (12)* *'''[[Miss Universe 1959]]''' (24)* |- |} {{col-2}} {| |- ! Nobyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1960]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1961]]''' (6)* *'''[[Miss Universe 1962]]''' (7)* *'''[[Miss Universe 1963]]''' (8)* *'''[[Miss World 1951]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1964]]''' (9)* *'''[[Miss Universe 1965]]''' (21)* *'''[[Miss Universe 1966]]''' (25)* *'''[[Miss Universe 1967]]''' (29) |- ! Disyembre 2022 |- | *'''[[Miss Universe 1968]]''' (5)* *'''[[Miss Universe 1969]]''' (8)* *'''[[Miss World 1952]]''' (8) *'''[[Miss World 1953]]''' (10) *'''[[Miss Universe 1970]]''' (11)* *'''[[Miss Universe 1971]]''' (11) *'''[[Miss Universe 1972]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1973]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1974]]''' (13) *'''[[Miss World 1954]]''' (22) *'''[[Miss World 1955]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1975]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1976]]''' (23) *'''[[Miss Universe 1977]]''' (24) *'''[[Miss Universe 2012]]''' (24) *'''[[Miss Universe 1978]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1979]]''' (25) *'''[[Miss Universe 1980]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1981]]''' (27) *'''[[Miss Universe 1982]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1983]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1984]]''' (28) *'''[[Miss Universe 1985]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1986]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1987]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1988]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1989]]''' (30) *'''[[Miss Universe 2011]]''' (30) *'''[[Miss Universe 1990]]''' (31) |} {{col-end}} {{hidden end}} ==== Cycle 2: 3 Enero 2023 - 12 Disyembre 2023 <small>(86 artikulo)</small> ==== {{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 2 (316 na araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss Universe 1991]]''' (3) *'''[[Miss World 1956]]''' (4) *'''[[Marisol Malaret]]''' (4) *'''[[Miss Universe 2023]]''' (5) *'''[[Miss World 2003]]''' (5) *'''[[Fenty Beauty]]''' (5) *'''[[Miss Universe 1992]]''' (8) *'''[[Miss Universe 2010]]''' (8) *'''[[Miss World 2005]]''' (8) *'''[[Miss Universe 1993]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1999]]''' (9) *'''[[Miss Universe 1994]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1995]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1996]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2000]]''' (12) *'''[[Miss Universe 2001]]''' (12) *'''[[Miss Universe 1997]]''' (13) *'''[[Miss Universe 1998]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2002]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2003]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2004]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2005]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2006]]''' (13) *'''[[Miss Universe 2007]]''' (13) *'''[[R'Bonney Gabriel]]''' (15) *'''[[Mariam Habach]]''' (18) *'''[[Binibining Pilipinas 1964]]''' (23) *'''[[Binibining Pilipinas 1965]]''' (25) *'''[[Miss Universe 2008]]''' (25) *'''[[Miss World 1971]]''' (31) *'''[[Miss International 2023]]''' (31) |- ! Pebrero |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1966]]''' (2) *'''[[Binibining Pilipinas 1967]]''' (2) *'''[[Anna Sueangam-iam]]''' (3) *'''[[Miss USA 1952]]''' (4) *'''[[Binibining Pilipinas 2023]]''' (6) *'''[[Miss World 1960]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2023]]''' (18) *'''[[Julia Gama]]''' (22) *'''[[Binibining Pilipinas 1968]]''' (24) |- ! Marso |- | *'''[[Binibining Pilipinas 1969]]''' (4) *'''[[Miss World 1961]]''' (7) *'''[[Miss World 1962]]''' (22) *'''[[Miss World 1963]]''' (26) *'''[[Miss World 1967]]''' (30) |- ! Abril |- | *[[Miss World 2011]] (12) |} {{col-2}} *[[Miss World 2012]] (14) *[[Miss World 2013]] (14) *[[Miss World 2014]] (18) *[[Miss World 2015]] (20) *'''[[Binibining Pilipinas 2021]]''' (20) {| |- ! Mayo |- | *'''[[Kapuluang Mamanuca]]''' (1) *'''[[Miss World 1964]]''' (8) *'''[[Miss World 1976]]''' (10) *'''[[Miss World 1977]]''' (12) *'''[[Miss World 1978]]''' (12) |- ! Hunyo |- | *'''[[Miss Universe 2009]]''' (1) *'''[[Miss World 1965]]''' (1) *'''[[Miss World 1979]]''' (1) *'''[[Miss World 1966]]''' (3) *'''[[Miss World 1968]]''' (3) *'''[[Miss World 1969]]''' (3) *'''[[Miss World 1970]]''' (3) *'''[[Miss World 1972]]''' (3) *'''[[Miss World 1980]]''' (5) *'''[[Miss World 1973]]''' (6) *'''[[Miss World 1974]]''' (6) *'''[[Miss World 1981]]''' (6) *'''[[Miss World 1982]]''' (6) *'''[[Miss World 1983]]''' (7) *'''[[Miss World 1984]]''' (7) *'''[[Miss Universe Philippines 2024]]''' (10) *'''[[Miss World 1985]]''' (13) *[[Auckland]] (17) *'''[[Miss World 1986]]''' (26) |- ! Hulyo |- | *'''[[Zozibini Tunzi]]''' (6)* *'''[[Miss World 1987]]''' (16) *'''[[Miss World 1988]]''' (31) |- ! Agosto |- | *'''[[Miss World 1989]]''' (1) *'''[[Miss World 2017]]''' (10) *'''[[Miss International 1960]]''' (10)* |- ! Setyembre |- | *'''[[Lalela Mswane]]''' (7) *'''[[Miss World 1990]]''' (19) |- ! Nobyembre |- | *'''[[Sheynnis Palacios]]''' (19) *'''[[Miss Universe 2024]]''' (19) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 2019]] (1) *'''[[Miss International 2024]]''' (12) |} {{col-end}} {{hidden end}} '''Cycle 3: 8 Enero 2024 - 30 Disyembre 2024 <small>(95 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 3 (357 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero |- | *'''[[Miss World 1991]]''' (8) *'''[[Miss World 1992]]''' (13) *'''[[Miss World 1993]]''' (14) *'''[[Miss World 1975]]''' (14) *[[Demi-Leigh Tebow]] (17) *''[[Iris Mittenaere]]'' (17) *[[Charlie Puth]] (18) *[[Gabriela Isler]] (18) *'''[[Miss World 1994]]''' (27) *'''[[Miss World 1995]]''' (27) *'''[[Miss World 1996]]''' (28) |- ! Pebrero |- | *'''[[Miss World 1997]]''' (10) |- ! Marso |- | *'''[[Miss World 1998]]''' (2)* *'''[[Miss World 1999]]''' (3) *'''[[Miss World 2000]]''' (3) *[[Miss Earth 2024]] (3) *[[Arkitekturang bernakular]] (4) *'''[[Miss World 2025]]''' (6) *'''[[Miss World 2001]]''' (8) *[[Karolina Bielawska]] (10) *[[Krystyna Pyszková]] (13) *'''[[Miss World 2002]]''' (15) *[[Nguyễn Huỳnh Kim Duyên]] (17) *[[Talaan ng mga bansa sa Miss Universe]] (17) *[[Shopee]] (21) |- ! Abril |- | *[[Ella Mai]] (3) *'''[[Binibining Pilipinas 2024]]''' (5) *'''[[Miss World 2004]]''' (8) *'''[[Miss World 2006]]''' (9) *[[Miss World 2007]] (10) *[[Miss World 2008]] (13) *[[Miss World 2016]] (20) *[[Tahanang Pilipino]] (24) |- ! Mayo |- | *[[Lacoste]] (6) *[[Adrastea (buwan)|Adrastea]] (6) *[[66391 Moshup]] (6) *[[3015 Candy]] (7) *[[3031 Houston]] (7) *[[Loewe (tatak ng moda)|Loewe]] (8) *[[Drita Ziri]] (9) *[[Bretman Rock]] (9) *[[Miss International 2018]] (10) *[[Chelsea Anne Manalo]] (23) *[[Miss Universe Philippines 2025]] (23) *[[Kim Kardashian]] (23) |- ! Hunyo |- | *'''Miss World Philippines 2024''' (4; sa Ingles) *'''[[Noelia Voigt]]''' (17) *'''Miss Universe Thailand 2024''' (19; sa Ingles) |} {{col-2}} {| *[[Binibining Pilipinas 2009]] (26) *[[Binibining Pilipinas 2019]] (27) *[[Angelica Lopez]] (30) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Earth 2003]] (5) *[[Miss Supranational 2024]] (6) *'''[[Myrna Esguerra]]''' (8) *[[Alice Guo]] (16) *[[Krishnah Gravidez]] (20) *[[Pinoy Big Brother: Gen 11]] (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 10001–11000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 11001–12000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 12001–13000]]''' (21) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 13001–14000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 14001–15000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 15001–16000]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 16001–17000]]''' (24) *[[EJ Obiena]] (26) |- ! Agosto |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 17001–18000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 18001–19000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 19001–20000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 20001–21000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 21001–22000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 22001–23000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 23001–24000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 24001–25000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 25001–26000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 26001–27000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 27001–28000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 28001–29000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 29001–30000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 30001–31000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 31001–32000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 32001–33000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 33001–34000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 34001–35000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 35001–36000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 36001–37000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 37001–38000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 38001–39000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 39001–40000]]''' (13) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 40001–41000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 41001–42000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 42001–43000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 43001–44000]]''' (22) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 44001–45000]]''' (22) |- ! Oktubre |- | *'''[[Miss International 1961]]''' (15) |- ! Nobyembre |- | *[[Miss Universe 2025]] (21) *[[Victoria Kjær Theilvig]] (21) |- ! Disyembre |- | *[[Miss International 1962]] (30) |}{{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 4: 8 Enero 2025 - 21 Nobyembre 2025 <small>(119 artikulo + 5 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 4 (317 araw)}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Enero 2025 |- | *'''Miss USA 2025''' (8; sa Ingles) *[[Miss Universe Philippines 2021]] (27) *[[Miss Universe Thailand]] (31) |- ! Pebrero 2025 |- | *[[Yllana Aduana]] (3) *[[Maison Schiaparelli]] (8) *[[Miss Grand International 2024]] (14) *[[CJ Opiaza]] (14) *[[Miss International 2025]] (21) *'''Miss Universe 2026''' (28; sa Ingles) |- ! Marso 2025 |- | *'''[[Miss Supranational 2025]]''' (3) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]] (9) *[[Sabrina Carpenter]] (21) *'''[[Aiah]]''' (23) *'''[[Colet (mang-aawit)|Colet]]''' (23) *'''Binibining Pilipinas 2025''' (24; sa Ingles) |- ! Abril 2025 |- | *[[Miss International 1963]] (11) *[[Miss International 1964]] (11) *[[Miss International 1965]] (12) *[[Miss International 1967]] (13) *[[Miss International 1968]] (14) *[[Miss International 1969]] (14) *[[Miss International 1970]] (16) *[[Miss International 1971]] (17) *[[Miss International 1979]] (17) *[[Aurora Pijuan]] (17) *[[Miss International 1972]] (18) *[[Miss International 1973]] (21) *[[Miss International 1974]] (29) *[[Miss International 1975]] (29) *[[Miss International 1976]] (29) *[[Miss International 1977]] (29) *[[Miss International 1978]] (29) *[[Miss International 1980]] (30) |- ! Mayo 2025 |- | *[[Binibining Pilipinas 2025]] (1) *[[Miss International 1981]] (1) *[[Miss International 1982]] (2) *[[Miss International 1983]] (5) *[[Miss International 1984]] (5) *[[Miss International 1985]] (5) *[[Miss International 1986]] (5) *[[Papa Leon XIV]] (9) *Miss World 2026 (9; sa Ingles) *[[Miss International 1987]] (11) *[[Miss International 1988]] (12) *[[Miss International 1989]] (12) *[[Miss International 1990]] (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 45001–46000]]''' (23) *[[Miss International 1991]] (26) *[[Miss International 1992]] (28) *[[Miss International 1993]] (29) *[[Miss International 1994]] (29) *[[Miss International 1995]] (29) *[[Miss International 1996]] (29) *[[Miss International 1997]] (29) *[[Miss International 1998]] (29) *[[Miss International 1999]] (29) *[[Miss International 2000]] (31) *[[Miss International 2001]] (31) |- ! Hunyo 2025 |- | *[[Miss International 2002]] (3) *[[Miss International 2003]] (4) *[[Miss International 2004]] (7) *[[Miss International 2005]] (7) *[[Miss International 2006]] (7) *[[Miss International 2007]] (7) *[[Miss International 2008]] (7) *[[Miss International 2009]] (8) |} {{col-2}} {| *[[Miss International 2010]] (8) *[[Miss International 2011]] (9) *[[Miss International 2012]] (9) *[[Miss International 2013]] (10) *[[Miss International 2014]] (11) *[[Miss International 2015]] (11) *[[Miss International 2016]] (11) *[[Miss International 2017]] (11) *[[Miss Earth 2004]] (11) *[[Miss Earth 2005]] (11) *[[Miss Earth 2025]] (11) *[[Miss Earth 2006]] (16) *[[Miss Earth 2007]] (16) *[[Katrina Johnson]] (16) *[[Miss Earth 2008]] (18) *[[Miss Earth 2009]] (18) *[[Miss Earth 2010]] (19) *[[Miss Earth 2011]] (22) *[[Miss Earth 2012]] (22) *[[Miss Earth 2013]] (22) *[[Miss Earth 2014]] (22) *[[Miss Earth 2015]] (22) *[[Miss Earth 2016]] (23) *[[Miss Earth 2017]] (23) *[[Miss Earth 2018]] (23) *[[Miss Earth 2019]] (23) *[[Miss Earth 2020]] (23) *[[Miss Earth 2021]] (23) *[[Miss Supranational 2013]] (23) *[[Miss Supranational 2022]] (27) |- ! Hulyo 2025 |- | *''[[This Is For]]'' (8) *[[Miss World 2026]] (10) *[[3034 Climenhaga]] (31) |- ! Agosto 2025 |- | *[[Miss Universe Thailand 2025]] (23) *[[Praveenar Singh]] (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 46001–47000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 47001–48000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 48001–49000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 49001–50000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 50001–51000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 51001–52000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 52001–53000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 53001–54000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 54001–55000]]''' (29) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 55001–56000]]''' (31) |- ! Setyembre 2025 |- | *[[Pagpatay kay Iryna Zarutska]] (9) *Kirk Bondad (25; sa Ingles) *[[Curlee at Sarah Discaya]] (27) *[[Miss Universe Philippines 2026]] (27) |- ! Oktubre 2025 |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 56001–57000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 57001–58000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 58001–59000]]''' (6) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 59001–60000]]''' (6) *'''[[Miss Grand International 2025]]''' (12) *[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0]] (17) *[[Emma Tiglao]] (18) *[[Sirikit]] (26) |- ! Nobyembre 2025 |- | *[[Fátima Bosch]] (21) |- |} {{col-end}} {{hidden end}}'''Cycle 5: 21 Pebrero 2026 - kasalukuyan <small>(33 artikulo + 2 artikulong Ingles)</small>'''{{hidden begin|border=#aaa 1px solid|titlestyle=text-align:center |title= Talaan ng mga artikulo mula sa Cycle 5}} {{col-begin}} {{col-2}} {| |- ! Pebrero |- | *The Miss Globe 2022 (21; sa Ingles) |- ! Marso |- | *[[Binibining Pilipinas 1970]] (9) *[[Binibining Pilipinas 1971]] (13) *'''Binibining Pilipinas 2026''' (23; sa Ingles) |- ! Hulyo |- | *[[Miss Universe 2026]] (21) *'''[[Pop Mart]]''' (22) *'''[[Miss Supranational 2026]]''' (26) *[[Miss World 2027]] (28) *'''[[Emilio Daez]]''' (28) |- ! Agosto |- | *[[Katrina Llegado]] (1) *'''[[Bo's Coffee]]''' (6) *[[Mingyu]] (9) *[[Bea Millan-Windorski]] (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 60001–61000]]''' (10) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 61001–62000]]''' (10) *[[Asia Rose Simpson]] (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 62001–63000]]''' (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 63001–64000]]''' (16) *[[Lindol sa Kumamoto ng 2026]] (16) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 64001–65000]]''' (17) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 65001–66000]]''' (19) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 66001–67000]]''' (20) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 67001–68000]]''' (20) *[[Miss Grand International 2026]] (22) *'''[[Ralph de Leon]]''' (23) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 68001–69000]]''' (24) *[[Jackie Loughery]] (25) *[[Anton Vinzon]] (26) *[[Miss Universe Philippines 2027]] (30) *[[Mga Batas ng mga Indya]] (30) |- ! Setyembre |- | *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 69001–70000]]''' (1) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 70001–71000]]''' (2) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 71001–72000]]''' (3) *[[Drag Race Philippines]] (4) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 72001–73000]]''' (12) *'''[[Talaan ng mga planetang menor: 73001–74000]]''' (14) |} {{col-2}}{{col-end}} {{hidden end}} qqoykux0reoh136a3ubvt0658wooab1 0 319811 2225428 2087044 2026-09-14T21:57:47Z Ryomaandres 8044 2225428 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mirto|official_name=Comune di Mirto|native_name={{native name|scn|Mirtu}}|image_skyline=Panorama di Mirto.jpg|image_caption=Tanawin ng Mirto|image_size=|image_alt=|image_flag=|flag_size=|flag_alt=Mirto Flag|image_shield=Mirto-Stemma.png|shield_size=|shield_alt=Shield of Mirto|map=Map of comune of Mirto (province of Messina, region Sicily, Italy).svg|map_caption=Ang komuna ng Mirto sa Kalakhang Lungsod ng Mesina|mapsize=|map_alt=Map of comune of Mirto|pushpin_map=Italy Sicily#Italy|pushpin_mapsize=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|5|N|14|45|E|type:city(1,083)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Sicilia]]|metropolitan_city=[[Kalakhang Lungsod ng Mesina|Mesina]] (ME)|established_title=|established_date=|frazioni=|mayor=Maurizio Zingales|mayor_party=|area_total_km2=9.27|area_footnotes=<ref name="istat1">{{cite web|url=http://www.istat.it/it/archivio/82599|title=Dati Istat 2011|access-date=22 May 2014|lang=it}}</ref>|elevation_m=428|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_footnotes=<ref name="istat2">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_demonym=Mirtesi|postal_code=98070|area_code=0941|istat=083051|saint=[[Thecla]]|day=Setyembre 24|website={{official website|http://www.comune.mirto.me.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Mirto''' ([[Wikang Siciliano|Sicilian]]: '''''Mirtu''''') ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Kalakhang Lungsod ng Mesina]] sa rehiyon ng [[Italya]] na [[Sicilia]], na matatagpuan mga {{Convert|120|km|mi}} silangan ng [[Lungsod ng Palermo|Palermo]] at humigit-kumulang {{Convert|70|km|mi}} sa kanluran ng [[Mesina]]. May angganan ang Mirto sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Capo d'Orlando]], [[Capri Leone]], [[Frazzanò]], [[Naso, Italy|Naso]], at [[San Salvatore di Fitalia]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Enero 4, 1988.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4868|titolo=Mirto|sito=Archivio Centrale dello Stato|accesso=10 settembre 2023}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Mga arkitekturang relihiyoso === * Katedral ng Santa Maria Assunta sa Cielo, muling pagtatayo ng isang lugar ng pagsamba sa isang primitibong estruktura ng panahong Normando. * Simbahan at kumbento ng [[Orden ng mga Capuchino Fratres Menor]], 1844c. * Simbahan ng Madonna del Rosario at kumbento ng orden ng mga [[Ordeng Dominikano|prayleng nangangaral]] kay [[Santo Domingo]] (ikadalawampu't apat na institusyon ng orden sa Sicilia na itinatag noong 1518),<ref name="ReferenceJL3702">Pagina 370, Juan Lopez, "''Quinta parte dell'Istoria di San Domenico, e del suo Ordine de' Predicatori''" [https://books.google.it/books?id=ztt1qsJEHFsC], Stamperia di Iacopo Mattei, Messina, 1652.</ref> dating simbahan ng San Sebastiano. * Simbahan ng Santa Maria del Gesù, ika-16 na siglo. * Simbahan ng Sant'Alfio, Cirino at Filadelfio. * Simbahan ng San Nicola, 1228. * Simbahan ng Inmaculada Concepcion, mga guho. * Simbahan ng Loreto, 1550c. == Mga mamamayan == * [[Francesco Cupani]] (1657–1710) ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Messina}} 1rw9pxqkz1x4vawyaj7pmijs96qeqbl 0 326274 2225530 2058646 2026-09-15T07:20:13Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Kanlurang Hating-globo]] 2225530 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kanlurang Hating-globo]] 7rndy8zel2sv0uc1wb023yppe08q19r 0 330722 2225465 2220967 2026-09-14T23:39:37Z ~2026-49828-62 166352 2225465 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Abante | callsign = DWSS | logo = | city = [[Lungsod Quezon]] | area = [[Kalakhang Manila]] at mga karatig na lugar | branding = Abante 1494 | frequency = 1494 kHz | airdate = 1975 | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs (broadcasting)|Public affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | callsign_meaning = '''S'''andigan ng '''S'''ambayanan (dating call sign) | former_frequencies = 1380 kHz (1975–1978) | former_callsigns = {{ubl|DWEE/DWWO (1975–1978)|DWXY (1978–1980)|DWCJ (1980–1988)|DWLR (1988–1993)}} | former_names = K-Love (1993–1996) | affiliations = [[Abante]] | owner = Supreme Broadcasting System | operator = Prage Management Corporation | sister_stations = [[DWLL|Mellow 94.7 BFM]]<br />[[DWBL|DWBL 1242 Margo TV]] | website = [https://www.facebook.com/DWAR1494 Abante Radyo Facebook Page] }} Ang '''DWSS''' (1494 [[:en:AM broadcasting|AM]]) '''Abante''' ay isang himpilan ng radyo na pag-aari ng Supreme Broadcasting System at pinamamahalaan ng Prage Management Corporation. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa #25 Naranghita Street, Project 2, [[Lungsod Quezon|Quezon City]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa kahabaan ng Coloong 1 Rd., Brgy. Coloong, [[Valenzuela]]. ==Kasaysayan== Unang itinatag ng Masscom Network ng [[Sangguniang Pambansa ng mga Simbahan sa Pilipinas|National Council of Churches sa Pilipinas]] ang himpilang ito noong 1975 bilang '''DWEE'''. Noon, ito ay nasa 1380&nbsp;kHz. Noong Nobyembre 1978, inilipat ito sa 1494&nbsp;kHz dahil sa pagpapatibay ng 9-kHz spacing para sa mga medium wave station ayon sa Geneva Frequency Plan ng 1975 (aka GE75), at binago ang mga call letter nito sa '''DWXY'''. Noong 1980, ito ay nakuha ng RADIO Inc. ( Radio Corporation of the Philippines ) at pinalitan ang mga liham ng tawag nito sa '''DWCJ'''. Ang istasyon ay matatagpuan sa kasalukuyang [[Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas|Philippine Christian University]] campus sa [[Maynila|Manila]]. Inere ng istasyon ang mga programang katulad ng nakaraang KZKZ.<ref>[https://books.google.com/books?id=fOoeAQAAMAAJ The Asian Press and Media Directory]</ref> Noong 1988, binili ng Ultrasonic Broadcasting System ang istasyon at binago ang mga call letter nito sa '''DWLR'''.<ref>[https://books.google.com/books?id=dpobAQAAMAAJ Mass Media Infrastructure in the Philippines (August 1988)]</ref> Inilipat ito sa SYSU Bldg. sa [[Lungsod Quezon|Quezon City]]. Noong 1993, pinalitan nito ang mga call letter nito sa '''DWSS''' at lumipat sa Christian broadcasting sa ilalim ng pangalang '''1494 K-LOVE'''. Noong 1996, kinuha ni Manny Luzon ang mga operasyon ng istasyon at binago ang DWSS bilang blocktime station na may tagline ''na Sandigan ng Sambayanan'' . Noong 2004, ibinenta ang DWSS sa FBS Radio Network kapalit ng dalawa nitong istasyon sa Dagupan at Cebu.<ref name="dwss-fbs">{{Cite web |title=OneRadioManila.com |url=http://www.oneradiomanila.com/index.php/about-us/our-credentials |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323062510/http://www.oneradiomanila.com/index.php/about-us/our-credentials |archive-date=March 23, 2010 |access-date=September 7, 2018}}</ref> Dahil sa mga paghihigpit sa pagmamay-ari, ang lisensya nito ay itinalaga sa FBS subsidiary Supreme Broadcasting System.<ref>{{Cite web |date=16 January 2003 |title=Republic Act No. 9186 |url=https://www.thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-9186.php}}</ref> Kasunod ng pagtatapos ng kalakalan, inilipat ang istasyon sa Paragon Plaza sa [[Mandaluyong]]. Ito ay dating tahanan nina Nar Pineda, Ducky Paredes, Ruben Ilagan at iba pang Powerhouse Broadcasters mula nang mawala ang [[DZXQ]] noong Marso 2011,<ref>{{Cite web |title=Ducky Paredes: Kaibigan Inc. |url=http://www.duckyparedes.com/blogs/2011/03/02/kaibigan-inc/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318132859/http://www.duckyparedes.com/blogs/2011/03/02/kaibigan-inc/ |archive-date=March 18, 2016 |access-date=October 16, 2015}}</ref> pati na rin ang broadcast sa wikang Tagalog ng Family Radio tuwing gabi. Noong Marso 2020, sa kasagsagan ng pandemya, nawala sa ere ang DWSS. Pagkalipas ng ilang buwan, karamihan sa mga programa nito ay inilipat sa [[DWBL]]. Noong Mayo 2024, kinuha ng Prage Management Corporation, ang may-ari ng tabloid na pahayagang [[Abante]], ang mga operasyon ng himpilang ito. Noong Hulyo 8, 2024, inilunsad ito bilang ''Abante Radyo''. Ito ay nagsisilbing karugtong ng ''Abante Teletabloid'' na inilunsad noong 2022. == Tingnan din == * [[Abante]] * Bilyonaryo News Channel * Politiko == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] ki3lqkgc31t3cs1wxb0isfw0el11azn 2225502 2225465 2026-09-15T04:04:06Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-49828-62|~2026-49828-62]] ([[User talk:~2026-49828-62|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:A09|A09]] 2180661 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Abante | callsign = DWSS | logo = | city = [[Lungsod Quezon]] | area = [[Kalakhang Manila]] at mga karatig na lugar | branding = Abante 1494 | frequency = 1494 kHz | airdate = 1975 | format = [[News radio|News]], [[:en:Public affairs (broadcasting)|Public affairs]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | callsign_meaning = '''S'''andigan ng '''S'''ambayanan (dating call sign) | former_frequencies = 1380 kHz (1975–1978) | former_callsigns = {{ubl|DWEE/DWWO (1975–1978)|DWXY (1978–1980)|DWCJ (1980–1988)|DWLR (1988–1993)}} | former_names = K-Love (1993–1996) | affiliations = [[Abante]] | owner = Supreme Broadcasting System | operator = Prage Management Corporation | sister_stations = [[DWLL|Mellow 94.7 BFM]]<br />[[DWBL|DWBL 1242]] | website = [https://www.facebook.com/DWAR1494 Abante Radyo Facebook Page] }} Ang '''DWSS''' (1494 [[:en:AM broadcasting|AM]]) '''Abante''' ay isang himpilan ng radyo na pag-aari ng Supreme Broadcasting System at pinamamahalaan ng Prage Management Corporation. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa #25 Naranghita Street, Project 2, [[Lungsod Quezon|Quezon City]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa kahabaan ng Coloong 1 Rd., Brgy. Coloong, [[Valenzuela]]. ==Kasaysayan== Unang itinatag ng Masscom Network ng [[Sangguniang Pambansa ng mga Simbahan sa Pilipinas|National Council of Churches sa Pilipinas]] ang himpilang ito noong 1975 bilang '''DWEE'''. Noon, ito ay nasa 1380&nbsp;kHz. Noong Nobyembre 1978, inilipat ito sa 1494&nbsp;kHz dahil sa pagpapatibay ng 9-kHz spacing para sa mga medium wave station ayon sa Geneva Frequency Plan ng 1975 (aka GE75), at binago ang mga call letter nito sa '''DWXY'''. Noong 1980, ito ay nakuha ng RADIO Inc. ( Radio Corporation of the Philippines ) at pinalitan ang mga liham ng tawag nito sa '''DWCJ'''. Ang istasyon ay matatagpuan sa kasalukuyang [[Pamantasang Kristiyano ng Pilipinas|Philippine Christian University]] campus sa [[Maynila|Manila]]. Inere ng istasyon ang mga programang katulad ng nakaraang KZKZ.<ref>[https://books.google.com/books?id=fOoeAQAAMAAJ The Asian Press and Media Directory]</ref> Noong 1988, binili ng Ultrasonic Broadcasting System ang istasyon at binago ang mga call letter nito sa '''DWLR'''.<ref>[https://books.google.com/books?id=dpobAQAAMAAJ Mass Media Infrastructure in the Philippines (August 1988)]</ref> Inilipat ito sa SYSU Bldg. sa [[Lungsod Quezon|Quezon City]]. Noong 1993, pinalitan nito ang mga call letter nito sa '''DWSS''' at lumipat sa Christian broadcasting sa ilalim ng pangalang '''1494 K-LOVE'''. Noong 1996, kinuha ni Manny Luzon ang mga operasyon ng istasyon at binago ang DWSS bilang blocktime station na may tagline ''na Sandigan ng Sambayanan'' . Noong 2004, ibinenta ang DWSS sa FBS Radio Network kapalit ng dalawa nitong istasyon sa Dagupan at Cebu.<ref name="dwss-fbs">{{Cite web |title=OneRadioManila.com |url=http://www.oneradiomanila.com/index.php/about-us/our-credentials |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323062510/http://www.oneradiomanila.com/index.php/about-us/our-credentials |archive-date=March 23, 2010 |access-date=September 7, 2018}}</ref> Dahil sa mga paghihigpit sa pagmamay-ari, ang lisensya nito ay itinalaga sa FBS subsidiary Supreme Broadcasting System.<ref>{{Cite web |date=16 January 2003 |title=Republic Act No. 9186 |url=https://www.thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-9186.php}}</ref> Kasunod ng pagtatapos ng kalakalan, inilipat ang istasyon sa Paragon Plaza sa [[Mandaluyong]]. Ito ay dating tahanan nina Nar Pineda, Ducky Paredes, Ruben Ilagan at iba pang Powerhouse Broadcasters mula nang mawala ang [[DZXQ]] noong Marso 2011,<ref>{{Cite web |title=Ducky Paredes: Kaibigan Inc. |url=http://www.duckyparedes.com/blogs/2011/03/02/kaibigan-inc/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318132859/http://www.duckyparedes.com/blogs/2011/03/02/kaibigan-inc/ |archive-date=March 18, 2016 |access-date=October 16, 2015}}</ref> pati na rin ang broadcast sa wikang Tagalog ng Family Radio tuwing gabi. Noong Marso 2020, sa kasagsagan ng pandemya, nawala sa ere ang DWSS. Pagkalipas ng ilang buwan, karamihan sa mga programa nito ay inilipat sa [[DWBL]]. Noong Mayo 2024, kinuha ng Prage Management Corporation, ang may-ari ng tabloid na pahayagang [[Abante]], ang mga operasyon ng himpilang ito. Noong Hulyo 8, 2024, inilunsad ito bilang ''Abante Radyo''. Ito ay nagsisilbing karugtong ng ''Abante Teletabloid'' na inilunsad noong 2022. == Tingnan din == * [[Abante]] * Bilyonaryo News Channel * Politiko == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Metro Manila Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Maynila]] njp5r35bi60e5rq2j555zlsdwch3qxa 0 331405 2225505 2224279 2026-09-15T04:04:23Z WayKurat 2259 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/~2026-48685-31|~2026-48685-31]] ([[User talk:~2026-48685-31|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:A09|A09]] 2201422 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = FBS Radio Network | logo = FBSRadioNetwork-2.jpg | foundation = 1961 | founder = Leonida Laki-Vera<br>Luis Vera | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | location = [[Mandaluyong]] | services = | key_people = Luis "Luigi" Vera Jr. (Presidente) | parent = | owner = | former_name = Freedom Broadcasting System | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = {{URL|http://www.mellow947.fm}} }} Ang '''FBS Radio Network''' ay isang kumpanya ng pagsasahimpapawid. Ang punong tanggapan nito nito ay matatagpuan sa Unit 908, Paragon Plaza, [[EDSA]] cor. Reliance St., [[Mandaluyong]].<ref name="mellow-history">{{Cite web |date=November 6, 2017 |title=Mellow 94.7 Is Taking Radio To A New Level |url=http://orangemagazine.ph/2017/mellow-94-7-taking-radio-new-level/ |access-date=September 7, 2018 |publisher=Orange Magazine |archive-date=Mayo 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501075155/https://orangemagazine.ph/2017/mellow-94-7-taking-radio-new-level/ |url-status=dead }}</ref><ref name="dwss-fbs">{{Cite web |title=OneRadioManila.com |url=http://www.oneradiomanila.com/index.php/about-us/our-credentials |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323062510/http://www.oneradiomanila.com/index.php/about-us/our-credentials |archive-date=March 23, 2010 |access-date=September 7, 2018}}</ref> ==Kasaysayan== Itinatag ang kumpanyang ito noong 1961 ng mag-asawang Leonida "Nida" Laki-Vera at Luis Vera bilang '''Freedom Broadcasting System''' (FBS). Noong 1972, inilunsad ng FBS ang [[DWBL]] at [[DWLL]], na sa kalaunan ay kilala bilang Mellow Touch.<ref name="mellow-history"/><ref>{{Cite web |last=Samonte |first=Danee |date=January 17, 2015 |title=Them were the days |url=https://www.philstar.com/entertainment/2015/01/17/1413635/them-were-days |website=[[The Philippine Star]]}}</ref> Noong unang bahagi ng dekada ’90, inilipat ng mag-asawa ang pagmamay-ari ng FBS sa kanilang mga anak na sina Luis Jr. "Luigi" at Lena. Sa kanilang pamumuno, naging FBS Radio Network ang kumpanyang ito at pinalawak nila ang Mellow Touch sa mga pangunahing lungsod sa probinsiya.<ref>{{Cite web |title=Republic Act No. 8114 |url=https://www.thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8114.php}}</ref> Noong 2004, ibinenta ng FBS ang dalawa nitong himpilan sa Dagupan (DWKT) at Cebu (DYLL) sa [[Ultrasonic Broadcasting System]]. Bilang kapalit, ibinenta ng UBSI ang [[DWSS-AM|DWSS]] sa FBS.<ref name="dwss-fbs"/> ==Mga Himpilan== ===AM=== {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon |- | DWBL | [[DWBL]] | 1242&nbsp;kHz | 20&nbsp;kW | rowspan="2"|[[Kalakhang Maynila]] |- | Abante Radyo | [[DWSS-AM]] | 1494&nbsp;kHz | 10&nbsp;kW |- |} ===FM=== {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon |- | Mellow 94.7 BFM | [[DWLL]]{{efn|name=B|Pinamamahala ng [[Prage Management Corporation]].}} | 94.7&nbsp;MHz | 25&nbsp;kW | [[Kalakhang Maynila]] |- | K5 News FM Iloilo | [[DYKU]]{{efn|name=C|Pinamamahala ng [[Bandera News Philippines|5K Broadcasting Network]].}} | 88.7&nbsp;MHz | 10&nbsp;kW | [[Lungsod ng Iloilo]] |- | Mellow Touch CDO | [[DXBL]] | 95.7&nbsp;MHz | 10&nbsp;kW | [[Cagayan de Oro]] |- | Mellow Touch Gingoog | {{N/A}} | 92.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Gingoog]] |- | Mellow Touch Valencia | [[DXOC-FM|DXOC]] | 103.3&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Valencia, Bukidnon|Valencia]] |- |} ===Mga dating Himpilan=== {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang May-ari |- | [[DZLL]] | 107.1 MHz | [[Baguio]] | Primax Broadcasting Network |- | [[DWKT]] | 90.3 MHz | [[Dagupan]] | rowspan=2| [[Ultrasonic Broadcasting System]] |- | [[DYLL-FM|DYLL]] | 94.7 MHz | [[Lungsod ng Cebu]] |- | [[DXLL-FM|DXLL]] | 94.7 MHz | [[Lungsod ng Davao]] | [[Rizal Memorial Colleges Broadcasting Corporation]] |- |} {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 5fycwpncqlt9y5kuikgo5acqv5cfi7r 0 336328 2225406 2225229 2026-09-14T14:01:40Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026 */ 2225406 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====25. Tropikal Depresyon Pilandok==== {{See also|Bagyong Pilandok (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 29 | Dissipated = kasalukuyan | image = Pilandok 2026-08-29 2350Z.jpg | track = Krovanh 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, Pilandok |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}} |- | Oktubre || {{grey|Samuel}}, {{grey|Tomas}} |- | Nobyembre || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Bagyong Bang-Lang==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = Agosto 31 | image = Bang-Lang 2026-08-29 0200Z.jpg | track = Bang-Lang 2026 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====24. Bagyong Etau==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = Etau 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * [[Bagyong Dolphin (2026)|Dolphin]] (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * Saudel (2618) * Narra (2619) * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * Etau (2622) * Bang-Lang (2623) * Krovanh (2624) | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * Ada (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) * Caloy (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) * Ester | * [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) * Gardo (2608) * [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) * [[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) * Josie (2611) | * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) * [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) * [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) * Neneng (2620) * Obet (2618) | * Pilandok (2624) * {{tcname unused|Queenie}} * {{tcname unused|Rosal}} * {{tcname unused|Samuel}} * {{tcname unused|Tomas}} | * {{tcname unused|Umberto}} * {{tcname unused|Venus}} * {{tcname unused|Waldo}} * {{tcname unused|Yayang}} * {{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] qxr1w2emff86rqx8yw5lrhg6cxq4cix 0 339248 2225409 2221667 2026-09-14T14:04:06Z Ivan P. Clarin 84769 2225409 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Born to Shine | image = | alt = An image with a red background. The series title is displayed on the center of the image. The logo of GMA Network is displayed on the upper right side of the image. | caption = Title card | genre = {{Plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Musical film|Musical]]}} | director = Rod Marmol<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/new-show-alert-zephanie-michael-sager-bibida-sa-isang-drama-at-musical-series-ng-gma/128099/ |title=New Show Alert: Zephanie, Michael Sager, bibida sa isang drama at musical series ng GMA |author=Javier, Kristian Eric |date=November 24, 2025 |website=[[GMA Network Inc.]] |access-date=April 5, 2026}}</ref> | starring = {{Plainlist| * Zephanie Dimaranan * Michael Sager * Olive May}} | country = Pilipinas | language = Tagalog | num_episodes = 126 | runtime = 25–30 minuto | company = [[GMA Entertainment Group]] | network = [[GMA Network]] | first_aired = {{Start date|2026|3|23}} | last_aired = kasalukuyan }} Ang '''Born to Shine''' ay isang teleserye sa Pilipinas, noong Marso 23, 2026 sa ilalim ng palatutunang GMA Network na inilathala ng direktor na Rod Marmol na pinagbibidahan nina Zephanie Dimaranan bilang Jeni, Michael Sager bilang Nate Lim at Olive May bilang Megan. ==Tauhan== ===Pangunahing tauhan=== * Zephanie Dimaranan bilang Jennie "Jeni" Sicat (Yumi) * Michael Sager bilang Nathaniel "Nate" Pascual-Lim * Olive May bilang Megan Halari (Nixi, Yumi) ===Supportadong tauhan=== * [[Manilyn Reynes]] bilang Minchie Reyes-Sicat * [[Smokey Manaloto]] bilang Perry Sicat * [[Vina Morales]] bilang Ysadara "Dara" Halari * Tessie Tomas bilang Amelia Halari * [[Sheryl Cruz]] bilang Vanna Grande (former Manager of Yumi) * [[Tina Paner]] bilang Charice Alonso * [[Kobie Brown]] bilang JC * Alvaro Oyteza bilang Lolong * [[Miggs Cuaderno]] bilang Basha * Mitzi Josh bilang Yuna Mercado (Yumi) * Gaea Mischa bilang Nancy Sebastian (Yumi) * Naya Ambi bilang Alfea Torres (Yumi) * Roselle Nava bilang Monica Pascual (current Manager of Yumi) * [[Jade Lopez]] bilang Anya Bravo (Yumi, Assistant) * Muriel Lomadilla bilang Ging (Yumi, Assistant) * [[Nikki Co]] bilang Oliver ===Recurring tauhan=== * [[Geneva Cruz]] bilang Sugar Halari * [[Christian Vasquez]] bilang Freddie Grande * Gelo Rivera (BGYO) * Akira Morishita (BGYO) * Mikki Claver (BGYO) * Nate Porcalla (BGYO) * JL Toreliza (BGYO) * Chloe Redondo bilang Gabby Rosales (Nixi) * Angelica Santiago bilang Rami Chavez (Nixi) * Aaliyah De Gracia bilang Tiffany Santos (Nixi) * Golden Caledonia bilang Lexi Hipolito (Nixi) * AC Bonifacio bilang Kendall Domingo (Nixi) * Sharmaine Santiago bilang (Manager ng Nixi) * Inah Evans bilang Chikanene * Pepita Curtis bilang Chikatita * Divine Aucina bilang Allona * Gerlald Madrid bilang Gener * Don Umali bilang George * Charm Aranton bilang Fan ni Meghan * Marnie Lapus bilang Emmy * Baninay Baustista bilang punong abala sa event ===Bisitang tauhan=== * [[Rayver Cruz]] bilang Dio Halari * [[Julie Ann San Jose]] bilang batang Dara Halari * [[Mikee Quintos]] bilang batang Minchie * Kristoffer Martin bilang batang Perry Sicat * [[Jeric Gonzales]] bilang batang George * [[Gwen Zamora]] bilang Calie * Gab Pangilinan bilang batang Charice Alonzo * [[Sharmaine Arnaiz]] bilang Viring * Maey Bautista bilang Belen * Dang Cruz bilang Sally * Don Umali bilang George * Sue Prado bilang Dolor * Sean Lucas bilang Reyster Constantino ===Cameo tauhan=== * Cecil Paz bilang Ivy * Marx Topacio bilang Sam * John Philip Koch bilang Pulis * Geleen Eugenio bilang Conci * Neomi Gonzales bilang Esther * Hannah Prescillas bilang Marie Sarsuela * Gilleth Sandico bilang Karina * Mel Kimura bilang kapatid ni Karina * Twinkie Dy bilang Twinkie * Kaloy Tingcungco bilang Kaloy * Patricia Tumulak bilang punong abala ng PinaSaya * [[Brent Valdez]] bilang punong abala ng PinaSaya * [[Anton Vinzon]] bilang Makmak Batumbakal * [[Therese Malvar]] bilang Jolly * [[Sanya Lopez]] bilang Melody Reyes-Acosta ==Talababa== * {{IMDb title|39013843}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] dgmebt6m1inzxxhnnrtb9sop6rpjunc 2225411 2225409 2026-09-14T14:14:22Z Ivan P. Clarin 84769 2225411 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Born to Shine | image = | alt = An image with a red background. The series title is displayed on the center of the image. The logo of GMA Network is displayed on the upper right side of the image. | caption = Title card | genre = {{Plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Musical film|Musical]]}} | director = Rod Marmol<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/new-show-alert-zephanie-michael-sager-bibida-sa-isang-drama-at-musical-series-ng-gma/128099/ |title=New Show Alert: Zephanie, Michael Sager, bibida sa isang drama at musical series ng GMA |author=Javier, Kristian Eric |date=November 24, 2025 |website=[[GMA Network Inc.]] |access-date=April 5, 2026}}</ref> | starring = {{Plainlist| * Zephanie Dimaranan * Michael Sager * Olive May}} | country = Pilipinas | language = Tagalog | num_episodes = 126 | runtime = 25–30 minuto | company = [[GMA Entertainment Group]] | network = [[GMA Network]] | first_aired = {{Start date|2026|3|23}} | last_aired = kasalukuyan }} Ang '''Born to Shine''' ay isang teleserye sa Pilipinas, noong Marso 23, 2026 sa ilalim ng palatutunang GMA Network na inilathala ng direktor na Rod Marmol na pinagbibidahan nina Zephanie Dimaranan bilang Jeni, Michael Sager bilang Nate Lim at Olive May bilang Megan. ==Tauhan== ===Pangunahing tauhan=== * Zephanie Dimaranan bilang Jennie "Jeni" Sicat (Yumi) * Michael Sager bilang Nathaniel "Nate" Pascual-Lim * Olive May bilang Megan Halari (Nixi, Yumi) ===Supportadong tauhan=== * [[Manilyn Reynes]] bilang Minchie Reyes-Sicat * [[Smokey Manaloto]] bilang Perry Sicat * [[Vina Morales]] bilang Ysadara "Dara" Halari * Tessie Tomas bilang Amelia Halari * [[Sheryl Cruz]] bilang Ivana "Vanna" Grande * [[Tina Paner]] bilang Charice Alonso * [[Kobie Brown]] bilang JC * Alvaro Oyteza bilang Lolong * [[Miggs Cuaderno]] bilang Basha * Mitzi Josh bilang Yuna Mercado (Yumi) * Gaea Mischa bilang Nancy Sebastian (Yumi) * Naya Ambi bilang Alfea Torres (Yumi) * Roselle Nava bilang Monica Pascual (current Manager of Yumi) * [[Jade Lopez]] bilang Anya Bravo (Yumi, Assistant) * Muriel Lomadilla bilang Ging (Yumi, Assistant) * [[Nikki Co]] bilang Oliver ===Recurring tauhan=== * [[Geneva Cruz]] bilang Sugar Halari * [[Christian Vasquez]] bilang Freddie Grande * Gelo Rivera (BGYO) * Akira Morishita (BGYO) * Mikki Claver (BGYO) * Nate Porcalla (BGYO) * JL Toreliza (BGYO) * Chloe Redondo bilang Gabby Rosales (Nixi) * Angelica Santiago bilang Rami Chavez (former Nixi) * Aaliyah De Gracia bilang Tiffany Santos (Nixi) * Golden Cañedo bilang Lexi Hipolito (Nixi) * AC Bonifacio bilang Kendall Domingo (Nixi) * Jane Mounter bilang Dani (former Nixi) * Sharmaine Santiago bilang (Manager ng Nixi) * Charm Aranton bilang Chi Chi * Karenina Haniel bilang Vic * Twinkle Dy bilang Twinkle * Inah Evans bilang Chikanene * Aya Domingo bilang Giselle San Joaquin * Pepita Curtis bilang Chikatita * Divine Aucina bilang Allona * Gerlald Madrid bilang Gener * Don Umali bilang George * Marnie Lapus bilang Emmy * Baninay Baustista bilang punong abala sa event ===Bisitang tauhan=== * [[Rayver Cruz]] bilang Dio Halari * [[Julie Ann San Jose]] bilang batang Dara Halari * [[Mikee Quintos]] bilang batang Minchie * Kristoffer Martin bilang batang Perry Sicat * [[Jeric Gonzales]] bilang batang George * [[Gwen Zamora]] bilang Calie * Gab Pangilinan bilang batang Charice Alonzo * [[Sharmaine Arnaiz]] bilang Viring * Maey Bautista bilang Belen * Dang Cruz bilang Sally * Don Umali bilang George * Sue Prado bilang Dolor * Sean Lucas bilang Reyster Constantino ===Cameo tauhan=== * Cecil Paz bilang Ivy * Marx Topacio bilang Sam * John Philip Koch bilang Pulis * Geleen Eugenio bilang Conci * Neomi Gonzales bilang Esther * Hannah Prescillas bilang Marie Sarsuela * Gilleth Sandico bilang Karina * Mel Kimura bilang kapatid ni Karina * Kaloy Tingcungco bilang Kaloy * Patricia Tumulak bilang punong abala ng PinaSaya * [[Brent Valdez]] bilang punong abala ng PinaSaya * [[Anton Vinzon]] bilang Makmak Batumbakal * [[Therese Malvar]] bilang Jolly * [[Sanya Lopez]] bilang Melody Reyes-Acosta ==Talababa== * {{IMDb title|39013843}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] kh769tbsdju6x14q8em2driupwhf5vp 2225412 2225411 2026-09-14T14:28:24Z Ivan P. Clarin 84769 2225412 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Born to Shine | image = | alt = An image with a red background. The series title is displayed on the center of the image. The logo of GMA Network is displayed on the upper right side of the image. | caption = Title card | genre = {{Plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Musical film|Musical]]}} | director = Rod Marmol<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/new-show-alert-zephanie-michael-sager-bibida-sa-isang-drama-at-musical-series-ng-gma/128099/ |title=New Show Alert: Zephanie, Michael Sager, bibida sa isang drama at musical series ng GMA |author=Javier, Kristian Eric |date=November 24, 2025 |website=[[GMA Network Inc.]] |access-date=April 5, 2026}}</ref> | starring = {{Plainlist| * Zephanie Dimaranan * Michael Sager * Olive May}} | country = Pilipinas | language = Tagalog | num_episodes = 126 | runtime = 25–30 minuto | company = [[GMA Entertainment Group]] | network = [[GMA Network]] | first_aired = {{Start date|2026|3|23}} | last_aired = kasalukuyan }} Ang '''Born to Shine''' ay isang teleserye sa Pilipinas, noong Marso 23, 2026 sa ilalim ng palatutunang GMA Network na inilathala ng direktor na Rod Marmol na pinagbibidahan nina Zephanie Dimaranan bilang Jeni, Michael Sager bilang Nate Lim at Olive May bilang Megan. {{Infobox musical artist | name = Yumi | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | alias = | origin = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | genre = P-pop, Dance-pop | years_active = 2026–kasalukuyan | label = Fictional girl group | awards = | current_members = * Jennie Sicat (Zephanie) *Megan Halari (Olive May) *Yuna Mercado (Mitzi Josh) *Nancy Sebastian (Gaea Mischa) *Alfea Torres (Naya Ambi) | landscape = Inactive | website = }} {{Infobox musical artist | name = NIXI | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | alias = | origin = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | genre = P-pop, Dance-pop | years_active = 2026–kasalukuyan | label = Fictional girl group | awards = | current_members = * Kendall Domingo (AC Bonifacio) * Gabby Rosales (Chloe Redondo) * Tiffany Santos (Aaliyah De Gracia) * Lexi Hipolito (Golden Cañedo) * Rami Chavez (Angelika Santiago) * Dani (Jane Mounter) | landscape = Aktibo | website = }} ==Tauhan== ===Pangunahing tauhan=== * Zephanie Dimaranan bilang Jennie "Jeni" Sicat (Yumi) * Michael Sager bilang Nathaniel "Nate" Pascual-Lim * Olive May bilang Megan Halari (Nixi, Yumi) ===Supportadong tauhan=== * [[Manilyn Reynes]] bilang Minchie Reyes-Sicat * [[Smokey Manaloto]] bilang Perry Sicat * [[Vina Morales]] bilang Ysadara "Dara" Halari * Tessie Tomas bilang Amelia Halari * [[Sheryl Cruz]] bilang Ivana "Vanna" Grande * [[Tina Paner]] bilang Charice Alonso * [[Kobie Brown]] bilang JC * Alvaro Oyteza bilang Lolong * [[Miggs Cuaderno]] bilang Basha * Mitzi Josh bilang Yuna Mercado (Yumi) * Gaea Mischa bilang Nancy Sebastian (Yumi) * Naya Ambi bilang Alfea Torres (Yumi) * Roselle Nava bilang Monica Pascual (current Manager of Yumi) * [[Jade Lopez]] bilang Anya Bravo (Yumi, Assistant) * Muriel Lomadilla bilang Ging (Yumi, Assistant) * [[Nikki Co]] bilang Oliver ===Recurring tauhan=== * [[Geneva Cruz]] bilang Sugar Halari * [[Christian Vasquez]] bilang Freddie Grande * Gelo Rivera (BGYO) * Akira Morishita (BGYO) * Mikki Claver (BGYO) * Nate Porcalla (BGYO) * JL Toreliza (BGYO) * Chloe Redondo bilang Gabby Rosales (Nixi) * Angelica Santiago bilang Rami Chavez (former Nixi) * Aaliyah De Gracia bilang Tiffany Santos (Nixi) * Golden Cañedo bilang Lexi Hipolito (Nixi) * AC Bonifacio bilang Kendall Domingo (Nixi) * Jane Mounter bilang Dani (former Nixi) * Sharmaine Santiago bilang (Manager ng Nixi) * Charm Aranton bilang Chi Chi * Karenina Haniel bilang Vic * Twinkle Dy bilang Twinkle * Inah Evans bilang Chikanene * Aya Domingo bilang Giselle San Joaquin * Pepita Curtis bilang Chikatita * Divine Aucina bilang Allona * Gerlald Madrid bilang Gener * Don Umali bilang George * Marnie Lapus bilang Emmy * Baninay Baustista bilang punong abala sa event ===Bisitang tauhan=== * [[Rayver Cruz]] bilang Dio Halari * [[Julie Ann San Jose]] bilang batang Dara Halari * [[Mikee Quintos]] bilang batang Minchie * Kristoffer Martin bilang batang Perry Sicat * [[Jeric Gonzales]] bilang batang George * [[Gwen Zamora]] bilang Calie * Gab Pangilinan bilang batang Charice Alonzo * [[Sharmaine Arnaiz]] bilang Viring * Maey Bautista bilang Belen * Dang Cruz bilang Sally * Don Umali bilang George * Sue Prado bilang Dolor * Sean Lucas bilang Reyster Constantino ===Cameo tauhan=== * Cecil Paz bilang Ivy * Marx Topacio bilang Sam * John Philip Koch bilang Pulis * Geleen Eugenio bilang Conci * Neomi Gonzales bilang Esther * Hannah Prescillas bilang Marie Sarsuela * Gilleth Sandico bilang Karina * Mel Kimura bilang kapatid ni Karina * Kaloy Tingcungco bilang Kaloy * Patricia Tumulak bilang punong abala ng PinaSaya * [[Brent Valdez]] bilang punong abala ng PinaSaya * [[Anton Vinzon]] bilang Makmak Batumbakal * [[Therese Malvar]] bilang Jolly * [[Sanya Lopez]] bilang Melody Reyes-Acosta ==Talababa== * {{IMDb title|39013843}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] 2hes2pizd06cku0uqy4ayzagdhcbj6t 2225413 2225412 2026-09-14T14:30:45Z Ivan P. Clarin 84769 2225413 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Born to Shine | image = | alt = An image with a red background. The series title is displayed on the center of the image. The logo of GMA Network is displayed on the upper right side of the image. | caption = Title card | genre = {{Plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Musical film|Musical]]}} | director = Rod Marmol<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/new-show-alert-zephanie-michael-sager-bibida-sa-isang-drama-at-musical-series-ng-gma/128099/ |title=New Show Alert: Zephanie, Michael Sager, bibida sa isang drama at musical series ng GMA |author=Javier, Kristian Eric |date=November 24, 2025 |website=[[GMA Network Inc.]] |access-date=April 5, 2026}}</ref> | starring = {{Plainlist| * Zephanie Dimaranan * Michael Sager * Olive May}} | country = Pilipinas | language = Tagalog | num_episodes = 126 | runtime = 25–30 minuto | company = [[GMA Entertainment Group]] | network = [[GMA Network]] | first_aired = {{Start date|2026|3|23}} | last_aired = kasalukuyan }} Ang '''Born to Shine''' ay isang teleserye sa Pilipinas, noong Marso 23, 2026 sa ilalim ng palatutunang GMA Network na inilathala ng direktor na Rod Marmol na pinagbibidahan nina Zephanie Dimaranan bilang Jeni, Michael Sager bilang Nate Lim at Olive May bilang Megan. {{Infobox musical artist | name = Yumi | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | alias = | origin = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | genre = P-pop, Dance-pop | years_active = 2026–kasalukuyan | label = Fictional girl group | awards = | past_members = * Jennie Sicat (Zephanie) *Megan Halari (Olive May) *Yuna Mercado (Mitzi Josh) *Nancy Sebastian (Gaea Mischa) *Alfea Torres (Naya Ambi) | landscape = Inactive | website = }} {{Infobox musical artist | name = NIXI | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | alias = | origin = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | genre = P-pop, Dance-pop | years_active = 2026–kasalukuyan | label = Fictional girl group | awards = | current_members = * Kendall Domingo (AC Bonifacio) * Gabby Rosales (Chloe Redondo) * Tiffany Santos (Aaliyah De Gracia) * Lexi Hipolito (Golden Cañedo) * Rami Chavez (Angelika Santiago) * Dani (Jane Mounter) | landscape = Aktibo | website = }} ==Tauhan== ===Pangunahing tauhan=== * Zephanie Dimaranan bilang Jennie "Jeni" Sicat (Yumi) * Michael Sager bilang Nathaniel "Nate" Pascual-Lim * Olive May bilang Megan Halari (Nixi, Yumi) ===Supportadong tauhan=== * [[Manilyn Reynes]] bilang Minchie Reyes-Sicat * [[Smokey Manaloto]] bilang Perry Sicat * [[Vina Morales]] bilang Ysadara "Dara" Halari * Tessie Tomas bilang Amelia Halari * [[Sheryl Cruz]] bilang Ivana "Vanna" Grande * [[Tina Paner]] bilang Charice Alonso * [[Kobie Brown]] bilang JC * Alvaro Oyteza bilang Lolong * [[Miggs Cuaderno]] bilang Basha * Mitzi Josh bilang Yuna Mercado (Yumi) * Gaea Mischa bilang Nancy Sebastian (Yumi) * Naya Ambi bilang Alfea Torres (Yumi) * Roselle Nava bilang Monica Pascual (current Manager of Yumi) * [[Jade Lopez]] bilang Anya Bravo (Yumi, Assistant) * Muriel Lomadilla bilang Ging (Yumi, Assistant) * [[Nikki Co]] bilang Oliver ===Recurring tauhan=== * [[Geneva Cruz]] bilang Sugar Halari * [[Christian Vasquez]] bilang Freddie Grande * Gelo Rivera (BGYO) * Akira Morishita (BGYO) * Mikki Claver (BGYO) * Nate Porcalla (BGYO) * JL Toreliza (BGYO) * Chloe Redondo bilang Gabby Rosales (Nixi) * Angelica Santiago bilang Rami Chavez (former Nixi) * Aaliyah De Gracia bilang Tiffany Santos (Nixi) * Golden Cañedo bilang Lexi Hipolito (Nixi) * AC Bonifacio bilang Kendall Domingo (Nixi) * Jane Mounter bilang Dani (former Nixi) * Sharmaine Santiago bilang (Manager ng Nixi) * Charm Aranton bilang Chi Chi * Karenina Haniel bilang Vic * Twinkle Dy bilang Twinkle * Inah Evans bilang Chikanene * Aya Domingo bilang Giselle San Joaquin * Pepita Curtis bilang Chikatita * Divine Aucina bilang Allona * Gerlald Madrid bilang Gener * Don Umali bilang George * Marnie Lapus bilang Emmy * Baninay Baustista bilang punong abala sa event ===Bisitang tauhan=== * [[Rayver Cruz]] bilang Dio Halari * [[Julie Ann San Jose]] bilang batang Dara Halari * [[Mikee Quintos]] bilang batang Minchie * Kristoffer Martin bilang batang Perry Sicat * [[Jeric Gonzales]] bilang batang George * [[Gwen Zamora]] bilang Calie * Gab Pangilinan bilang batang Charice Alonzo * [[Sharmaine Arnaiz]] bilang Viring * Maey Bautista bilang Belen * Dang Cruz bilang Sally * Don Umali bilang George * Sue Prado bilang Dolor * Sean Lucas bilang Reyster Constantino ===Cameo tauhan=== * Cecil Paz bilang Ivy * Marx Topacio bilang Sam * John Philip Koch bilang Pulis * Geleen Eugenio bilang Conci * Neomi Gonzales bilang Esther * Hannah Prescillas bilang Marie Sarsuela * Gilleth Sandico bilang Karina * Mel Kimura bilang kapatid ni Karina * Kaloy Tingcungco bilang Kaloy * Patricia Tumulak bilang punong abala ng PinaSaya * [[Brent Valdez]] bilang punong abala ng PinaSaya * [[Anton Vinzon]] bilang Makmak Batumbakal * [[Therese Malvar]] bilang Jolly * [[Sanya Lopez]] bilang Melody Reyes-Acosta ==Talababa== * {{IMDb title|39013843}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] 0ycnv6qgqjtyf6hx8yiypczqzp9v4ll 2225414 2225413 2026-09-14T14:31:58Z Ivan P. Clarin 84769 2225414 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Born to Shine | image = | alt = An image with a red background. The series title is displayed on the center of the image. The logo of GMA Network is displayed on the upper right side of the image. | caption = Title card | genre = {{Plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Musical film|Musical]]}} | director = Rod Marmol<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/new-show-alert-zephanie-michael-sager-bibida-sa-isang-drama-at-musical-series-ng-gma/128099/ |title=New Show Alert: Zephanie, Michael Sager, bibida sa isang drama at musical series ng GMA |author=Javier, Kristian Eric |date=November 24, 2025 |website=[[GMA Network Inc.]] |access-date=April 5, 2026}}</ref> | starring = {{Plainlist| * Zephanie Dimaranan * Michael Sager * Olive May}} | country = Pilipinas | language = Tagalog | num_episodes = 126 | runtime = 25–30 minuto | company = [[GMA Entertainment Group]] | network = [[GMA Network]] | first_aired = {{Start date|2026|3|23}} | last_aired = kasalukuyan }} Ang '''Born to Shine''' ay isang teleserye sa Pilipinas, noong Marso 23, 2026 sa ilalim ng palatutunang GMA Network na inilathala ng direktor na Rod Marmol na pinagbibidahan nina Zephanie Dimaranan bilang Jeni, Michael Sager bilang Nate Lim at Olive May bilang Megan. {{Infobox musical artist | name = Yumi | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | alias = | origin = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | genre = P-pop, Dance-pop | years_active = 2026–kasalukuyan | label = Fictional girl group | awards = | past_members = * Jennie Sicat (Zephanie) *Megan Halari (Olive May) *Yuna Mercado (Mitzi Josh) *Nancy Sebastian (Gaea Mischa) *Alfea Torres (Naya Ambi) | landscape = Inactive | website = }} {{Infobox musical artist | name = NIXI | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | alias = | origin = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | genre = P-pop, Dance-pop | years_active = 2026–kasalukuyan | label = Fictional girl group | awards = | current_members = * Kendall Domingo (AC Bonifacio) * Gabby Rosales (Chloe Redondo) * Tiffany Santos (Aaliyah De Gracia) * Lexi Hipolito (Golden Cañedo) * Rami Chavez (Angelika Santiago) * Dani (Jane Mounter) | past_members = * Megan Halari (Olive May) | landscape = Aktibo | website = }} ==Tauhan== ===Pangunahing tauhan=== * Zephanie Dimaranan bilang Jennie "Jeni" Sicat (Yumi) * Michael Sager bilang Nathaniel "Nate" Pascual-Lim * Olive May bilang Megan Halari (Nixi, Yumi) ===Supportadong tauhan=== * [[Manilyn Reynes]] bilang Minchie Reyes-Sicat * [[Smokey Manaloto]] bilang Perry Sicat * [[Vina Morales]] bilang Ysadara "Dara" Halari * Tessie Tomas bilang Amelia Halari * [[Sheryl Cruz]] bilang Ivana "Vanna" Grande * [[Tina Paner]] bilang Charice Alonso * [[Kobie Brown]] bilang JC * Alvaro Oyteza bilang Lolong * [[Miggs Cuaderno]] bilang Basha * Mitzi Josh bilang Yuna Mercado (Yumi) * Gaea Mischa bilang Nancy Sebastian (Yumi) * Naya Ambi bilang Alfea Torres (Yumi) * Roselle Nava bilang Monica Pascual (current Manager of Yumi) * [[Jade Lopez]] bilang Anya Bravo (Yumi, Assistant) * Muriel Lomadilla bilang Ging (Yumi, Assistant) * [[Nikki Co]] bilang Oliver ===Recurring tauhan=== * [[Geneva Cruz]] bilang Sugar Halari * [[Christian Vasquez]] bilang Freddie Grande * Gelo Rivera (BGYO) * Akira Morishita (BGYO) * Mikki Claver (BGYO) * Nate Porcalla (BGYO) * JL Toreliza (BGYO) * Chloe Redondo bilang Gabby Rosales (Nixi) * Angelica Santiago bilang Rami Chavez (former Nixi) * Aaliyah De Gracia bilang Tiffany Santos (Nixi) * Golden Cañedo bilang Lexi Hipolito (Nixi) * AC Bonifacio bilang Kendall Domingo (Nixi) * Jane Mounter bilang Dani (former Nixi) * Sharmaine Santiago bilang (Manager ng Nixi) * Charm Aranton bilang Chi Chi * Karenina Haniel bilang Vic * Twinkle Dy bilang Twinkle * Inah Evans bilang Chikanene * Aya Domingo bilang Giselle San Joaquin * Pepita Curtis bilang Chikatita * Divine Aucina bilang Allona * Gerlald Madrid bilang Gener * Don Umali bilang George * Marnie Lapus bilang Emmy * Baninay Baustista bilang punong abala sa event ===Bisitang tauhan=== * [[Rayver Cruz]] bilang Dio Halari * [[Julie Ann San Jose]] bilang batang Dara Halari * [[Mikee Quintos]] bilang batang Minchie * Kristoffer Martin bilang batang Perry Sicat * [[Jeric Gonzales]] bilang batang George * [[Gwen Zamora]] bilang Calie * Gab Pangilinan bilang batang Charice Alonzo * [[Sharmaine Arnaiz]] bilang Viring * Maey Bautista bilang Belen * Dang Cruz bilang Sally * Don Umali bilang George * Sue Prado bilang Dolor * Sean Lucas bilang Reyster Constantino ===Cameo tauhan=== * Cecil Paz bilang Ivy * Marx Topacio bilang Sam * John Philip Koch bilang Pulis * Geleen Eugenio bilang Conci * Neomi Gonzales bilang Esther * Hannah Prescillas bilang Marie Sarsuela * Gilleth Sandico bilang Karina * Mel Kimura bilang kapatid ni Karina * Kaloy Tingcungco bilang Kaloy * Patricia Tumulak bilang punong abala ng PinaSaya * [[Brent Valdez]] bilang punong abala ng PinaSaya * [[Anton Vinzon]] bilang Makmak Batumbakal * [[Therese Malvar]] bilang Jolly * [[Sanya Lopez]] bilang Melody Reyes-Acosta ==Talababa== * {{IMDb title|39013843}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] ljh1agbjizozkuigbl8tq4x18lcrvg3 2225415 2225414 2026-09-14T14:36:06Z Ivan P. Clarin 84769 /* Tauhan */ 2225415 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | title = Born to Shine | image = | alt = An image with a red background. The series title is displayed on the center of the image. The logo of GMA Network is displayed on the upper right side of the image. | caption = Title card | genre = {{Plainlist| * [[Drama (film and television)|Drama]] * [[Musical film|Musical]]}} | director = Rod Marmol<ref>{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/new-show-alert-zephanie-michael-sager-bibida-sa-isang-drama-at-musical-series-ng-gma/128099/ |title=New Show Alert: Zephanie, Michael Sager, bibida sa isang drama at musical series ng GMA |author=Javier, Kristian Eric |date=November 24, 2025 |website=[[GMA Network Inc.]] |access-date=April 5, 2026}}</ref> | starring = {{Plainlist| * Zephanie Dimaranan * Michael Sager * Olive May}} | country = Pilipinas | language = Tagalog | num_episodes = 126 | runtime = 25–30 minuto | company = [[GMA Entertainment Group]] | network = [[GMA Network]] | first_aired = {{Start date|2026|3|23}} | last_aired = kasalukuyan }} Ang '''Born to Shine''' ay isang teleserye sa Pilipinas, noong Marso 23, 2026 sa ilalim ng palatutunang GMA Network na inilathala ng direktor na Rod Marmol na pinagbibidahan nina Zephanie Dimaranan bilang Jeni, Michael Sager bilang Nate Lim at Olive May bilang Megan. {{Infobox musical artist | name = Yumi | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | alias = | origin = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | genre = P-pop, Dance-pop | years_active = 2026–kasalukuyan | label = Fictional girl group | awards = | past_members = * Jennie Sicat (Zephanie) *Megan Halari (Olive May) *Yuna Mercado (Mitzi Josh) *Nancy Sebastian (Gaea Mischa) *Alfea Torres (Naya Ambi) | landscape = Inactive | website = }} {{Infobox musical artist | name = NIXI | image = | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | alias = | origin = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | genre = P-pop, Dance-pop | years_active = 2026–kasalukuyan | label = Fictional girl group | awards = | current_members = * Kendall Domingo (AC Bonifacio) * Gabby Rosales (Chloe Redondo) * Tiffany Santos (Aaliyah De Gracia) * Lexi Hipolito (Golden Cañedo) * Rami Chavez (Angelika Santiago) * Dani (Jane Mounter) | past_members = * Megan Halari (Olive May) | landscape = Aktibo | website = }} ==Tauhan== ===Pangunahing tauhan=== * Zephanie Dimaranan bilang Jennie "Jeni" Sicat * Michael Sager bilang Nathaniel "Nate" Pascual-Lim * Olive May bilang Megan Halari ===Supportadong tauhan=== * [[Manilyn Reynes]] bilang Minchie Reyes-Sicat * [[Smokey Manaloto]] bilang Perry Sicat * [[Vina Morales]] bilang Ysadara "Dara" Halari * Tessie Tomas bilang Amelia Halari * [[Sheryl Cruz]] bilang Ivana "Vanna" Grande * [[Tina Paner]] bilang Charice Alonso * [[Kobie Brown]] bilang JC * Alvaro Oyteza bilang Lolong * [[Miggs Cuaderno]] bilang Basha * Mitzi Josh bilang Yuna Mercado * Gaea Mischa bilang Nancy Sebastian * Naya Ambi bilang Alfea Torres * Roselle Nava bilang Monica Pascual * [[Jade Lopez]] bilang Anya Bravo * Muriel Lomadilla bilang Ging * [[Nikki Co]] bilang Oliver ===Recurring tauhan=== * [[Geneva Cruz]] bilang Sugar Halari * [[Christian Vasquez]] bilang Freddie Grande * Gelo Rivera (BGYO) * Akira Morishita (BGYO) * Mikki Claver (BGYO) * Nate Porcalla (BGYO) * JL Toreliza (BGYO) * Chloe Redondo bilang Gabby Rosales * Angelica Santiago bilang Rami Chavez * Aaliyah De Gracia bilang Tiffany Santos * Golden Cañedo bilang Lexi Hipolito * AC Bonifacio bilang Kendall Domingo * Jane Mounter bilang Dani * Sharmaine Santiago bilang * Charm Aranton bilang Chi Chi * Karenina Haniel bilang Vic * Twinkle Dy bilang Twinkle * Inah Evans bilang Chikanene * Aya Domingo bilang Giselle San Joaquin * Pepita Curtis bilang Chikatita * Divine Aucina bilang Allona * Gerlald Madrid bilang Gener * Don Umali bilang George * Marnie Lapus bilang Emmy * Baninay Baustista bilang punong abala sa event ===Bisitang tauhan=== * [[Rayver Cruz]] bilang Dio Halari * [[Julie Ann San Jose]] bilang batang Dara Halari * [[Mikee Quintos]] bilang batang Minchie * Kristoffer Martin bilang batang Perry Sicat * [[Jeric Gonzales]] bilang batang George * [[Gwen Zamora]] bilang Calie * Gab Pangilinan bilang batang Charice Alonzo * [[Sharmaine Arnaiz]] bilang Viring * Maey Bautista bilang Belen * Dang Cruz bilang Sally * Don Umali bilang George * Sue Prado bilang Dolor * Sean Lucas bilang Reyster Constantino ===Cameo tauhan=== * Cecil Paz bilang Ivy * Marx Topacio bilang Sam * John Philip Koch bilang Pulis * Geleen Eugenio bilang Conci * Neomi Gonzales bilang Esther * Hannah Prescillas bilang Marie Sarsuela * Gilleth Sandico bilang Karina * Mel Kimura bilang kapatid ni Karina * Kaloy Tingcungco bilang Kaloy * Patricia Tumulak bilang punong abala ng PinaSaya * [[Brent Valdez]] bilang punong abala ng PinaSaya * [[Anton Vinzon]] bilang Makmak Batumbakal * [[Therese Malvar]] bilang Jolly * [[Sanya Lopez]] bilang Melody Reyes-Acosta ==Talababa== * {{IMDb title|39013843}} [[Kategorya:Palatuntunan ng GMA Network]] rjfd1dtmjp881h8z5tqeabdbedkgbfv 0 339255 2225498 2223822 2026-09-15T01:51:59Z Allyriana000 119761 2225498 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|date=10 Oktubre 2026|venue=MGI Hall, [[Bangkok]], Taylandiya|debuts={{Hlist|Republika ng Konggo}}|returns={{Hlist|Honduras|Iran|Moldabya|Noruwega|Rusya|Sierra Leone|Timog Sudan|Tsile|Ukranya|Urugway}}|before=[[Miss Grand International 2025|2025]]}} Ang '''Miss Grand International 2026''' ang ika-14 na [[Miss Grand International]] pageant, na gaganapin sa Hall sa Bangkok, Taylandiya, sa 10 Oktubre 2026. Kokoronahan ni [[Emma Tiglao]] ng Pilipinas ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kaganapan. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa === Noong 18 Oktubre 2025, sa kasagsagan ng pangwakas na kompetisyon ng [[Miss Grand International 2025]], opisyal na inanunsyo bilang mangungunang bansa ang Indiya para sa taong 2026, at ang pangwakas na kompetisyon ay nakatakdang idaos sa Oktubre 2026, kung saan gaganapin ang mga gawain sa kompetisyon sa tatlong lungsod: [[Jaipur]], [[Agra]], at New Delhi.<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2025 |title=India será sede del Miss Grand International 2026, que se celebrará en octubre |trans-title=India will host Miss Grand International 2026 in October |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/redes-sociales/india-sera-sede-del-miss-grand-international-2026-que-se-celebrara-en-octubre-nota/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018150621/https://www.eluniverso.com/entretenimiento/redes-sociales/india-sera-sede-del-miss-grand-international-2026-que-se-celebrara-en-octubre-nota/ |archive-date=18 Oktubre 2025 |website=22 Agosto 2026 |publisher=El Universo |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao gives PH a back-to-back win at Miss Grand International 2025 |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205071546/https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |archive-date=5 Pebrero 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Prima |first=Berkat |date=25 Oktubre 2025 |title=India Bakal Jadi Tuan Rumah Miss Grand International 2026, Perdana! |trans-title=India Will Host Miss Grand International 2026 For The First Time! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/india-bakal-jadi-tuan-rumah-miss-grand-international-2026-perdana-c1c2-01-l8vsm-c9kdmk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205071546/https://www.idntimes.com/men/ladies/india-bakal-jadi-tuan-rumah-miss-grand-international-2026-perdana-c1c2-01-l8vsm-c9kdmk |archive-date=5 Pebrero 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=IDN Times |language=id}}</ref> Ang huling kompetisyon ay nakatakdang gaganapin sa 10 Oktubre 2026. Noong Agosto 2026, inanunsyo ng mga tagapag-ayos na ang Indira Gandhi Arena sa New Delhi, India, ang magiging lugar para sa mga paunang at panghuling mga kompetisyon. Nakatakdang dumating ang mga kalahok sa 18 Setyembre 2026.<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/999907/miss-grand-international-2026-to-take-place-in-india-this-october/story/|title=Miss Grand International 2026 to take place in India this October|date=26 Agosto 2026|work=GMA News|publisher=GMA Network|language=en|quote=India will host the Miss Grand International 2026 pageant in October.|access-date=30 Agosto 2026}}</ref> Gayunpaman, noong 3 Setyembre 2026, inanunsyo ng Miss Grand International Organization na ililipat ang kompetisyon mula sa Indiya patungo sa Taylandiya.<ref>{{cite news |date=3 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International finals ditches India for Thailand |language=en |trans-title=Miss Grand International moves its 2026 finals to Thailand after the India organization fails to fulfill its contractual obligations |work=GMA News Lifestyle |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/137917/miss-grand-international-finals-ditches-india-for-thailand/story |access-date=15 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2026 moved from India to Thailand amid contract issues |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/9/3/miss-grand-international-2026-moved-from-india-to-thailand-amid-contract-issues-1916 |access-date=15 Setyembre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en-US}}</ref> Ang desisyon ay kasunod ng hindi pagtupad ng punong-abalang bansa sa mga obligasyon nito sa kontrata at sa hindi pagtugon sa mga pamantayang napagkasunduan kasama ang Miss Grand International.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=4 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2026 moves from India to Thailand |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/09/04/2554043/miss-grand-international-2026-moves-india-thailand |access-date=15 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Itinakda sa kasunduan ang mga pamantayang "five-star" para sa parehong serbisyo at produksyon sa kabuuan ng kompetisyon. === Pagpili ng mga kandidata === Sa mga kandidatang itinalaga noong Agosto 2026, tatlong kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang mga bansa/teritoryo matapos maging isang runner-up sa kanilang kompetisyong pambansa o sa pamamagitan ng isang ''casting process'', at tatlong kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. Pinalitan ni Lang Sa si Hyun-jin Kim bilang kinatawan ng Timog Korea sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite news |last=원 |first=용길 |date=23 Hulyo 2026 |title=2026 미스 인터내셔널·그랜드 코리아 성료···"K-뷰티 사절단 탄생" |language=ko |trans-title=2026 Miss International & Grand Korea Successfully Conclude... "K-Beauty Ambassadors Born" |work=Seoul Finance |url=https://www.seoulfn.com/news/articleView.html?idxno=633905 |access-date=22 Agosto 2026}}</ref> Lalahok dapat si Rebecca Attiogbe bilang kinatawan ng Gana sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Panassa |first=Abidé |date=21 Agosto 2025 |title=Rebecca Attiogbe, la Togolaise sacrée Miss Grand Ghana 2026 |trans-title=Rebecca Attiogbe, the Togolese crowned Miss Grand Ghana 2026 |url=https://actulome.com/rebecca-attiogbe-la-togolaise-miss-grand-ghana-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251020090524/https://actulome.com/rebecca-attiogbe-la-togolaise-miss-grand-ghana-2026/ |archive-date=20 Oktubre 2025 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Actu Lomé |language=fr}}</ref> Gayunpaman, dahil sa pagbabago ng prangkisa sa bansang iyon, hindi makakalahok si Attiogbe sa patimpalak, at itinalaga ng bagong may-ari ng prangkisa si Adelaide Somuah Twum bilang kinatawan ng Gana. Pinalitan ng ''first runner-up'' ng Miss Grand USA 2026 na si Victoria Oluwakotanmi ang orihinal na nagwagi na si Mekyla Li, dahil sa paglabag nito sa kaniyang kontrata.<ref name="deth2026">{{cite web |author=Fernando |first=Jefferson |date=20 Agosto 2026 |title=Miss Grand USA ends Mekayla Li’s reign ahead of 2026 international pageant |url=https://tribune.net.ph/2026/08/20/miss-grand-usa-ends-mekayla-lis-reign-ahead-of-2026-international-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820120713/http://web.archive.org/screenshot/https://tribune.net.ph/2026/08/20/miss-grand-usa-ends-mekayla-lis-reign-ahead-of-2026-international-pageant |archive-date=20 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang bansang Republika ng Konggo. Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Timog Sudan na huling sumali noong 2017; Moldabya, Noruwega at Sierra Leone na huling sumali noong 2018; Iran at Urugway na huling sumali noong noong 2020; Ukranya na huling sumali noong 2023; at ang Honduras, Rusya, at Tsile na huling sumali noong [[Miss Grand International 2024|2024.]] Bumitiw si Matangaro Tarabay ng Kapuluang Cook sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Melina Etches |date=3 Nobyembre 2025 |title=Spectacular finale for Miss Cook Islands 2025: High-value prizes for the top three winners |url=https://www.cookislandsnews.com/internal/national/local/culture/entertainment-national/spectacular-finale-for-miss-cook-islands-2025-high-value-prizes-for-the-top-three-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205071546/https://www.cookislandsnews.com/internal/national/local/culture/entertainment-national/spectacular-finale-for-miss-cook-islands-2025-high-value-prizes-for-the-top-three-winners/ |archive-date=5 Pebrero 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Cook Islands News |language=en}}</ref> == Mga kandidata == Nakumpirma na ang mga sumusunod na kalahok. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{Sortname|Sara|Shehu|nolink=1}}<ref name="mgalb2026">{{Cite web |date=9 Pebrero 2026 |title=Sara Shehu, fituese e Miss Grand Albania 2026 |trans-title=Sara Shehu, winner of Miss Grand Albania 2026 |url=https://shqiperiapost.com/sara-shehu-fituese-e-miss-grand-albania-2026/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311201318/https://shqiperiapost.com/sara-shehu-fituese-e-miss-grand-albania-2026/ |archive-date=11 Marso 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Shqipëria Post |language=sq}}</ref> |22 |[[Tirana]] |- |{{Flag icon|AUS}} [[Australya]] |{{Sortname|Cat Jane|Shepherd|nolink=1}} |26 |[[Perth]] |- |{{Flag icon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{Sortname|Anonna |Fatima|nolink=1}} |25 |Jashore |- |{{Flag icon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{Sortname|Marlène-Kany|Kouassi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Youant |first=Christ-Asaph |date=24 Agosto 2026 |title=Miss grand international 2026: Marlene Kouassi annonce sa candidature à la grande finale le 10 octobre en Inde |trans-title=Miss Grand International 2026: Marlene Kouassi announces her candidacy for the grand final on October 10th in India |url=https://quoideneuf.info/ |access-date=24 Agosto 2026 |website=Quoideneuf |language=fr}}</ref> |27 |Aboisso |- |{{flagdeco|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{Sortname|Lady Di|Mosquera|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Abril 2026 |title=Lady Di Mosquera is Miss Grand Venezuela 2026 |url=https://en.ultimasnoticias.com.ve/chevere/Lady-Di-Mosquera-is-Miss-Grand-Venezuela-2026/ |access-date=22 Agosto 2026 |website=Últimas Noticias |language=en}}</ref> |26 |Carora |- |{{flagdeco|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{Sortname|Emoura|Phạm|nolink=1}}<ref name="mgvnm2026">{{Cite news |date=1 Agosto 2026 |title=Emoura Phạm trở thành tân Miss Grand Vietnam 2026, đại diện Việt Nam tại đấu trường quốc tế |language=vi |trans-title=Emoura Phạm crowned Miss Grand Vietnam 2026, to represent Vietnam on the international stage |publisher=Thanh Niên |url=https://thanhnien.vn/nguoi-dep-lai-viet-anh-emoura-pham-dang-quang-miss-grand-vietnam-2026-185260731202437991.htm |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821202040/https://thanhnien.vn/nguoi-dep-lai-viet-anh-emoura-pham-dang-quang-miss-grand-vietnam-2026-185260731202437991.htm |archive-date=21 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Lungsod Ho Chi Minh]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brasil]] |{{Sortname|Paula|Assunção|nolink=1}}<ref name="mgbra2026">{{Cite web |date=25 Hulyo 2026 |title=Paula Assunção é confirmada como Miss Grand Brasil 2026 após indicação oficial |trans-title=Paula Assunção is confirmed as Miss Grand Brazil 2026 after official nomination. |url=https://correiodosmunicipios-al.com.br/geral/2026/07/25/194598-paula-assuncao-e-confirmada-como-miss-grand-brasil-2026-apos-indicacao-oficial |archive-url=https://web.archive.org/web/20260725200109/https://correiodosmunicipios-al.com.br/geral/2026/07/25/194598-paula-assuncao-e-confirmada-como-miss-grand-brasil-2026-apos-indicacao-oficial |archive-date=25 Hulyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Correio dos Municípios |language=pt-br}}</ref> |33 |Foz do Iguaçu |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Kaithlyn|da Rocha|nolink=1}} |27 |Cochabamba |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |{{sortname|Sara|Gouda|nolink=1}} |29 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{Sortname|Shyare|Andrade|nolink=1}}<ref name="mgecu2026">{{Cite web |last=Hidalgo |first=Kevin |date=16 Agosto 2026 |title=Shyare Andrade, srta Manabí, representará a Ecuador en el Miss Grand International |trans-title=Shyare Andrade, Miss Manabí, will represent Ecuador at Miss Grand International |url=https://www.vistazo.com/entretenimiento/2026-08-16-shyare-andrade-representara-ecuador-missgrand-international-BG11170919 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817194508/https://www.vistazo.com/entretenimiento/2026-08-16-shyare-andrade-representara-ecuador-missgrand-international-BG11170919 |archive-date=17 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Vistazo |language=es}}</ref> |23 |Portoviejo |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |{{Sortname|Valeria|Amaya|nolink=1}}<ref name="mgslv2026">{{Cite web |last=Serrano |first=Oscar |date=12 Hulyo 2026 |title=¿Quién es Valeria Amaya, la nueva Miss Grand El Salvador 2026? |trans-title=Who is Valeria Amaya, the new Miss Grand El Salvador 2026? |url=https://xpot.sv/quien-es-valeria-amaya-la-nueva-miss-grand-el-salvador-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712173214/https://xpot.sv/quien-es-valeria-amaya-la-nueva-miss-grand-el-salvador-2026/ |archive-date=12 Hulyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Xpot |language=es}}</ref> |19 |Santa Tecla |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{Sortname|Viktória|Kloknerová|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Korem |first=Kristián |date=10 Hulyo 2026 |title=Rodáčka z Pezinka Viktória Kloknerová mieri po titule do Indie |trans-title=Viktória Kloknerová, a native of Pezinok, is heading to India after winning the title |url=https://www.bratislavak.sk/clanky/14423/slovenku-caka-svetove-finale-v-indii-viktoria-kloknerova-z-pezinka-ziskala-prestizny-titul-miss-grand |access-date=22 Agosto 2026 |website=Bratislavak.sk |language=sk}}</ref> |21 |Pezinok |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{Sortname|Alba María|Ruiz|nolink=1}}<ref name="mgesp2026">{{Cite web |date=14 Hunyo 2026 |title=La belleza jiennense triunfa en el Miss Grand Spain |trans-title=The beauty from Jaén triumphs in Miss Grand Spain |url=https://www.diariojaen.es/cultura/la-belleza-jiennense-triunfa-en-el-miss-grand-spain-GB11459539 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616032146/https://www.diariojaen.es/cultura/la-belleza-jiennense-triunfa-en-el-miss-grand-spain-GB11459539 |archive-date=16 Hunyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Diario Jaén |language=es}}</ref> |22 |Baeza |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |{{Sortname|Victoria|Oluwakotanmi|nolink=1}}<ref name="mgusa2026">{{Cite web |last=Serato |first=Arniel C. |date=21 Agosto 2026 |title=Victoria Oluwakotanmi officially becomes Miss Grand USA 2026 |url=https://www.pep.ph/news/foreign/193507/victoria-oluwakotanmi-declared-miss-grand-usa-2026-a718-20260821 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821201558/https://www.pep.ph/news/foreign/193507/victoria-oluwakotanmi-declared-miss-grand-usa-2026-a718-20260821 |archive-date=21 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> |25 |[[San Antonio, Texas|San Antonio]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{Sortname|Adelaide|Somuah|nolink=1}} |29 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{Sortname|Ximena|Carrillo|nolink=1}}<ref name="mggtm2026">{{Cite news |last=Acevedo Rivas |first=Josue David |date=14 Hunyo 2026 |title=Quién fueron las ganadoras del Miss Guatemala Contest 2026 |language=es |trans-title=Who were the winners of the Miss Guatemala Contest 2026? |work=Agencia Guatemalteca de Noticias |url=https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615074054/https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |archive-date=15 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{Sortname|Simone|Gardner|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Attorney Simone Gardner ready to represent Ja in India |url=http://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260708/attorney-simone-gardner-ready-represent-ja-india |access-date=22 Agosto 2026 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |30 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{Sortname|Sara|Chiba|nolink=1}}<ref name="mgjpn2026">{{Cite web |date=14 Agosto 2026 |title=ミス・グランド・ジャパン2026、日本代表に千葉サラが決定！世界大会で「伝説に残る結果」を目指す |trans-title=Sara Chiba has been selected as Miss Grand Japan 2026's representative for Japan! She aims for a "legendary result" at the world competition. |url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000026.000088844.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814191939/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000026.000088844.html |archive-date=14 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=PR Times |language=ja}}</ref> |21 |[[Higashiura, Aichi|Higashiura]] |- |{{flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |{{sortname|Ioanna|Shervashidze|nolink=1}} |18 |[[Tbilisi]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{Sortname|Emely|Alemán|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=14 Enero 2026 |title=Emely Alemán, la bella Miss Grand Honduras 2026 |trans-title=Emely Alemán, the beautiful Miss Grand Honduras 2026 |url=https://www.laprensa.hn/fotogalerias/farandula/emely-aleman-bella-miss-grand-honduras-2026-MA28931580 |access-date=22 Agosto 2026 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |27 |Catacamas |- |{{flag|Hong Kong}} |{{Sortname|Xuebing|Liu|nolink=1}}<ref name="mghkg&mac2026">{{Cite web |date=6 Mayo 2026 |title=2026 万国小姐港澳总决赛落幕，林旻诗斩获双冠剑指国际总决赛 |trans-title=The 2026 Miss Grand Hong Kong & Macau pageant concluded, with Lin Minshi winning two crowns and setting her sights on the international finals. |url=https://cj.sina.com.cn/articles/view/5903074834/15fd9c61200101h6ys |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603004540/https://cj.sina.com.cn/articles/view/5903074834/15fd9c61200101h6ys |archive-date=3 Hunyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Sina.com.cn |language=zh}}</ref> |27 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{Sortname|Lakshita|Thilagaraj|nolink=1}}<ref name="mgind2026">{{Cite web |date=13 Mayo 2026 |title=Assam's Mrigashree Baruah shines as first runner-up at Miss Grand India 2026 |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assams-mrigashree-baruah-shines-as-first-runner-up-at-miss-grand-india-2026-1391048-2026-05-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513124610/https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assams-mrigashree-baruah-shines-as-first-runner-up-at-miss-grand-india-2026-1391048-2026-05-13 |archive-date=13 Mayo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> |23 |[[Chennai]] |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesya]] |{{Sortname|Dilza|Salsabila|nolink=1}}<ref name="mgidn2026">{{Cite web |last=Berkat Prima |date=12 Agosto 2026 |title=Hasil Lengkap Ajang Miss Grand Indonesia 2026, Juaranya dari Kepri |trans-title=Complete Results of the Miss Grand Indonesia 2026 Event, the Champion from Riau Islands |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-ajang-miss-grand-indonesia-2026-juaranya-dari-kepri-c1c2-01-l8vsm-6mrhzj |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812045824/http://web.archive.org/screenshot/https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-ajang-miss-grand-indonesia-2026-juaranya-dari-kepri-c1c2-01-l8vsm-6mrhzj |archive-date=12 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |[[Batam]] |- |{{flagicon|IRN}} [[Iran]] |{{Sortname|Nina|Izadpanah|nolink=1}} |24 |[[Teheran]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Patricia|Seward|nolink=1}} |26 |[[Washington (estado)|Vancouver]] |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Anel|Emel|nolink=1}}<ref name="mgkaz2026">{{Cite web |last=Akhmetov |first=Albert |date=5 Disyembre 2025 |title=22-летняя девушка из Шымкента стала Miss Qazaqstan 2025 |trans-title=A 22-year-old girl from Shymkent became Miss Kazakhstan 2025 |url=https://www.inform.kz/ru/22-letnyaya-devushka-iz-shimkenta-stala-miss-qazaqstan-2025-d37599 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121090358/https://www.inform.kz/ru/22-letnyaya-devushka-iz-shimkenta-stala-miss-qazaqstan-2025-d37599 |archive-date=21 Enero 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Kazinform |language=ru}}</ref> |21 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Rufina|Gasanova|nolink=1}} |22 |Kara-Balta |- |{{flagicon|CRC}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{Sortname|Catalina|Murillo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Céspedes |first=Anniel |date=14 Agosto 2026 |title=Catalina Murillo es Miss Grand Costa Rica 2026 y va para India |trans-title=Catalina Murillo is Miss Grand Costa Rica 2026 and is going to India |url=https://trivisioncr.com/estilo-de-vida/catalina-murillo-es-miss-grand-costa-rica-2026-y-va-para-india/ |access-date=22 Agosto 2026 |website=Trivisión Costa Rica |language=es}}</ref> |28 |Heredia |- |{{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{Sortname|Alyanni|Gómez|nolink=1}} |25 |Guanajay |- |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{Sortname|Minshi|Lin|nolink=1}}<ref name="mghkg&mac2026" /> |23 |[[Shenzhen]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Vyan|Trisni|nolink=1}} |22 |Selangor |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |{{Sortname|Natalia|Galea|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Abril 2026 |title=Natalia Galea tirbaħ Miss Grand Malta 2026 biex issa tirrapreżenta lil pajjiżna fl-Indja |trans-title=Natalia Galea wins Miss Grand Malta 2026 and will now represent our country in India. |url=https://one.com.mt/natalia-galea-tirbah-miss-grand-malta-2026-biex-issa-tirraprezenta-lil-pajjizna-fl-indja/ |access-date=22 Agosto 2026 |website=One Malta |language=mt }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |27 |Birkirkara |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{Sortname|Pety|Juárez|nolink=1}}<ref name="mgmex2026">{{Cite web |last=Favela |first=Fernanda |date=7 Agosto 2026 |title=La sinaloense Pety Juárez es coronada Miss Grand México 2026 |trans-title=Pety Juárez from Sinaloa is crowned Miss Grand Mexico 2026 |url=https://oem.com.mx/elsoldesinaloa/gossip/la-sinaloense-pety-juarez-es-coronada-miss-grand-mexico-2026-31468629 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807064851/https://oem.com.mx/elsoldesinaloa/gossip/la-sinaloense-pety-juarez-es-coronada-miss-grand-mexico-2026-31468629 |archive-date=7 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |publisher=El Sol de Sinaloa |language=es}}</ref> |29 |Angostura |- |{{flagdeco|MDA}} [[Moldabya]] |{{Sortname|Regina|Ganzenko|nolink=1}}<ref name="mgmda2026">{{Cite web |date=3 Agosto 2026 |title=Cine este noua Miss Grand Moldova 2026 |trans-title=Who is the new Miss Grand Moldova 2026 |url=https://noi.md/md/showbiz/cine-este-noua-miss-grand-moldova-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805182107/https://noi.md/md/showbiz/cine-este-noua-miss-grand-moldova-2026 |archive-date=5 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=NOI MD |language=ro}}</ref> |24 |[[Chișinău]] |- |{{flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|Christine|Nan Seng|nolink=1}} |20 |Hpakant |- |{{flagdeco|NPL}} [[Nepal]] |{{sortname|Sumnima|Puri|nolink=1}} |23 |Birendranagar |- |{{flagdeco|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Emily|Faulkner|nolink=1}} |22 |Dunedin |- |{{flagdeco|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Uzogheli|Ifeoma|nolink=1}} |21 |[[Lagos]] |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Erica Iren|Vihovde|nolink=1}} |22 |Haugesund |- |{{flagdeco|NLD}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Beau Megan|Goos|nolink=1}} |22 |Groningen |- |{{flagdeco|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |{{Sortname|Micaela|Viveros|nolink=1}}<ref name="mgpry2026">{{Cite web |date=4 Mayo 2026 |title=Coronaron a la nueva Miss Grand [Paraguay] |trans-title=The new Miss Grand [Paraguay] was crowned |url=https://www.cronica.com.py/2026/05/04/coronaron-a-la-nueva-miss-grand/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260504211344/https://www.cronica.com.py/2026/05/04/coronaron-a-la-nueva-miss-grand/ |archive-date=4 Mayo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Cronica |language=es}}</ref> |21 |Pedro Juan Caballero |- |{{flagicon|PHL}} [[Miss Grand Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Angelica|Lopez}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=7 Agosto 2026 |title=Angelica Lopez from Palawan crowned Reina Filipinas Grand International |url=https://entertainment.inquirer.net/679767/angelica-lopez-from-palawan-crowned-reina-filipinas-grand-international |access-date=22 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Bataraza]] |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Milena|Rabelo|nolink=1}} |27 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Axelle|Varin|nolink=1}} |20 |Honfleur |- |{{flagdeco|COG}} [[Republika ng Congo|Republika ng Konggo]] |Roxana Ngouadi |24 |[[Brazzaville]] |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{Sortname|Keitty|Familia|nolink=1}}<ref name="mgdom2026">{{Cite news |last=De Los Santo |first=Elizabeth |date=19 Hulyo 2026 |title=¡Monte Plata tiene reina! Keitty Familia es coronada Miss Grand República Dominicana 2026 |language=es |trans-title=Monte Plata has a queen! Keitty Familia is crowned Miss Grand Dominican Republic 2026 |work=Noticias Telemicro |url=https://ntelemicro.com/monte-plata-tiene-reina-keitty-familia-es-coronada-miss-grand-republica-dominicana-2026/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721020319/https://ntelemicro.com/monte-plata-tiene-reina-keitty-familia-es-coronada-miss-grand-republica-dominicana-2026/ |archive-date=21 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{Sortname|Dominique|Alagia|nolink=1}}<ref name="mgcze2026">{{Cite web |date=23 Mayo 2026 |title=Novou Miss Czech Republic 2026 se stala Lucie Pisková |trans-title=Lucie Pisková became the new Miss Czech Republic 2026 |url=https://tv.nova.cz/porad/miss-czech-republic/clanek/648492-vyhlaseni-miss-czech-republic-2026-sledujte-zive-vitezka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260523234420/https://tv.nova.cz/porad/miss-czech-republic/clanek/648492-vyhlaseni-miss-czech-republic-2026-sledujte-zive-vitezka |archive-date=23 Mayo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Nova.cz |language=cs}}</ref> |21 |[[Praga]] |- |{{flagdeco|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |{{Sortname|Pooja|Ghodekar|nolink=1}}<ref name="mggrb2026">{{Cite web |date=18 Agosto 2026 |title=Pooja Ghodekar, Miss Grand United Kingdom 2026, Joins Newly Crowned British Beauty Queens in Cebu |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/neri-newsbits-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821201855/https://www.sunstar.com.ph/cebu/neri-newsbits-10 |archive-date=21 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=SunStar Cebu |language=en}}</ref> |25 |[[Mumbai]] |- |{{flagdeco|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Charity|Mumba|nolink=1}} |26 |Ndola |- |{{flagdeco|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{Sortname|Adel Caroline|Jusu|nolink=1}} |24 |Pujehun |- |{{flagdeco|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Shelly|Usman|nolink=1}} |27 |Gweru |- |{{flagdeco|SIN}} [[Singapura]] |{{Sortname|Nicole|Bacon|nolink=1}} |23 |[[Singapura]] |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{Sortname|Jihan|Dimack|nolink=1}}<ref name="mgtan2026">{{Cite news |date=9 Agosto 2026 |title=Jihan Dimack crowned Miss Grand Tanzania 2026 |language=en |work=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/jihan-dimack-crowned-miss-grand-tanzania-2026-5551684 |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809095902/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/jihan-dimack-crowned-miss-grand-tanzania-2026-5551684 |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |30 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagdeco|THA}} [[Taylandiya]] |{{Sortname|Patthama|Jitsawat|nolink=1}}<ref name="mgtha2026">{{Cite web |date=28 Marso 2026 |title=ไม่พลิกโผ! 'หนิง ปัทมา' นักร้องลูกทุ่งสาว ฝ่าดราม่า คว้ามงมิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2026 |trans-title=No surprise! 'Ning Patthama', the Thai country singer, overcame the drama to win the Miss Grand Thailand 2026 crown |url=https://www.khaosod.co.th/entertainment/news_10189583 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328232429/https://www.khaosod.co.th/entertainment/news_10189583 |archive-date=28 Marso 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Khaosod |language=th}}</ref> |33 |[[Lalawigan ng Surin|Surin]] |- |{{flagdeco|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{Sortname|Estèe-Mari|Smit|nolink=1}}<ref name="mgzaf2026">{{Cite web |last=Tleane |first=Lebo |title=Estée-Mari Smit Crowned Miss Grand South Africa 2026 |url=https://youthvillage.co.za/2026/06/estee-mari-smit-crowned-miss-grand-south-africa-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627204840/https://youthvillage.co.za/2026/06/estee-mari-smit-crowned-miss-grand-south-africa-2026/ |archive-date=27 Hunyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Youth Village |language=en}}</ref> |18 |Roodepoort |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Lang|Sa|nolink=1}} |28 |[[Seoul]] |- |{{flagdeco|SSD}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Akoi|Arok|nolink=1}} |29 |[[Melbourne]] |- |{{flagdeco|UKR}} [[Ukranya]] |{{Sortname|Maria|Kolotilo|nolink=1}}<ref name="mgukr2026">{{Cite web |date=3 Oktubre 2025 |title=Детский врач из «Охматдета» победила в конкурсе «Королева Украины 2025» |trans-title=Pediatrician from "Okhmatdet" won the "Queen of Ukraine 2025" contest |url=https://www.obozrevatel.com/novosti-obschestvo/detskij-vrach-iz-ohmatdet-pobedila-v-konkurse-koroleva-ukrainyi-2025.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311202254/https://www.obozrevatel.com/novosti-obschestvo/detskij-vrach-iz-ohmatdet-pobedila-v-konkurse-koroleva-ukrainyi-2025.htm |archive-date=11 Marso 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Oboz.ua}}</ref> |24 |[[Kyiv]] |- |{{flagdeco|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{Sortname|Francie|Millan|nolink=1}}<ref name="mgury2026">{{Cite web |date=17 Agosto 2026 |title=Hija de sanduceros, Francie Millan, fue electa Miss Grand Uruguay |trans-title=Francie Millan, daughter of parents from Paysandú, was elected Miss Grand Uruguay |url=https://www.eltelegrafo.com/2026/08/hija-de-sanduceros-francie-millan-fue-electa-miss-grand-uruguay/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260818094906/https://www.eltelegrafo.com/2026/08/hija-de-sanduceros-francie-millan-fue-electa-miss-grand-uruguay/ |archive-date=18 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=El Telégrafo |language=es}}</ref> |24 |[[New Orleans]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [https://missgrandinternational.com Opisyal na website ng Miss Grand International] {{Miss Grand International}} 5837uii566r3pqmtdbfggp7vc09xu5x 2225518 2225498 2026-09-15T05:57:34Z Allyriana000 119761 2225518 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|date=10 Oktubre 2026|venue=MGI Hall, [[Bangkok]], Taylandiya|debuts={{Hlist|Republika ng Konggo}}|returns={{Hlist|Honduras|Iran|Moldabya|Noruwega|Rusya|Sierra Leone|Timog Sudan|Tsile|Ukranya|Urugway}}|before=[[Miss Grand International 2025|2025]]}} Ang '''Miss Grand International 2026''' ang ika-14 na [[Miss Grand International]] pageant, na gaganapin sa Hall sa Bangkok, Taylandiya, sa 10 Oktubre 2026.<ref>{{Cite web |date=4 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International reveals official schedule for 2026 pageant in Thailand |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1001150/miss-grand-international-reveals-official-schedule-for-2026-pageant-in-thailand/story/ |access-date=15 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Kokoronahan ni [[Emma Tiglao]] ng Pilipinas ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kaganapan. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa === Noong 18 Oktubre 2025, sa kasagsagan ng pangwakas na kompetisyon ng [[Miss Grand International 2025]], opisyal na inanunsyo bilang mangungunang bansa ang Indiya para sa taong 2026, at ang pangwakas na kompetisyon ay nakatakdang idaos sa Oktubre 2026, kung saan gaganapin ang mga gawain sa kompetisyon sa tatlong lungsod: [[Jaipur]], [[Agra]], at New Delhi.<ref>{{Cite web |date=18 Oktubre 2025 |title=India será sede del Miss Grand International 2026, que se celebrará en octubre |trans-title=India will host Miss Grand International 2026 in October |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/redes-sociales/india-sera-sede-del-miss-grand-international-2026-que-se-celebrara-en-octubre-nota/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018150621/https://www.eluniverso.com/entretenimiento/redes-sociales/india-sera-sede-del-miss-grand-international-2026-que-se-celebrara-en-octubre-nota/ |archive-date=18 Oktubre 2025 |website=22 Agosto 2026 |publisher=El Universo |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Oktubre 2025 |title=Emma Tiglao gives PH a back-to-back win at Miss Grand International 2025 |language=en |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205071546/https://entertainment.inquirer.net/634219/emma-tiglao-gives-ph-its-back-to-back-win-at-miss-grand-international-2025 |archive-date=5 Pebrero 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Prima |first=Berkat |date=25 Oktubre 2025 |title=India Bakal Jadi Tuan Rumah Miss Grand International 2026, Perdana! |trans-title=India Will Host Miss Grand International 2026 For The First Time! |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/india-bakal-jadi-tuan-rumah-miss-grand-international-2026-perdana-c1c2-01-l8vsm-c9kdmk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205071546/https://www.idntimes.com/men/ladies/india-bakal-jadi-tuan-rumah-miss-grand-international-2026-perdana-c1c2-01-l8vsm-c9kdmk |archive-date=5 Pebrero 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=IDN Times |language=id}}</ref> Ang huling kompetisyon ay nakatakdang gaganapin sa 10 Oktubre 2026. Noong Agosto 2026, inanunsyo ng mga tagapag-ayos na ang Indira Gandhi Arena sa New Delhi, India, ang magiging lugar para sa mga paunang at panghuling mga kompetisyon. Nakatakdang dumating ang mga kalahok sa 18 Setyembre 2026.<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/999907/miss-grand-international-2026-to-take-place-in-india-this-october/story/|title=Miss Grand International 2026 to take place in India this October|date=26 Agosto 2026|work=GMA News|publisher=GMA Network|language=en|quote=India will host the Miss Grand International 2026 pageant in October.|access-date=30 Agosto 2026}}</ref> Gayunpaman, noong 3 Setyembre 2026, inanunsyo ng Miss Grand International Organization na ililipat ang kompetisyon mula sa Indiya patungo sa Taylandiya.<ref>{{cite news |date=3 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International finals ditches India for Thailand |language=en |trans-title=Miss Grand International moves its 2026 finals to Thailand after the India organization fails to fulfill its contractual obligations |work=GMA News Lifestyle |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/137917/miss-grand-international-finals-ditches-india-for-thailand/story |access-date=15 Setyembre 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2026 moved from India to Thailand amid contract issues |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/9/3/miss-grand-international-2026-moved-from-india-to-thailand-amid-contract-issues-1916 |access-date=15 Setyembre 2026 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2026 relocates competition from India to Thailand |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/1000989/miss-grand-international-2026-relocates-competition-from-india-to-thailand/story/ |access-date=15 Setyembre 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Ang desisyon ay kasunod ng hindi pagtupad ng punong-abalang bansa sa mga obligasyon nito sa kontrata at sa hindi pagtugon sa mga pamantayang napagkasunduan kasama ang Miss Grand International.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=4 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2026 moves from India to Thailand |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2026/09/04/2554043/miss-grand-international-2026-moves-india-thailand |access-date=15 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=3 Setyembre 2026 |title=India no longer hosting Miss Grand International 2026 finals in October |url=https://entertainment.inquirer.net/682576/india-no-longer-hosting-miss-grand-international-2026-finals-in-october |access-date=15 Setyembre 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=3 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2026 Moves from India to Thailand: Host Country Change, New Dates and Details |url=https://tribune.net.ph/2026/09/03/miss-grand-international-2026-moves-competition-from-india-to-thailand |access-date=15 Setyembre 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref> Itinakda sa kasunduan ang mga pamantayang "five-star" para sa parehong serbisyo at produksyon sa kabuuan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Serato |first=Arniel C. |date=3 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2026 relocated from India to Thailand |url=https://www.pep.ph/news/local/193670/miss-grand-international-2026-thailand-from-india-a718-20260903 |access-date=15 Setyembre 2026 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=3 Setyembre 2026 |title=เฉลยสาเหตุ MGI ยกเลิกเจ้าภาพอินเดีย ย้าย Miss Grand International 2026 กลับมาจัดที่ไทย |trans-title=Reason revealed: MGI cancels India as host and moves Miss Grand International 2026 back to Thailand |url=https://www.thebangkokinsight.com/news/lifestyle/entertainment/1692445/ |access-date=15 Setyembre 2026 |website=The Bangkok Insight |language=th}}</ref> Matapos ang mga talakayan at pagsisikap na lutasin ang mga suliranin, ipinahayag ng Miss Grand International Organization na hindi natugunan ang mga kinakailangang pamantayan, kaya itinigil nito ang mga gawain sa Indiya at inilipat ang patimpalak sa Taylandiya.<ref>{{cite news |date=3 Setyembre 2026 |title=Miss Grand International 2026 hủy tổ chức ở Ấn Độ, dời toàn bộ lịch trình sang Thái Lan |language=vi |trans-title=Miss Grand International 2026 cancels its India events and moves the entire competition schedule to Thailand |work=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/th/miss-grand-international-2026-huy-to-chuc-o-an-do-doi-toan-bo-lich-trinh-sang-thai-lan |access-date=15 Setyembre 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === Sa mga kandidatang itinalaga noong Agosto 2026, limang kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata. Pinalitan ni Lang Sa si Hyun-jin Kim bilang kinatawan ng Timog Korea sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite news |last=원 |first=용길 |date=23 Hulyo 2026 |title=2026 미스 인터내셔널·그랜드 코리아 성료···"K-뷰티 사절단 탄생" |language=ko |trans-title=2026 Miss International & Grand Korea Successfully Conclude... "K-Beauty Ambassadors Born" |work=Seoul Finance |url=https://www.seoulfn.com/news/articleView.html?idxno=633905 |access-date=22 Agosto 2026}}</ref> Lalahok dapat si Rebecca Attiogbe bilang kinatawan ng Gana sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Panassa |first=Abidé |date=21 Agosto 2025 |title=Rebecca Attiogbe, la Togolaise sacrée Miss Grand Ghana 2026 |trans-title=Rebecca Attiogbe, the Togolese crowned Miss Grand Ghana 2026 |url=https://actulome.com/rebecca-attiogbe-la-togolaise-miss-grand-ghana-2026/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251020090524/https://actulome.com/rebecca-attiogbe-la-togolaise-miss-grand-ghana-2026/ |archive-date=20 Oktubre 2025 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Actu Lomé |language=fr}}</ref> Gayunpaman, dahil sa pagbabago ng prangkisa sa bansang iyon, hindi makakalahok si Attiogbe sa patimpalak, at itinalaga ng bagong may-ari ng prangkisa si Adelaide Somuah Twum bilang kinatawan ng Gana. Pinalitan ng ''first runner-up'' ng Miss Grand USA 2026 na si Victoria Oluwakotanmi ang orihinal na nagwagi na si Mekyla Li, dahil sa paglabag nito sa kaniyang kontrata.<ref name="deth2026">{{cite web |author=Fernando |first=Jefferson |date=20 Agosto 2026 |title=Miss Grand USA ends Mekayla Li’s reign ahead of 2026 international pageant |url=https://tribune.net.ph/2026/08/20/miss-grand-usa-ends-mekayla-lis-reign-ahead-of-2026-international-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820120713/http://web.archive.org/screenshot/https://tribune.net.ph/2026/08/20/miss-grand-usa-ends-mekayla-lis-reign-ahead-of-2026-international-pageant |archive-date=20 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang bansang Republika ng Konggo. Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Timog Sudan na huling sumali noong 2017; Moldabya, Noruwega at Sierra Leone na huling sumali noong 2018; Iran at Urugway na huling sumali noong noong 2020; Ukranya na huling sumali noong 2023; at ang Honduras, Rusya, at Tsile na huling sumali noong [[Miss Grand International 2024|2024.]] Bumitiw si Matangaro Tarabay ng Kapuluang Cook sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Melina Etches |date=3 Nobyembre 2025 |title=Spectacular finale for Miss Cook Islands 2025: High-value prizes for the top three winners |url=https://www.cookislandsnews.com/internal/national/local/culture/entertainment-national/spectacular-finale-for-miss-cook-islands-2025-high-value-prizes-for-the-top-three-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260205071546/https://www.cookislandsnews.com/internal/national/local/culture/entertainment-national/spectacular-finale-for-miss-cook-islands-2025-high-value-prizes-for-the-top-three-winners/ |archive-date=5 Pebrero 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Cook Islands News |language=en}}</ref> == Mga kandidata == Nakumpirma na ang mga sumusunod na kalahok. {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagdeco|ALB}} [[Albanya]] |{{Sortname|Sara|Shehu|nolink=1}}<ref name="mgalb2026">{{Cite web |date=9 Pebrero 2026 |title=Sara Shehu, fituese e Miss Grand Albania 2026 |trans-title=Sara Shehu, winner of Miss Grand Albania 2026 |url=https://shqiperiapost.com/sara-shehu-fituese-e-miss-grand-albania-2026/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311201318/https://shqiperiapost.com/sara-shehu-fituese-e-miss-grand-albania-2026/ |archive-date=11 Marso 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Shqipëria Post |language=sq}}</ref> |22 |[[Tirana]] |- |{{Flag icon|AUS}} [[Australya]] |{{Sortname|Cat Jane|Shepherd|nolink=1}} |26 |[[Perth]] |- |{{Flag icon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{Sortname|Anonna |Fatima|nolink=1}} |25 |Jashore |- |{{Flag icon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{Sortname|Marlène-Kany|Kouassi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Youant |first=Christ-Asaph |date=24 Agosto 2026 |title=Miss grand international 2026: Marlene Kouassi annonce sa candidature à la grande finale le 10 octobre en Inde |trans-title=Miss Grand International 2026: Marlene Kouassi announces her candidacy for the grand final on October 10th in India |url=https://quoideneuf.info/ |access-date=24 Agosto 2026 |website=Quoideneuf |language=fr}}</ref> |27 |Aboisso |- |{{flagdeco|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{Sortname|Lady Di|Mosquera|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=30 Abril 2026 |title=Lady Di Mosquera is Miss Grand Venezuela 2026 |url=https://en.ultimasnoticias.com.ve/chevere/Lady-Di-Mosquera-is-Miss-Grand-Venezuela-2026/ |access-date=22 Agosto 2026 |website=Últimas Noticias |language=en}}</ref> |26 |Carora |- |{{flagdeco|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{Sortname|Emoura|Phạm|nolink=1}}<ref name="mgvnm2026">{{Cite news |date=1 Agosto 2026 |title=Emoura Phạm trở thành tân Miss Grand Vietnam 2026, đại diện Việt Nam tại đấu trường quốc tế |language=vi |trans-title=Emoura Phạm crowned Miss Grand Vietnam 2026, to represent Vietnam on the international stage |publisher=Thanh Niên |url=https://thanhnien.vn/nguoi-dep-lai-viet-anh-emoura-pham-dang-quang-miss-grand-vietnam-2026-185260731202437991.htm |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821202040/https://thanhnien.vn/nguoi-dep-lai-viet-anh-emoura-pham-dang-quang-miss-grand-vietnam-2026-185260731202437991.htm |archive-date=21 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Lungsod Ho Chi Minh]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brasil]] |{{Sortname|Paula|Assunção|nolink=1}}<ref name="mgbra2026">{{Cite web |date=25 Hulyo 2026 |title=Paula Assunção é confirmada como Miss Grand Brasil 2026 após indicação oficial |trans-title=Paula Assunção is confirmed as Miss Grand Brazil 2026 after official nomination. |url=https://correiodosmunicipios-al.com.br/geral/2026/07/25/194598-paula-assuncao-e-confirmada-como-miss-grand-brasil-2026-apos-indicacao-oficial |archive-url=https://web.archive.org/web/20260725200109/https://correiodosmunicipios-al.com.br/geral/2026/07/25/194598-paula-assuncao-e-confirmada-como-miss-grand-brasil-2026-apos-indicacao-oficial |archive-date=25 Hulyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Correio dos Municípios |language=pt-br}}</ref> |33 |Foz do Iguaçu |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Kaithlyn|da Rocha|nolink=1}} |27 |Cochabamba |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |{{sortname|Sara|Gouda|nolink=1}} |29 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |{{Sortname|Shyare|Andrade|nolink=1}}<ref name="mgecu2026">{{Cite web |last=Hidalgo |first=Kevin |date=16 Agosto 2026 |title=Shyare Andrade, srta Manabí, representará a Ecuador en el Miss Grand International |trans-title=Shyare Andrade, Miss Manabí, will represent Ecuador at Miss Grand International |url=https://www.vistazo.com/entretenimiento/2026-08-16-shyare-andrade-representara-ecuador-missgrand-international-BG11170919 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260817194508/https://www.vistazo.com/entretenimiento/2026-08-16-shyare-andrade-representara-ecuador-missgrand-international-BG11170919 |archive-date=17 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Vistazo |language=es}}</ref> |23 |Portoviejo |- |{{flagicon|SLV}} [[El Salvador]] |{{Sortname|Valeria|Amaya|nolink=1}}<ref name="mgslv2026">{{Cite web |last=Serrano |first=Oscar |date=12 Hulyo 2026 |title=¿Quién es Valeria Amaya, la nueva Miss Grand El Salvador 2026? |trans-title=Who is Valeria Amaya, the new Miss Grand El Salvador 2026? |url=https://xpot.sv/quien-es-valeria-amaya-la-nueva-miss-grand-el-salvador-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260712173214/https://xpot.sv/quien-es-valeria-amaya-la-nueva-miss-grand-el-salvador-2026/ |archive-date=12 Hulyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Xpot |language=es}}</ref> |19 |Santa Tecla |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |{{Sortname|Viktória|Kloknerová|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Korem |first=Kristián |date=10 Hulyo 2026 |title=Rodáčka z Pezinka Viktória Kloknerová mieri po titule do Indie |trans-title=Viktória Kloknerová, a native of Pezinok, is heading to India after winning the title |url=https://www.bratislavak.sk/clanky/14423/slovenku-caka-svetove-finale-v-indii-viktoria-kloknerova-z-pezinka-ziskala-prestizny-titul-miss-grand |access-date=22 Agosto 2026 |website=Bratislavak.sk |language=sk}}</ref> |21 |Pezinok |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{Sortname|Alba María|Ruiz|nolink=1}}<ref name="mgesp2026">{{Cite web |date=14 Hunyo 2026 |title=La belleza jiennense triunfa en el Miss Grand Spain |trans-title=The beauty from Jaén triumphs in Miss Grand Spain |url=https://www.diariojaen.es/cultura/la-belleza-jiennense-triunfa-en-el-miss-grand-spain-GB11459539 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260616032146/https://www.diariojaen.es/cultura/la-belleza-jiennense-triunfa-en-el-miss-grand-spain-GB11459539 |archive-date=16 Hunyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Diario Jaén |language=es}}</ref> |22 |Baeza |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |{{Sortname|Victoria|Oluwakotanmi|nolink=1}}<ref name="mgusa2026">{{Cite web |last=Serato |first=Arniel C. |date=21 Agosto 2026 |title=Victoria Oluwakotanmi officially becomes Miss Grand USA 2026 |url=https://www.pep.ph/news/foreign/193507/victoria-oluwakotanmi-declared-miss-grand-usa-2026-a718-20260821 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821201558/https://www.pep.ph/news/foreign/193507/victoria-oluwakotanmi-declared-miss-grand-usa-2026-a718-20260821 |archive-date=21 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Philippine Entertainment Portal |language=en}}</ref> |25 |[[San Antonio, Texas|San Antonio]] |- |{{flagicon|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{Sortname|Adelaide|Somuah|nolink=1}} |29 |[[Accra]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{Sortname|Ximena|Carrillo|nolink=1}}<ref name="mggtm2026">{{Cite news |last=Acevedo Rivas |first=Josue David |date=14 Hunyo 2026 |title=Quién fueron las ganadoras del Miss Guatemala Contest 2026 |language=es |trans-title=Who were the winners of the Miss Guatemala Contest 2026? |work=Agencia Guatemalteca de Noticias |url=https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615074054/https://agn.gt/quien-fueron-las-ganadoras-del-miss-guatemala-contest-2026/ |archive-date=15 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{Sortname|Simone|Gardner|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Attorney Simone Gardner ready to represent Ja in India |url=http://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260708/attorney-simone-gardner-ready-represent-ja-india |access-date=22 Agosto 2026 |website=The Gleaner |language=en}}</ref> |30 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |{{Sortname|Sara|Chiba|nolink=1}}<ref name="mgjpn2026">{{Cite web |date=14 Agosto 2026 |title=ミス・グランド・ジャパン2026、日本代表に千葉サラが決定！世界大会で「伝説に残る結果」を目指す |trans-title=Sara Chiba has been selected as Miss Grand Japan 2026's representative for Japan! She aims for a "legendary result" at the world competition. |url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000026.000088844.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20260814191939/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000026.000088844.html |archive-date=14 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=PR Times |language=ja}}</ref> |21 |[[Higashiura, Aichi|Higashiura]] |- |{{flagicon|GEO}} [[Heorhiya]] |{{sortname|Ioanna|Shervashidze|nolink=1}} |18 |[[Tbilisi]] |- |{{flagdeco|HON}} [[Honduras]] |{{Sortname|Emely|Alemán|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=14 Enero 2026 |title=Emely Alemán, la bella Miss Grand Honduras 2026 |trans-title=Emely Alemán, the beautiful Miss Grand Honduras 2026 |url=https://www.laprensa.hn/fotogalerias/farandula/emely-aleman-bella-miss-grand-honduras-2026-MA28931580 |access-date=22 Agosto 2026 |website=La Prensa |language=es-HN}}</ref> |27 |Catacamas |- |{{flag|Hong Kong}} |{{Sortname|Xuebing|Liu|nolink=1}}<ref name="mghkg&mac2026">{{Cite web |date=6 Mayo 2026 |title=2026 万国小姐港澳总决赛落幕，林旻诗斩获双冠剑指国际总决赛 |trans-title=The 2026 Miss Grand Hong Kong & Macau pageant concluded, with Lin Minshi winning two crowns and setting her sights on the international finals. |url=https://cj.sina.com.cn/articles/view/5903074834/15fd9c61200101h6ys |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260603004540/https://cj.sina.com.cn/articles/view/5903074834/15fd9c61200101h6ys |archive-date=3 Hunyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Sina.com.cn |language=zh}}</ref> |27 |Kowloon |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{Sortname|Lakshita|Thilagaraj|nolink=1}}<ref name="mgind2026">{{Cite web |date=13 Mayo 2026 |title=Assam's Mrigashree Baruah shines as first runner-up at Miss Grand India 2026 |url=https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assams-mrigashree-baruah-shines-as-first-runner-up-at-miss-grand-india-2026-1391048-2026-05-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513124610/https://www.indiatodayne.in/entertainment/story/assams-mrigashree-baruah-shines-as-first-runner-up-at-miss-grand-india-2026-1391048-2026-05-13 |archive-date=13 Mayo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=India Today |language=en}}</ref> |23 |[[Chennai]] |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesya]] |{{Sortname|Dilza|Salsabila|nolink=1}}<ref name="mgidn2026">{{Cite web |last=Berkat Prima |date=12 Agosto 2026 |title=Hasil Lengkap Ajang Miss Grand Indonesia 2026, Juaranya dari Kepri |trans-title=Complete Results of the Miss Grand Indonesia 2026 Event, the Champion from Riau Islands |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-ajang-miss-grand-indonesia-2026-juaranya-dari-kepri-c1c2-01-l8vsm-6mrhzj |archive-url=https://web.archive.org/web/20260812045824/http://web.archive.org/screenshot/https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-ajang-miss-grand-indonesia-2026-juaranya-dari-kepri-c1c2-01-l8vsm-6mrhzj |archive-date=12 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=IDN Times |language=id}}</ref> |25 |[[Batam]] |- |{{flagicon|IRN}} [[Iran]] |{{Sortname|Nina|Izadpanah|nolink=1}} |24 |[[Teheran]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Patricia|Seward|nolink=1}} |26 |[[Washington (estado)|Vancouver]] |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{Sortname|Anel|Emel|nolink=1}}<ref name="mgkaz2026">{{Cite web |last=Akhmetov |first=Albert |date=5 Disyembre 2025 |title=22-летняя девушка из Шымкента стала Miss Qazaqstan 2025 |trans-title=A 22-year-old girl from Shymkent became Miss Kazakhstan 2025 |url=https://www.inform.kz/ru/22-letnyaya-devushka-iz-shimkenta-stala-miss-qazaqstan-2025-d37599 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260121090358/https://www.inform.kz/ru/22-letnyaya-devushka-iz-shimkenta-stala-miss-qazaqstan-2025-d37599 |archive-date=21 Enero 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Kazinform |language=ru}}</ref> |21 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|KGZ}} [[Kirgistan]] |{{sortname|Rufina|Gasanova|nolink=1}} |22 |Kara-Balta |- |{{flagicon|CRC}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |{{Sortname|Catalina|Murillo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Céspedes |first=Anniel |date=14 Agosto 2026 |title=Catalina Murillo es Miss Grand Costa Rica 2026 y va para India |trans-title=Catalina Murillo is Miss Grand Costa Rica 2026 and is going to India |url=https://trivisioncr.com/estilo-de-vida/catalina-murillo-es-miss-grand-costa-rica-2026-y-va-para-india/ |access-date=22 Agosto 2026 |website=Trivisión Costa Rica |language=es}}</ref> |28 |Heredia |- |{{flagicon|CUB}} [[Cuba|Kuba]] |{{Sortname|Alyanni|Gómez|nolink=1}} |25 |Guanajay |- |{{flagicon|MAC}} [[Macau|Makaw]] |{{Sortname|Minshi|Lin|nolink=1}}<ref name="mghkg&mac2026" /> |23 |[[Shenzhen]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Vyan|Trisni|nolink=1}} |22 |Selangor |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |{{Sortname|Natalia|Galea|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Abril 2026 |title=Natalia Galea tirbaħ Miss Grand Malta 2026 biex issa tirrapreżenta lil pajjiżna fl-Indja |trans-title=Natalia Galea wins Miss Grand Malta 2026 and will now represent our country in India. |url=https://one.com.mt/natalia-galea-tirbah-miss-grand-malta-2026-biex-issa-tirraprezenta-lil-pajjizna-fl-indja/ |access-date=22 Agosto 2026 |website=One Malta |language=mt }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |27 |Birkirkara |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{Sortname|Pety|Juárez|nolink=1}}<ref name="mgmex2026">{{Cite web |last=Favela |first=Fernanda |date=7 Agosto 2026 |title=La sinaloense Pety Juárez es coronada Miss Grand México 2026 |trans-title=Pety Juárez from Sinaloa is crowned Miss Grand Mexico 2026 |url=https://oem.com.mx/elsoldesinaloa/gossip/la-sinaloense-pety-juarez-es-coronada-miss-grand-mexico-2026-31468629 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807064851/https://oem.com.mx/elsoldesinaloa/gossip/la-sinaloense-pety-juarez-es-coronada-miss-grand-mexico-2026-31468629 |archive-date=7 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |publisher=El Sol de Sinaloa |language=es}}</ref> |29 |Angostura |- |{{flagdeco|MDA}} [[Moldabya]] |{{Sortname|Regina|Ganzenko|nolink=1}}<ref name="mgmda2026">{{Cite web |date=3 Agosto 2026 |title=Cine este noua Miss Grand Moldova 2026 |trans-title=Who is the new Miss Grand Moldova 2026 |url=https://noi.md/md/showbiz/cine-este-noua-miss-grand-moldova-2026 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260805182107/https://noi.md/md/showbiz/cine-este-noua-miss-grand-moldova-2026 |archive-date=5 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=NOI MD |language=ro}}</ref> |24 |[[Chișinău]] |- |{{flagdeco|MMR}} [[Myanmar]] |{{sortname|Christine|Nan Seng|nolink=1}} |20 |Hpakant |- |{{flagdeco|NPL}} [[Nepal]] |{{sortname|Sumnima|Puri|nolink=1}} |23 |Birendranagar |- |{{flagdeco|NZL}} [[Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Emily|Faulkner|nolink=1}} |22 |Dunedin |- |{{flagdeco|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Uzogheli|Ifeoma|nolink=1}} |21 |[[Lagos]] |- |{{flagdeco|NOR}} [[Noruwega]] |{{sortname|Erica Iren|Vihovde|nolink=1}} |22 |Haugesund |- |{{flagdeco|NLD}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Beau Megan|Goos|nolink=1}} |22 |Groningen |- |{{flagdeco|PRY}} [[Paraguay|Paragway]] |{{Sortname|Micaela|Viveros|nolink=1}}<ref name="mgpry2026">{{Cite web |date=4 Mayo 2026 |title=Coronaron a la nueva Miss Grand [Paraguay] |trans-title=The new Miss Grand [Paraguay] was crowned |url=https://www.cronica.com.py/2026/05/04/coronaron-a-la-nueva-miss-grand/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260504211344/https://www.cronica.com.py/2026/05/04/coronaron-a-la-nueva-miss-grand/ |archive-date=4 Mayo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Cronica |language=es}}</ref> |21 |Pedro Juan Caballero |- |{{flagicon|PHL}} [[Miss Grand Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Angelica|Lopez}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=7 Agosto 2026 |title=Angelica Lopez from Palawan crowned Reina Filipinas Grand International |url=https://entertainment.inquirer.net/679767/angelica-lopez-from-palawan-crowned-reina-filipinas-grand-international |access-date=22 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Bataraza]] |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Milena|Rabelo|nolink=1}} |27 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Axelle|Varin|nolink=1}} |20 |Honfleur |- |{{flagdeco|COG}} [[Republika ng Congo|Republika ng Konggo]] |Roxana Ngouadi |24 |[[Brazzaville]] |- |{{flagdeco|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{Sortname|Keitty|Familia|nolink=1}}<ref name="mgdom2026">{{Cite news |last=De Los Santo |first=Elizabeth |date=19 Hulyo 2026 |title=¡Monte Plata tiene reina! Keitty Familia es coronada Miss Grand República Dominicana 2026 |language=es |trans-title=Monte Plata has a queen! Keitty Familia is crowned Miss Grand Dominican Republic 2026 |work=Noticias Telemicro |url=https://ntelemicro.com/monte-plata-tiene-reina-keitty-familia-es-coronada-miss-grand-republica-dominicana-2026/ |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260721020319/https://ntelemicro.com/monte-plata-tiene-reina-keitty-familia-es-coronada-miss-grand-republica-dominicana-2026/ |archive-date=21 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagdeco|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{Sortname|Dominique|Alagia|nolink=1}}<ref name="mgcze2026">{{Cite web |date=23 Mayo 2026 |title=Novou Miss Czech Republic 2026 se stala Lucie Pisková |trans-title=Lucie Pisková became the new Miss Czech Republic 2026 |url=https://tv.nova.cz/porad/miss-czech-republic/clanek/648492-vyhlaseni-miss-czech-republic-2026-sledujte-zive-vitezka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260523234420/https://tv.nova.cz/porad/miss-czech-republic/clanek/648492-vyhlaseni-miss-czech-republic-2026-sledujte-zive-vitezka |archive-date=23 Mayo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Nova.cz |language=cs}}</ref> |21 |[[Praga]] |- |{{flagdeco|GBR}} [[United Kingdom|Reyno Unido]] |{{Sortname|Pooja|Ghodekar|nolink=1}}<ref name="mggrb2026">{{Cite web |date=18 Agosto 2026 |title=Pooja Ghodekar, Miss Grand United Kingdom 2026, Joins Newly Crowned British Beauty Queens in Cebu |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/neri-newsbits-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260821201855/https://www.sunstar.com.ph/cebu/neri-newsbits-10 |archive-date=21 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=SunStar Cebu |language=en}}</ref> |25 |[[Mumbai]] |- |{{flagdeco|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Charity|Mumba|nolink=1}} |26 |Ndola |- |{{flagdeco|SLE}} [[Sierra Leone]] |{{Sortname|Adel Caroline|Jusu|nolink=1}} |24 |Pujehun |- |{{flagdeco|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Shelly|Usman|nolink=1}} |27 |Gweru |- |{{flagdeco|SIN}} [[Singapura]] |{{Sortname|Nicole|Bacon|nolink=1}} |23 |[[Singapura]] |- |{{flagdeco|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{Sortname|Jihan|Dimack|nolink=1}}<ref name="mgtan2026">{{Cite news |date=9 Agosto 2026 |title=Jihan Dimack crowned Miss Grand Tanzania 2026 |language=en |work=The Citizen |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/jihan-dimack-crowned-miss-grand-tanzania-2026-5551684 |url-status=live |access-date=22 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809095902/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/news/entertainment/jihan-dimack-crowned-miss-grand-tanzania-2026-5551684 |archive-date=9 Agosto 2026}}</ref> |30 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagdeco|THA}} [[Taylandiya]] |{{Sortname|Patthama|Jitsawat|nolink=1}}<ref name="mgtha2026">{{Cite web |date=28 Marso 2026 |title=ไม่พลิกโผ! 'หนิง ปัทมา' นักร้องลูกทุ่งสาว ฝ่าดราม่า คว้ามงมิสแกรนด์ไทยแลนด์ 2026 |trans-title=No surprise! 'Ning Patthama', the Thai country singer, overcame the drama to win the Miss Grand Thailand 2026 crown |url=https://www.khaosod.co.th/entertainment/news_10189583 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328232429/https://www.khaosod.co.th/entertainment/news_10189583 |archive-date=28 Marso 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Khaosod |language=th}}</ref> |33 |[[Lalawigan ng Surin|Surin]] |- |{{flagdeco|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{Sortname|Estèe-Mari|Smit|nolink=1}}<ref name="mgzaf2026">{{Cite web |last=Tleane |first=Lebo |title=Estée-Mari Smit Crowned Miss Grand South Africa 2026 |url=https://youthvillage.co.za/2026/06/estee-mari-smit-crowned-miss-grand-south-africa-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260627204840/https://youthvillage.co.za/2026/06/estee-mari-smit-crowned-miss-grand-south-africa-2026/ |archive-date=27 Hunyo 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Youth Village |language=en}}</ref> |18 |Roodepoort |- |{{flagdeco|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Lang|Sa|nolink=1}} |28 |[[Seoul]] |- |{{flagdeco|SSD}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Akoi|Arok|nolink=1}} |29 |[[Melbourne]] |- |{{flagdeco|UKR}} [[Ukranya]] |{{Sortname|Maria|Kolotilo|nolink=1}}<ref name="mgukr2026">{{Cite web |date=3 Oktubre 2025 |title=Детский врач из «Охматдета» победила в конкурсе «Королева Украины 2025» |trans-title=Pediatrician from "Okhmatdet" won the "Queen of Ukraine 2025" contest |url=https://www.obozrevatel.com/novosti-obschestvo/detskij-vrach-iz-ohmatdet-pobedila-v-konkurse-koroleva-ukrainyi-2025.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311202254/https://www.obozrevatel.com/novosti-obschestvo/detskij-vrach-iz-ohmatdet-pobedila-v-konkurse-koroleva-ukrainyi-2025.htm |archive-date=11 Marso 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=Oboz.ua}}</ref> |24 |[[Kyiv]] |- |{{flagdeco|URU}} [[Uruguay|Urugway]] |{{Sortname|Francie|Millan|nolink=1}}<ref name="mgury2026">{{Cite web |date=17 Agosto 2026 |title=Hija de sanduceros, Francie Millan, fue electa Miss Grand Uruguay |trans-title=Francie Millan, daughter of parents from Paysandú, was elected Miss Grand Uruguay |url=https://www.eltelegrafo.com/2026/08/hija-de-sanduceros-francie-millan-fue-electa-miss-grand-uruguay/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260818094906/https://www.eltelegrafo.com/2026/08/hija-de-sanduceros-francie-millan-fue-electa-miss-grand-uruguay/ |archive-date=18 Agosto 2026 |access-date=22 Agosto 2026 |website=El Telégrafo |language=es}}</ref> |24 |[[New Orleans]] |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Panlabas na kawing == * [https://missgrandinternational.com Opisyal na website ng Miss Grand International] {{Miss Grand International}} oi0tzft7o7x2khicp1jvnuttsvlh37r 0 339696 2225366 2026-09-14T12:31:37Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Athena]] sa [[Atena]] 2225366 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Atena]] tix06zyllp2j6lr02nq9giri8lf7prt 0 339698 2225372 2026-09-14T12:36:50Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Dionysus]] sa [[Dionisio]] 2225372 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 2225374 2225372 2026-09-14T12:44:22Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374413203|Dionysus]]" 2225374 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Greek|name=Dionysus{{pb}}<small>Bacchus</small>|image=Dionysos Louvre Ma87 n2.jpg|caption=[[Ancient Roman sculpture|Second-century Roman statue]] of Dionysus, after a [[Hellenistic art#Sculpture|Hellenistic model]] (ex-coll. [[Cardinal Richelieu]], [[Louvre]])<ref>Another variant, from the Spanish royal collection, is at the [[Museo del Prado]], Madrid: [[:File:Dioniso del tipo Madrid-Varese (M. Prado) 01.jpg|illustration]].</ref>|god_of=God of wine, vegetation, fertility, [[festivity]], ritual madness, [[religious ecstasy]], and [[theatre]]|member_of=the [[Twelve Olympians]]|abode=[[Mount Olympus]]|animals=Bull, [[Panther (legendary creature)|panther]], tiger or lion, goat, snake, leopard, fox|symbol=[[Thyrsus]], grapevine, ivy, [[Comedy and tragedy masks|theatrical masks]], phallus, fox-fur robes|festivals=[[Bacchanalia]] (Roman), [[Dionysia]]|parents=[[Zeus]] and [[Semele]]|roman_equivalent=[[Liber]]|equivalent1_type=Egyptian|equivalent1=[[Osiris]]|spouse=[[Ariadne]]}}{{Contains special characters}}Sa sinaunang relihiyon at [[Mitolohiyang Griyego|mito]] ng Griyego, si '''Dionisio''' o '''Dionysus''' {{IPAc-en|d|aɪ|.|ə|ˈ|n|aɪ|.|s|ə|s}}; {{Langx|grc|[[wikt:Διόνυσος|Διόνυσος]]}} {{Transliteration|grc|Diónysos}}) ay ang diyos ng paggawa ng alak, mga taniman ng ubas, mga prutas, mga halaman, pagkamayabong, [[kapistahan]], kabaliwan, ritwal na kabaliwan, [[relihiyosong kaligayahan]], at [[Tanghalan|teatro]].<ref>Hedreen, Guy Michael. ''Silens in Attic Black-figure Vase-painting: Myth and Performance''. University of Michigan Press. 1992. {{ISBN|9780472102952}}. p. 1</ref><ref>James, Edwin Oliver. ''The Tree of Life: An Archaeological Study''. Brill Publications. 1966. p. 234. {{ISBN|9789004016125}}</ref> Kilala rin '''siya''' {{IPAc-en|ˈ|b|æ|k|ə|s}} {{IPAc-en|ˈ|b|ɑː|k|ə|s}} {{Langx|grc|[[wikt:Βάκχος|Βάκχος]]}} {{Transliteration|grc|Bacchos}}) ng mga Griyego (isang pangalang kalaunan ay ginamit ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]]) para sa isang kaguluhan na sinasabing dulot niya na tinatawag na ''baccheia''.<ref>In Greek "both votary and god are called Bacchus". Burkert, p. 162. For the initiate as Bacchus, see [[Euripides]], ''[[Bacchae]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0006.tlg017.perseus-eng1:476-518 491]. For the god, who alone is ''Dionysus'', see [[Sophocles]], ''[[Oedipus Rex]]'' 211 and Euripides, ''Hippolytus'' 560.</ref> Ang kaniyang alak, musika, at masayang sayaw ay itinuturing na nagpapalaya sa kaniyang mga tagasunod mula sa takot at pag-aalala, at nagpapahina sa mapang-aping pagpigil ng mga makapangyarihan.<ref>{{Cite book |last=Csapo |first=Eric |title=Theologies of Ancient Greek Religion |date=3 August 2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-71521-5 |editor-last=Eidinow |editor-first=Esther |location=New York |pages=118 |language=en |chapter=The 'Theology' of the Dionysia and Old Comedy |chapter-url=https://books.google.com/books?id=wzj7DAAAQBAJ&pg=PP1}}</ref> Ang kaniyang ''thyrsus'', isang setro na gawa sa tangkay ng haras, na minsan ay nababalutan ng galamay-amo at tinutuloan ng pulot-pukyutan, ay isang mapagbigay na wand at isang sandata na ginagamit upang puksain ang mga sumasalungat sa kanyang [[Kulto ni Dionisio|kulto]] at sa mga kalayaang kanyang kinakatawan.<ref>Olszewski, E. (2019). [https://www.amphilsoc.org/sites/default/files/2020-03/attachments/Olszewski.pdf Dionysus’s enigmatic thyrsus]. ''Proceedings of the American Philosophical Society'', ''163''(2), 153–173.</ref> Ang mga nakibahagi sa kaniyang mga misteryo ay pinaniniwalaang sinasapian at binigyang-kapangyarihan ng diyos mismo.<ref>Sutton, p. 2, mentions Dionysus as The Liberator in relation to the city [[Dionysia]] festivals. In [[Euripides]], ''[[Bacchae]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0006.tlg017.perseus-eng1:370-385 379–385]: "He holds this office, to join in dances, [380] to laugh with the flute, and to bring an end to cares, whenever the delight of the grape comes at the feasts of the gods, and in ivy-bearing banquets the goblet sheds sleep over men."</ref> Hindi tiyak ang kaniyang pinagmulan, at ang kaniyang mga kulto ay nagkaroon ng iba't ibang anyo. Ayon sa kaugalian, ang kulto ni Dionysus ay sinasabing nagmula sa Asia Minor at ipinakilala sa mga Griyego sa pamamagitan ng [[Tracia]]{{r|rhogm|p=165}}{{r|rhogm|p=165}} Ngunit, ang kanyang pangalan ay nabanggit sa mga Linear B tablet mula sa Pylos; kaya, maaaring siya ay nagmula sa Micenas.<ref>Thomas McEvilley, ''The Shape of Ancient Thought'', Allsworth press, 2002, pp. 118–121. [https://books.google.com/books?id=vTfm8KHn900C&pg=PA118 Google Books preview]</ref> Sa [[Orfismo]], siya ay anak nina [[Zeus]] at [[Persephone]] sa iba't ibang paraan; isang aspeto ng chthonic o underworld ni Zeus; o ang anak nina Zeus at ng mortal na si Semele na dalawang beses ipinanganak.{{r|rhogm|p=163}} Kinikilala siya ng mga [[Mga misteryong Eleusino|Misteryong Eleusino]] kay [[Iacchus]], ang anak o asawa ni [[Demeter]]. Karamihan sa mga salaysay ay nagsasabing siya ay ipinanganak sa Tracia, naglakbay sa ibang bansa, at dumating sa Greece bilang isang dayuhan. Ang kaniyang katangian ng "pagiging dayuhan" bilang isang dumarating na diyos-tagalabas ay maaaring likas at mahalaga sa kaniyang mga kulto, dahil siya ay isang diyos ng [[Teopanya|epipaniya]], na minsan ay tinatawag na "ang diyos na dumarating".<ref>Rosemarie Taylor-Perry, 2003. ''The God Who Comes: Dionysian Mysteries Revisited''. Algora Press.</ref> == Mga tala ==   == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Dionysos}} * {{Wiktionary-inline|Dionysus}} * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-000104 The Warburg Institute Iconographic Database (ca 2000 images of Bacchus)] {{Twelve Olympians}}{{Mga diyos ng Mitolohiyang Griyego}}{{Ancient Greek religion and mythology}}{{Dacia topics}} [[Kategorya:Mga diyos ng mundong ilalim]] [[Kategorya:Mga diyos ng buhay-kamatayan-muling kapanganakan]] [[Kategorya:Mundong ilalim na Griyego]] [[Kategorya:Mga diyos sa mitolohiyang Griyego]] [[Kategorya:Mga diyos sa Iliad]] [[Kategorya:Mga diyos na Daciano]] [[Kategorya:Mga diyos ng sining]] [[Kategorya:Dionysus]] fz5knsp7r3k4v4gexib1dnybkibzo35 2225375 2225374 2026-09-14T12:44:47Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Dionysus]] sa [[Dionisio]] 2225374 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=Greek|name=Dionysus{{pb}}<small>Bacchus</small>|image=Dionysos Louvre Ma87 n2.jpg|caption=[[Ancient Roman sculpture|Second-century Roman statue]] of Dionysus, after a [[Hellenistic art#Sculpture|Hellenistic model]] (ex-coll. [[Cardinal Richelieu]], [[Louvre]])<ref>Another variant, from the Spanish royal collection, is at the [[Museo del Prado]], Madrid: [[:File:Dioniso del tipo Madrid-Varese (M. Prado) 01.jpg|illustration]].</ref>|god_of=God of wine, vegetation, fertility, [[festivity]], ritual madness, [[religious ecstasy]], and [[theatre]]|member_of=the [[Twelve Olympians]]|abode=[[Mount Olympus]]|animals=Bull, [[Panther (legendary creature)|panther]], tiger or lion, goat, snake, leopard, fox|symbol=[[Thyrsus]], grapevine, ivy, [[Comedy and tragedy masks|theatrical masks]], phallus, fox-fur robes|festivals=[[Bacchanalia]] (Roman), [[Dionysia]]|parents=[[Zeus]] and [[Semele]]|roman_equivalent=[[Liber]]|equivalent1_type=Egyptian|equivalent1=[[Osiris]]|spouse=[[Ariadne]]}}{{Contains special characters}}Sa sinaunang relihiyon at [[Mitolohiyang Griyego|mito]] ng Griyego, si '''Dionisio''' o '''Dionysus''' {{IPAc-en|d|aɪ|.|ə|ˈ|n|aɪ|.|s|ə|s}}; {{Langx|grc|[[wikt:Διόνυσος|Διόνυσος]]}} {{Transliteration|grc|Diónysos}}) ay ang diyos ng paggawa ng alak, mga taniman ng ubas, mga prutas, mga halaman, pagkamayabong, [[kapistahan]], kabaliwan, ritwal na kabaliwan, [[relihiyosong kaligayahan]], at [[Tanghalan|teatro]].<ref>Hedreen, Guy Michael. ''Silens in Attic Black-figure Vase-painting: Myth and Performance''. University of Michigan Press. 1992. {{ISBN|9780472102952}}. p. 1</ref><ref>James, Edwin Oliver. ''The Tree of Life: An Archaeological Study''. Brill Publications. 1966. p. 234. {{ISBN|9789004016125}}</ref> Kilala rin '''siya''' {{IPAc-en|ˈ|b|æ|k|ə|s}} {{IPAc-en|ˈ|b|ɑː|k|ə|s}} {{Langx|grc|[[wikt:Βάκχος|Βάκχος]]}} {{Transliteration|grc|Bacchos}}) ng mga Griyego (isang pangalang kalaunan ay ginamit ng mga [[Sinaunang Roma|Romano]]) para sa isang kaguluhan na sinasabing dulot niya na tinatawag na ''baccheia''.<ref>In Greek "both votary and god are called Bacchus". Burkert, p. 162. For the initiate as Bacchus, see [[Euripides]], ''[[Bacchae]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0006.tlg017.perseus-eng1:476-518 491]. For the god, who alone is ''Dionysus'', see [[Sophocles]], ''[[Oedipus Rex]]'' 211 and Euripides, ''Hippolytus'' 560.</ref> Ang kaniyang alak, musika, at masayang sayaw ay itinuturing na nagpapalaya sa kaniyang mga tagasunod mula sa takot at pag-aalala, at nagpapahina sa mapang-aping pagpigil ng mga makapangyarihan.<ref>{{Cite book |last=Csapo |first=Eric |title=Theologies of Ancient Greek Religion |date=3 August 2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-71521-5 |editor-last=Eidinow |editor-first=Esther |location=New York |pages=118 |language=en |chapter=The 'Theology' of the Dionysia and Old Comedy |chapter-url=https://books.google.com/books?id=wzj7DAAAQBAJ&pg=PP1}}</ref> Ang kaniyang ''thyrsus'', isang setro na gawa sa tangkay ng haras, na minsan ay nababalutan ng galamay-amo at tinutuloan ng pulot-pukyutan, ay isang mapagbigay na wand at isang sandata na ginagamit upang puksain ang mga sumasalungat sa kanyang [[Kulto ni Dionisio|kulto]] at sa mga kalayaang kanyang kinakatawan.<ref>Olszewski, E. (2019). [https://www.amphilsoc.org/sites/default/files/2020-03/attachments/Olszewski.pdf Dionysus’s enigmatic thyrsus]. ''Proceedings of the American Philosophical Society'', ''163''(2), 153–173.</ref> Ang mga nakibahagi sa kaniyang mga misteryo ay pinaniniwalaang sinasapian at binigyang-kapangyarihan ng diyos mismo.<ref>Sutton, p. 2, mentions Dionysus as The Liberator in relation to the city [[Dionysia]] festivals. In [[Euripides]], ''[[Bacchae]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0006.tlg017.perseus-eng1:370-385 379–385]: "He holds this office, to join in dances, [380] to laugh with the flute, and to bring an end to cares, whenever the delight of the grape comes at the feasts of the gods, and in ivy-bearing banquets the goblet sheds sleep over men."</ref> Hindi tiyak ang kaniyang pinagmulan, at ang kaniyang mga kulto ay nagkaroon ng iba't ibang anyo. Ayon sa kaugalian, ang kulto ni Dionysus ay sinasabing nagmula sa Asia Minor at ipinakilala sa mga Griyego sa pamamagitan ng [[Tracia]]{{r|rhogm|p=165}}{{r|rhogm|p=165}} Ngunit, ang kanyang pangalan ay nabanggit sa mga Linear B tablet mula sa Pylos; kaya, maaaring siya ay nagmula sa Micenas.<ref>Thomas McEvilley, ''The Shape of Ancient Thought'', Allsworth press, 2002, pp. 118–121. [https://books.google.com/books?id=vTfm8KHn900C&pg=PA118 Google Books preview]</ref> Sa [[Orfismo]], siya ay anak nina [[Zeus]] at [[Persephone]] sa iba't ibang paraan; isang aspeto ng chthonic o underworld ni Zeus; o ang anak nina Zeus at ng mortal na si Semele na dalawang beses ipinanganak.{{r|rhogm|p=163}} Kinikilala siya ng mga [[Mga misteryong Eleusino|Misteryong Eleusino]] kay [[Iacchus]], ang anak o asawa ni [[Demeter]]. Karamihan sa mga salaysay ay nagsasabing siya ay ipinanganak sa Tracia, naglakbay sa ibang bansa, at dumating sa Greece bilang isang dayuhan. Ang kaniyang katangian ng "pagiging dayuhan" bilang isang dumarating na diyos-tagalabas ay maaaring likas at mahalaga sa kaniyang mga kulto, dahil siya ay isang diyos ng [[Teopanya|epipaniya]], na minsan ay tinatawag na "ang diyos na dumarating".<ref>Rosemarie Taylor-Perry, 2003. ''The God Who Comes: Dionysian Mysteries Revisited''. Algora Press.</ref> == Mga tala ==   == Mga panlabas na link == * {{Commonscatinline|Dionysos}} * {{Wiktionary-inline|Dionysus}} * [https://iconographic.warburg.sas.ac.uk/category/vpc-taxonomy-000104 The Warburg Institute Iconographic Database (ca 2000 images of Bacchus)] {{Twelve Olympians}}{{Mga diyos ng Mitolohiyang Griyego}}{{Ancient Greek religion and mythology}}{{Dacia topics}} [[Kategorya:Mga diyos ng mundong ilalim]] [[Kategorya:Mga diyos ng buhay-kamatayan-muling kapanganakan]] [[Kategorya:Mundong ilalim na Griyego]] [[Kategorya:Mga diyos sa mitolohiyang Griyego]] [[Kategorya:Mga diyos sa Iliad]] [[Kategorya:Mga diyos na Daciano]] [[Kategorya:Mga diyos ng sining]] [[Kategorya:Dionysus]] fz5knsp7r3k4v4gexib1dnybkibzo35 0 339699 2225376 2026-09-14T12:44:47Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Dionysus]] sa [[Dionisio]] 2225376 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dionisio]] b2u3dqhtwoabw0ifnh65ofqv467avyl 2 339700 2225417 2026-09-14T15:08:52Z Lorwix 152514 Isinulat ang kauna-unahang nilalaman ng pahina 2225417 wikitext text/x-wiki Magandang araw! Ako si Lorwix, isang baguhan pa lamang na taga-gamit sa Wikipedia. Nang simulan kong gamitin ang akawnt na ito ay layunin kong makatulong sa pagpapaunlad ng Wikipediang Tagalog, lalo na sa pagpapalawak ng mga maka-agham na paksa o kataga. Sa ngayon, paminsan-minsan lamang akong nakapaglalathala ng mga ambag dahil ako'y kasalukuyang nag-aaral sa kolehiyo, ngunit ang nais ko naman din, sa pangmatagalan, ay makapag-ambag pa ng mas maraming pagsasalin at pagbabago sa mga maka-agham na artikulo rito sa Tagalog. Iyon lamang ang tungkol sa akin sa ngayon. Salamat sa pagsaglit! c33dej64esuvyagc0khg63i1sxb1xrn 0 339701 2225418 2026-09-14T15:32:43Z Lorwix 152514 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1369692082|Propositional logic]]" 2225418 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Lito|Propositional analysis}} [[Kategorya:Pilosopiyang analitiko]] [[Kategorya:Klasikong lohika]] [[Kategorya:Kalkulus na proposisyonal]] myc7p09bjsjt7j7lp6y7yxm8z24a025 2225419 2225418 2026-09-14T15:55:00Z Lorwix 152514 Sinimulan ang pahina 2225419 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Lito|Propositional analysis}}Ang '''lohikang proposisyonal''' o '''lohikang palagay''' ay isang sangay ng klasikong lohika<ref>{{Cite web |title=Propositional Logic {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy |url=https://iep.utm.edu/propositional-logic-sentential-logic/ |access-date=2026-09-14 |website=iep.utm.edu}}</ref> na may kinalaman sa mga proposisyon (na maaaring tama o mali) at mga ugnayan sa pagitan nila, kabilang ang pagbuo ng mga argumento ayon sa mga proposisyong ito. Langkap na proposisyon (''compound proposition'') ang tawag kapag iniuugnay ang mga proposisyon ng mga konektibong lohikal na nangangatawan sa mga lohikang punsiyon ng dugtungan, [[bukuran]], implikasyon, bikundisyonal, at negasyon.<ref>{{Cite web |title=Propositional Logic {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy |url=https://iep.utm.edu/propositional-logic-sentential-logic/ |access-date=2026-09-14 |website=iep.utm.edu}}</ref> [[Kategorya:Pilosopiyang analitiko]] [[Kategorya:Klasikong lohika]] [[Kategorya:Kalkulus na proposisyonal]] s0ynax23kqfnx9k7iabtdpzrcjb39sj 0 339702 2225420 2026-09-14T15:57:27Z Allyriana000 119761 Bagong pahina: {{Talaan ng mga planetang menor/intro|mula=73001}}{{TOC001|prefix=73}} == Mga sanggunian == {{Reflist|35em}} == Mga panlabas na kawing == * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs050001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (70001)–(75000)] (IAU Minor Planet Center) (sa Ingles) {{DEFAULTSORT:Talaan ng mga planetang menor: 70001-75000}} [[Kategorya:Talaan ng mga planetang menor batay sa numero|73000]] 2225420 wikitext text/x-wiki {{Talaan ng mga planetang menor/intro|mula=73001}}{{TOC001|prefix=73}} == Mga sanggunian == {{Reflist|35em}} == Mga panlabas na kawing == * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs050001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (70001)–(75000)] (IAU Minor Planet Center) (sa Ingles) {{DEFAULTSORT:Talaan ng mga planetang menor: 70001-75000}} [[Kategorya:Talaan ng mga planetang menor batay sa numero|73000]] euy4ihl7z29i02sdvx92fd24qircqta 2225422 2225420 2026-09-14T15:59:37Z Allyriana000 119761 2225422 wikitext text/x-wiki {{Talaan ng mga planetang menor/intro|mula=73001}}{{TOC001|prefix=73}} == 73001–73100 == {{Anchor|001}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2|top-link=no}} |-bgcolor=#fefefe | 73001 || {{mp|2002 EP|25}} || — || Marso 10, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73001}} |-id=002 bgcolor=#fefefe | 73002 || {{mp|2002 EE|26}} || — || Marso 10, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|73002}} |-id=003 bgcolor=#fefefe | 73003 || {{mp|2002 EJ|26}} || — || Marso 10, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73003}} |-id=004 bgcolor=#e9e9e9 | 73004 || {{mp|2002 EC|28}} || — || Marso 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73004}} |-id=005 bgcolor=#fefefe | 73005 || {{mp|2002 EP|29}} || — || Marso 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.5 km || {{M+J|73005}} |-id=006 bgcolor=#d6d6d6 | 73006 || {{mp|2002 ER|29}} || — || Marso 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73006}} |-id=007 bgcolor=#e9e9e9 | 73007 || {{mp|2002 ET|29}} || — || Marso 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73007}} |-id=008 bgcolor=#fefefe | 73008 || {{mp|2002 EU|29}} || — || Marso 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73008}} |-id=009 bgcolor=#fefefe | 73009 || {{mp|2002 EN|30}} || — || Marso 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|73009}} |-id=010 bgcolor=#fefefe | 73010 || {{mp|2002 EU|43}} || — || Marso 12, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73010}} |-id=011 bgcolor=#e9e9e9 | 73011 || {{mp|2002 EC|44}} || — || Marso 12, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|73011}} |-id=012 bgcolor=#fefefe | 73012 || {{mp|2002 EL|44}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73012}} |-id=013 bgcolor=#fefefe | 73013 || {{mp|2002 EZ|45}} || — || Marso 11, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.0 km'' || {{M+J|73013}} |-id=014 bgcolor=#fefefe | 73014 || {{mp|2002 EU|52}} || — || Marso 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73014}} |-id=015 bgcolor=#fefefe | 73015 || {{mp|2002 ES|54}} || — || Marso 13, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|73015}} |-id=016 bgcolor=#fefefe | 73016 || {{mp|2002 ES|58}} || — || Marso 13, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|73016}} |-id=017 bgcolor=#fefefe | 73017 || {{mp|2002 EL|60}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73017}} |-id=018 bgcolor=#fefefe | 73018 || {{mp|2002 EN|66}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.5 km || {{M+J|73018}} |-id=019 bgcolor=#fefefe | 73019 || {{mp|2002 ES|66}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73019}} |-id=020 bgcolor=#fefefe | 73020 || {{mp|2002 EE|68}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.2 km || {{M+J|73020}} |-id=021 bgcolor=#fefefe | 73021 || {{mp|2002 EL|68}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.3 km || {{M+J|73021}} |-id=022 bgcolor=#fefefe | 73022 || {{mp|2002 EU|68}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73022}} |-id=023 bgcolor=#fefefe | 73023 || {{mp|2002 EW|68}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73023}} |-id=024 bgcolor=#fefefe | 73024 || {{mp|2002 EV|72}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|73024}} |-id=025 bgcolor=#fefefe | 73025 || {{mp|2002 ER|74}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73025}} |-id=026 bgcolor=#fefefe | 73026 || {{mp|2002 EW|74}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73026}} |-id=027 bgcolor=#fefefe | 73027 || {{mp|2002 EZ|77}} || — || Marso 11, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73027}} |-id=028 bgcolor=#e9e9e9 | 73028 || {{mp|2002 EK|78}} || — || Marso 11, 2002 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73028}} |-id=029 bgcolor=#fefefe | 73029 || {{mp|2002 EW|78}} || — || Marso 10, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73029}} |-id=030 bgcolor=#e9e9e9 | 73030 || {{mp|2002 EG|79}} || — || Marso 10, 2002 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|73030}} |-id=031 bgcolor=#e9e9e9 | 73031 || {{mp|2002 EM|80}} || — || Marso 12, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73031}} |-id=032 bgcolor=#fefefe | 73032 || {{mp|2002 EP|80}} || — || Marso 12, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 1.2 km || {{M+J|73032}} |-id=033 bgcolor=#fefefe | 73033 || {{mp|2002 EM|81}} || — || Marso 13, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73033}} |-id=034 bgcolor=#fefefe | 73034 || {{mp|2002 EY|82}} || — || Marso 13, 2002 || Palomar || NEAT || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73034}} |-id=035 bgcolor=#e9e9e9 | 73035 || {{mp|2002 EV|84}} || — || Marso 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|73035}} |-id=036 bgcolor=#fefefe | 73036 || {{mp|2002 EP|86}} || — || Marso 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73036}} |-id=037 bgcolor=#fefefe | 73037 || {{mp|2002 EC|87}} || — || Marso 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73037}} |-id=038 bgcolor=#e9e9e9 | 73038 || {{mp|2002 EK|87}} || — || Marso 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73038}} |-id=039 bgcolor=#fefefe | 73039 || {{mp|2002 EO|91}} || — || Marso 12, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73039}} |-id=040 bgcolor=#fefefe | 73040 || {{mp|2002 EH|92}} || — || Marso 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73040}} |-id=041 bgcolor=#fefefe | 73041 || {{mp|2002 ES|94}} || — || Marso 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73041}} |-id=042 bgcolor=#fefefe | 73042 || {{mp|2002 EG|95}} || — || Marso 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.7 km || {{M+J|73042}} |-id=043 bgcolor=#fefefe | 73043 || {{mp|2002 EC|98}} || — || Marso 12, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73043}} |-id=044 bgcolor=#fefefe | 73044 || {{mp|2002 EG|99}} || — || Marso 15, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|73044}} |-id=045 bgcolor=#e9e9e9 | 73045 || {{mp|2002 EY|105}} || — || Marso 9, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|73045}} |-id=046 bgcolor=#e9e9e9 | 73046 Davidmann || {{mp|2002 EG|112}} || {{MoMP|73046|Davidmann}} || Marso 9, 2002 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|73046}} |-id=047 bgcolor=#fefefe | 73047 || {{mp|2002 EK|114}} || — || Marso 10, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 1.3 km || {{M+J|73047}} |-id=048 bgcolor=#fefefe | 73048 || {{mp|2002 EA|115}} || — || Marso 10, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73048}} |-id=049 bgcolor=#fefefe | 73049 || {{mp|2002 EP|115}} || — || Marso 10, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|73049}} |-id=050 bgcolor=#e9e9e9 | 73050 || {{mp|2002 EQ|121}} || — || Marso 11, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|73050}} |-id=051 bgcolor=#d6d6d6 | 73051 || {{mp|2002 EQ|126}} || — || Marso 12, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 7.8 km || {{M+J|73051}} |-id=052 bgcolor=#e9e9e9 | 73052 || {{mp|2002 EL|127}} || — || Marso 12, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#510|MIS]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|73052}} |-id=053 bgcolor=#fefefe | 73053 || {{mp|2002 EX|133}} || — || Marso 13, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73053}} |-id=054 bgcolor=#fefefe | 73054 || {{mp|2002 EO|153}} || — || Marso 15, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|73054}} |-id=055 bgcolor=#e9e9e9 | 73055 || 2002 FG || — || Marso 16, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|73055}} |-id=056 bgcolor=#fefefe | 73056 || {{mp|2002 FN|2}} || — || Marso 19, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73056}} |-id=057 bgcolor=#e9e9e9 | 73057 || {{mp|2002 FS|2}} || — || Marso 19, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|73057}} |-id=058 bgcolor=#fefefe | 73058 || {{mp|2002 FK|4}} || — || Marso 20, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73058}} |-id=059 bgcolor=#fefefe | 73059 Kaunas || {{mp|2002 FO|5}} || {{MoMP|73059|Kaunas}} || Marso 16, 2002 || [[Molėtų astronomijos observatorija|Moletai]] || [[Kazimieras Černis|K. Černis]], Zdanavicius, J. || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73059}} |-id=060 bgcolor=#fefefe | 73060 || {{mp|2002 FZ|7}} || — || Marso 16, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73060}} |-id=061 bgcolor=#fefefe | 73061 || {{mp|2002 FC|9}} || — || Marso 16, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73061}} |-id=062 bgcolor=#fefefe | 73062 || {{mp|2002 FE|10}} || — || Marso 16, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73062}} |-id=063 bgcolor=#fefefe | 73063 || {{mp|2002 FG|10}} || — || Marso 16, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.6 km || {{M+J|73063}} |-id=064 bgcolor=#e9e9e9 | 73064 || {{mp|2002 FE|11}} || — || Marso 16, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|73064}} |-id=065 bgcolor=#fefefe | 73065 || {{mp|2002 FR|15}} || — || Marso 16, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73065}} |-id=066 bgcolor=#fefefe | 73066 || {{mp|2002 FV|15}} || — || Marso 16, 2002 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|73066}} |-id=067 bgcolor=#e9e9e9 | 73067 || {{mp|2002 FD|33}} || — || Marso 20, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73067}} |-id=068 bgcolor=#fefefe | 73068 || {{mp|2002 FK|33}} || — || Marso 20, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73068}} |-id=069 bgcolor=#e9e9e9 | 73069 || {{mp|2002 FM|34}} || — || Marso 20, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|73069}} |-id=070 bgcolor=#e9e9e9 | 73070 || {{mp|2002 FB|35}} || — || Marso 20, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73070}} |-id=071 bgcolor=#fefefe | 73071 || {{mp|2002 FB|37}} || — || Marso 23, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73071}} |-id=072 bgcolor=#fefefe | 73072 || {{mp|2002 FC|38}} || — || Marso 30, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|73072}} |-id=073 bgcolor=#fefefe | 73073 Jannaleuty || {{mp|2002 GA|1}} || {{MoMP|73073|Jannaleuty}} || Abril 4, 2002 || [[Emerald Lane Observatory|Emerald Lane]] || [[Loren C. Ball|L. Ball]] || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|73073}} |-id=074 bgcolor=#fefefe | 73074 || {{mp|2002 GF|4}} || — || Abril 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73074}} |-id=075 bgcolor=#fefefe | 73075 || {{mp|2002 GL|4}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73075}} |-id=076 bgcolor=#fefefe | 73076 || {{mp|2002 GN|4}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73076}} |-id=077 bgcolor=#fefefe | 73077 || {{mp|2002 GT|4}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || H || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|73077}} |-id=078 bgcolor=#e9e9e9 | 73078 || {{mp|2002 GR|8}} || — || Abril 4, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|73078}} |-id=079 bgcolor=#fefefe | 73079 Davidbaltimore || {{mp|2002 GX|8}} || {{MoMP|73079|Davidbaltimore}} || Abril 14, 2002 || Palomar || NEAT || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 2.1 km || {{M+J|73079}} |-id=080 bgcolor=#d6d6d6 | 73080 || {{mp|2002 GJ|9}} || — || Abril 15, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|73080}} |-id=081 bgcolor=#fefefe | 73081 || {{mp|2002 GD|12}} || — || Abril 15, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73081}} |-id=082 bgcolor=#fefefe | 73082 || {{mp|2002 GZ|14}} || — || Abril 15, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73082}} |-id=083 bgcolor=#e9e9e9 | 73083 || {{mp|2002 GK|15}} || — || Abril 15, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73083}} |-id=084 bgcolor=#fefefe | 73084 || {{mp|2002 GX|16}} || — || Abril 15, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.7 km || {{M+J|73084}} |-id=085 bgcolor=#e9e9e9 | 73085 || {{mp|2002 GM|17}} || — || Abril 15, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|73085}} |-id=086 bgcolor=#fefefe | 73086 || {{mp|2002 GY|17}} || — || Abril 15, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|73086}} |-id=087 bgcolor=#fefefe | 73087 || {{mp|2002 GA|18}} || — || Abril 15, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73087}} |-id=088 bgcolor=#fefefe | 73088 || {{mp|2002 GD|18}} || — || Abril 15, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73088}} |-id=089 bgcolor=#fefefe | 73089 || {{mp|2002 GT|18}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73089}} |-id=090 bgcolor=#fefefe | 73090 || {{mp|2002 GT|19}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73090}} |-id=091 bgcolor=#fefefe | 73091 || {{mp|2002 GW|19}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73091}} |-id=092 bgcolor=#e9e9e9 | 73092 || {{mp|2002 GZ|19}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.7 km || {{M+J|73092}} |-id=093 bgcolor=#fefefe | 73093 || {{mp|2002 GG|20}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|73093}} |-id=094 bgcolor=#fefefe | 73094 || {{mp|2002 GN|20}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73094}} |-id=095 bgcolor=#fefefe | 73095 || {{mp|2002 GS|20}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73095}} |-id=096 bgcolor=#fefefe | 73096 || {{mp|2002 GU|20}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73096}} |-id=097 bgcolor=#fefefe | 73097 || {{mp|2002 GN|21}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73097}} |-id=098 bgcolor=#e9e9e9 | 73098 || {{mp|2002 GP|21}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73098}} |-id=099 bgcolor=#fefefe | 73099 || {{mp|2002 GR|21}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73099}} |-id=100 bgcolor=#fefefe | 73100 || {{mp|2002 GT|21}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73100}} |} == 73101–73200 == {{Anchor|101}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 73101 || {{mp|2002 GZ|21}} || — || Abril 14, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|73101}} |-id=102 bgcolor=#fefefe | 73102 || {{mp|2002 GC|24}} || — || Abril 15, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73102}} |-id=103 bgcolor=#fefefe | 73103 || {{mp|2002 GZ|24}} || — || Abril 13, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|73103}} |-id=104 bgcolor=#e9e9e9 | 73104 || {{mp|2002 GO|25}} || — || Abril 12, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|73104}} |-id=105 bgcolor=#e9e9e9 | 73105 || {{mp|2002 GR|25}} || — || Abril 12, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.3 km'' || {{M+J|73105}} |-id=106 bgcolor=#fefefe | 73106 || {{mp|2002 GV|25}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73106}} |-id=107 bgcolor=#fefefe | 73107 || {{mp|2002 GL|26}} || — || Abril 14, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73107}} |-id=108 bgcolor=#fefefe | 73108 || {{mp|2002 GS|36}} || — || Abril 2, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73108}} |-id=109 bgcolor=#fefefe | 73109 || {{mp|2002 GD|37}} || — || Abril 2, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|73109}} |-id=110 bgcolor=#fefefe | 73110 || {{mp|2002 GT|38}} || — || Abril 2, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73110}} |-id=111 bgcolor=#fefefe | 73111 || {{mp|2002 GK|40}} || — || Abril 4, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.8 km || {{M+J|73111}} |-id=112 bgcolor=#fefefe | 73112 || {{mp|2002 GE|43}} || — || Abril 4, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73112}} |-id=113 bgcolor=#fefefe | 73113 || {{mp|2002 GS|43}} || — || Abril 4, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Massalia family|MAS]] || align=right | 1.5 km || {{M+J|73113}} |-id=114 bgcolor=#fefefe | 73114 || {{mp|2002 GQ|44}} || — || Abril 4, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73114}} |-id=115 bgcolor=#fefefe | 73115 || {{mp|2002 GP|45}} || — || Abril 4, 2002 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73115}} |-id=116 bgcolor=#fefefe | 73116 || {{mp|2002 GD|49}} || — || Abril 4, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73116}} |-id=117 bgcolor=#fefefe | 73117 || {{mp|2002 GF|51}} || — || Abril 5, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73117}} |-id=118 bgcolor=#fefefe | 73118 || {{mp|2002 GV|53}} || — || Abril 5, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73118}} |-id=119 bgcolor=#fefefe | 73119 || {{mp|2002 GZ|53}} || — || Abril 5, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73119}} |-id=120 bgcolor=#fefefe | 73120 || {{mp|2002 GS|55}} || — || Abril 5, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73120}} |-id=121 bgcolor=#fefefe | 73121 || {{mp|2002 GN|56}} || — || Abril 5, 2002 || Palomar || NEAT || V || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73121}} |-id=122 bgcolor=#e9e9e9 | 73122 || {{mp|2002 GO|57}} || — || Abril 8, 2002 || Palomar || NEAT || [[FIN tbl#511|BRG]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|73122}} |-id=123 bgcolor=#fefefe | 73123 || {{mp|2002 GS|58}} || — || Abril 8, 2002 || Palomar || NEAT || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73123}} |-id=124 bgcolor=#e9e9e9 | 73124 || {{mp|2002 GB|60}} || — || Abril 8, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|73124}} |-id=125 bgcolor=#e9e9e9 | 73125 || {{mp|2002 GJ|63}} || — || Abril 8, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|73125}} |-id=126 bgcolor=#fefefe | 73126 || {{mp|2002 GB|65}} || — || Abril 8, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73126}} |-id=127 bgcolor=#e9e9e9 | 73127 || {{mp|2002 GD|68}} || — || Abril 8, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|73127}} |-id=128 bgcolor=#e9e9e9 | 73128 || {{mp|2002 GE|68}} || — || Abril 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|73128}} |-id=129 bgcolor=#e9e9e9 | 73129 || {{mp|2002 GM|71}} || — || Abril 9, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|73129}} |-id=130 bgcolor=#fefefe | 73130 || {{mp|2002 GW|73}} || — || Abril 9, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73130}} |-id=131 bgcolor=#fefefe | 73131 || {{mp|2002 GE|74}} || — || Abril 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73131}} |-id=132 bgcolor=#fefefe | 73132 || {{mp|2002 GK|74}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73132}} |-id=133 bgcolor=#fefefe | 73133 || {{mp|2002 GD|75}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73133}} |-id=134 bgcolor=#fefefe | 73134 || {{mp|2002 GE|75}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73134}} |-id=135 bgcolor=#fefefe | 73135 || {{mp|2002 GG|75}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73135}} |-id=136 bgcolor=#fefefe | 73136 || {{mp|2002 GX|75}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73136}} |-id=137 bgcolor=#e9e9e9 | 73137 || {{mp|2002 GK|76}} || — || Abril 9, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73137}} |-id=138 bgcolor=#e9e9e9 | 73138 || {{mp|2002 GO|76}} || — || Abril 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|73138}} |-id=139 bgcolor=#e9e9e9 | 73139 || {{mp|2002 GM|84}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73139}} |-id=140 bgcolor=#fefefe | 73140 || {{mp|2002 GH|87}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|73140}} |-id=141 bgcolor=#e9e9e9 | 73141 || {{mp|2002 GK|87}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73141}} |-id=142 bgcolor=#fefefe | 73142 || {{mp|2002 GU|87}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73142}} |-id=143 bgcolor=#e9e9e9 | 73143 || {{mp|2002 GF|89}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73143}} |-id=144 bgcolor=#e9e9e9 | 73144 || {{mp|2002 GP|95}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|73144}} |-id=145 bgcolor=#e9e9e9 | 73145 || {{mp|2002 GQ|95}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|73145}} |-id=146 bgcolor=#fefefe | 73146 || {{mp|2002 GJ|98}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73146}} |-id=147 bgcolor=#e9e9e9 | 73147 || {{mp|2002 GS|98}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73147}} |-id=148 bgcolor=#fefefe | 73148 || {{mp|2002 GH|99}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73148}} |-id=149 bgcolor=#fefefe | 73149 || {{mp|2002 GC|100}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Duponta|(1338)]] ([[Flora family|FLO]]) || align=right | 1.7 km || {{M+J|73149}} |-id=150 bgcolor=#e9e9e9 | 73150 || {{mp|2002 GX|100}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|73150}} |-id=151 bgcolor=#e9e9e9 | 73151 || {{mp|2002 GO|102}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|73151}} |-id=152 bgcolor=#e9e9e9 | 73152 || {{mp|2002 GV|102}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.1 km || {{M+J|73152}} |-id=153 bgcolor=#fefefe | 73153 || {{mp|2002 GM|105}} || — || Abril 11, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Vesta family|V]] || align=right | 1.6 km || {{M+J|73153}} |-id=154 bgcolor=#fefefe | 73154 || {{mp|2002 GD|110}} || — || Abril 10, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.6 km || {{M+J|73154}} |-id=155 bgcolor=#fefefe | 73155 || {{mp|2002 GU|110}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|73155}} |-id=156 bgcolor=#e9e9e9 | 73156 || {{mp|2002 GZ|122}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73156}} |-id=157 bgcolor=#e9e9e9 | 73157 || {{mp|2002 GB|127}} || — || Abril 12, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73157}} |-id=158 bgcolor=#e9e9e9 | 73158 || {{mp|2002 GN|138}} || — || Abril 12, 2002 || [[Haleakala]] || NEAT || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73158}} |-id=159 bgcolor=#e9e9e9 | 73159 || {{mp|2002 GY|140}} || — || Abril 13, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73159}} |-id=160 bgcolor=#fefefe | 73160 || {{mp|2002 GZ|143}} || — || Abril 13, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73160}} |-id=161 bgcolor=#fefefe | 73161 || {{mp|2002 GC|146}} || — || Abril 12, 2002 || [[Haleakala]] || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73161}} |-id=162 bgcolor=#fefefe | 73162 || {{mp|2002 GA|151}} || — || Abril 14, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|73162}} |-id=163 bgcolor=#e9e9e9 | 73163 || {{mp|2002 GK|152}} || — || Abril 12, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 6.2 km || {{M+J|73163}} |-id=164 bgcolor=#fefefe | 73164 || {{mp|2002 GL|154}} || — || Abril 13, 2002 || Palomar || NEAT || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73164}} |-id=165 bgcolor=#e9e9e9 | 73165 || {{mp|2002 GE|166}} || — || Abril 15, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|73165}} |-id=166 bgcolor=#e9e9e9 | 73166 || {{mp|2002 GF|166}} || — || Abril 15, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | 2.3 km || {{M+J|73166}} |-id=167 bgcolor=#fefefe | 73167 || {{mp|2002 GC|167}} || — || Abril 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73167}} |-id=168 bgcolor=#e9e9e9 | 73168 || {{mp|2002 GM|170}} || — || Abril 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|73168}} |-id=169 bgcolor=#e9e9e9 | 73169 || {{mp|2002 GE|174}} || — || Abril 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|73169}} |-id=170 bgcolor=#fefefe | 73170 || {{mp|2002 HQ|1}} || — || Abril 16, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73170}} |-id=171 bgcolor=#fefefe | 73171 || {{mp|2002 HE|2}} || — || Abril 16, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73171}} |-id=172 bgcolor=#fefefe | 73172 || {{mp|2002 HG|2}} || — || Abril 16, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73172}} |-id=173 bgcolor=#fefefe | 73173 || {{mp|2002 HV|2}} || — || Abril 16, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 1.6 km || {{M+J|73173}} |-id=174 bgcolor=#fefefe | 73174 || {{mp|2002 HG|3}} || — || Abril 16, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73174}} |-id=175 bgcolor=#d6d6d6 | 73175 || {{mp|2002 HH|5}} || — || Abril 16, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|73175}} |-id=176 bgcolor=#fefefe | 73176 || {{mp|2002 HW|6}} || — || Abril 18, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73176}} |-id=177 bgcolor=#e9e9e9 | 73177 || {{mp|2002 HK|7}} || — || Abril 18, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|73177}} |-id=178 bgcolor=#fefefe | 73178 || {{mp|2002 HH|10}} || — || Abril 17, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73178}} |-id=179 bgcolor=#e9e9e9 | 73179 || {{mp|2002 HO|10}} || — || Abril 21, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|73179}} |-id=180 bgcolor=#e9e9e9 | 73180 || {{mp|2002 HY|10}} || — || Abril 18, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|73180}} |-id=181 bgcolor=#fefefe | 73181 || {{mp|2002 HB|12}} || — || Abril 29, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73181}} |-id=182 bgcolor=#fefefe | 73182 || {{mp|2002 HY|14}} || — || Abril 17, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73182}} |-id=183 bgcolor=#e9e9e9 | 73183 || {{mp|2002 HT|15}} || — || Abril 17, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|73183}} |-id=184 bgcolor=#d6d6d6 | 73184 || 2002 JN || — || Mayo 3, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''5.2 km'' || {{M+J|73184}} |-id=185 bgcolor=#fefefe | 73185 || 2002 JP || — || Mayo 3, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73185}} |-id=186 bgcolor=#e9e9e9 | 73186 || 2002 JQ || — || Mayo 3, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|73186}} |-id=187 bgcolor=#e9e9e9 | 73187 || 2002 JS || — || Mayo 3, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|73187}} |-id=188 bgcolor=#fefefe | 73188 || 2002 JU || — || Mayo 3, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73188}} |-id=189 bgcolor=#e9e9e9 | 73189 || 2002 JV || — || Mayo 3, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|73189}} |-id=190 bgcolor=#fefefe | 73190 || {{mp|2002 JJ|1}} || — || Mayo 3, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73190}} |-id=191 bgcolor=#e9e9e9 | 73191 || {{mp|2002 JY|1}} || — || Mayo 4, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|73191}} |-id=192 bgcolor=#fefefe | 73192 || {{mp|2002 JE|3}} || — || Mayo 4, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73192}} |-id=193 bgcolor=#e9e9e9 | 73193 || {{mp|2002 JQ|5}} || — || Mayo 5, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73193}} |-id=194 bgcolor=#fefefe | 73194 || {{mp|2002 JY|7}} || — || Mayo 6, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|73194}} |-id=195 bgcolor=#fefefe | 73195 || {{mp|2002 JQ|10}} || — || Mayo 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|73195}} |-id=196 bgcolor=#fefefe | 73196 || {{mp|2002 JZ|10}} || — || Mayo 8, 2002 || [[Emerald Lane Observatory|Emerald Lane]] || [[Loren C. Ball|L. Ball]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73196}} |-id=197 bgcolor=#e9e9e9 | 73197 || {{mp|2002 JL|12}} || — || Mayo 5, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || [[FIN tbl#803|HNS]] || align=right | 3.4 km || {{M+J|73197}} |-id=198 bgcolor=#fefefe | 73198 || {{mp|2002 JQ|12}} || — || Mayo 6, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73198}} |-id=199 bgcolor=#e9e9e9 | 73199 Orlece || {{mp|2002 JY|12}} || {{MoMP|73199|Orlece}} || Mayo 8, 2002 || Desert Eagle || W. K. Y. Yeung || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|73199}} |-id=200 bgcolor=#d6d6d6 | 73200 || {{mp|2002 JP|13}} || — || Mayo 6, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''5.4 km'' || {{M+J|73200}} |} == 73201–73300 == {{Anchor|201}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 73201 || {{mp|2002 JU|13}} || — || Mayo 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[FIN tbl#901|EUP]] || align=right | 8.0 km || {{M+J|73201}} |-id=202 bgcolor=#fefefe | 73202 || {{mp|2002 JY|14}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|73202}} |-id=203 bgcolor=#fefefe | 73203 || {{mp|2002 JR|15}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73203}} |-id=204 bgcolor=#fefefe | 73204 || {{mp|2002 JZ|15}} || — || Mayo 8, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73204}} |-id=205 bgcolor=#fefefe | 73205 || {{mp|2002 JY|16}} || — || Mayo 7, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|73205}} |-id=206 bgcolor=#e9e9e9 | 73206 || {{mp|2002 JK|18}} || — || Mayo 7, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|73206}} |-id=207 bgcolor=#fefefe | 73207 || {{mp|2002 JJ|19}} || — || Mayo 7, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73207}} |-id=208 bgcolor=#fefefe | 73208 || {{mp|2002 JK|19}} || — || Mayo 7, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73208}} |-id=209 bgcolor=#fefefe | 73209 || {{mp|2002 JM|19}} || — || Mayo 7, 2002 || Palomar || NEAT || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73209}} |-id=210 bgcolor=#fefefe | 73210 || {{mp|2002 JA|20}} || — || Mayo 8, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73210}} |-id=211 bgcolor=#e9e9e9 | 73211 || {{mp|2002 JK|21}} || — || Mayo 8, 2002 || [[Haleakala]] || NEAT || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73211}} |-id=212 bgcolor=#fefefe | 73212 || {{mp|2002 JB|22}} || — || Mayo 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|73212}} |-id=213 bgcolor=#fefefe | 73213 || {{mp|2002 JN|22}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | 1.8 km || {{M+J|73213}} |-id=214 bgcolor=#fefefe | 73214 || {{mp|2002 JQ|22}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73214}} |-id=215 bgcolor=#fefefe | 73215 || {{mp|2002 JS|22}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73215}} |-id=216 bgcolor=#e9e9e9 | 73216 || {{mp|2002 JW|22}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{LoMP|21344|(21344)}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|73216}} |-id=217 bgcolor=#fefefe | 73217 || {{mp|2002 JX|23}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73217}} |-id=218 bgcolor=#fefefe | 73218 || {{mp|2002 JA|24}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73218}} |-id=219 bgcolor=#e9e9e9 | 73219 || {{mp|2002 JB|24}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73219}} |-id=220 bgcolor=#e9e9e9 | 73220 || {{mp|2002 JO|24}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|73220}} |-id=221 bgcolor=#fefefe | 73221 || {{mp|2002 JP|24}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73221}} |-id=222 bgcolor=#e9e9e9 | 73222 || {{mp|2002 JB|25}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|73222}} |-id=223 bgcolor=#e9e9e9 | 73223 || {{mp|2002 JD|25}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73223}} |-id=224 bgcolor=#e9e9e9 | 73224 || {{mp|2002 JK|25}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|73224}} |-id=225 bgcolor=#e9e9e9 | 73225 || {{mp|2002 JN|25}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|73225}} |-id=226 bgcolor=#fefefe | 73226 || {{mp|2002 JW|25}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73226}} |-id=227 bgcolor=#e9e9e9 | 73227 || {{mp|2002 JO|26}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|73227}} |-id=228 bgcolor=#fefefe | 73228 || {{mp|2002 JA|27}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73228}} |-id=229 bgcolor=#fefefe | 73229 || {{mp|2002 JP|28}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73229}} |-id=230 bgcolor=#e9e9e9 | 73230 || {{mp|2002 JS|28}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Fast rotator (asteroid)#73230|fast]] || align=right | 2.1 km || {{M+J|73230}} |-id=231 bgcolor=#fefefe | 73231 || {{mp|2002 JY|28}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73231}} |-id=232 bgcolor=#fefefe | 73232 || {{mp|2002 JC|29}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73232}} |-id=233 bgcolor=#d6d6d6 | 73233 || {{mp|2002 JN|30}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|73233}} |-id=234 bgcolor=#d6d6d6 | 73234 || {{mp|2002 JX|32}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|73234}} |-id=235 bgcolor=#fefefe | 73235 || {{mp|2002 JM|33}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73235}} |-id=236 bgcolor=#fefefe | 73236 || {{mp|2002 JR|33}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73236}} |-id=237 bgcolor=#fefefe | 73237 || {{mp|2002 JA|34}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73237}} |-id=238 bgcolor=#fefefe | 73238 || {{mp|2002 JL|34}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73238}} |-id=239 bgcolor=#fefefe | 73239 || {{mp|2002 JU|34}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73239}} |-id=240 bgcolor=#fefefe | 73240 || {{mp|2002 JB|36}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73240}} |-id=241 bgcolor=#e9e9e9 | 73241 || {{mp|2002 JC|36}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73241}} |-id=242 bgcolor=#fefefe | 73242 || {{mp|2002 JJ|36}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73242}} |-id=243 bgcolor=#e9e9e9 | 73243 || {{mp|2002 JK|36}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#513|MRX]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|73243}} |-id=244 bgcolor=#e9e9e9 | 73244 || {{mp|2002 JS|38}} || — || Mayo 9, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73244}} |-id=245 bgcolor=#fefefe | 73245 || {{mp|2002 JU|39}} || — || Mayo 10, 2002 || [[Desert Eagle Observatory|Desert Eagle]] || [[William Kwong Yu Yeung|W. K. Y. Yeung]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73245}} |-id=246 bgcolor=#d6d6d6 | 73246 || {{mp|2002 JO|40}} || — || Mayo 8, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|73246}} |-id=247 bgcolor=#fefefe | 73247 || {{mp|2002 JY|40}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73247}} |-id=248 bgcolor=#fefefe | 73248 || {{mp|2002 JC|41}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || V || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73248}} |-id=249 bgcolor=#fefefe | 73249 || {{mp|2002 JG|41}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73249}} |-id=250 bgcolor=#fefefe | 73250 || {{mp|2002 JL|42}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.7 km || {{M+J|73250}} |-id=251 bgcolor=#fefefe | 73251 || {{mp|2002 JM|42}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73251}} |-id=252 bgcolor=#fefefe | 73252 || {{mp|2002 JQ|42}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73252}} |-id=253 bgcolor=#d6d6d6 | 73253 || {{mp|2002 JF|43}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|73253}} |-id=254 bgcolor=#fefefe | 73254 || {{mp|2002 JK|43}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73254}} |-id=255 bgcolor=#fefefe | 73255 || {{mp|2002 JL|43}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73255}} |-id=256 bgcolor=#e9e9e9 | 73256 || {{mp|2002 JN|43}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|73256}} |-id=257 bgcolor=#fefefe | 73257 || {{mp|2002 JM|44}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.7 km || {{M+J|73257}} |-id=258 bgcolor=#fefefe | 73258 || {{mp|2002 JV|44}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73258}} |-id=259 bgcolor=#e9e9e9 | 73259 || {{mp|2002 JY|45}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73259}} |-id=260 bgcolor=#e9e9e9 | 73260 || {{mp|2002 JP|46}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|73260}} |-id=261 bgcolor=#fefefe | 73261 || {{mp|2002 JX|46}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73261}} |-id=262 bgcolor=#d6d6d6 | 73262 || {{mp|2002 JK|47}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73262}} |-id=263 bgcolor=#fefefe | 73263 || {{mp|2002 JP|47}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|73263}} |-id=264 bgcolor=#e9e9e9 | 73264 || {{mp|2002 JU|47}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Gefion family|GEF]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73264}} |-id=265 bgcolor=#fefefe | 73265 || {{mp|2002 JW|48}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|73265}} |-id=266 bgcolor=#fefefe | 73266 || {{mp|2002 JN|49}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73266}} |-id=267 bgcolor=#fefefe | 73267 || {{mp|2002 JD|50}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73267}} |-id=268 bgcolor=#fefefe | 73268 || {{mp|2002 JN|50}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73268}} |-id=269 bgcolor=#e9e9e9 | 73269 || {{mp|2002 JS|50}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#528|LEO]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|73269}} |-id=270 bgcolor=#e9e9e9 | 73270 || {{mp|2002 JY|50}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|73270}} |-id=271 bgcolor=#fefefe | 73271 || {{mp|2002 JH|51}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73271}} |-id=272 bgcolor=#e9e9e9 | 73272 || {{mp|2002 JW|51}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|73272}} |-id=273 bgcolor=#e9e9e9 | 73273 || {{mp|2002 JZ|51}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|73273}} |-id=274 bgcolor=#e9e9e9 | 73274 || {{mp|2002 JU|52}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|73274}} |-id=275 bgcolor=#e9e9e9 | 73275 || {{mp|2002 JT|53}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73275}} |-id=276 bgcolor=#fefefe | 73276 || {{mp|2002 JU|53}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Fast rotator (asteroid)#73276|fast]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73276}} |-id=277 bgcolor=#d6d6d6 | 73277 || {{mp|2002 JP|58}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|73277}} |-id=278 bgcolor=#d6d6d6 | 73278 || {{mp|2002 JU|58}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|73278}} |-id=279 bgcolor=#fefefe | 73279 || {{mp|2002 JZ|58}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73279}} |-id=280 bgcolor=#d6d6d6 | 73280 || {{mp|2002 JK|59}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73280}} |-id=281 bgcolor=#d6d6d6 | 73281 || {{mp|2002 JZ|59}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|73281}} |-id=282 bgcolor=#fefefe | 73282 || {{mp|2002 JH|61}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73282}} |-id=283 bgcolor=#e9e9e9 | 73283 || {{mp|2002 JW|62}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|73283}} |-id=284 bgcolor=#fefefe | 73284 || {{mp|2002 JW|63}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|73284}} |-id=285 bgcolor=#fefefe | 73285 || {{mp|2002 JB|64}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73285}} |-id=286 bgcolor=#d6d6d6 | 73286 || {{mp|2002 JF|64}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.0 km'' || {{M+J|73286}} |-id=287 bgcolor=#fefefe | 73287 || {{mp|2002 JO|64}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73287}} |-id=288 bgcolor=#fefefe | 73288 || {{mp|2002 JP|64}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73288}} |-id=289 bgcolor=#d6d6d6 | 73289 || {{mp|2002 JW|64}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.1 km || {{M+J|73289}} |-id=290 bgcolor=#d6d6d6 | 73290 || {{mp|2002 JB|65}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|73290}} |-id=291 bgcolor=#fefefe | 73291 || {{mp|2002 JG|65}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|73291}} |-id=292 bgcolor=#e9e9e9 | 73292 || {{mp|2002 JU|65}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|73292}} |-id=293 bgcolor=#e9e9e9 | 73293 || {{mp|2002 JH|66}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73293}} |-id=294 bgcolor=#e9e9e9 | 73294 || {{mp|2002 JU|66}} || — || Mayo 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73294}} |-id=295 bgcolor=#d6d6d6 | 73295 || {{mp|2002 JM|67}} || — || Mayo 8, 2002 || [[Bergisch Gladbach Observatory|Bergisch Gladbach]] || [[Wolf Bickel|W. Bickel]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|73295}} |-id=296 bgcolor=#d6d6d6 | 73296 || {{mp|2002 JY|67}} || — || Mayo 12, 2002 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|73296}} |-id=297 bgcolor=#fefefe | 73297 || {{mp|2002 JP|68}} || — || Mayo 6, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|73297}} |-id=298 bgcolor=#fefefe | 73298 || {{mp|2002 JX|68}} || — || Mayo 7, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73298}} |-id=299 bgcolor=#fefefe | 73299 || {{mp|2002 JO|69}} || — || Mayo 7, 2002 || Socorro || LINEAR || V || align=right | 1.8 km || {{M+J|73299}} |-id=300 bgcolor=#fefefe | 73300 || {{mp|2002 JY|69}} || — || Mayo 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73300}} |} == 73301–73400 == {{Anchor|301}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#e9e9e9 | 73301 || {{mp|2002 JB|70}} || — || Mayo 7, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|73301}} |-id=302 bgcolor=#d6d6d6 | 73302 || {{mp|2002 JM|70}} || — || Mayo 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|73302}} |-id=303 bgcolor=#e9e9e9 | 73303 || {{mp|2002 JN|72}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|73303}} |-id=304 bgcolor=#fefefe | 73304 || {{mp|2002 JW|72}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73304}} |-id=305 bgcolor=#e9e9e9 | 73305 || {{mp|2002 JF|73}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|73305}} |-id=306 bgcolor=#d6d6d6 | 73306 || {{mp|2002 JD|74}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|73306}} |-id=307 bgcolor=#e9e9e9 | 73307 || {{mp|2002 JE|74}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|73307}} |-id=308 bgcolor=#e9e9e9 | 73308 || {{mp|2002 JJ|74}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || EUN{{·}}[[Fast rotator (asteroid)#73308|fast]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73308}} |-id=309 bgcolor=#fefefe | 73309 || {{mp|2002 JC|75}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73309}} |-id=310 bgcolor=#fefefe | 73310 || {{mp|2002 JE|76}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73310}} |-id=311 bgcolor=#fefefe | 73311 || {{mp|2002 JX|77}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73311}} |-id=312 bgcolor=#fefefe | 73312 || {{mp|2002 JN|78}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|73312}} |-id=313 bgcolor=#e9e9e9 | 73313 || {{mp|2002 JR|78}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.3 km || {{M+J|73313}} |-id=314 bgcolor=#fefefe | 73314 || {{mp|2002 JA|79}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73314}} |-id=315 bgcolor=#fefefe | 73315 || {{mp|2002 JP|79}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|73315}} |-id=316 bgcolor=#fefefe | 73316 || {{mp|2002 JP|83}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Fast rotator (asteroid)#73316|fast]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73316}} |-id=317 bgcolor=#e9e9e9 | 73317 || {{mp|2002 JQ|83}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73317}} |-id=318 bgcolor=#d6d6d6 | 73318 || {{mp|2002 JR|87}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|73318}} |-id=319 bgcolor=#fefefe | 73319 || {{mp|2002 JK|89}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73319}} |-id=320 bgcolor=#e9e9e9 | 73320 || {{mp|2002 JE|92}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73320}} |-id=321 bgcolor=#e9e9e9 | 73321 || {{mp|2002 JX|97}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|73321}} |-id=322 bgcolor=#d6d6d6 | 73322 || {{mp|2002 JZ|97}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|73322}} |-id=323 bgcolor=#fefefe | 73323 || {{mp|2002 JO|98}} || — || Mayo 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73323}} |-id=324 bgcolor=#e9e9e9 | 73324 || {{mp|2002 JX|99}} || — || Mayo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|73324}} |-id=325 bgcolor=#e9e9e9 | 73325 || {{mp|2002 JL|101}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|73325}} |-id=326 bgcolor=#fefefe | 73326 || {{mp|2002 JH|102}} || — || Mayo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73326}} |-id=327 bgcolor=#e9e9e9 | 73327 || {{mp|2002 JE|104}} || — || Mayo 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73327}} |-id=328 bgcolor=#d6d6d6 | 73328 || {{mp|2002 JK|105}} || — || Mayo 12, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.9 km || {{M+J|73328}} |-id=329 bgcolor=#fefefe | 73329 || {{mp|2002 JN|105}} || — || Mayo 12, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73329}} |-id=330 bgcolor=#d6d6d6 | 73330 || {{mp|2002 JS|105}} || — || Mayo 12, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Themis family|THM]] || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|73330}} |-id=331 bgcolor=#e9e9e9 | 73331 || {{mp|2002 JK|106}} || — || Mayo 15, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|73331}} |-id=332 bgcolor=#e9e9e9 | 73332 || {{mp|2002 JV|107}} || — || Mayo 10, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73332}} |-id=333 bgcolor=#e9e9e9 | 73333 || {{mp|2002 JT|109}} || — || Mayo 11, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|73333}} |-id=334 bgcolor=#e9e9e9 | 73334 || {{mp|2002 JD|110}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73334}} |-id=335 bgcolor=#e9e9e9 | 73335 || {{mp|2002 JN|110}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|73335}} |-id=336 bgcolor=#d6d6d6 | 73336 || {{mp|2002 JA|111}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#617|THB]] || align=right | ''6.3 km'' || {{M+J|73336}} |-id=337 bgcolor=#fefefe | 73337 || {{mp|2002 JP|111}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|73337}} |-id=338 bgcolor=#fefefe | 73338 || {{mp|2002 JS|111}} || — || Mayo 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73338}} |-id=339 bgcolor=#fefefe | 73339 || {{mp|2002 JS|112}} || — || Mayo 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73339}} |-id=340 bgcolor=#e9e9e9 | 73340 || {{mp|2002 JV|114}} || — || Mayo 13, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Maria family|MAR]] || align=right | 2.3 km || {{M+J|73340}} |-id=341 bgcolor=#e9e9e9 | 73341 || {{mp|2002 JX|114}} || — || Mayo 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|73341}} |-id=342 bgcolor=#e9e9e9 | 73342 Guyunusa || {{mp|2002 JX|115}} || {{MoMP|73342|Guyunusa}} || Mayo 4, 2002 || [[Observatorio Astronómico Los Molinos|Los Molinos]] || [[Los Molinos Observatory|Los Molinos]] || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|73342}} |-id=343 bgcolor=#e9e9e9 | 73343 || {{mp|2002 JQ|117}} || — || Mayo 4, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73343}} |-id=344 bgcolor=#e9e9e9 | 73344 || {{mp|2002 JT|119}} || — || Mayo 5, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|73344}} |-id=345 bgcolor=#e9e9e9 | 73345 || {{mp|2002 JM|121}} || — || Mayo 5, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73345}} |-id=346 bgcolor=#e9e9e9 | 73346 || {{mp|2002 JV|122}} || — || Mayo 6, 2002 || Palomar || NEAT || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|73346}} |-id=347 bgcolor=#fefefe | 73347 || {{mp|2002 JS|123}} || — || Mayo 6, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73347}} |-id=348 bgcolor=#e9e9e9 | 73348 || {{mp|2002 JZ|129}} || — || Mayo 8, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|73348}} |-id=349 bgcolor=#fefefe | 73349 || {{mp|2002 JE|131}} || — || Mayo 8, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73349}} |-id=350 bgcolor=#fefefe | 73350 || {{mp|2002 JT|131}} || — || Mayo 9, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | 1.5 km || {{M+J|73350}} |-id=351 bgcolor=#fefefe | 73351 || {{mp|2002 JO|133}} || — || Mayo 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73351}} |-id=352 bgcolor=#fefefe | 73352 || {{mp|2002 JM|134}} || — || Mayo 9, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73352}} |-id=353 bgcolor=#d6d6d6 | 73353 || {{mp|2002 JW|135}} || — || Mayo 9, 2002 || Palomar || NEAT || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73353}} |-id=354 bgcolor=#e9e9e9 | 73354 || {{mp|2002 JW|142}} || — || Mayo 11, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|73354}} |-id=355 bgcolor=#e9e9e9 | 73355 || {{mp|2002 JE|144}} || — || Mayo 13, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73355}} |-id=356 bgcolor=#e9e9e9 | 73356 || {{mp|2002 JP|146}} || — || Mayo 15, 2002 || [[Haleakala]] || NEAT || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|73356}} |-id=357 bgcolor=#fefefe | 73357 || 2002 KB || — || Mayo 16, 2002 || [[Fountain Hills Observatory|Fountain Hills]] || Hills, Fountain || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | 2.3 km || {{M+J|73357}} |-id=358 bgcolor=#e9e9e9 | 73358 Kitwhitten || {{mp|2002 KT|1}} || {{MoMP|73358|Kitwhitten}} || Mayo 17, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|73358}} |-id=359 bgcolor=#fefefe | 73359 || {{mp|2002 KN|2}} || — || Mayo 17, 2002 || Palomar || NEAT || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73359}} |-id=360 bgcolor=#fefefe | 73360 || {{mp|2002 KW|2}} || — || Mayo 18, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|73360}} |-id=361 bgcolor=#d6d6d6 | 73361 || {{mp|2002 KD|5}} || — || Mayo 16, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|73361}} |-id=362 bgcolor=#d6d6d6 | 73362 || {{mp|2002 KP|5}} || — || Mayo 16, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|73362}} |-id=363 bgcolor=#d6d6d6 | 73363 || {{mp|2002 KG|6}} || — || Mayo 27, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Asteroid family#Cindygraber|(7605)]] || align=right | 17 km || {{M+J|73363}} |-id=364 bgcolor=#d6d6d6 | 73364 || {{mp|2002 KX|6}} || — || Mayo 27, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | ''7.3 km'' || {{M+J|73364}} |-id=365 bgcolor=#d6d6d6 | 73365 || {{mp|2002 KN|8}} || — || Mayo 29, 2002 || [[Haleakala]] || NEAT || TIR || align=right | 11 km || {{M+J|73365}} |-id=366 bgcolor=#e9e9e9 | 73366 || {{mp|2002 KO|8}} || — || Mayo 29, 2002 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|73366}} |-id=367 bgcolor=#d6d6d6 | 73367 || {{mp|2002 KV|8}} || — || Mayo 29, 2002 || Haleakala || NEAT || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|73367}} |-id=368 bgcolor=#d6d6d6 | 73368 || {{mp|2002 KB|11}} || — || Mayo 16, 2002 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73368}} |-id=369 bgcolor=#e9e9e9 | 73369 || {{mp|2002 KE|11}} || — || Mayo 17, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|73369}} |-id=370 bgcolor=#e9e9e9 | 73370 || {{mp|2002 KJ|12}} || — || Mayo 17, 2002 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|73370}} |-id=371 bgcolor=#d6d6d6 | 73371 || {{mp|2002 KA|13}} || — || Mayo 18, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73371}} |-id=372 bgcolor=#fefefe | 73372 || {{mp|2002 KB|13}} || — || Mayo 18, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73372}} |-id=373 bgcolor=#d6d6d6 | 73373 || {{mp|2002 KU|13}} || — || Mayo 19, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|73373}} |-id=374 bgcolor=#e9e9e9 | 73374 || {{mp|2002 KC|14}} || — || Mayo 30, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73374}} |-id=375 bgcolor=#d6d6d6 | 73375 || {{mp|2002 LN|2}} || — || Hunyo 4, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|73375}} |-id=376 bgcolor=#e9e9e9 | 73376 || {{mp|2002 LO|2}} || — || Hunyo 4, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || [[FIN tbl#518|RAF]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73376}} |-id=377 bgcolor=#fefefe | 73377 || {{mp|2002 LQ|4}} || — || Hunyo 5, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73377}} |-id=378 bgcolor=#e9e9e9 | 73378 || {{mp|2002 LJ|6}} || — || Hunyo 7, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73378}} |-id=379 bgcolor=#e9e9e9 | 73379 || {{mp|2002 LJ|7}} || — || Hunyo 2, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73379}} |-id=380 bgcolor=#fefefe | 73380 || {{mp|2002 LR|7}} || — || Hunyo 2, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73380}} |-id=381 bgcolor=#fefefe | 73381 || {{mp|2002 LY|7}} || — || Hunyo 4, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73381}} |-id=382 bgcolor=#e9e9e9 | 73382 || {{mp|2002 LE|8}} || — || Hunyo 5, 2002 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#514|AGN]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73382}} |-id=383 bgcolor=#fefefe | 73383 || {{mp|2002 LM|8}} || — || Hunyo 5, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73383}} |-id=384 bgcolor=#fefefe | 73384 || {{mp|2002 LK|9}} || — || Hunyo 5, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | 2.4 km || {{M+J|73384}} |-id=385 bgcolor=#fefefe | 73385 || {{mp|2002 LP|9}} || — || Hunyo 5, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73385}} |-id=386 bgcolor=#e9e9e9 | 73386 || {{mp|2002 LU|9}} || — || Hunyo 5, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|73386}} |-id=387 bgcolor=#e9e9e9 | 73387 || {{mp|2002 LV|11}} || — || Hunyo 5, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|73387}} |-id=388 bgcolor=#e9e9e9 | 73388 || {{mp|2002 LN|12}} || — || Hunyo 5, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|73388}} |-id=389 bgcolor=#d6d6d6 | 73389 || {{mp|2002 LY|12}} || — || Hunyo 5, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.3 km'' || {{M+J|73389}} |-id=390 bgcolor=#e9e9e9 | 73390 || {{mp|2002 LE|14}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|73390}} |-id=391 bgcolor=#e9e9e9 | 73391 || {{mp|2002 LJ|14}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|73391}} |-id=392 bgcolor=#e9e9e9 | 73392 || {{mp|2002 LN|14}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#504|NEM]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|73392}} |-id=393 bgcolor=#fefefe | 73393 || {{mp|2002 LU|15}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|73393}} |-id=394 bgcolor=#e9e9e9 | 73394 || {{mp|2002 LB|16}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{LoMP|18466|(18466)}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|73394}} |-id=395 bgcolor=#d6d6d6 | 73395 || {{mp|2002 LP|16}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.4 km'' || {{M+J|73395}} |-id=396 bgcolor=#d6d6d6 | 73396 || {{mp|2002 LV|18}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|73396}} |-id=397 bgcolor=#d6d6d6 | 73397 || {{mp|2002 LC|19}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|73397}} |-id=398 bgcolor=#fefefe | 73398 || {{mp|2002 LN|19}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73398}} |-id=399 bgcolor=#e9e9e9 | 73399 || {{mp|2002 LT|20}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Asteroid family#Prokne|(194)]] || align=right | 5.3 km || {{M+J|73399}} |-id=400 bgcolor=#d6d6d6 | 73400 || {{mp|2002 LF|21}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|73400}} |} == 73401–73500 == {{Anchor|401}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 73401 || {{mp|2002 LE|22}} || — || Hunyo 8, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73401}} |-id=402 bgcolor=#d6d6d6 | 73402 || {{mp|2002 LA|23}} || — || Hunyo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|73402}} |-id=403 bgcolor=#d6d6d6 | 73403 || {{mp|2002 LG|23}} || — || Hunyo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|73403}} |-id=404 bgcolor=#e9e9e9 | 73404 || {{mp|2002 LL|24}} || — || Hunyo 9, 2002 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|73404}} |-id=405 bgcolor=#e9e9e9 | 73405 || {{mp|2002 LE|25}} || — || Hunyo 2, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 2.4 km || {{M+J|73405}} |-id=406 bgcolor=#e9e9e9 | 73406 || {{mp|2002 LT|25}} || — || Hunyo 5, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|73406}} |-id=407 bgcolor=#d6d6d6 | 73407 || {{mp|2002 LV|25}} || — || Hunyo 5, 2002 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | ''6.9 km'' || {{M+J|73407}} |-id=408 bgcolor=#fefefe | 73408 || {{mp|2002 LH|26}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73408}} |-id=409 bgcolor=#d6d6d6 | 73409 || {{mp|2002 LS|26}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|73409}} |-id=410 bgcolor=#e9e9e9 | 73410 || {{mp|2002 LV|26}} || — || Hunyo 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|73410}} |-id=411 bgcolor=#d6d6d6 | 73411 || {{mp|2002 LW|26}} || — || Hunyo 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.9 km || {{M+J|73411}} |-id=412 bgcolor=#d6d6d6 | 73412 || {{mp|2002 LC|28}} || — || Hunyo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|73412}} |-id=413 bgcolor=#d6d6d6 | 73413 || {{mp|2002 LE|28}} || — || Hunyo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.7 km || {{M+J|73413}} |-id=414 bgcolor=#e9e9e9 | 73414 || {{mp|2002 LU|30}} || — || Hunyo 3, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.7 km || {{M+J|73414}} |-id=415 bgcolor=#e9e9e9 | 73415 || {{mp|2002 LZ|32}} || — || Hunyo 3, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|73415}} |-id=416 bgcolor=#e9e9e9 | 73416 || {{mp|2002 LP|34}} || — || Hunyo 8, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|73416}} |-id=417 bgcolor=#e9e9e9 | 73417 || {{mp|2002 LX|35}} || — || Hunyo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|73417}} |-id=418 bgcolor=#d6d6d6 | 73418 || {{mp|2002 LK|36}} || — || Hunyo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Jupiter Tisserand invariant|T_j <small>(2.96)</small>]]{{·}}[[Hilda asteroid|3:2]] || align=right | 12 km || {{M+J|73418}} |-id=419 bgcolor=#d6d6d6 | 73419 || {{mp|2002 LQ|36}} || — || Hunyo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|73419}} |-id=420 bgcolor=#e9e9e9 | 73420 || {{mp|2002 LX|36}} || — || Hunyo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.0 km || {{M+J|73420}} |-id=421 bgcolor=#e9e9e9 | 73421 || {{mp|2002 LX|38}} || — || Hunyo 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|73421}} |-id=422 bgcolor=#d6d6d6 | 73422 || {{mp|2002 LY|38}} || — || Hunyo 7, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.7 km || {{M+J|73422}} |-id=423 bgcolor=#fefefe | 73423 || {{mp|2002 LG|39}} || — || Hunyo 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73423}} |-id=424 bgcolor=#d6d6d6 | 73424 || {{mp|2002 LV|39}} || — || Hunyo 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|73424}} |-id=425 bgcolor=#fefefe | 73425 || {{mp|2002 LJ|41}} || — || Hunyo 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73425}} |-id=426 bgcolor=#d6d6d6 | 73426 || {{mp|2002 LM|41}} || — || Hunyo 10, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|73426}} |-id=427 bgcolor=#fefefe | 73427 || {{mp|2002 LH|42}} || — || Hunyo 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|73427}} |-id=428 bgcolor=#d6d6d6 | 73428 || {{mp|2002 LP|45}} || — || Hunyo 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|73428}} |-id=429 bgcolor=#d6d6d6 | 73429 || {{mp|2002 LY|47}} || — || Hunyo 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 15 km || {{M+J|73429}} |-id=430 bgcolor=#d6d6d6 | 73430 || {{mp|2002 LX|48}} || — || Hunyo 12, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.2 km || {{M+J|73430}} |-id=431 bgcolor=#e9e9e9 | 73431 || {{mp|2002 LU|55}} || — || Hunyo 14, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|73431}} |-id=432 bgcolor=#d6d6d6 | 73432 || {{mp|2002 LD|57}} || — || Hunyo 10, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.2 km || {{M+J|73432}} |-id=433 bgcolor=#e9e9e9 | 73433 || {{mp|2002 LJ|57}} || — || Hunyo 11, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Padua family|PAD]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|73433}} |-id=434 bgcolor=#d6d6d6 | 73434 || {{mp|2002 LB|58}} || — || Hunyo 14, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|73434}} |-id=435 bgcolor=#e9e9e9 | 73435 || 2002 MS || — || Hunyo 18, 2002 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|73435}} |-id=436 bgcolor=#d6d6d6 | 73436 || {{mp|2002 MH|2}} || — || Hunyo 16, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Hilda family|HIL]]{{·}}[[Hilda asteroid|3:2]] || align=right | 11 km || {{M+J|73436}} |-id=437 bgcolor=#d6d6d6 | 73437 || {{mp|2002 MJ|2}} || — || Hunyo 16, 2002 || Palomar || NEAT || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.2 km || {{M+J|73437}} |-id=438 bgcolor=#fefefe | 73438 || {{mp|2002 MM|2}} || — || Hunyo 17, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73438}} |-id=439 bgcolor=#e9e9e9 | 73439 || {{mp|2002 MQ|2}} || — || Hunyo 17, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|73439}} |-id=440 bgcolor=#e9e9e9 | 73440 || {{mp|2002 ML|3}} || — || Hunyo 29, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|73440}} |-id=441 bgcolor=#e9e9e9 | 73441 || {{mp|2002 MU|3}} || — || Hunyo 30, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|73441}} |-id=442 bgcolor=#d6d6d6 | 73442 Feruglio || {{mp|2002 NE|5}} || {{MoMP|73442|Feruglio}} || Hulyo 10, 2002 || [[Osservatorio di Campo Imperatore|Campo Imperatore]] || [[Campo Imperatore Near Earth Object Survey|CINEOS]] || {{·}} || align=right | 7.4 km || {{M+J|73442}} |-id=443 bgcolor=#d6d6d6 | 73443 || {{mp|2002 NK|10}} || — || Hulyo 4, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|73443}} |-id=444 bgcolor=#d6d6d6 | 73444 || {{mp|2002 NR|12}} || — || Hulyo 4, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|73444}} |-id=445 bgcolor=#e9e9e9 | 73445 || {{mp|2002 NS|12}} || — || Hulyo 4, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|73445}} |-id=446 bgcolor=#d6d6d6 | 73446 || {{mp|2002 NX|12}} || — || Hulyo 4, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|73446}} |-id=447 bgcolor=#d6d6d6 | 73447 || {{mp|2002 NM|13}} || — || Hulyo 4, 2002 || Palomar || NEAT || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|73447}} |-id=448 bgcolor=#d6d6d6 | 73448 || {{mp|2002 NS|13}} || — || Hulyo 4, 2002 || Palomar || NEAT || EOS || align=right | 5.2 km || {{M+J|73448}} |-id=449 bgcolor=#d6d6d6 | 73449 || {{mp|2002 NW|18}} || — || Hulyo 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || EOS || align=right | 8.6 km || {{M+J|73449}} |-id=450 bgcolor=#d6d6d6 | 73450 || {{mp|2002 NY|19}} || — || Hulyo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 12 km || {{M+J|73450}} |-id=451 bgcolor=#d6d6d6 | 73451 || {{mp|2002 NN|30}} || — || Hulyo 6, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|73451}} |-id=452 bgcolor=#d6d6d6 | 73452 || {{mp|2002 NS|33}} || — || Hulyo 13, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || EOS || align=right | 6.0 km || {{M+J|73452}} |-id=453 bgcolor=#e9e9e9 | 73453 Ninomanfredi || {{mp|2002 NJ|34}} || {{MoMP|73453|Ninomanfredi}} || Hulyo 13, 2002 || [[Campo Catino Astronomical Observatory|Campo Catino]] || [[Gianluca Masi|G. Masi]], [[Franco Mallia|F. Mallia]] || [[FIN tbl#519|HOF]] || align=right | 5.4 km || {{M+J|73453}} |-id=454 bgcolor=#d6d6d6 | 73454 || {{mp|2002 NB|35}} || — || Hulyo 9, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.8 km || {{M+J|73454}} |-id=455 bgcolor=#d6d6d6 | 73455 || {{mp|2002 NT|36}} || — || Hulyo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Jupiter Tisserand invariant|T_j <small>(2.99)</small>]]{{·}}[[Hilda family|HIL]]{{·}}[[Hilda asteroid|3:2]] || align=right | 8.8 km || {{M+J|73455}} |-id=456 bgcolor=#d6d6d6 | 73456 || {{mp|2002 ND|38}} || — || Hulyo 9, 2002 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|73456}} |-id=457 bgcolor=#d6d6d6 | 73457 || {{mp|2002 NZ|43}} || — || Hulyo 12, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Jupiter Tisserand invariant|T_j <small>(2.97)</small>]]{{·}}[[Hilda family|HIL]]{{·}}[[Hilda asteroid|3:2]]{{·}}[[Asteroid family#Mecklenburg|(6124)]] || align=right | 12 km || {{M+J|73457}} |-id=458 bgcolor=#d6d6d6 | 73458 || {{mp|2002 NZ|47}} || — || Hulyo 4, 2002 || Palomar || NEAT || HIL{{·}}3:2{{·}}[[Asteroid family#Devine|(3561)]] || align=right | 11 km || {{M+J|73458}} |-id=459 bgcolor=#d6d6d6 | 73459 || {{mp|2002 NL|48}} || — || Hulyo 13, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|73459}} |-id=460 bgcolor=#d6d6d6 | 73460 || {{mp|2002 NM|50}} || — || Hulyo 14, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|73460}} |-id=461 bgcolor=#d6d6d6 | 73461 || {{mp|2002 NV|51}} || — || Hulyo 14, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|73461}} |-id=462 bgcolor=#d6d6d6 | 73462 || {{mp|2002 NA|53}} || — || Hulyo 14, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73462}} |-id=463 bgcolor=#d6d6d6 | 73463 || {{mp|2002 NE|53}} || — || Hulyo 14, 2002 || Palomar || NEAT || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.7 km || {{M+J|73463}} |-id=464 bgcolor=#d6d6d6 | 73464 || {{mp|2002 NY|54}} || — || Hulyo 5, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|73464}} |-id=465 bgcolor=#e9e9e9 | 73465 Buonanno || {{mp|2002 NP|55}} || {{MoMP|73465|Buonanno}} || Hulyo 10, 2002 || [[Osservatorio di Campo Imperatore|Campo Imperatore]] || [[Campo Imperatore Near Earth Object Survey|CINEOS]] || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|73465}} |-id=466 bgcolor=#d6d6d6 | 73466 || {{mp|2002 OP|5}} || — || Hulyo 20, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|73466}} |-id=467 bgcolor=#d6d6d6 | 73467 || {{mp|2002 OV|5}} || — || Hulyo 20, 2002 || Palomar || NEAT || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 8.4 km || {{M+J|73467}} |-id=468 bgcolor=#d6d6d6 | 73468 || {{mp|2002 OB|8}} || — || Hulyo 18, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|73468}} |-id=469 bgcolor=#d6d6d6 | 73469 || {{mp|2002 OZ|12}} || — || Hulyo 18, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|73469}} |-id=470 bgcolor=#d6d6d6 | 73470 || {{mp|2002 OM|15}} || — || Hulyo 18, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 6.7 km || {{M+J|73470}} |-id=471 bgcolor=#d6d6d6 | 73471 || {{mp|2002 OH|16}} || — || Hulyo 18, 2002 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#608|BRA]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|73471}} |-id=472 bgcolor=#d6d6d6 | 73472 || {{mp|2002 ON|18}} || — || Hulyo 18, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.3 km'' || {{M+J|73472}} |-id=473 bgcolor=#d6d6d6 | 73473 || {{mp|2002 OV|18}} || — || Hulyo 18, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.4 km'' || {{M+J|73473}} |-id=474 bgcolor=#e9e9e9 | 73474 || {{mp|2002 OK|19}} || — || Hulyo 18, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|73474}} |-id=475 bgcolor=#d6d6d6 | 73475 || {{mp|2002 PV|1}} || — || Agosto 5, 2002 || [[Desert Wanderer Observatory|El Centro]] || Centro, El || [[Hilda asteroid|3:2]] || align=right | ''10 km'' || {{M+J|73475}} |-id=476 bgcolor=#fefefe | 73476 || {{mp|2002 PO|4}} || — || Agosto 4, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73476}} |-id=477 bgcolor=#d6d6d6 | 73477 || {{mp|2002 PQ|14}} || — || Agosto 6, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|73477}} |-id=478 bgcolor=#d6d6d6 | 73478 || {{mp|2002 PX|14}} || — || Agosto 6, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|73478}} |-id=479 bgcolor=#d6d6d6 | 73479 || {{mp|2002 PM|23}} || — || Agosto 6, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|73479}} |-id=480 bgcolor=#c2e0ff | 73480 || {{mp|2002 PN|34}} || — || Agosto 6, 2002 || Palomar || NEAT || [[Centaur (small Solar System body)|centaur]] || align=right | 112 km || {{M+J|73480}} |-id=481 bgcolor=#d6d6d6 | 73481 || {{mp|2002 PO|69}} || — || Agosto 11, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 9.8 km || {{M+J|73481}} |-id=482 bgcolor=#d6d6d6 | 73482 || {{mp|2002 PP|71}} || — || Agosto 12, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''6.1 km'' || {{M+J|73482}} |-id=483 bgcolor=#d6d6d6 | 73483 || {{mp|2002 PB|72}} || — || Agosto 12, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.1 km || {{M+J|73483}} |-id=484 bgcolor=#e9e9e9 | 73484 || {{mp|2002 PD|72}} || — || Agosto 12, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|73484}} |-id=485 bgcolor=#d6d6d6 | 73485 || {{mp|2002 PA|73}} || — || Agosto 12, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.1 km || {{M+J|73485}} |-id=486 bgcolor=#d6d6d6 | 73486 || {{mp|2002 PY|85}} || — || Agosto 13, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 8.9 km || {{M+J|73486}} |-id=487 bgcolor=#e9e9e9 | 73487 || {{mp|2002 PD|89}} || — || Agosto 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|73487}} |-id=488 bgcolor=#d6d6d6 | 73488 || {{mp|2002 PO|90}} || — || Agosto 11, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|73488}} |-id=489 bgcolor=#d6d6d6 | 73489 || {{mp|2002 PE|121}} || — || Agosto 13, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|73489}} |-id=490 bgcolor=#d6d6d6 | 73490 || {{mp|2002 PR|123}} || — || Agosto 12, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|73490}} |-id=491 bgcolor=#e9e9e9 | 73491 Robmatson || {{mp|2002 PO|164}} || {{MoMP|73491|Robmatson}} || Agosto 8, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Sebastian F. Hönig|S. F. Hönig]] || {{·}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|73491}} |-id=492 bgcolor=#d6d6d6 | 73492 || {{mp|2002 QE|28}} || — || Agosto 28, 2002 || Palomar || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.0 km || {{M+J|73492}} |-id=493 bgcolor=#d6d6d6 | 73493 || {{mp|2002 QT|41}} || — || Agosto 29, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|73493}} |-id=494 bgcolor=#d6d6d6 | 73494 || {{mp|2002 QF|42}} || — || Agosto 30, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 9.6 km || {{M+J|73494}} |-id=495 bgcolor=#d6d6d6 | 73495 || {{mp|2002 QE|43}} || — || Agosto 30, 2002 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 7.2 km || {{M+J|73495}} |-id=496 bgcolor=#d6d6d6 | 73496 || {{mp|2002 RW|10}} || — || Setyembre 4, 2002 || Palomar || NEAT || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.2 km || {{M+J|73496}} |-id=497 bgcolor=#d6d6d6 | 73497 || {{mp|2002 RT|13}} || — || Setyembre 4, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.4 km || {{M+J|73497}} |-id=498 bgcolor=#d6d6d6 | 73498 || {{mp|2002 RP|25}} || — || Setyembre 4, 2002 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|73498}} |-id=499 bgcolor=#e9e9e9 | 73499 || {{mp|2002 RL|53}} || — || Setyembre 5, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|73499}} |-id=500 bgcolor=#d6d6d6 | 73500 || {{mp|2002 RK|57}} || — || Setyembre 5, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 6.9 km || {{M+J|73500}} |} == 73501–73600 == {{Anchor|501}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#e9e9e9 | 73501 || {{mp|2002 RG|157}} || — || Setyembre 11, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73501}} |-id=502 bgcolor=#d6d6d6 | 73502 || {{mp|2002 RE|224}} || — || Setyembre 13, 2002 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | 9.5 km || {{M+J|73502}} |-id=503 bgcolor=#fefefe | 73503 || {{mp|2002 TX|52}} || — || Oktubre 2, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|73503}} |-id=504 bgcolor=#e9e9e9 | 73504 || {{mp|2002 TO|110}} || — || Oktubre 2, 2002 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|73504}} |-id=505 bgcolor=#d6d6d6 | 73505 || {{mp|2002 TD|124}} || — || Oktubre 4, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || NEAT || {{·}} || align=right | 9.1 km || {{M+J|73505}} |-id=506 bgcolor=#d6d6d6 | 73506 || {{mp|2002 TJ|144}} || — || Oktubre 5, 2002 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|73506}} |-id=507 bgcolor=#d6d6d6 | 73507 || {{mp|2002 TN|220}} || — || Oktubre 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''7.1 km'' || {{M+J|73507}} |-id=508 bgcolor=#d6d6d6 | 73508 || {{mp|2002 TQ|220}} || — || Oktubre 6, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|73508}} |-id=509 bgcolor=#d6d6d6 | 73509 || {{mp|2002 TG|260}} || — || Oktubre 9, 2002 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|73509}} |-id=510 bgcolor=#d6d6d6 | 73510 || 2002 UQ || — || Oktubre 22, 2002 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 9.4 km || {{M+J|73510}} |-id=511 bgcolor=#d6d6d6 | 73511 Lovas || {{mp|2002 YD|3}} || {{MoMP|73511|Lovas}} || Disyembre 25, 2002 || [[Piszkéstető Station|Piszkéstető]] || [[Krisztián Sárneczky|K. Sárneczky]] || {{·}} || align=right | 8.8 km || {{M+J|73511}} |-id=512 bgcolor=#fefefe | 73512 || {{mp|2003 AL|11}} || — || Enero 1, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|73512}} |-id=513 bgcolor=#fefefe | 73513 || {{mp|2003 BK|10}} || — || Enero 26, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73513}} |-id=514 bgcolor=#d6d6d6 | 73514 || {{mp|2003 BB|48}} || — || Enero 27, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|73514}} |-id=515 bgcolor=#fefefe | 73515 || {{mp|2003 EU|5}} || — || Marso 5, 2003 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73515}} |-id=516 bgcolor=#e9e9e9 | 73516 || {{mp|2003 EY|45}} || — || Marso 7, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|73516}} |-id=517 bgcolor=#d6d6d6 | 73517 Cranbrook || {{mp|2003 FG|78}} || {{MoMP|73517|Cranbrook}} || Marso 27, 2003 || [[Catalina Sky Survey|Catalina]] || [[Catalina Sky Survey|CSS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.9 km || {{M+J|73517}} |-id=518 bgcolor=#fefefe | 73518 || {{mp|2003 HW|46}} || — || Abril 28, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73518}} |-id=519 bgcolor=#d6d6d6 | 73519 || {{mp|2003 JF|10}} || — || Mayo 1, 2003 || Socorro || LINEAR || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.5 km || {{M+J|73519}} |-id=520 bgcolor=#e9e9e9 | 73520 Boslough || {{mp|2003 MB|1}} || {{MoMP|73520|Boslough}} || Hunyo 22, 2003 || [[Lowell Observatory, Anderson Mesa Station|Anderson Mesa]] || [[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]] || {{·}} || align=right | ''6.0 km'' || {{M+J|73520}} |-id=521 bgcolor=#fefefe | 73521 || {{mp|2003 MD|1}} || — || Hunyo 22, 2003 || Anderson Mesa || LONEOS || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73521}} |-id=522 bgcolor=#e9e9e9 | 73522 || {{mp|2003 MK|2}} || — || Hunyo 22, 2003 || Anderson Mesa || LONEOS || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 8.0 km || {{M+J|73522}} |-id=523 bgcolor=#fefefe | 73523 || {{mp|2003 MQ|3}} || — || Hunyo 25, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|73523}} |-id=524 bgcolor=#d6d6d6 | 73524 || {{mp|2003 MO|6}} || — || Hunyo 26, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''9.7 km'' || {{M+J|73524}} |-id=525 bgcolor=#fefefe | 73525 || {{mp|2003 MP|8}} || — || Hunyo 28, 2003 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73525}} |-id=526 bgcolor=#fefefe | 73526 || 2003 NU || — || Hulyo 1, 2003 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73526}} |-id=527 bgcolor=#d6d6d6 | 73527 || {{mp|2003 NC|3}} || — || Hulyo 2, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|73527}} |-id=528 bgcolor=#d6d6d6 | 73528 || {{mp|2003 NU|8}} || — || Hulyo 5, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 12 km || {{M+J|73528}} |-id=529 bgcolor=#d6d6d6 | 73529 Giorgiopalumbo || {{mp|2003 OF|1}} || {{MoMP|73529|Giorgiopalumbo}} || Hulyo 22, 2003 || [[Osservatorio di Campo Imperatore|Campo Imperatore]] || [[Campo Imperatore Near Earth Object Survey|CINEOS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|73529}} |-id=530 bgcolor=#fefefe | 73530 || {{mp|2003 OL|2}} || — || Hulyo 22, 2003 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 3.9 km || {{M+J|73530}} |-id=531 bgcolor=#fefefe | 73531 || {{mp|2003 OE|5}} || — || Hulyo 22, 2003 || Haleakala || NEAT || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73531}} |-id=532 bgcolor=#d6d6d6 | 73532 || {{mp|2003 OF|5}} || — || Hulyo 22, 2003 || Haleakala || NEAT || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.7 km || {{M+J|73532}} |-id=533 bgcolor=#fefefe | 73533 Alonso || {{mp|2003 OC|6}} || {{MoMP|73533|Alonso}} || Hulyo 25, 2003 || [[Observatorio Astronómico de Mallorca|Majorca]] || [[Astronomical Observatory of Mallorca|OAM]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73533}} |-id=534 bgcolor=#fa8072 | 73534 Liviasavioli || {{mp|2003 OD|7}} || {{MoMP|73534|Liviasavioli}} || Hulyo 24, 2003 || [[Osservatorio di Campo Imperatore|Campo Imperatore]] || [[Campo Imperatore Near Earth Object Survey|CINEOS]] || {{·}} || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73534}} |-id=535 bgcolor=#d6d6d6 | 73535 || {{mp|2003 OB|14}} || — || Hulyo 28, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | 13 km || {{M+J|73535}} |-id=536 bgcolor=#d6d6d6 | 73536 || {{mp|2003 OX|14}} || — || Hulyo 22, 2003 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | ''8.0 km'' || {{M+J|73536}} |-id=537 bgcolor=#d6d6d6 | 73537 || {{mp|2003 OC|15}} || — || Hulyo 22, 2003 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|73537}} |-id=538 bgcolor=#d6d6d6 | 73538 || {{mp|2003 OD|15}} || — || Hulyo 22, 2003 || Palomar || NEAT || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|73538}} |-id=539 bgcolor=#d6d6d6 | 73539 Carmenperrella || {{mp|2003 OW|18}} || {{MoMP|73539|Carmenperrella}} || Hulyo 30, 2003 || [[Osservatorio di Campo Imperatore|Campo Imperatore]] || [[Campo Imperatore Near Earth Object Survey|CINEOS]] || {{·}} || align=right | ''8.9 km'' || {{M+J|73539}} |-id=540 bgcolor=#fefefe | 73540 || {{mp|2003 OZ|20}} || — || Hulyo 23, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73540}} |-id=541 bgcolor=#fefefe | 73541 || {{mp|2003 OE|22}} || — || Hulyo 29, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73541}} |-id=542 bgcolor=#fefefe | 73542 || {{mp|2003 OJ|23}} || — || Hulyo 29, 2003 || [[Bergisch Gladbach Observatory|Bergisch Gladbach]] || [[Wolf Bickel|W. Bickel]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73542}} |-id=543 bgcolor=#d6d6d6 | 73543 || {{mp|2003 OB|30}} || — || Hulyo 24, 2003 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|73543}} |-id=544 bgcolor=#d6d6d6 | 73544 || {{mp|2003 OZ|30}} || — || Hulyo 30, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 9.1 km || {{M+J|73544}} |-id=545 bgcolor=#e9e9e9 | 73545 || {{mp|2003 OB|31}} || — || Hulyo 30, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''5.7 km'' || {{M+J|73545}} |-id=546 bgcolor=#fefefe | 73546 || {{mp|2003 OM|31}} || — || Hulyo 30, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|73546}} |-id=547 bgcolor=#e9e9e9 | 73547 || 2003 PW || — || Agosto 1, 2003 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|73547}} |-id=548 bgcolor=#e9e9e9 | 73548 || {{mp|2003 PM|3}} || — || Agosto 2, 2003 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73548}} |-id=549 bgcolor=#fefefe | 73549 || {{mp|2003 PL|8}} || — || Agosto 3, 2003 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73549}} |-id=550 bgcolor=#fefefe | 73550 || {{mp|2003 PG|9}} || — || Agosto 4, 2003 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73550}} |-id=551 bgcolor=#d6d6d6 | 73551 Dariocastellano || 2003 QV || {{MoMP|73551|Dariocastellano}} || Agosto 18, 2003 || [[Osservatorio di Campo Imperatore|Campo Imperatore]] || [[Campo Imperatore Near Earth Object Survey|CINEOS]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|73551}} |-id=552 bgcolor=#e9e9e9 | 73552 || {{mp|2003 QK|12}} || — || Agosto 22, 2003 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73552}} |-id=553 bgcolor=#e9e9e9 | 73553 || {{mp|2003 QH|30}} || — || Agosto 22, 2003 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || [[FIN tbl#512|DOR]] || align=right | 5.6 km || {{M+J|73553}} |-id=554 bgcolor=#d6d6d6 | 73554 || 2124 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Cornelis Johannes van Houten|C. J. van Houten]], [[Ingrid van Houten-Groeneveld|I. van Houten-Groeneveld]], [[Tom Gehrels|T. Gehrels]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|73554}} |-id=555 bgcolor=#fefefe | 73555 || 2129 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|73555}} |-id=556 bgcolor=#d6d6d6 | 73556 || 2130 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 8.5 km || {{M+J|73556}} |-id=557 bgcolor=#fefefe | 73557 || 2131 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|73557}} |-id=558 bgcolor=#d6d6d6 | 73558 || 2567 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|73558}} |-id=559 bgcolor=#fefefe | 73559 || 2665 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73559}} |-id=560 bgcolor=#fefefe | 73560 || 2737 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73560}} |-id=561 bgcolor=#fefefe | 73561 || 2803 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73561}} |-id=562 bgcolor=#fefefe | 73562 || 2810 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 1.6 km || {{M+J|73562}} |-id=563 bgcolor=#d6d6d6 | 73563 || 3009 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|73563}} |-id=564 bgcolor=#e9e9e9 | 73564 || 4051 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|73564}} |-id=565 bgcolor=#fefefe | 73565 || 4252 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73565}} |-id=566 bgcolor=#d6d6d6 | 73566 || 4259 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.7 km || {{M+J|73566}} |-id=567 bgcolor=#d6d6d6 | 73567 || 4509 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''5.8 km'' || {{M+J|73567}} |-id=568 bgcolor=#fefefe | 73568 || 4656 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73568}} |-id=569 bgcolor=#d6d6d6 | 73569 || 4659 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[FIN tbl#607|EMA]] || align=right | 6.6 km || {{M+J|73569}} |-id=570 bgcolor=#d6d6d6 | 73570 || 4736 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|73570}} |-id=571 bgcolor=#e9e9e9 | 73571 || 4755 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73571}} |-id=572 bgcolor=#e9e9e9 | 73572 || 4765 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|73572}} |-id=573 bgcolor=#d6d6d6 | 73573 || 4766 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|73573}} |-id=574 bgcolor=#fefefe | 73574 || 4783 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|73574}} |-id=575 bgcolor=#fa8072 | 73575 || 4789 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right data-sort-value="0.97" | ''970 m'' || {{M+J|73575}} |-id=576 bgcolor=#d6d6d6 | 73576 || 4812 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|73576}} |-id=577 bgcolor=#d6d6d6 | 73577 || 4818 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 8.8 km || {{M+J|73577}} |-id=578 bgcolor=#d6d6d6 | 73578 || 6277 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''5.4 km'' || {{M+J|73578}} |-id=579 bgcolor=#e9e9e9 | 73579 || 6284 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73579}} |-id=580 bgcolor=#fefefe | 73580 || 6285 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73580}} |-id=581 bgcolor=#fefefe | 73581 || 6772 P-L || — || Setyembre 24, 1960 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|73581}} |-id=582 bgcolor=#fefefe | 73582 || 2249 T-1 || — || Marso 25, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|73582}} |-id=583 bgcolor=#d6d6d6 | 73583 || 3092 T-1 || — || Marso 26, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.9 km || {{M+J|73583}} |-id=584 bgcolor=#fefefe | 73584 || 3228 T-1 || — || Marso 26, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73584}} |-id=585 bgcolor=#d6d6d6 | 73585 || 3339 T-1 || — || Marso 26, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|73585}} |-id=586 bgcolor=#fefefe | 73586 || 4141 T-1 || — || Marso 26, 1971 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73586}} |-id=587 bgcolor=#fefefe | 73587 || 1020 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73587}} |-id=588 bgcolor=#fefefe | 73588 || 1067 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|73588}} |-id=589 bgcolor=#fefefe | 73589 || 1114 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73589}} |-id=590 bgcolor=#fefefe | 73590 || 1258 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|73590}} |-id=591 bgcolor=#fefefe | 73591 || 1359 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73591}} |-id=592 bgcolor=#fefefe | 73592 || 1401 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.5 km || {{M+J|73592}} |-id=593 bgcolor=#fefefe | 73593 || 1806 T-2 || — || Setyembre 24, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || NYS || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73593}} |-id=594 bgcolor=#fefefe | 73594 || 2014 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73594}} |-id=595 bgcolor=#fefefe | 73595 || 2129 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73595}} |-id=596 bgcolor=#d6d6d6 | 73596 || 2147 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[FIN tbl#611|NAE]] || align=right | 6.6 km || {{M+J|73596}} |-id=597 bgcolor=#e9e9e9 | 73597 || 2188 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73597}} |-id=598 bgcolor=#fefefe | 73598 || 2912 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|73598}} |-id=599 bgcolor=#fefefe | 73599 || 3012 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 1.5 km || {{M+J|73599}} |-id=600 bgcolor=#d6d6d6 | 73600 || 3020 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.0 km || {{M+J|73600}} |} == 73601–73700 == {{Anchor|601}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#d6d6d6 | 73601 || 3045 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Cornelis Johannes van Houten|C. J. van Houten]], [[Ingrid van Houten-Groeneveld|I. van Houten-Groeneveld]], [[Tom Gehrels|T. Gehrels]] || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|73601}} |-id=602 bgcolor=#e9e9e9 | 73602 || 3053 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73602}} |-id=603 bgcolor=#e9e9e9 | 73603 || 3214 T-2 || — || Setyembre 30, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|73603}} |-id=604 bgcolor=#fefefe | 73604 || 4039 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|73604}} |-id=605 bgcolor=#e9e9e9 | 73605 || 4041 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|73605}} |-id=606 bgcolor=#e9e9e9 | 73606 || 4079 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | 3.1 km || {{M+J|73606}} |-id=607 bgcolor=#d6d6d6 | 73607 || 4092 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.1 km || {{M+J|73607}} |-id=608 bgcolor=#fefefe | 73608 || 4155 T-2 || — || Setyembre 29, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73608}} |-id=609 bgcolor=#e9e9e9 | 73609 || 5114 T-2 || — || Setyembre 25, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73609}} |-id=610 bgcolor=#fefefe | 73610 Klyuchevskaya || 1054 T-3 || {{MoMP|73610|Klyuchevskaya}} || Oktubre 17, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Hungaria asteroids|''H'']]{{·}}{{Interloper|003}} || align=right | ''1.0 km'' || {{M+J|73610}} |-id=611 bgcolor=#e9e9e9 | 73611 || 2127 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 7.0 km || {{M+J|73611}} |-id=612 bgcolor=#d6d6d6 | 73612 || 2178 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|73612}} |-id=613 bgcolor=#fefefe | 73613 || 2213 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73613}} |-id=614 bgcolor=#e9e9e9 | 73614 || 2229 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|73614}} |-id=615 bgcolor=#e9e9e9 | 73615 || 2353 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73615}} |-id=616 bgcolor=#d6d6d6 | 73616 || 2383 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|73616}} |-id=617 bgcolor=#e9e9e9 | 73617 || 2437 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|73617}} |-id=618 bgcolor=#d6d6d6 | 73618 || 2458 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.7 km || {{M+J|73618}} |-id=619 bgcolor=#e9e9e9 | 73619 || 3322 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Adeona family|ADE]] || align=right | 6.8 km || {{M+J|73619}} |-id=620 bgcolor=#fefefe | 73620 || 3346 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73620}} |-id=621 bgcolor=#fefefe | 73621 || 3381 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|73621}} |-id=622 bgcolor=#d6d6d6 | 73622 || 3418 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|73622}} |-id=623 bgcolor=#d6d6d6 | 73623 || 3477 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|73623}} |-id=624 bgcolor=#fefefe | 73624 || 3481 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73624}} |-id=625 bgcolor=#fefefe | 73625 || 3524 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73625}} |-id=626 bgcolor=#fefefe | 73626 || 3939 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73626}} |-id=627 bgcolor=#fefefe | 73627 || 4040 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73627}} |-id=628 bgcolor=#fefefe | 73628 || 4170 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.7 km || {{M+J|73628}} |-id=629 bgcolor=#d6d6d6 | 73629 || 4303 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[FIN tbl#607|EMA]]{{·}}[[Fast rotator (asteroid)#73629|fast]] || align=right | 7.4 km || {{M+J|73629}} |-id=630 bgcolor=#e9e9e9 | 73630 || 4352 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|73630}} |-id=631 bgcolor=#e9e9e9 | 73631 || 4367 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | ''4.2 km'' || {{M+J|73631}} |-id=632 bgcolor=#fefefe | 73632 || 4432 T-3 || — || Oktubre 11, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|73632}} |-id=633 bgcolor=#d6d6d6 | 73633 || 4702 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 6.8 km || {{M+J|73633}} |-id=634 bgcolor=#d6d6d6 | 73634 || 5077 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || {{·}} || align=right | 6.4 km || {{M+J|73634}} |-id=635 bgcolor=#d6d6d6 | 73635 || 5105 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[FIN tbl#614|TEL]] || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|73635}} |-id=636 bgcolor=#e9e9e9 | 73636 || 5727 T-3 || — || Oktubre 16, 1977 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|73636}} |-id=637 bgcolor=#c2ffff | 73637 Guneus || {{mp|1973 SX|1}} || {{MoMP|73637|Guneus}} || Setyembre 19, 1973 || Palomar || C. J. van Houten, I. van Houten-Groeneveld, T. Gehrels || [[Greek camp|L4]] || align=right | ''20 km'' || {{M+J|73637}} |-id=638 bgcolor=#d6d6d6 | 73638 Likhanov || {{mp|1975 VC|9}} || {{MoMP|73638|Likhanov}} || Nobyembre 8, 1975 || [[Crimean Astrophysical Observatory|Nauchnyj]] || [[Nikolai Chernykh|N. S. Chernykh]] || {{·}} || align=right | ''9.9 km'' || {{M+J|73638}} |-id=639 bgcolor=#d6d6d6 | 73639 || {{mp|1977 EL|7}} || — || Marso 12, 1977 || [[Kiso Observatory|Kiso]] || [[Hiroki Kosai|H. Kosai]], [[Kiichirō Furukawa|K. Furukawa]] || {{·}} || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|73639}} |-id=640 bgcolor=#e9e9e9 | 73640 Biermann || 1977 RM || {{MoMP|73640|Biermann}} || Setyembre 5, 1977 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Hans-Emil Schuster|H.-E. Schuster]] || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|73640}} |-id=641 bgcolor=#c2ffff | 73641 || {{mp|1977 UK|3}} || — || Oktubre 18, 1977 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Schelte J. Bus|S. J. Bus]] || [[Trojan camp|L5]] || align=right | 15 km || {{M+J|73641}} |-id=642 bgcolor=#e9e9e9 | 73642 || {{mp|1978 RV|9}} || — || Setyembre 2, 1978 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Claes-Ingvar Lagerkvist|C.-I. Lagerkvist]] || {{·}} || align=right | 1.8 km || {{M+J|73642}} |-id=643 bgcolor=#fefefe | 73643 || {{mp|1978 UA|5}} || — || Oktubre 27, 1978 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[C. Michelle Olmstead|C. M. Olmstead]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73643}} |-id=644 bgcolor=#fefefe | 73644 || {{mp|1978 UD|7}} || — || Oktubre 27, 1978 || Palomar || C. M. Olmstead || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|73644}} |-id=645 bgcolor=#e9e9e9 | 73645 || {{mp|1978 VX|2}} || — || Nobyembre 7, 1978 || Palomar || [[Eleanor F. Helin|E. F. Helin]], [[Schelte J. Bus|S. J. Bus]] || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|73645}} |-id=646 bgcolor=#e9e9e9 | 73646 || {{mp|1978 VT|3}} || — || Nobyembre 7, 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus || {{·}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|73646}} |-id=647 bgcolor=#e9e9e9 | 73647 || {{mp|1978 VL|9}} || — || Nobyembre 7, 1978 || Palomar || E. F. Helin, S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73647}} |-id=648 bgcolor=#fefefe | 73648 || {{mp|1979 ME|6}} || — || Hunyo 25, 1979 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || E. F. Helin, S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73648}} |-id=649 bgcolor=#d6d6d6 | 73649 || {{mp|1979 MA|9}} || — || Hunyo 25, 1979 || Siding Spring || E. F. Helin, S. J. Bus || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|73649}} |-id=650 bgcolor=#fefefe | 73650 || 1981 DN || — || Pebrero 28, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73650}} |-id=651 bgcolor=#d6d6d6 | 73651 || {{mp|1981 EJ|2}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | 4.4 km || {{M+J|73651}} |-id=652 bgcolor=#fefefe | 73652 || {{mp|1981 EN|3}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73652}} |-id=653 bgcolor=#fefefe | 73653 || {{mp|1981 EN|6}} || — || Marso 6, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73653}} |-id=654 bgcolor=#d6d6d6 | 73654 || {{mp|1981 ET|6}} || — || Marso 6, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || [[Hilda asteroid|3:2]] || align=right | 14 km || {{M+J|73654}} |-id=655 bgcolor=#d6d6d6 | 73655 || {{mp|1981 EL|9}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || [[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | ''10 km'' || {{M+J|73655}} |-id=656 bgcolor=#fefefe | 73656 || {{mp|1981 EW|12}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73656}} |-id=657 bgcolor=#fefefe | 73657 || {{mp|1981 EJ|13}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | 2.8 km || {{M+J|73657}} |-id=658 bgcolor=#fefefe | 73658 || {{mp|1981 EU|14}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73658}} |-id=659 bgcolor=#e9e9e9 | 73659 || {{mp|1981 ER|16}} || — || Marso 6, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73659}} |-id=660 bgcolor=#e9e9e9 | 73660 || {{mp|1981 EZ|19}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|73660}} |-id=661 bgcolor=#fefefe | 73661 || {{mp|1981 EW|25}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73661}} |-id=662 bgcolor=#fefefe | 73662 || {{mp|1981 ES|27}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73662}} |-id=663 bgcolor=#fefefe | 73663 || {{mp|1981 EL|31}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || [[Baptistina family|BAP]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73663}} |-id=664 bgcolor=#fefefe | 73664 || {{mp|1981 EE|34}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73664}} |-id=665 bgcolor=#fefefe | 73665 || {{mp|1981 EX|42}} || — || Marso 2, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73665}} |-id=666 bgcolor=#fefefe | 73666 || {{mp|1981 EH|45}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73666}} |-id=667 bgcolor=#fefefe | 73667 || {{mp|1981 ER|45}} || — || Marso 1, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73667}} |-id=668 bgcolor=#fefefe | 73668 || {{mp|1981 EG|48}} || — || Marso 6, 1981 || Siding Spring || S. J. Bus || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|73668}} |-id=669 bgcolor=#fa8072 | 73669 || {{mp|1981 WL|2}} || — || Nobyembre 25, 1981 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Charles T. Kowal|C. T. Kowal]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73669}} |-id=670 bgcolor=#fefefe | 73670 Kurthopf || 1982 QP || {{MoMP|73670|Kurthopf}} || Agosto 19, 1982 || Palomar || [[Carolyn S. Shoemaker|C. S. Shoemaker]], [[Eugene Merle Shoemaker|E. M. Shoemaker]] || {{·}} || align=right | ''7.2 km'' || {{M+J|73670}} |-id=671 bgcolor=#e9e9e9 | 73671 || {{mp|1984 BH|6}} || — || Enero 26, 1984 || Palomar || [[Edward L. G. Bowell|E. Bowell]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73671}} |-id=672 bgcolor=#fefefe | 73672 || 1986 QR || — || Agosto 26, 1986 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Henri Debehogne|H. Debehogne]] || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|73672}} |-id=673 bgcolor=#fa8072 | 73673 || {{mp|1986 RX|1}} || — || Setyembre 6, 1986 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Eleanor F. Helin|E. F. Helin]] || {{·}} || align=right | ''3.9 km'' || {{M+J|73673}} |-id=674 bgcolor=#d6d6d6 | 73674 || {{mp|1988 BN|5}} || — || Enero 28, 1988 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Robert H. McNaught|R. H. McNaught]] || [[FIN tbl#617|THB]] || align=right | 6.4 km || {{M+J|73674}} |-id=675 bgcolor=#e9e9e9 | 73675 || 1988 CF || — || Pebrero 8, 1988 || [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] || [[Seiji Ueda|S. Ueda]], [[Hiroshi Kaneda|H. Kaneda]] || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | 3.6 km || {{M+J|73675}} |-id=676 bgcolor=#d6d6d6 | 73676 || {{mp|1988 CD|5}} || — || Pebrero 13, 1988 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.1 km || {{M+J|73676}} |-id=677 bgcolor=#c2ffff | 73677 || {{mp|1988 SA|3}} || — || Setyembre 16, 1988 || [[Cerro Tololo Inter-American Observatory|Cerro Tololo]] || [[Schelte J. Bus|S. J. Bus]] || [[Trojan camp|L5]] || align=right | 25 km || {{M+J|73677}} |-id=678 bgcolor=#fefefe | 73678 || 1988 TY || — || Oktubre 13, 1988 || [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] || [[Seiji Ueda|S. Ueda]], [[Hiroshi Kaneda|H. Kaneda]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73678}} |-id=679 bgcolor=#fefefe | 73679 || {{mp|1989 SQ|2}} || — || Setyembre 26, 1989 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 1.4 km || {{M+J|73679}} |-id=680 bgcolor=#fefefe | 73680 || {{mp|1989 SP|10}} || — || Setyembre 28, 1989 || La Silla || [[Henri Debehogne|H. Debehogne]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73680}} |-id=681 bgcolor=#fa8072 | 73681 || {{mp|1989 TL|18}} || — || Oktubre 2, 1989 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Eleanor F. Helin|E. F. Helin]], [[Kenneth J. Lawrence|K. J. Lawrence]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73681}} |-id=682 bgcolor=#d6d6d6 | 73682 || {{mp|1990 HU|5}} || — || Abril 29, 1990 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Anna N. Żytkow|A. Żytkow]], [[Mike Irwin|M. J. Irwin]] || {{·}} || align=right | 7.7 km || {{M+J|73682}} |-id=683 bgcolor=#e9e9e9 | 73683 || {{mp|1990 RV|3}} || — || Setyembre 14, 1990 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Henry E. Holt|H. E. Holt]] || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73683}} |-id=684 bgcolor=#e9e9e9 | 73684 || 1990 SV || — || Setyembre 16, 1990 || Palomar || H. E. Holt || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73684}} |-id=685 bgcolor=#e9e9e9 | 73685 || {{mp|1990 SE|9}} || — || Setyembre 22, 1990 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73685}} |-id=686 bgcolor=#e9e9e9 | 73686 Nussdorf || {{mp|1990 TV|1}} || {{MoMP|73686|Nussdorf}} || Oktubre 10, 1990 || [[Karl Schwarzschild Observatory|Tautenburg Observatory]] || [[Lutz D. Schmadel|L. D. Schmadel]], [[Freimut Börngen|F. Börngen]] || (5) || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73686}} |-id=687 bgcolor=#e9e9e9 | 73687 Thomas Aquinas || {{mp|1990 TQ|2}} || {{MoMP|73687|Thomas Aquinas}} || Oktubre 10, 1990 || Tautenburg Observatory || F. Börngen, L. D. Schmadel || [[Maria family|MAR]] || align=right | 4.3 km || {{M+J|73687}} |-id=688 bgcolor=#e9e9e9 | 73688 || {{mp|1990 VA|5}} || — || Nobyembre 15, 1990 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73688}} |-id=689 bgcolor=#fefefe | 73689 || 1991 FK || — || Marso 17, 1991 || [[Takane, Yamanashi|Kiyosato]] || [[Satoru Otomo|S. Otomo]], [[Osamu Muramatsu|O. Muramatsu]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | 1.9 km || {{M+J|73689}} |-id=690 bgcolor=#d6d6d6 | 73690 || {{mp|1991 PU|2}} || — || Agosto 2, 1991 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[FIN tbl#612|TIR]]{{·}}{{Interloper|612}} || align=right | 11 km || {{M+J|73690}} |-id=691 bgcolor=#d6d6d6 | 73691 || {{mp|1991 PB|3}} || — || Agosto 2, 1991 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|73691}} |-id=692 bgcolor=#fefefe | 73692 Gürtler || {{mp|1991 RL|3}} || {{MoMP|73692|Gürtler}} || Setyembre 12, 1991 || [[Karl Schwarzschild Observatory|Tautenburg Observatory]] || [[Lutz D. Schmadel|L. D. Schmadel]], [[Freimut Börngen|F. Börngen]] || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|73692}} |-id=693 bgcolor=#d6d6d6 | 73693 Dorschner || {{mp|1991 RQ|3}} || {{MoMP|73693|Dorschner}} || Setyembre 12, 1991 || Tautenburg Observatory || F. Börngen, L. D. Schmadel || {{·}} || align=right | 5.6 km || {{M+J|73693}} |-id=694 bgcolor=#d6d6d6 | 73694 || {{mp|1991 RL|15}} || — || Setyembre 15, 1991 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Henry E. Holt|H. E. Holt]] || {{·}} || align=right | 13 km || {{M+J|73694}} |-id=695 bgcolor=#fefefe | 73695 || {{mp|1991 RL|17}} || — || Setyembre 11, 1991 || Palomar || H. E. Holt || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 2.9 km || {{M+J|73695}} |-id=696 bgcolor=#fefefe | 73696 || {{mp|1991 RQ|19}} || — || Setyembre 14, 1991 || Palomar || H. E. Holt || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|73696}} |-id=697 bgcolor=#fefefe | 73697 || {{mp|1991 RT|29}} || — || Setyembre 12, 1991 || Palomar || H. E. Holt || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|73697}} |-id=698 bgcolor=#d6d6d6 | 73698 || 1991 TE || — || Oktubre 1, 1991 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Robert H. McNaught|R. H. McNaught]] || [[FIN tbl#617|THB]] || align=right | 10 km || {{M+J|73698}} |-id=699 bgcolor=#e9e9e9 | 73699 Landaupfalz || {{mp|1991 TH|3}} || {{MoMP|73699|Landaupfalz}} || Oktubre 4, 1991 || [[Karl Schwarzschild Observatory|Tautenburg Observatory]] || [[Lutz D. Schmadel|L. D. Schmadel]], [[Freimut Börngen|F. Börngen]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73699}} |-id=700 bgcolor=#d6d6d6 | 73700 von Kues || {{mp|1991 TW|4}} || {{MoMP|73700|von Kues}} || Oktubre 5, 1991 || Tautenburg Observatory || F. Börngen, L. D. Schmadel || {{·}} || align=right | ''7.1 km'' || {{M+J|73700}} |} == 73701–73800 == {{Anchor|701}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 73701 Siegfriedbauer || {{mp|1991 TU|5}} || {{MoMP|73701|Siegfriedbauer}} || Oktubre 3, 1991 || [[Karl Schwarzschild Observatory|Tautenburg Observatory]] || [[Lutz D. Schmadel|L. D. Schmadel]], [[Freimut Börngen|F. Börngen]] || {{·}} || align=right | ''3.1 km'' || {{M+J|73701}} |-id=702 bgcolor=#d6d6d6 | 73702 || {{mp|1991 TQ|10}} || — || Oktubre 10, 1991 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|73702}} |-id=703 bgcolor=#d6d6d6 | 73703 Billings || {{mp|1991 TL|15}} || {{MoMP|73703|Billings}} || Oktubre 6, 1991 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || Lowe, A. || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.1 km || {{M+J|73703}} |-id=704 bgcolor=#d6d6d6 | 73704 Hladiuk || {{mp|1991 TW|15}} || {{MoMP|73704|Hladiuk}} || Oktubre 6, 1991 || Palomar || Lowe, A. || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|73704}} |-id=705 bgcolor=#fefefe | 73705 || {{mp|1991 UR|2}} || — || Oktubre 31, 1991 || [[Kitami Observatory|Kitami]] || [[Atsushi Takahashi|A. Takahashi]], [[Kazuro Watanabe|K. Watanabe]] || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73705}} |-id=706 bgcolor=#fefefe | 73706 || {{mp|1991 VC|9}} || — || Nobyembre 4, 1991 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73706}} |-id=707 bgcolor=#d6d6d6 | 73707 || {{mp|1991 VS|10}} || — || Nobyembre 5, 1991 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.7 km || {{M+J|73707}} |-id=708 bgcolor=#e9e9e9 | 73708 || 1992 DV || — || Pebrero 25, 1992 || [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] || [[Seiji Ueda|S. Ueda]], [[Hiroshi Kaneda|H. Kaneda]] || {{·}} || align=right | 2.2 km || {{M+J|73708}} |-id=709 bgcolor=#fefefe | 73709 || {{mp|1992 DV|7}} || — || Pebrero 29, 1992 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Uppsala–ESO Survey of Asteroids and Comets|UESAC]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73709}} |-id=710 bgcolor=#fefefe | 73710 || {{mp|1992 EL|21}} || — || Marso 4, 1992 || La Silla || UESAC || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73710}} |-id=711 bgcolor=#e9e9e9 | 73711 || {{mp|1992 EW|24}} || — || Marso 4, 1992 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|73711}} |-id=712 bgcolor=#fefefe | 73712 || {{mp|1992 RB|4}} || — || Setyembre 2, 1992 || La Silla || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|73712}} |-id=713 bgcolor=#d6d6d6 | 73713 || {{mp|1992 RW|6}} || — || Setyembre 2, 1992 || La Silla || E. W. Elst || [[Koronis family|KOR]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|73713}} |-id=714 bgcolor=#fefefe | 73714 || {{mp|1992 SW|14}} || — || Setyembre 30, 1992 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Henry E. Holt|H. E. Holt]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|73714}} |-id=715 bgcolor=#d6d6d6 | 73715 || {{mp|1992 SC|21}} || — || Setyembre 22, 1992 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 5.3 km || {{M+J|73715}} |-id=716 bgcolor=#fefefe | 73716 || {{mp|1992 YT|3}} || — || Disyembre 24, 1992 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73716}} |-id=717 bgcolor=#fefefe | 73717 || {{mp|1993 BV|4}} || — || Enero 27, 1993 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73717}} |-id=718 bgcolor=#d6d6d6 | 73718 || {{mp|1993 BL|5}} || — || Enero 27, 1993 || Caussols || E. W. Elst || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.4 km || {{M+J|73718}} |-id=719 bgcolor=#e9e9e9 | 73719 || 1993 FT || — || Marso 22, 1993 || [[Osservatorio Astrometrico Santa Lucia Stroncone|Stroncone]] || [[Antonio Vagnozzi|A. Vagnozzi]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73719}} |-id=720 bgcolor=#e9e9e9 | 73720 || {{mp|1993 FR|9}} || — || Marso 17, 1993 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Uppsala–ESO Survey of Asteroids and Comets|UESAC]] || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73720}} |-id=721 bgcolor=#d6d6d6 | 73721 || {{mp|1993 FZ|14}} || — || Marso 17, 1993 || La Silla || UESAC || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | ''5.7 km'' || {{M+J|73721}} |-id=722 bgcolor=#e9e9e9 | 73722 || {{mp|1993 FK|18}} || — || Marso 17, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 1.9 km || {{M+J|73722}} |-id=723 bgcolor=#fefefe | 73723 || {{mp|1993 FJ|20}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73723}} |-id=724 bgcolor=#e9e9e9 | 73724 || {{mp|1993 FA|25}} || — || Marso 21, 1993 || La Silla || UESAC || [[FIN tbl#517|KON]] || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|73724}} |-id=725 bgcolor=#e9e9e9 | 73725 || {{mp|1993 FC|27}} || — || Marso 21, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73725}} |-id=726 bgcolor=#e9e9e9 | 73726 || {{mp|1993 FD|29}} || — || Marso 21, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|73726}} |-id=727 bgcolor=#fefefe | 73727 || {{mp|1993 FT|39}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|73727}} |-id=728 bgcolor=#fefefe | 73728 || {{mp|1993 FP|40}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73728}} |-id=729 bgcolor=#fefefe | 73729 || {{mp|1993 FH|41}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || NYS || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73729}} |-id=730 bgcolor=#fefefe | 73730 || {{mp|1993 FL|46}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 4.2 km || {{M+J|73730}} |-id=731 bgcolor=#fefefe | 73731 || {{mp|1993 FS|47}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || [[Vesta family|V]] || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73731}} |-id=732 bgcolor=#fefefe | 73732 || {{mp|1993 FH|60}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73732}} |-id=733 bgcolor=#e9e9e9 | 73733 || {{mp|1993 FD|83}} || — || Marso 19, 1993 || La Silla || UESAC || {{·}} || align=right | 5.8 km || {{M+J|73733}} |-id=734 bgcolor=#e9e9e9 | 73734 || {{mp|1993 OT|12}} || — || Hulyo 19, 1993 || La Silla || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | 7.5 km || {{M+J|73734}} |-id=735 bgcolor=#fa8072 | 73735 || {{mp|1993 QE|3}} || — || Agosto 18, 1993 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73735}} |-id=736 bgcolor=#e9e9e9 | 73736 || {{mp|1993 QT|6}} || — || Agosto 20, 1993 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|73736}} |-id=737 bgcolor=#e9e9e9 | 73737 || {{mp|1993 RH|4}} || — || Setyembre 15, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|73737}} |-id=738 bgcolor=#e9e9e9 | 73738 || {{mp|1993 RK|6}} || — || Setyembre 15, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 4.3 km || {{M+J|73738}} |-id=739 bgcolor=#fefefe | 73739 || {{mp|1993 SV|5}} || — || Setyembre 17, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73739}} |-id=740 bgcolor=#e9e9e9 | 73740 || {{mp|1993 TZ|14}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|73740}} |-id=741 bgcolor=#e9e9e9 | 73741 || {{mp|1993 TY|15}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|73741}} |-id=742 bgcolor=#e9e9e9 | 73742 || {{mp|1993 TB|19}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|73742}} |-id=743 bgcolor=#fefefe | 73743 || {{mp|1993 TS|19}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73743}} |-id=744 bgcolor=#d6d6d6 | 73744 || {{mp|1993 TJ|22}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|73744}} |-id=745 bgcolor=#fefefe | 73745 || {{mp|1993 TH|23}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || [[Fast rotator (asteroid)#73745|fast]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73745}} |-id=746 bgcolor=#fefefe | 73746 || {{mp|1993 TY|24}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73746}} |-id=747 bgcolor=#fefefe | 73747 || {{mp|1993 TX|25}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73747}} |-id=748 bgcolor=#e9e9e9 | 73748 || {{mp|1993 TF|26}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|73748}} |-id=749 bgcolor=#fefefe | 73749 || {{mp|1993 TG|37}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 2.0 km || {{M+J|73749}} |-id=750 bgcolor=#e9e9e9 | 73750 || {{mp|1993 TT|41}} || — || Oktubre 9, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|73750}} |-id=751 bgcolor=#d6d6d6 | 73751 || {{mp|1993 UK|8}} || — || Oktubre 20, 1993 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|73751}} |-id=752 bgcolor=#e9e9e9 | 73752 || {{mp|1994 AD|1}} || — || Enero 7, 1994 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73752}} |-id=753 bgcolor=#d6d6d6 | 73753 || {{mp|1994 AQ|5}} || — || Enero 5, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|73753}} |-id=754 bgcolor=#fefefe | 73754 || {{mp|1994 AG|12}} || — || Enero 11, 1994 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|73754}} |-id=755 bgcolor=#fefefe | 73755 || 1994 CX || — || Pebrero 7, 1994 || [[Osservatorio Astronomico di Farra d'Isonzo|Farra d'Isonzo]] || Farra d'Isonzo || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73755}} |-id=756 bgcolor=#d6d6d6 | 73756 || {{mp|1994 CS|9}} || — || Pebrero 7, 1994 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 5.9 km || {{M+J|73756}} |-id=757 bgcolor=#d6d6d6 | 73757 || {{mp|1994 CH|10}} || — || Pebrero 7, 1994 || La Silla || E. W. Elst || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 8.6 km || {{M+J|73757}} |-id=758 bgcolor=#d6d6d6 | 73758 || {{mp|1994 CB|11}} || — || Pebrero 7, 1994 || La Silla || E. W. Elst || [[Eos family|EOS]] || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|73758}} |-id=759 bgcolor=#d6d6d6 | 73759 || {{mp|1994 CQ|15}} || — || Pebrero 8, 1994 || La Silla || E. W. Elst || EOS || align=right | 5.4 km || {{M+J|73759}} |-id=760 bgcolor=#d6d6d6 | 73760 || {{mp|1994 CT|17}} || — || Pebrero 8, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''4.9 km'' || {{M+J|73760}} |-id=761 bgcolor=#fefefe | 73761 || {{mp|1994 GP|5}} || — || Abril 6, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73761}} |-id=762 bgcolor=#fefefe | 73762 || 1994 LS || — || Hunyo 3, 1994 || [[Palomar Observatory|Palomar]] || [[Timothy B. Spahr|T. B. Spahr]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''3.7 km'' || {{M+J|73762}} |-id=763 bgcolor=#fefefe | 73763 || {{mp|1994 LQ|1}} || — || Hunyo 2, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|73763}} |-id=764 bgcolor=#fefefe | 73764 || {{mp|1994 NB|2}} || — || Hulyo 4, 1994 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''3.0 km'' || {{M+J|73764}} |-id=765 bgcolor=#e9e9e9 | 73765 || {{mp|1994 PA|9}} || — || Agosto 10, 1994 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || E. W. Elst || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73765}} |-id=766 bgcolor=#e9e9e9 | 73766 || {{mp|1994 PH|9}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73766}} |-id=767 bgcolor=#fefefe | 73767 Bibiandersson || {{mp|1994 PQ|9}} || {{MoMP|73767|Bibiandersson}} || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73767}} |-id=768 bgcolor=#e9e9e9 | 73768 || {{mp|1994 PO|10}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73768}} |-id=769 bgcolor=#d6d6d6 | 73769 Delphi || {{mp|1994 PN|12}} || {{MoMP|73769|Delphi}} || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || [[Hilda asteroid|3:2]]{{·}}[[Schubart family|SHU]] || align=right | 4.8 km || {{M+J|73769}} |-id=770 bgcolor=#e9e9e9 | 73770 || {{mp|1994 PG|14}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || [[Maria family|MAR]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73770}} |-id=771 bgcolor=#e9e9e9 | 73771 || {{mp|1994 PR|14}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73771}} |-id=772 bgcolor=#e9e9e9 | 73772 || {{mp|1994 PM|15}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|73772}} |-id=773 bgcolor=#e9e9e9 | 73773 || {{mp|1994 PZ|18}} || — || Agosto 12, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|73773}} |-id=774 bgcolor=#fefefe | 73774 || {{mp|1994 PH|19}} || — || Agosto 12, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''4.1 km'' || {{M+J|73774}} |-id=775 bgcolor=#e9e9e9 | 73775 || {{mp|1994 PB|24}} || — || Agosto 12, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73775}} |-id=776 bgcolor=#fefefe | 73776 || {{mp|1994 PJ|27}} || — || Agosto 12, 1994 || La Silla || E. W. Elst || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 4.1 km || {{M+J|73776}} |-id=777 bgcolor=#e9e9e9 | 73777 || {{mp|1994 PD|34}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73777}} |-id=778 bgcolor=#fefefe | 73778 || {{mp|1994 PP|37}} || — || Agosto 10, 1994 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73778}} |-id=779 bgcolor=#e9e9e9 | 73779 || {{mp|1994 RM|2}} || — || Setyembre 2, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73779}} |-id=780 bgcolor=#e9e9e9 | 73780 || {{mp|1994 RR|22}} || — || Setyembre 5, 1994 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|73780}} |-id=781 bgcolor=#e9e9e9 | 73781 || {{mp|1994 TW|2}} || — || Oktubre 2, 1994 || [[Kitami Observatory|Kitami]] || [[Kin Endate|K. Endate]], [[Kazuro Watanabe|K. Watanabe]] || {{·}} || align=right | 3.5 km || {{M+J|73781}} |-id=782 bgcolor=#e9e9e9 | 73782 Yanagida || {{mp|1994 TD|15}} || {{MoMP|73782|Yanagida}} || Oktubre 14, 1994 || [[Yanagida Astronomical Observatory|Yanagida]] || Tsuchikawa, A., [[Osamu Muramatsu|O. Muramatsu]] || {{·}} || align=right | 6.3 km || {{M+J|73782}} |-id=783 bgcolor=#fefefe | 73783 || {{mp|1994 UK|6}} || — || Oktubre 28, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|73783}} |-id=784 bgcolor=#e9e9e9 | 73784 || {{mp|1994 VP|2}} || — || Nobyembre 8, 1994 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''4.7 km'' || {{M+J|73784}} |-id=785 bgcolor=#e9e9e9 | 73785 || {{mp|1994 WJ|1}} || — || Nobyembre 27, 1994 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73785}} |-id=786 bgcolor=#e9e9e9 | 73786 || {{mp|1994 WX|2}} || — || Nobyembre 30, 1994 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | 7.1 km || {{M+J|73786}} |-id=787 bgcolor=#e9e9e9 | 73787 || {{mp|1994 WL|4}} || — || Nobyembre 26, 1994 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 2.6 km || {{M+J|73787}} |-id=788 bgcolor=#e9e9e9 | 73788 || {{mp|1995 AB|1}} || — || Enero 6, 1995 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''7.2 km'' || {{M+J|73788}} |-id=789 bgcolor=#e9e9e9 | 73789 || {{mp|1995 BO|6}} || — || Enero 28, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Fast rotator (asteroid)#73789|fast]] || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|73789}} |-id=790 bgcolor=#e9e9e9 | 73790 || {{mp|1995 BM|12}} || — || Enero 31, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[FIN tbl#515|AST]] || align=right | 5.4 km || {{M+J|73790}} |-id=791 bgcolor=#e9e9e9 | 73791 || {{mp|1995 CO|6}} || — || Pebrero 1, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|73791}} |-id=792 bgcolor=#e9e9e9 | 73792 || {{mp|1995 DB|6}} || — || Pebrero 24, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.5 km'' || {{M+J|73792}} |-id=793 bgcolor=#d6d6d6 | 73793 || {{mp|1995 FK|1}} || — || Marso 23, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''5.1 km'' || {{M+J|73793}} |-id=794 bgcolor=#d6d6d6 | 73794 || {{mp|1995 FE|5}} || — || Marso 23, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|73794}} |-id=795 bgcolor=#c2ffff | 73795 || {{mp|1995 FH|8}} || — || Marso 26, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Trojan camp|L5]] || align=right | 20 km || {{M+J|73795}} |-id=796 bgcolor=#d6d6d6 | 73796 || {{mp|1995 FL|21}} || — || Marso 27, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eos family|EOS]] || align=right | 3.9 km || {{M+J|73796}} |-id=797 bgcolor=#d6d6d6 | 73797 || {{mp|1995 KD|4}} || — || Mayo 26, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|73797}} |-id=798 bgcolor=#d6d6d6 | 73798 || {{mp|1995 MW|2}} || — || Hunyo 25, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.0 km || {{M+J|73798}} |-id=799 bgcolor=#d6d6d6 | 73799 || {{mp|1995 MO|6}} || — || Hunyo 28, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || EOS || align=right | 4.4 km || {{M+J|73799}} |-id=800 bgcolor=#d6d6d6 | 73800 || {{mp|1995 ML|7}} || — || Hunyo 25, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|73800}} |} == 73801–73900 == {{Anchor|801}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 73801 || {{mp|1995 QA|4}} || — || Agosto 17, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 4.5 km || {{M+J|73801}} |-id=802 bgcolor=#fefefe | 73802 || {{mp|1995 QC|4}} || — || Agosto 17, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 2.1 km || {{M+J|73802}} |-id=803 bgcolor=#fefefe | 73803 || {{mp|1995 QT|5}} || — || Agosto 22, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Slow rotator (asteroid)#73803|slow]] || align=right | 4.7 km || {{M+J|73803}} |-id=804 bgcolor=#fefefe | 73804 || 1995 RG || — || Setyembre 3, 1995 || [[Siding Spring Observatory|Siding Spring]] || [[Robert H. McNaught|R. H. McNaught]] || [[Hungaria family|H]] || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|73804}} |-id=805 bgcolor=#fefefe | 73805 || {{mp|1995 SC|8}} || — || Setyembre 17, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73805}} |-id=806 bgcolor=#fefefe | 73806 || {{mp|1995 SL|21}} || — || Setyembre 19, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73806}} |-id=807 bgcolor=#e9e9e9 | 73807 || {{mp|1995 SZ|29}} || — || Setyembre 22, 1995 || [[Kitami Observatory|Kitami]] || [[Kin Endate|K. Endate]], [[Kazuro Watanabe|K. Watanabe]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73807}} |-id=808 bgcolor=#fefefe | 73808 || {{mp|1995 SL|32}} || — || Setyembre 21, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73808}} |-id=809 bgcolor=#fefefe | 73809 || {{mp|1995 SS|48}} || — || Setyembre 26, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 1.2 km || {{M+J|73809}} |-id=810 bgcolor=#fefefe | 73810 || {{mp|1995 UW|2}} || — || Oktubre 24, 1995 || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 2.0 km || {{M+J|73810}} |-id=811 bgcolor=#fefefe | 73811 || {{mp|1995 UN|15}} || — || Oktubre 17, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73811}} |-id=812 bgcolor=#fefefe | 73812 || {{mp|1995 US|18}} || — || Oktubre 18, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73812}} |-id=813 bgcolor=#fefefe | 73813 || {{mp|1995 UZ|57}} || — || Oktubre 17, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|73813}} |-id=814 bgcolor=#fefefe | 73814 || {{mp|1995 VO|8}} || — || Nobyembre 14, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.2 km'' || {{M+J|73814}} |-id=815 bgcolor=#fefefe | 73815 || {{mp|1995 VY|10}} || — || Nobyembre 15, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73815}} |-id=816 bgcolor=#fefefe | 73816 || {{mp|1995 VJ|11}} || — || Nobyembre 15, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || NYS || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73816}} |-id=817 bgcolor=#e9e9e9 | 73817 || {{mp|1995 VN|16}} || — || Nobyembre 15, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73817}} |-id=818 bgcolor=#fefefe | 73818 || {{mp|1995 WP|1}} || — || Nobyembre 17, 1995 || [[Church Stretton, Shropshire|Church Stretton]] || [[Stephen P. Laurie|S. P. Laurie]] || {{·}} || align=right | ''5.0 km'' || {{M+J|73818}} |-id=819 bgcolor=#fefefe | 73819 Isaootuki || {{mp|1995 WV|6}} || {{MoMP|73819|Isaootuki}} || Nobyembre 16, 1995 || [[Nanyo Observatory|Nanyo]] || [[Tomimaru Okuni|T. Okuni]] || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73819}} |-id=820 bgcolor=#fefefe | 73820 || {{mp|1995 WR|8}} || — || Nobyembre 29, 1995 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73820}} |-id=821 bgcolor=#fefefe | 73821 || {{mp|1995 WY|15}} || — || Nobyembre 17, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|73821}} |-id=822 bgcolor=#e9e9e9 | 73822 || {{mp|1995 WM|31}} || — || Nobyembre 19, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73822}} |-id=823 bgcolor=#fefefe | 73823 || {{mp|1995 WQ|40}} || — || Nobyembre 24, 1995 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73823}} |-id=824 bgcolor=#e9e9e9 | 73824 || {{mp|1995 YK|1}} || — || Disyembre 21, 1995 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73824}} |-id=825 bgcolor=#e9e9e9 | 73825 || {{mp|1995 YQ|1}} || — || Disyembre 22, 1995 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73825}} |-id=826 bgcolor=#e9e9e9 | 73826 || {{mp|1995 YX|4}} || — || Disyembre 16, 1995 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73826}} |-id=827 bgcolor=#e9e9e9 | 73827 Nakanohoshinokai || {{mp|1996 AB|3}} || {{MoMP|73827|Nakanohoshinokai}} || Enero 12, 1996 || [[Kiso Observatory|Kiso]] || Sato, I., Abe, M. || [[FIN tbl#510|MIS]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|73827}} |-id=828 bgcolor=#e9e9e9 | 73828 || {{mp|1996 AD|6}} || — || Enero 12, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Asteroid family#Astraea family|(5)]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73828}} |-id=829 bgcolor=#e9e9e9 | 73829 || {{mp|1996 AT|12}} || — || Enero 15, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 4.8 km || {{M+J|73829}} |-id=830 bgcolor=#e9e9e9 | 73830 || {{mp|1996 AU|13}} || — || Enero 15, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73830}} |-id=831 bgcolor=#e9e9e9 | 73831 || {{mp|1996 BC|5}} || — || Enero 16, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|73831}} |-id=832 bgcolor=#e9e9e9 | 73832 || {{mp|1996 BE|12}} || — || Enero 24, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73832}} |-id=833 bgcolor=#e9e9e9 | 73833 || {{mp|1996 CP|2}} || — || Pebrero 12, 1996 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[FIN tbl#509|CLO]] || align=right | 5.1 km || {{M+J|73833}} |-id=834 bgcolor=#e9e9e9 | 73834 || {{mp|1996 EE|9}} || — || Marso 12, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73834}} |-id=835 bgcolor=#e9e9e9 | 73835 || {{mp|1996 EN|15}} || — || Marso 12, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.3 km'' || {{M+J|73835}} |-id=836 bgcolor=#e9e9e9 | 73836 || {{mp|1996 FJ|7}} || — || Marso 18, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73836}} |-id=837 bgcolor=#e9e9e9 | 73837 || {{mp|1996 FM|12}} || — || Marso 17, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|73837}} |-id=838 bgcolor=#e9e9e9 | 73838 || {{mp|1996 GR|5}} || — || Abril 11, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|73838}} |-id=839 bgcolor=#e9e9e9 | 73839 || {{mp|1996 GN|8}} || — || Abril 13, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eunomia family|EUN]] || align=right | 3.2 km || {{M+J|73839}} |-id=840 bgcolor=#e9e9e9 | 73840 || {{mp|1996 GO|13}} || — || Abril 11, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73840}} |-id=841 bgcolor=#d6d6d6 | 73841 || {{mp|1996 HY|17}} || — || Abril 18, 1996 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Themis family|THM]] || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|73841}} |-id=842 bgcolor=#e9e9e9 | 73842 || {{mp|1996 HO|22}} || — || Abril 18, 1996 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''4.4 km'' || {{M+J|73842}} |-id=843 bgcolor=#d6d6d6 | 73843 || {{mp|1996 JW|9}} || — || Mayo 13, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73843}} |-id=844 bgcolor=#d6d6d6 | 73844 || {{mp|1996 PF|4}} || — || Agosto 9, 1996 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|73844}} |-id=845 bgcolor=#d6d6d6 | 73845 || {{mp|1996 RF|3}} || — || Setyembre 6, 1996 || [[Observatorio Astronómico de Mallorca|Mallorca]] || Blasco, M. || {{·}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|73845}} |-id=846 bgcolor=#fefefe | 73846 || {{mp|1996 RB|12}} || — || Setyembre 8, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.1 km'' || {{M+J|73846}} |-id=847 bgcolor=#d6d6d6 | 73847 || {{mp|1996 RA|19}} || — || Setyembre 15, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|73847}} |-id=848 bgcolor=#fefefe | 73848 || {{mp|1996 SC|1}} || — || Setyembre 18, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73848}} |-id=849 bgcolor=#fefefe | 73849 || {{mp|1996 TF|18}} || — || Oktubre 4, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Asteroid family#Levin|(2076)]] || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73849}} |-id=850 bgcolor=#d6d6d6 | 73850 || {{mp|1996 TF|33}} || — || Oktubre 10, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Asteroid family#Nocturna|(1298)]] || align=right | 7.2 km || {{M+J|73850}} |-id=851 bgcolor=#d6d6d6 | 73851 || {{mp|1996 TK|62}} || — || Oktubre 6, 1996 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 6.5 km || {{M+J|73851}} |-id=852 bgcolor=#fefefe | 73852 || {{mp|1996 VB|4}} || — || Nobyembre 7, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73852}} |-id=853 bgcolor=#fefefe | 73853 || {{mp|1996 VV|18}} || — || Nobyembre 6, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73853}} |-id=854 bgcolor=#fefefe | 73854 || {{mp|1996 VW|23}} || — || Nobyembre 10, 1996 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73854}} |-id=855 bgcolor=#fefefe | 73855 || {{mp|1996 VE|30}} || — || Nobyembre 7, 1996 || [[Kushiro, Hokkaido|Kushiro]] || [[Seiji Ueda|S. Ueda]], [[Hiroshi Kaneda|H. Kaneda]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73855}} |-id=856 bgcolor=#fefefe | 73856 || 1996 WF || — || Nobyembre 16, 1996 || [[Sudbury, MA|Sudbury]] || [[Dennis di Cicco|D. di Cicco]] || {{·}} || align=right | 3.3 km || {{M+J|73856}} |-id=857 bgcolor=#fefefe | 73857 Hitaneichi || {{mp|1996 WA|3}} || {{MoMP|73857|Hitaneichi}} || Nobyembre 16, 1996 || [[Nanyo Observatory|Nanyo]] || [[Tomimaru Okuni|T. Okuni]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73857}} |-id=858 bgcolor=#fefefe | 73858 || {{mp|1996 XL|3}} || — || Disyembre 1, 1996 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73858}} |-id=859 bgcolor=#fefefe | 73859 || {{mp|1996 XK|5}} || — || Disyembre 7, 1996 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73859}} |-id=860 bgcolor=#fefefe | 73860 || {{mp|1996 XR|5}} || — || Disyembre 7, 1996 || Oizumi || T. Kobayashi || [[FIN tbl#406|ERI]] || align=right | 3.8 km || {{M+J|73860}} |-id=861 bgcolor=#fefefe | 73861 || {{mp|1996 XN|19}} || — || Disyembre 8, 1996 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73861}} |-id=862 bgcolor=#fefefe | 73862 Mochigasechugaku || {{mp|1996 XN|32}} || {{MoMP|73862|Mochigasechugaku}} || Disyembre 15, 1996 || [[Saji Observatory|Saji]] || [[Saji Observatory|Saji]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73862}} |-id=863 bgcolor=#fefefe | 73863 || {{mp|1996 XH|33}} || — || Disyembre 8, 1996 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[Baptistina family|BAP]] || align=right | 2.8 km || {{M+J|73863}} |-id=864 bgcolor=#fefefe | 73864 || {{mp|1996 YS|2}} || — || Disyembre 29, 1996 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73864}} |-id=865 bgcolor=#fa8072 | 73865 || 1997 AW || — || Enero 2, 1997 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73865}} |-id=866 bgcolor=#fefefe | 73866 || {{mp|1997 AB|1}} || — || Enero 2, 1997 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73866}} |-id=867 bgcolor=#e9e9e9 | 73867 || {{mp|1997 AH|1}} || — || Enero 2, 1997 || [[Chichibu Observatory|Chichibu]] || [[Naoto Satō|N. Satō]] || {{·}} || align=right | 2.5 km || {{M+J|73867}} |-id=868 bgcolor=#fefefe | 73868 || {{mp|1997 AD|6}} || — || Enero 1, 1997 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73868}} |-id=869 bgcolor=#fefefe | 73869 || {{mp|1997 AM|11}} || — || Enero 2, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73869}} |-id=870 bgcolor=#fefefe | 73870 || {{mp|1997 AC|16}} || — || Enero 13, 1997 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''1.3 km'' || {{M+J|73870}} |-id=871 bgcolor=#fefefe | 73871 || {{mp|1997 AP|16}} || — || Enero 14, 1997 || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Kleť Observatory|Kleť]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73871}} |-id=872 bgcolor=#fefefe | 73872 Stefanoragazzi || {{mp|1997 AO|17}} || {{MoMP|73872|Stefanoragazzi}} || Enero 7, 1997 || [[Osservatorio Colleverde di Guidonia|Colleverde]] || [[Vincenzo Silvano Casulli|V. S. Casulli]] || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73872}} |-id=873 bgcolor=#fefefe | 73873 || {{mp|1997 BF|1}} || — || Enero 28, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73873}} |-id=874 bgcolor=#fefefe | 73874 || {{mp|1997 BX|1}} || — || Enero 29, 1997 || Oizumi || T. Kobayashi || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73874}} |-id=875 bgcolor=#fefefe | 73875 || {{mp|1997 BS|4}} || — || Enero 31, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73875}} |-id=876 bgcolor=#e9e9e9 | 73876 || 1997 CT || — || Pebrero 1, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''3.2 km'' || {{M+J|73876}} |-id=877 bgcolor=#fefefe | 73877 || {{mp|1997 CS|6}} || — || Pebrero 4, 1997 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73877}} |-id=878 bgcolor=#fefefe | 73878 || {{mp|1997 CX|6}} || — || Pebrero 6, 1997 || Haleakala || NEAT || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73878}} |-id=879 bgcolor=#fefefe | 73879 || {{mp|1997 CT|7}} || — || Pebrero 1, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 4.6 km || {{M+J|73879}} |-id=880 bgcolor=#fefefe | 73880 || {{mp|1997 CC|21}} || — || Pebrero 6, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.7 km || {{M+J|73880}} |-id=881 bgcolor=#fefefe | 73881 || {{mp|1997 CD|22}} || — || Pebrero 13, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || NYS || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73881}} |-id=882 bgcolor=#fefefe | 73882 || {{mp|1997 CZ|25}} || — || Pebrero 11, 1997 || Oizumi || T. Kobayashi || NYS{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|73882}} |-id=883 bgcolor=#fefefe | 73883 Asteraude || 1997 DQ || {{MoMP|73883|Asteraude}} || Pebrero 16, 1997 || [[Observatoire de Castres|Castres]] || Klotz, A. || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73883}} |-id=884 bgcolor=#fefefe | 73884 || 1997 EG || — || Marso 1, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 3.2 km || {{M+J|73884}} |-id=885 bgcolor=#fefefe | 73885 Kalaymoodley || 1997 EV || {{MoMP|73885|Kalaymoodley}} || Marso 1, 1997 || [[Osservatorio di Campo Imperatore|Campo Imperatore]] || [[Andrea Boattini|A. Boattini]] || [[Phocaea family|PHO]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|73885}} |-id=886 bgcolor=#d6d6d6 | 73886 || {{mp|1997 EY|5}} || — || Marso 4, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Hilda asteroid|3:2]]{{·}}[[Schubart family|SHU]] || align=right | 9.1 km || {{M+J|73886}} |-id=887 bgcolor=#fefefe | 73887 || {{mp|1997 ED|7}} || — || Marso 3, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73887}} |-id=888 bgcolor=#fefefe | 73888 || {{mp|1997 EK|12}} || — || Marso 3, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|73888}} |-id=889 bgcolor=#e9e9e9 | 73889 || {{mp|1997 EN|12}} || — || Marso 3, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eunomia family|EUN]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#73889|slow]] || align=right | 3.3 km || {{M+J|73889}} |-id=890 bgcolor=#fefefe | 73890 || {{mp|1997 EK|16}} || — || Marso 5, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Nysa family|NYS]] || align=right | 1.8 km || {{M+J|73890}} |-id=891 bgcolor=#e9e9e9 | 73891 Pietromennea || {{mp|1997 ED|23}} || {{MoMP|73891|Pietromennea}} || Marso 10, 1997 || [[Osservatorio Colleverde di Guidonia|Colleverde]] || [[Vincenzo Silvano Casulli|V. S. Casulli]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73891}} |-id=892 bgcolor=#e9e9e9 | 73892 || {{mp|1997 ER|25}} || — || Marso 5, 1997 || [[Nihondaira Observatory Oohira Station|Oohira]] || [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73892}} |-id=893 bgcolor=#fefefe | 73893 || {{mp|1997 ET|33}} || — || Marso 4, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73893}} |-id=894 bgcolor=#fefefe | 73894 || {{mp|1997 EL|34}} || — || Marso 4, 1997 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]]{{·}}{{Interloper|405}} || align=right | 3.4 km || {{M+J|73894}} |-id=895 bgcolor=#fefefe | 73895 || {{mp|1997 EE|35}} || — || Marso 4, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73895}} |-id=896 bgcolor=#fefefe | 73896 || {{mp|1997 EG|35}} || — || Marso 4, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73896}} |-id=897 bgcolor=#fefefe | 73897 || {{mp|1997 EN|39}} || — || Marso 5, 1997 || Socorro || LINEAR || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73897}} |-id=898 bgcolor=#e9e9e9 | 73898 || {{mp|1997 ES|42}} || — || Marso 10, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73898}} |-id=899 bgcolor=#fefefe | 73899 || {{mp|1997 EV|49}} || — || Marso 5, 1997 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73899}} |-id=900 bgcolor=#fefefe | 73900 || 1997 FD || — || Marso 19, 1997 || [[W & B Observatory|Cloudcroft]] || [[Warren B. Offutt|W. Offutt]] || {{·}} || align=right | ''2.2 km'' || {{M+J|73900}} |} == 73901–74000 == {{Anchor|901}} {{Talaan ng mga planetang menor/ulo2}} |-bgcolor=#fefefe | 73901 || {{mp|1997 FD|5}} || — || Marso 31, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|73901}} |-id=902 bgcolor=#fefefe | 73902 || {{mp|1997 GX|5}} || — || Abril 2, 1997 || Socorro || LINEAR || [[Massalia family|MAS]] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73902}} |-id=903 bgcolor=#fefefe | 73903 || {{mp|1997 GZ|9}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73903}} |-id=904 bgcolor=#fefefe | 73904 || {{mp|1997 GM|10}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73904}} |-id=905 bgcolor=#fefefe | 73905 || {{mp|1997 GB|12}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73905}} |-id=906 bgcolor=#fefefe | 73906 || {{mp|1997 GE|15}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.6 km'' || {{M+J|73906}} |-id=907 bgcolor=#fefefe | 73907 || {{mp|1997 GG|15}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73907}} |-id=908 bgcolor=#e9e9e9 | 73908 || {{mp|1997 GS|18}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.6 km'' || {{M+J|73908}} |-id=909 bgcolor=#e9e9e9 | 73909 || {{mp|1997 GW|18}} || — || Abril 3, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73909}} |-id=910 bgcolor=#fefefe | 73910 || {{mp|1997 GU|20}} || — || Abril 6, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|73910}} |-id=911 bgcolor=#fefefe | 73911 || {{mp|1997 GD|22}} || — || Abril 6, 1997 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73911}} |-id=912 bgcolor=#fefefe | 73912 || {{mp|1997 GV|28}} || — || Abril 8, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Massalia family|MAS]] || align=right | 1.5 km || {{M+J|73912}} |-id=913 bgcolor=#fefefe | 73913 || {{mp|1997 GZ|35}} || — || Abril 6, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Vesta family|V]] || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73913}} |-id=914 bgcolor=#fefefe | 73914 || {{mp|1997 GN|40}} || — || Abril 7, 1997 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|73914}} |-id=915 bgcolor=#fefefe | 73915 || {{mp|1997 GD|43}} || — || Abril 3, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|73915}} |-id=916 bgcolor=#fefefe | 73916 || {{mp|1997 HD|1}} || — || Abril 27, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73916}} |-id=917 bgcolor=#e9e9e9 | 73917 || {{mp|1997 HS|1}} || — || Abril 28, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|73917}} |-id=918 bgcolor=#e9e9e9 | 73918 || {{mp|1997 HA|10}} || — || Abril 30, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{LoMP|21344|(21344)}} || align=right | ''4.5 km'' || {{M+J|73918}} |-id=919 bgcolor=#e9e9e9 | 73919 || {{mp|1997 HV|10}} || — || Abril 30, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73919}} |-id=920 bgcolor=#e9e9e9 | 73920 || {{mp|1997 HE|12}} || — || Abril 30, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''4.0 km'' || {{M+J|73920}} |-id=921 bgcolor=#e9e9e9 | 73921 || {{mp|1997 LT|4}} || — || Hunyo 7, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Padua family|PAD]] || align=right | 4.4 km || {{M+J|73921}} |-id=922 bgcolor=#e9e9e9 | 73922 || {{mp|1997 LZ|12}} || — || Hunyo 7, 1997 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73922}} |-id=923 bgcolor=#e9e9e9 | 73923 || {{mp|1997 MU|1}} || — || Hunyo 30, 1997 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|73923}} |-id=924 bgcolor=#fefefe | 73924 || {{mp|1997 MN|3}} || — || Hunyo 28, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || [[Hungaria asteroids|''H'']] || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73924}} |-id=925 bgcolor=#e9e9e9 | 73925 || {{mp|1997 MS|6}} || — || Hunyo 28, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|73925}} |-id=926 bgcolor=#d6d6d6 | 73926 || {{mp|1997 ML|9}} || — || Hunyo 26, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eos family|EOS]] || align=right | 4.2 km || {{M+J|73926}} |-id=927 bgcolor=#e9e9e9 | 73927 || {{mp|1997 MK|11}} || — || Hunyo 28, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 3.1 km || {{M+J|73927}} |-id=928 bgcolor=#e9e9e9 | 73928 || {{mp|1997 NK|2}} || — || Hulyo 3, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 5.9 km || {{M+J|73928}} |-id=929 bgcolor=#d6d6d6 | 73929 || {{mp|1997 OK|1}} || — || Hulyo 28, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73929}} |-id=930 bgcolor=#e9e9e9 | 73930 || 1997 PV || — || Agosto 3, 1997 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || {{·}} || align=right | 6.0 km || {{M+J|73930}} |-id=931 bgcolor=#d6d6d6 | 73931 || {{mp|1997 PK|3}} || — || Agosto 3, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|73931}} |-id=932 bgcolor=#d6d6d6 | 73932 || {{mp|1997 QD|5}} || — || Agosto 25, 1997 || [[Reedy Creek Observatory|Reedy Creek]] || [[John Broughton|J. Broughton]] || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|73932}} |-id=933 bgcolor=#d6d6d6 | 73933 Philippeamram || {{mp|1997 RW|1}} || {{MoMP|73933|Philippeamram}} || Setyembre 3, 1997 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || [[FIN tbl#613|LIX]] || align=right | 7.7 km || {{M+J|73933}} |-id=934 bgcolor=#d6d6d6 | 73934 || {{mp|1997 SO|2}} || — || Setyembre 24, 1997 || [[Observatoř Ondřejov|Ondřejov]] || [[Lenka Kotková|L. Kotková]] || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|73934}} |-id=935 bgcolor=#d6d6d6 | 73935 || {{mp|1997 SH|3}} || — || Setyembre 26, 1997 || [[Kleť Observatory|Kleť]] || [[Kleť Observatory|Kleť]] || {{·}} || align=right | ''5.5 km'' || {{M+J|73935}} |-id=936 bgcolor=#d6d6d6 | 73936 Takeyamamoto || {{mp|1997 SF|4}} || {{MoMP|73936|Takeyamamoto}} || Setyembre 24, 1997 || [[Moriyama, Shiga|Moriyama]] || Ikari, Y. || {{·}} || align=right | 8.3 km || {{M+J|73936}} |-id=937 bgcolor=#d6d6d6 | 73937 || {{mp|1997 SV|6}} || — || Setyembre 23, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73937}} |-id=938 bgcolor=#d6d6d6 | 73938 || {{mp|1997 SH|7}} || — || Setyembre 23, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Eos family|EOS]] || align=right | 6.2 km || {{M+J|73938}} |-id=939 bgcolor=#e9e9e9 | 73939 || {{mp|1997 SG|10}} || — || Setyembre 26, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''3.4 km'' || {{M+J|73939}} |-id=940 bgcolor=#d6d6d6 | 73940 || {{mp|1997 SX|10}} || — || Setyembre 27, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | ''4.3 km'' || {{M+J|73940}} |-id=941 bgcolor=#d6d6d6 | 73941 || {{mp|1997 SN|11}} || — || Setyembre 27, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Themis family|THM]] || align=right | ''3.8 km'' || {{M+J|73941}} |-id=942 bgcolor=#d6d6d6 | 73942 || {{mp|1997 SN|12}} || — || Setyembre 27, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|73942}} |-id=943 bgcolor=#d6d6d6 | 73943 || {{mp|1997 SE|15}} || — || Setyembre 28, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 5.5 km || {{M+J|73943}} |-id=944 bgcolor=#d6d6d6 | 73944 || {{mp|1997 SG|24}} || — || Setyembre 30, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|73944}} |-id=945 bgcolor=#d6d6d6 | 73945 || {{mp|1997 SS|28}} || — || Setyembre 28, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 8.4 km || {{M+J|73945}} |-id=946 bgcolor=#d6d6d6 | 73946 || {{mp|1997 SD|32}} || — || Setyembre 24, 1997 || [[Bergisch Gladbach Observatory|Bergisch Gladbach]] || [[Wolf Bickel|W. Bickel]] || {{·}} || align=right | 5.2 km || {{M+J|73946}} |-id=947 bgcolor=#d6d6d6 | 73947 || {{mp|1997 TV|3}} || — || Oktubre 3, 1997 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.0 km || {{M+J|73947}} |-id=948 bgcolor=#d6d6d6 | 73948 || {{mp|1997 TK|12}} || — || Oktubre 2, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 6.2 km || {{M+J|73948}} |-id=949 bgcolor=#d6d6d6 | 73949 || {{mp|1997 TT|12}} || — || Oktubre 2, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 6.9 km || {{M+J|73949}} |-id=950 bgcolor=#d6d6d6 | 73950 || {{mp|1997 TE|13}} || — || Oktubre 3, 1997 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Koronis family|KOR]] || align=right | ''2.8 km'' || {{M+J|73950}} |-id=951 bgcolor=#d6d6d6 | 73951 || {{mp|1997 UK|8}} || — || Oktubre 21, 1997 || [[Church Stretton, Shropshire|Church Stretton]] || [[Stephen P. Laurie|S. P. Laurie]] || [[Asteroid family#Ashkova|(3460)]] || align=right | 7.5 km || {{M+J|73951}} |-id=952 bgcolor=#d6d6d6 | 73952 || {{mp|1997 UQ|17}} || — || Oktubre 25, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Eos family|EOS]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#73952|slow]] || align=right | 4.6 km || {{M+J|73952}} |-id=953 bgcolor=#d6d6d6 | 73953 || {{mp|1997 UN|20}} || — || Oktubre 27, 1997 || [[Haleakala]] || [[Air Force Maui Optical and Supercomputing observatory|AMOS]] || {{·}} || align=right | 5.5 km || {{M+J|73953}} |-id=954 bgcolor=#d6d6d6 | 73954 || {{mp|1997 UR|20}} || — || Oktubre 20, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | 6.1 km || {{M+J|73954}} |-id=955 bgcolor=#d6d6d6 | 73955 Asaka || {{mp|1997 UE|21}} || {{MoMP|73955|Asaka}} || Oktubre 22, 1997 || [[Saji Observatory|Saji]] || [[Saji Observatory|Saji]] || {{·}} || align=right | 6.6 km || {{M+J|73955}} |-id=956 bgcolor=#d6d6d6 | 73956 || {{mp|1997 VQ|6}} || — || Nobyembre 5, 1997 || [[Nachi-Katsuura Observatory|Nachi-Katsuura]] || [[Yoshisada Shimizu|Y. Shimizu]], [[Takeshi Urata|T. Urata]] || {{·}} || align=right | 8.2 km || {{M+J|73956}} |-id=957 bgcolor=#d6d6d6 | 73957 || {{mp|1997 VF|7}} || — || Nobyembre 2, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''4.8 km'' || {{M+J|73957}} |-id=958 bgcolor=#d6d6d6 | 73958 || 1997 WN || — || Nobyembre 18, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|73958}} |-id=959 bgcolor=#d6d6d6 | 73959 || {{mp|1997 WV|11}} || — || Nobyembre 22, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Themis family|THM]] || align=right | 7.2 km || {{M+J|73959}} |-id=960 bgcolor=#d6d6d6 | 73960 || {{mp|1997 WE|21}} || — || Nobyembre 23, 1997 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 8.8 km || {{M+J|73960}} |-id=961 bgcolor=#d6d6d6 | 73961 || {{mp|1997 WP|25}} || — || Nobyembre 30, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Jupiter Tisserand invariant|T_j <small>(2.97)</small>]] || align=right | 14 km || {{M+J|73961}} |-id=962 bgcolor=#d6d6d6 | 73962 || {{mp|1997 WN|40}} || — || Nobyembre 29, 1997 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 5.4 km || {{M+J|73962}} |-id=963 bgcolor=#d6d6d6 | 73963 || {{mp|1997 WO|41}} || — || Nobyembre 29, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 9.6 km || {{M+J|73963}} |-id=964 bgcolor=#d6d6d6 | 73964 || {{mp|1997 WK|42}} || — || Nobyembre 29, 1997 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''3.6 km'' || {{M+J|73964}} |-id=965 bgcolor=#d6d6d6 | 73965 || {{mp|1997 XF|5}} || — || Disyembre 6, 1997 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 11 km || {{M+J|73965}} |-id=966 bgcolor=#d6d6d6 | 73966 || {{mp|1997 XG|10}} || — || Disyembre 6, 1997 || [[W & B Observatory|Cloudcroft]] || [[Warren B. Offutt|W. Offutt]] || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|73966}} |-id=967 bgcolor=#d6d6d6 | 73967 || {{mp|1997 XX|10}} || — || Disyembre 4, 1997 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || [[Hygiea family|HYG]] || align=right | 7.8 km || {{M+J|73967}} |-id=968 bgcolor=#d6d6d6 | 73968 || {{mp|1997 YQ|4}} || — || Disyembre 24, 1997 || [[Chichibu Observatory|Chichibu]] || [[Naoto Satō|N. Satō]] || {{·}} || align=right | 9.9 km || {{M+J|73968}} |-id=969 bgcolor=#d6d6d6 | 73969 || {{mp|1997 YK|12}} || — || Disyembre 21, 1997 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 9.9 km || {{M+J|73969}} |-id=970 bgcolor=#fefefe | 73970 || {{mp|1998 AX|6}} || — || Enero 5, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''2.9 km'' || {{M+J|73970}} |-id=971 bgcolor=#fefefe | 73971 || {{mp|1998 BN|8}} || — || Enero 25, 1998 || [[Oizumi Observatory|Oizumi]] || [[Takao Kobayashi|T. Kobayashi]] || {{·}} || align=right | 4.0 km || {{M+J|73971}} |-id=972 bgcolor=#d6d6d6 | 73972 || {{mp|1998 BA|18}} || — || Enero 22, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 10 km || {{M+J|73972}} |-id=973 bgcolor=#fefefe | 73973 || {{mp|1998 BF|22}} || — || Enero 23, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73973}} |-id=974 bgcolor=#d6d6d6 | 73974 || {{mp|1998 BT|26}} || — || Enero 29, 1998 || [[Modra Observatory|Modra]] || [[Leonard Kornoš|L. Kornoš]], [[Peter Kolény|P. Kolény]] || [[FIN tbl#631|URS]] || align=right | 10 km || {{M+J|73974}} |-id=975 bgcolor=#d6d6d6 | 73975 || {{mp|1998 BD|34}} || — || Enero 18, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 3.8 km || {{M+J|73975}} |-id=976 bgcolor=#d6d6d6 | 73976 || {{mp|1998 BE|35}} || — || Enero 26, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | 9.7 km || {{M+J|73976}} |-id=977 bgcolor=#d6d6d6 | 73977 || {{mp|1998 BT|42}} || — || Enero 20, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | 11 km || {{M+J|73977}} |-id=978 bgcolor=#fefefe | 73978 || {{mp|1998 DU|6}} || — || Pebrero 17, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73978}} |-id=979 bgcolor=#fefefe | 73979 || {{mp|1998 DF|8}} || — || Pebrero 21, 1998 || [[Xinglong Station (NAOC)|Xinglong]] || [[Beijing Schmidt CCD Asteroid Program|SCAP]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73979}} |-id=980 bgcolor=#fefefe | 73980 || {{mp|1998 DV|8}} || — || Pebrero 23, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | 2.9 km || {{M+J|73980}} |-id=981 bgcolor=#fefefe | 73981 || {{mp|1998 DE|16}} || — || Pebrero 25, 1998 || [[Haleakala]] || [[Near-Earth Asteroid Tracking|NEAT]] || {{·}} || align=right | ''2.0 km'' || {{M+J|73981}} |-id=982 bgcolor=#d6d6d6 | 73982 || {{mp|1998 DB|17}} || — || Pebrero 23, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[FIN tbl#612|TIR]] || align=right | ''7.4 km'' || {{M+J|73982}} |-id=983 bgcolor=#d6d6d6 | 73983 || {{mp|1998 DS|19}} || — || Pebrero 26, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || [[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | 12 km || {{M+J|73983}} |-id=984 bgcolor=#fefefe | 73984 Claudebernard || {{mp|1998 DJ|20}} || {{MoMP|73984|Claudebernard}} || Pebrero 26, 1998 || [[Observatoire de Blauvac|Blauvac]] || [[René Roy (astronomer)|R. Roy]] || {{·}} || align=right | ''2.5 km'' || {{M+J|73984}} |-id=985 bgcolor=#fefefe | 73985 || {{mp|1998 DH|28}} || — || Pebrero 23, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || {{·}} || align=right | ''1.5 km'' || {{M+J|73985}} |-id=986 bgcolor=#fefefe | 73986 || {{mp|1998 DR|29}} || — || Pebrero 28, 1998 || Kitt Peak || Spacewatch || {{·}} || align=right | ''1.8 km'' || {{M+J|73986}} |-id=987 bgcolor=#fefefe | 73987 || {{mp|1998 EA|2}} || — || Marso 2, 1998 || [[Caussols, Alpes-Maritimes|Caussols]] || [[OCA–DLR Asteroid Survey|ODAS]] || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73987}} |-id=988 bgcolor=#fefefe | 73988 || {{mp|1998 EJ|11}} || — || Marso 1, 1998 || [[La Silla Observatory|La Silla]] || [[Eric Walter Elst|E. W. Elst]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73988}} |-id=989 bgcolor=#fefefe | 73989 || {{mp|1998 ED|12}} || — || Marso 1, 1998 || La Silla || E. W. Elst || [[Vesta family|V]] || align=right | ''2.1 km'' || {{M+J|73989}} |-id=990 bgcolor=#fefefe | 73990 || {{mp|1998 EU|12}} || — || Marso 1, 1998 || La Silla || E. W. Elst || {{·}} || align=right | ''2.7 km'' || {{M+J|73990}} |-id=991 bgcolor=#fefefe | 73991 || 1998 FP || — || Marso 18, 1998 || [[Kitt Peak National Observatory|Kitt Peak]] || [[Spacewatch]] || [[Massalia family|MAS]] || align=right | 1.3 km || {{M+J|73991}} |-id=992 bgcolor=#fefefe | 73992 || {{mp|1998 FK|1}} || — || Marso 20, 1998 || [[Woomera, Australia|Woomera]] || [[Frank B. Zoltowski|F. B. Zoltowski]] || {{·}} || align=right | ''1.9 km'' || {{M+J|73992}} |-id=993 bgcolor=#fefefe | 73993 || {{mp|1998 FZ|4}} || — || Marso 22, 1998 || [[Prescott Observatory|Prescott]] || [[Paul G. Comba|P. G. Comba]] || {{·}} || align=right | ''2.4 km'' || {{M+J|73993}} |-id=994 bgcolor=#fefefe | 73994 || {{mp|1998 FM|21}} || — || Marso 20, 1998 || [[Socorro, NM|Socorro]] || [[Lincoln Near-Earth Asteroid Research|LINEAR]] || {{·}} || align=right | ''1.6 km'' || {{M+J|73994}} |-id=995 bgcolor=#d6d6d6 | 73995 || {{mp|1998 FQ|25}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Cybele asteroid|CYB]] || align=right | 7.4 km || {{M+J|73995}} |-id=996 bgcolor=#d6d6d6 | 73996 || {{mp|1998 FU|28}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[FIN tbl#612|TIR]]{{·}}[[Slow rotator (asteroid)#73996|slow]] || align=right | ''6.7 km'' || {{M+J|73996}} |-id=997 bgcolor=#fefefe | 73997 || {{mp|1998 FB|38}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.4 km'' || {{M+J|73997}} |-id=998 bgcolor=#fefefe | 73998 || {{mp|1998 FR|40}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | ''1.7 km'' || {{M+J|73998}} |-id=999 bgcolor=#fefefe | 73999 || {{mp|1998 FP|43}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || {{·}} || align=right | 3.6 km || {{M+J|73999}} |-id=000 bgcolor=#fefefe | 74000 || {{mp|1998 FM|44}} || — || Marso 20, 1998 || Socorro || LINEAR || [[Nysa family|NYS]] || align=right | ''2.3 km'' || {{M+J|74000}} |} == Mga sanggunian == {{Reflist|35em}} == Mga panlabas na kawing == * [https://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs050001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (70001)–(75000)] (IAU Minor Planet Center) (sa Ingles) {{DEFAULTSORT:Talaan ng mga planetang menor: 70001-75000}} [[Kategorya:Talaan ng mga planetang menor batay sa numero|73000]] exczm5y6vpgt26p0zkxs1yjj7h18ibb 0 339703 2225421 2026-09-14T15:58:11Z Lorwix 152514 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1370417103|Logical conjunction]]" 2225421 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Lito|Caret{{!}}Circumflex Agent (^)|Lambda{{!}}Capital Lambda (Λ)|Turned v{{!}}Turned V (Λ)|Exterior algebra {{!}}Exterior Product (∧)}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> [[Kategorya:Semantika]] p3a0xd438341vu33hnapr6t7dp2d2cy 2225424 2225421 2026-09-14T16:31:37Z Lorwix 152514 Isinulat ang kauna-unahang nilalaman ng pahina; ang salinwika'y hango sa orihinal na pahina mula sa Wikipediang Ingles 2225424 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Lito|Caret{{!}}Circumflex Agent (^)|Lambda{{!}}Capital Lambda (Λ)|Turned v{{!}}Turned V (Λ)|Exterior algebra {{!}}Exterior Product (∧)}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Page under construction|placedby=Lorwix}} Sa lohika, matematika, at linggwistiks, ang ''at'' (Ingles: ''and'') ay isang opereytor ng lohikal na pangatnig. Kadalasang inilalarawan ng <math>\land</math>, <math>\&</math>, o <math>\times</math> ang konektibong lohikal nitong opereytor; ang <math>\land</math> ang pinakamoderno at pinakaginagamit na sagisag. Ang ''at'' ng isang pangkat ng mga operand ay totoo kung at tanging kung lahat ng mga operand nito ay totoo. Halimbawa, ang <math>A \land B</math> ay totoo kung at tanging kung totoo ang <math>A</math> at totoo ang <math>B</math>. Ang operand ng isang pangatnig ay isang '''karugtong''' (''conjunct''). == Notasyon == Kadalasang isinusulat ang ''at'' ng isang gitlaping opereytor: sa matematika at lohika, ito ay isinusulat bilang isang bukang pababa <math>\land</math>, <math>\&</math>, o <math>\times</math>; sa elektroniks ay <math>\cdot</math>; at sa mga wikang pangprograming ay <code>&</code>, <code>&&</code>, o <code>and</code>. Sa matematika, ang pangatnig ng alinmang dami ng mga kasaping <math>a_1, \dots ,a_n</math> ay maaaring isulat bilang isang ulitang binaryong operasyon gamit ang malaking bukang pababa <math>\wedge</math>. <math>\bigwedge _{i=1}^{n}a_{i}=a_{1}\wedge a_{2}\wedge \ldots a_{n-1}\wedge a_{n}</math> == Depinisyon == Sa klasikong lohika, ang lohikal na pangatnig ay isang operasyon sa dalawang halagang lohikal, na madalas ay ang mga halaga ng dalawang proposisyon. Ito ay bumubuo ng isang halaga na ''totoo'' kung at tanging kung lahat ng mga operand nito ay totoo.<ref>{{Cite web |date=2019-08-13 |title=2.2: Conjunctions and Disjunctions |url=https://math.libretexts.org/Courses/Monroe_Community_College/MTH_220_Discrete_Math/2%3A_Logic/2.2%3A_Conjunctions_and_Disjunctions |access-date=2026-09-14 |website=Mathematics LibreTexts |language=en}}</ref> === Tablang katotohanan === Ang tablang katotohanan ng <math>A \land B</math> ay: {| class="wikitable sortable" !<math>A</math> !<math>B</math> !<math>A \land B</math> |- |<abbr>'''F'''</abbr> |<abbr>'''F'''</abbr> |<abbr>F</abbr> |- |<abbr>'''F'''</abbr> |<abbr>'''T'''</abbr> |<abbr>F</abbr> |- |<abbr>'''T'''</abbr> |<abbr>'''F'''</abbr> |<abbr>F</abbr> |- |<abbr>'''T'''</abbr> |<abbr>'''T'''</abbr> |<abbr>T</abbr> |} [[Kategorya:Semantika]] iqxrw48lrah2ztrn239kw2gvvma273u 0 339704 2225522 2026-09-15T06:17:33Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Silangang Emisperyo]] sa [[Silangang Hating-globo]]: Consistency sa Hilaga at Timog 2225522 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Silangang Hating-globo]] dvnu0h4u4dul5h82s6jeng7pjr5rdqd 1 339705 2225524 2026-09-15T06:17:33Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Usapan:Silangang Emisperyo]] sa [[Usapan:Silangang Hating-globo]]: Consistency sa Hilaga at Timog 2225524 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Usapan:Silangang Hating-globo]] k86ovop7uvmxcxed8p847y0s6agd3hp 0 339706 2225526 2026-09-15T06:18:10Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Kanlurang Emisperyo]] sa [[Kanlurang Hating-globo]]: Consistency sa Hilaga at Timog 2225526 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kanlurang Hating-globo]] 7rndy8zel2sv0uc1wb023yppe08q19r 1 339707 2225528 2026-09-15T06:18:10Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Usapan:Kanlurang Emisperyo]] sa [[Usapan:Kanlurang Hating-globo]]: Consistency sa Hilaga at Timog 2225528 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Usapan:Kanlurang Hating-globo]] a2vvo98k2tdslz0itzt4ivy2g0vwtde 0 339708 2225537 2026-09-15T09:13:13Z GinawaSaHapon 102500 WIP. 2225537 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> Sa [[ponetika]], '''ponasyón''' o '''pagpapatunóg''' ang tawag sa proseso ng [[pagbigkas]] sa [[tunog]].<ref>{{Cite journal |last=Loucks |first=Torrey M. J. |last2=Poletto |first2=Christopher J. |last3=Simonyan |first3=Kristina |last4=Reynolds |first4=Catherine L. |last5=Ludlow |first5=Christy L. |date=2007-05-15 |title=Human brain activation during phonation and exhalation: common volitional control for two upper airway functions |trans-title=Pagpapaaktibo sa utak ng tao tuwing ponasyon at paghinga: mga karaniwang kusang kontrol para sa dalawang punsiyon sa itaas na daanan ng hangin |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1959512/ |journal=NeuroImage |language=en |volume=36 |issue=1 |pages=131–143 |doi=10.1016/j.neuroimage.2007.01.049 |issn=1053-8119 |pmc=1959512 |pmid=17428683}}</ref> Depende sa kahulugang gagamitin, maaari itong tumukoy sa pagnginig ng [[bagtingan]] upang makagawa ng boses sa prosesong tinatawag din bilang [[Tunog (ponetika)|pagboboses]], o bilang isang malawak na kategorya ng mga proseso na nagpapabago sa daloy ng hangin sa [[tagukan]], kung saan bahagi lamang ang pagboboses. == Proseso == Nagagawa ang tunog na maituturing bilang [[boses]] mula sa paglabas ng hangin mula sa [[baga]] at pagdaan nito sa [[tagukan]]. Dahil dito, bababa ang presyur sa loob ng [[bagtingan]], na magsisimula namang manginig kung malaki-laki ang pagbaba ng presyur. Tinatawag na hangganan ng presyur ng ponasyon ({{Lang|en|phonation threshold pressure}}, PTP) ang pinakamababang pagbaba ng presyur na kinakailangan upang maisagawa ang ponasyon; sa mga tao,<ref name=":0">{{Cite journal |last=Titze |first=I.R. |date=1988 |title=The physics of small-amplitude oscillation of the vocal folds |trans-title=Ang pisika ng mga osilasyong may maliit na amplitud sa mga tuping pangboses |journal=Journal of the Acoustical Society of America |language=en |volume=83 |issue=4 |pages=1536–1552 |bibcode=1988ASAJ...83.1536T |doi=10.1121/1.395910 |pmid=3372869}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last=Lucero |first=J. C. |date=1995 |title=The minimum lung pressure to sustain vocal fold oscillation |trans-title=Ang pinakamababang presyur sa baga para mapanatili ang osilasyon sa mga tuping pangboses |journal=Journal of the Acoustical Society of America |language=en |volume=98 |issue=2 |pages=779–784 |bibcode=1995ASAJ...98..779L |doi=10.1121/1.414354 |pmid=7642816 |s2cid=24053484}}</ref> karaniwan itong nasa dalawa hanggang tatlong sentimetro. Madalas na pagilid ang paggalaw ng mga tuping pangboses ({{Lang|en|vocal folds}}) habang nanginginig ang mga ito, habang wala namang paggalaw sa kahabaan mismo ng mga tupi. Nagaganap ang pagnginig upang maisaayos ang presyur at daloy ng hangin sa loob ng bagtingan, at nagsisilbing bilang isang mahalagang bahagi sa mga [[Tunog (ponetika)|matutunog]] na [[Pono (ponetika)|pono]]. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} ofpfvyeb7f156ur88w0k62fiei234se 2225538 2225537 2026-09-15T09:14:26Z GinawaSaHapon 102500 2225538 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> Sa [[ponetika]], '''ponasyón''' o '''pagpapatunóg''' ang tawag sa proseso ng [[pagbigkas]] sa [[tunog]].<ref>{{Cite journal |last=Loucks |first=Torrey M. J. |last2=Poletto |first2=Christopher J. |last3=Simonyan |first3=Kristina |last4=Reynolds |first4=Catherine L. |last5=Ludlow |first5=Christy L. |date=2007-05-15 |title=Human brain activation during phonation and exhalation: common volitional control for two upper airway functions |trans-title=Pagpapaaktibo sa utak ng tao tuwing ponasyon at paghinga: mga karaniwang kusang kontrol para sa dalawang punsiyon sa itaas na daanan ng hangin |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1959512/ |journal=NeuroImage |language=en |volume=36 |issue=1 |pages=131–143 |doi=10.1016/j.neuroimage.2007.01.049 |issn=1053-8119 |pmc=1959512 |pmid=17428683}}</ref> Depende sa kahulugang gagamitin, maaari itong tumukoy sa pagnginig ng [[bagtingan]] upang makagawa ng boses sa prosesong tinatawag din bilang [[Tunog (ponetika)|pagboboses]], o bilang isang malawak na kategorya ng mga proseso na nagpapabago sa daloy ng hangin sa [[tagukan]], kung saan bahagi lamang ang pagboboses. == Proseso == Nagagawa ang tunog na maituturing bilang [[boses]] mula sa paglabas ng hangin mula sa [[baga]] at pagdaan nito sa [[tagukan]]. Dahil dito, bababa ang presyur sa loob ng [[bagtingan]], na magsisimula namang manginig kung malaki-laki ang pagbaba ng presyur. Tinatawag na hangganan ng presyur ng ponasyon ({{Lang|en|phonation threshold pressure}}, PTP) ang pinakamababang pagbaba ng presyur na kinakailangan upang maisagawa ang ponasyon; sa mga tao,<ref name=":0">{{Cite journal |last=Titze |first=I.R. |date=1988 |title=The physics of small-amplitude oscillation of the vocal folds |trans-title=Ang pisika ng mga osilasyong may maliit na amplitud sa mga tuping pangboses |journal=Journal of the Acoustical Society of America |language=en |volume=83 |issue=4 |pages=1536–1552 |bibcode=1988ASAJ...83.1536T |doi=10.1121/1.395910 |pmid=3372869}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last=Lucero |first=J. C. |date=1995 |title=The minimum lung pressure to sustain vocal fold oscillation |trans-title=Ang pinakamababang presyur sa baga para mapanatili ang osilasyon sa mga tuping pangboses |journal=Journal of the Acoustical Society of America |language=en |volume=98 |issue=2 |pages=779–784 |bibcode=1995ASAJ...98..779L |doi=10.1121/1.414354 |pmid=7642816 |s2cid=24053484}}</ref> karaniwan itong nasa dalawa hanggang tatlong sentimetro. Madalas na pagilid ang paggalaw ng mga tuping pangboses ({{Lang|en|vocal folds}}) habang nanginginig ang mga ito, habang wala namang paggalaw sa kahabaan mismo ng mga tupi. Nagaganap ang pagnginig upang maisaayos ang presyur at daloy ng hangin sa loob ng bagtingan, at nagsisilbing bilang isang mahalagang bahagi sa mga [[Tunog (ponetika)|matutunog]] na [[Pono (ponetika)|pono]]. == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} hg29nosnmssrfb60nnx8epox41m0kos