Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1324 2227023 2225845 2026-09-21T01:34:44Z ~2026-51126-52 166569 2227023 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit sa paksa --> {{Confuse|Libangan (gawain)}} [[Talaksan:Phoenix_ThomasMars1.jpg|thumb|300x300px|Mga tao na nagkakasiyahan sa isang konsiyerto. Karaniwang isinasagawa ang paglilibang upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood nito.]] '''Paglilibáng''' ang tawag sa isang gawain na nagpupukaw ng atensiyon at interes ng mga [[Tagapanood|manonood]] upang maaliw ang mga ito. Ilan sa mga halimbawa nito ang [[pagkukuwento]], [[musika]], [[drama]], at [[sayaw]], na [[Sining-pagganap|itinatanghal]] sa samu't saring paraan at lugar. Limitado lamang ang mga ito noon sa mga [[matataas na uri]] at karaniwang itinatanghal sa mga [[Maharlikang korte|korte ng mga monarko o pinuno]], bagamat itinanghal din ito sa publiko kalaunan. Sa modernong panahon, kinokonsidera itong produkto, na maaaring itugma ayon sa pangangailangan o kagustuhan ng manonood. Madalas na iniuugnay ang paglilibang sa [[kasiyahan]], at marami sa mga anyo ng paglilibang ay isinasagawa sa ganitong dahilan. Gayunpaman, may mga paglilibang din na sineseryoso, lalo na sa mga anyo na may hangarin na makapagpamulat sa manonood nito. Isa sa mga elementong nagtatangi sa paglilibang mula sa ibang mga katulad na gawain ang pagkakaroon nito ng manonood, na madalas ay pawang nagmamasid lamang tulad ng kaso sa [[teatro]], [[palabas sa telebisyon]], o [[pelikula]], bagamat may mga anyo din na aktibo ang manonood kagaya ng sa mga [[laro]]. Maaaring itanghal ang paglilibang sa publiko o sa isang pribadong grupo. Maaari din itong pormal, na nagtataglay ng mga pagtatanghal na may tiyak na plano kagaya ng sa mga [[Lakbay-konsiyerto|konsiyerto]] o teatro, o walang tiyak na plano kagaya naman sa mga laro ng mga bata. Nananaig ang marami sa mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-ayon nito sa mga pagbabago sa [[kultura]], [[lipunan]], o [[teknolohiya]] kagaya ng kaso ng [[Salamangka (bilis ng kamay)|mahika sa entablado]]. Bagamat gumagamit ng mga mas makabagong paraan, sentro pa rin sa mga pelikula at [[larong bidyo]] ang pagkukuwento, drama, at musika. Nagsasagawa din ng mga [[pista]] para sa mga pelikula, musika, at sayaw, na maaaring tumagal nang ilang araw. May ilang anyo ng paglilibang noon na ipinagbabawal na sa maraming bansa sa mundo ngayon, kagaya ng [[pampublikong pagbibitay]]. Ilan sa mga gawain na isinasagawa sa konteksto ng digmaan noon kagaya ng [[Pamamana|pagpapana]] at [[eskrima]] ay pawang mga [[pinapanood na palakasan]] na ngayon. Ginagawa namang [[paligsahan]] ang ilang mga gawain tulad ng [[pagluluto]]. Hindi lahat ng anyo ng paglilibang ay nakakapagbigay ng kasiyahan sa lahat ng tao; may ilan na maaaring ikonsidera bilang masama ng ilan kagaya ng [[sabong]] o [[pagsusugal]] sa mga [[kasino]]. Pinaghahalo naman ng iba ang iba't ibang anyo ng paglilibang upang makagawa ng bago. == Kasaysayan == [[File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|thumb|Pinta na nagpapakita sa mga taong nagkukuwentuhan habang nagkakamping sa gubat.]] Simula pa noon, gumagawa na ang mga tao ng mga paraan para malibang sila. Isa sa mga pinakamatatandang anyo ng paglilibang ang [[pagkukuwento]], na isinasagawa na ng mga tao upang maipasa ang mga [[tradisyon]] at [[paniniwala]] ng kanilang [[kultura]] patungo sa susunod na henerasyon. Kahit magpahanggang ngayon, isa ito sa mga pinakasimpleng paraan ng paglilibang bilang pampalipas-oras, kagaya halimbawa ng pagkukuwento ng mga nakakatakot na pangyayari habang [[Kamping|nagkakamping]] sa gitna ng isang gubat upang magsilbing babala sa iba ukol sa panganib ng naturang lugar. Patuloy itong nagbabago sa paglipas ng panahon, at may mga paksang nagbabago rin dahil sa mga bagong karanasang nabubuo sa paglipas din ng panahon.<ref name="Kuhns">{{cite book |last=Kuhns |first=Richard Francis |title=Decameron and the Philosophy of Storytelling: Author as Midwife and Pimp |publisher=Columbia University Press |year=2005 |isbn=978-0-231-13608-2 |location= |page=7 |language=en |trans-title=Decameron at ang Pilosopiya ng Pagkukuwento: May-akda bilang Kumadrona at Bugaw}}</ref> Nagkaroon ang marami sa mga anyo ng paglilibang tulad ng [[musika]] at [[drama]] ng samu't saring mga kaparaanan sa pagkukuwento na nakadepende sa kagustuhang personal o ng kultura ng nagsasagawa nito o ng mga manonood nito. Madalas itong naghahalo-halo; halimbawa, karaniwang nilalapatan ng musika ang mga drama o [[dula]] na tinatanghal upang mas lalo pa itong makahatak ng manonood. May ilan na nagmula sa mga kaganapang maituturing na seryoso tulad ng pag-eensayo sa [[Pagtatakbo|pagtakbo]] na naging mga [[Paligsahan|kompetisyon]] na pinapanood ng marami. Halimbawa, nagmula sa [[Olanda]] ang [[Baliksuwa|pagbabaliksuwa]] ({{Lang|en|pole vaulting}}) bilang isang paraan ng pagtawid sa mga malalawak na kanal bago ito naging isang palakasan sa kasalukuyan.<ref name="Carlsen">{{cite book |last=Carlsen |first=Spike |title=A Splintered History of Wood |publisher=Harper Perennial |year=2009 |isbn=978-0-06-137356-5 |location=New York |page=170 |language=en |trans-title=Ang Masalubsob na Kasaysayan ng Kahoy}}</ref> Isang tradisyonal na laro naman sa Pilipinas ang [[pagtitiyakad]] ({{Lang|en|stilt}}), na itinatampok din sa mga [[sirko]]. Isa namang sikat na halimbawa ng paglilibang noong sinaunang panahon ang mga labanan ng mga [[gladyador]] sa [[Imperyong Romano]], na itinuturing din bilang isang anyo ng palakasan o parusa.<ref>{{Citation |author=Dunkle |first=Roger |title=Gladiators: violence and spectacle in ancient Rome |year=2008 |trans-title=Mga Gladyador: karahasan at palabas sa sinaunang Roma |location= |publisher=Pearson / Longman |language=en |isbn=978-1-4058-0739-5}}</ref><ref>{{Citation |author1=Wiseman |first=Douglas C. |title=Medieval Sport: Quest for Survival |year=1977 |trans-title=Medyebal na Palakasan: Paghahanap sa Kaligtasan |publisher= |language=en}}</ref> Maaaring magbago kung ano ang itinuturing bilang paglilibang dahil sa mga pagbabago sa kultura, kagaya ng kaso ng [[pangangaso]]. Naging isang anyo ng paglilibang ito sa [[Imperyong Romano]] at [[Kartago]], at kalauna'y kumalat sa mga karatig-lugar dahil sa impluwensiya ng noo'y lumalaking imperyo.<ref>{{cite book |last=Potter |first=David Stone |title=Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire |author2=Mattingly, David J. |publisher=University of Michigan Press |year=1999 |isbn=978-0-472-10924-1 |page=308 |language=en |trans-title=Buhay, Kamatayan, at Paglilibang sa Imperyong Romano}}</ref> Sa kabilang banda naman, maaari din itong magbago dahil sa pagbabago sa lipunan bunsod ng mga [[digmaan]] at [[rebolusyon]]. Halimbawa, kinontrol ng [[Partido Komunista ng Tsina|komunistang pamahalaan]] ng [[Tsina]] noong [[Himagsikang Pangkalinangan|Rebolusyong Pangkultura]] ang pagtatanghal sa mga [[opera]], habang nakaapekto rin sa anyo ng paglilibang ng mga tao sa Europa ang mga malalaking digmaan at suliranin noong unang bahagi ng ika-20 siglo kagaya ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], [[Rebolusyong Ruso]], at ang [[Malawakang Depresyon]].<ref>{{cite book |last=Roshwald |first=Aviel |title=European Culture in the Great War: The Arts, Entertainment and Propaganda, 1914–1918 |author2=Stites |first2=Richard |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=978-0-521-57015-2 |language=en |trans-title=Kulturang Europeo sa Dakilang Digmaan: Mga Sining, Paglilibang, at Propaganda, 1914–1918}}</ref><ref>{{cite book |last=Arthur |first=Max |title=When this bloody war is over: soldiers' songs from the First World War |publisher=Piatkus |year=2001 |isbn=978-0-7499-2252-8 |location=London |language=en |trans-title=Kapag ang buwisit na digmaang to ay tapos na: mga awit ng mga sundalo mula sa Unang Digmaang Pandaigdig}}</ref><ref>{{cite book |last=McReynolds |first=Louise |title=Russia at Play: Leisure Activities at the End of the Tsarist Era |publisher=Cornell University |year=2003 |isbn=978-0-8014-4027-4 |language=en |trans-title=Mga Dula sa Rusya: Mga Gawaing Pangliwaliw sa Dulo ng Panahon ng Tsar}}</ref> Maaari ding magbago nang bahagya ang mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-usad ng teknolohiya. Halimbawa, limitado lamang noon ang panonood ng pelikula sa mga [[sinehan]], pero mapapanood na ang mga ito nang pribado ng isang indibiduwal gamit ang kanyang [[kompyuter]] o [[phone]]. Nagbabago rin ang mga lugar kung saan nagaganap ang mga paglilibang, at may ilang mga lugar na itinayo para lamang sa isang partikular na anyo ng paglilibang tulad ng mga [[Estadyo|estadyong]] para sa mga palakasang tulad ng [[basketbol]] o [[futbol]], o di kaya'y mga [[awditoryum]] na itinayo para sa pagtatanghal ng opera. === Paglilibang sa korte === [[Talaksan:Codex_Manesse_192v_-_Albrecht_von_Rapperswil.jpg|thumb|Depiksiyon ng isang paligsahan na pinapanood ng mga tao noong ika-14 na siglo.]] Pawang mga korte ng imperyo at kaharian ang nagbibigay ng mga lugar sa pag-eensayo at suporta para sa mga propesyonal na tagapaglibang noon; gumagamit ang iba't ibang mga kultura ng iba't ibang lugar tulad ng mga [[palasyo]], [[kastilyo]], o [[kuta]]. Sa mga [[Kabihasnang Maya|lungsod-estado ng mga Maya]], madalas na isinasagawa ang mga pampublikong palabas sa mga malalawak na liwasan sa harap ng mga palasyo, kung saan pumupuwesto ang publiko sa isang bahaging itinalaga para sa kanila.<ref name=":0">{{cite book |title=Servants of the Dynasty: Palace Women in World History |publisher=University of California Press |year=2008 |isbn=978-0-520-25443-5 |editor=Walthall, Anne |location=London |language=en |trans-title=Mga Tagasilbi ng Dinastiya: Mga Kababaihan ng Palasyo sa Kasaysayan ng Mundo |ref=CITEREFWalthall2008}}</ref> Naipapasa rin ang mga paglilibang sa korte mula sa isang kultura patungo sa iba. Halimbawa, ipinakilala ng [[Imperyong Mughal|mga Mughal]] ang ''[[durbar]]'', na kalauna'y naipasa sa mga Briton na kanila namang sinunod.<ref>{{cite book |last1=Allen |first1=Charles |author-link= |title=Lives of the Indian Princes |last2=Dwivedi |first2=Sharada |author-link2= |publisher=Century Publishing |year=1984 |isbn=978-0-7126-0910-4 |location=London |page=210 |language=en |trans-title=Mga Buhay ng mga Prinsipe ng India}}</ref> Sa [[Korea]], may isang partikular na sayaw na isinasagawa lamang tuwing may mga malalaking piging sa korte.<ref name=":1">{{cite book |last=Van Zile |first=Judy |url=https://archive.org/details/perspectivesonko0000vanz |title=Perspectives on Korean Dance |publisher=Wesleyan University Press |year=2001 |isbn=978-0-8195-6494-8 |location=Middletown, Estados Unidos |language=en |trans-title=Mga Pananaw sa Sayaw ng Korea |url-access=registration}}</ref> Madalas na humahantong kalaunan ang mga paglilibang sa korte patungo sa publiko. Isang halimbawa nito ang mga dramang isinasagawa sa Korea nang nakamaskara habang sumasayaw. Orihinal itong isinasagawa bilang isang ritwal ng mga [[Shamanismo|shaman]], ngunit kalauna'y naging isang popular na anyo ng paglilibang sa publiko.<ref name=":1" /> Halimbawa rin ang [[paghuhusta]] ({{Lang|en|jousting}}), na nagmula bilang paligsahan sa pagitan ng mga maharlika sa korte sa Europa ngunit nananatili magpahanggang ngayon bilang laro ng mga bata. Ginagamit din ng mga korte ang mga malalaking piging at ang kaakibat nitong mga palabas di lamang bilang isang anyo ng paglilibang ngunit para maipakita rin ang kanilang yaman at kapangyarihan. Madalas nitong ipinapakita ang katayuan ng namumuno mula sa mga pinamumunuan at sa mga may kapangyarihan mula sa mga wala.<ref name=":0" /> Bagamat kalimitan itong ikinakabit sa mga tradisyonal na korte, nananatili pa rin ang ganitong interaksyon kahit sa modernong panahon kagaya ng [[seremonya sa paglilipat ng Hong Kong sa Tsina]] noong 1997, na nagtampok ng maraming anyo ng paglilibang tulad ng isang salusalo, parada, pista, at pagtatanghal ng sining. Minsan, parehong gumaganap bilang tagapaglibang at manonood ang mga indibiduwal bilang bahagi ng paglilibang sa korte, kagaya ng sa Palasyo ng Versailles, kung saan sinasabing nagsisilbing tagapaglibang at manonood ang mga naninirahan sa palasyo para sa monarkiya. Isinasagawa din ang paglilibang kung may mga bisita sa korte.<ref name=":0" /> Karaniwan itong isinasagawa sa mga malalaking pagdiriwang kagaya ng [[koronasyon]]. Halimbawa, itinampok bilang bahagi ng mga pagdiriwang sa pagkaluklok ni [[Elizabeth I ng Inglatera|Isabel I ng Inglatera]] sa trono ang samu't saring mga paligsahan na may premyo, na mapapanood ng lahat ng taga-[[London]], hindi lamang ng aristokrasya.<ref>{{cite book |author=Holbrook |first=Peter |title=The Politics of the Stuart Court Masque |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-59436-3 |editor=Bevington |editor-first=David |pages=42–43 |language=en |trans-title=Ang Politika ng Masque ng Korte ng Stuart}}</ref> === Pampublikong pagbibitay === [[File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|thumb|Tiket para sa pampublikong pagbibitay kay [[Jonathan Wild]] noong 1725 sa Inglatera.|306x306px]] Bagamat marami sa mga anyo ng paglilibang ang umayon sa pagbabago sa kultura, may iilan na popular na paglilibang ang hindi na katanggap-tanggap sa maraming mga kultura. Halimbawa, sikat noon ang pagpapakita sa [[pagpapahirap]] at parusa sa mga nagkasala sa harap ng madla. Kabilang dito ang [[pagbibitay]] sa mga kriminal sa pamamagitan ng [[pagpupugot]] o [[pagbibitin]], na karaniwang isinasagawa sa harap ng publiko upang magsilbing babala. Gayunpaman, pawang idinisenyo ang ilang paraan ng pagbibitay kagaya ng [[pagbabato]] at [[Binitin, kinaladkad, at piniraso|pagkakaladkad at pagpipiraso]], kung saan iniimbitahan madalas ang publiko upang isagawa ang mga ito. Pinapanood naman ito ng aristokrasya mula sa malayo. Nanatiling sikat bilang pampublikong paglilibang ang mga pagbibitay hanggang noong ika-19 na siglo, nang nagsimulang maging di kaaya-aya sa paningin ng mga tao ang ganitong klase ng aktibidad.<ref name="Gay">{{cite book |last=Gay |first=Peter |author-link=Peter Gay |title=Schnitzler's Century – The making of middle-class culture 1815–1914 |publisher=W.W. Norton & Co |year=2002 |isbn=978-0-393-32363-4 |location=New York; London |page=121 |language=en |trans-title=Siglo ni Schitzler – Ang paggawa sa kultura ng gitnang uri 1815–1914}}</ref> Hindi na ito ginagawa sa [[Kanluraning Mundo]] pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], imbes ay isinasagawa nang pribado at sa harap lamang ng iilang saksi. Isinasagawa pa rin ang mga pampublikong pagbibitay magpahanggang ngayon sa ilang mga lugar sa [[Gitnang Silangan]]. == Anyo == === Kabataan === {{Main|Paglalaro}} [[Talaksan:Pieter_Bruegel_d._Ä._041b.jpg|thumb|''[[Mga Larong Pambata (pinta noong 1560)|Mga Larong Pambata]]'' (1560), pinta ni [[Matandang Pieter Bruegel|Pieter Bruegel]] na nagpapakita sa samu't saring mga larong pambata na nilalaro noong panahon niya.]] [[Paglalaro]] ang pangunahing paglilibang ng [[kabataan]], na mahalaga para sa kanilang paglaki. Madalas itong ginagaya ang mga gawain ng mga matatanda kagaya ng [[bahay-bahayan]] at paglalaro ng [[manika]], panonood ng mga palabas (mula sa [[telebisyon]]), at mga [[larong pambata]] kagaya ng holen o maging mga simpleng anyo ng mga [[palakasan]] tulad ng [[basketbol]]. Sa modernong panahon, kabilang rin dito ang mga anyo ng [[Palaupong pamumuhay|sedentaryong]] paglilibang kagaya ng [[Kompyuter|pagkokompyuter]] at paglalaro sa mga [[larong bidyo]] at paggagalugad sa [[internet]] sa kanilang mga [[smartphone]] o [[tablet]]. Maraming mga anyo ng paglilibang ang binabago o inaakma para sa kabataan. Simula noong ika-20 siglo, sinimulan gumawa ng mga [[kuwento]], palabas, [[pelikula]], at iba pang anyo ng paglilibang para sa bata.<ref>{{cite book |last1=Thompson |first1=Dennis |title=Developmental Psychology in Historical Perspective |last2=Hogan |first2=John D. |last3=Clark |first3=Philip M. |publisher=Wiley-Blackwell |year=2012 |isbn=978-1-4051-6747-5 |location= |page=18 |language=en |trans-title=Sikolohiyang Pangpaglaki sa Historikal na Pananaw}}</ref> May mga bansa din na gumawa ng sistema ng pagpapangkat sa mga nilalaman sa ilang anyo ng paglilibang kagaya ng sa telebisyon at pelikula. Sa Pilipinas, pareho itong minamando ng [[MTRCB]]. Sentro sa modernong pag-aaral sa mga kabataan ang epekto ng sedentaryong paglilibang, na "siyang nagpababa sa oras ng mga bata sa kalikasan ayon sa isang pag-aaral, at maaaring makaapekto sa pagyabong ng pag-iisip ng mga bata sa samu't saring paraan kabilang na sa [[kognisyon]] at [[imahinasyon]].<ref>{{cite book |last=Cobb |first=Edith |title=The ecology of imagination in childhood |publisher=Columbia University Press |year=1977 |isbn=978-0-231-03870-6 |location=New York |language=en |trans-title=Ang ekolohiya ng imahinasyon sa pagkabata}}</ref><ref>{{cite book |last=Louv |first=Richard |title=Last Child in the Woods: saving our children from nature-deficit disorder |title-link= |publisher=Algonquin Books of Chapel Hill |year=2005 |isbn=978-1-56512-391-5 |location=Chapel Hill, NC |language=en |trans-title=Huling Bata sa Gubat: pagligtas sa ating kabataan mula sa kakulangan sa kalikasan}}</ref><ref>{{cite news |last=Monbiot |first=George |date=19 November 2012 |title=If children lose contact with nature they won't fight for it |language=en |trans-title=Kung mawawala ng mga bata ang kalikasan, hindi sila lalaban para doon |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2012/nov/19/children-lose-contact-with-nature |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925052205/http://www.theguardian.com/commentisfree/2012/nov/19/children-lose-contact-with-nature |archive-date=25 September 2013}}</ref> === Piging === {{Main|Piging}} [[Talaksan:George_IV_coronation_banquet.jpg|thumb|Isang piging na isinagawa para sa koronasyon ni Haring [[George IV ng Nagkakaisang Kaharian|Jorge IV ng Reyno Unido]] noong 1820.]] Matagal na'ng isinasagawa ang mga [[piging]] bilang isang anyo ng paglilibang, na nagpapatuloy pa rin magpahanggang ngayon. Nagmula ito bilang isang paraan ng paglilibang para sa korte ng hari o reyna, at karaniwang isinasagawa bilang bahagi ng mga malalaking pagdiriwang kagaya ng [[kasal]], [[koronasyon]], tagumpay sa politika o ng militar, at mga kaganapang panrelihiyon. Tradisyonal na isinasagawa ito sa isang gusaling ginawa para rito; marahil ang pinakasikat na halimbawa ang [[Banqueting House]] sa [[London]]. Gayunpaman, sa modernong panahon, isinasagawa rin ang mga piging sa pribadong konteksto at sa iba't ibang lugar kagaya ng sa mga [[restoran]] o kahit sa tahanan. May mga ilang piging, partikular na sa mga matataas na uri, na ginagawa ng isang kilalang [[chef]]. === Musika === {{Main|Musika}} [[Talaksan:CORO_ECCLESIA.jpg|thumb|Isang pagtatanghal ng [[koro]] at [[orkestra]] sa isang simbahan sa [[Italya]] noong 2008.]] Madalas ginagamit ang [[musika]] bilang pansuporta sa iba pang mga anyo ng paglilibang. Halimbawa, ginagamit ito sa mga pelikula at palabas upang suportahan ang kuwento nito, habang mahalaga naman ito sa mga pagtatanghal ng [[sayaw]], [[opera]],<ref>{{Cite book |last1=Lowe |first1=Geoff |title=Opera and music theatre resource book |last2=Chong |first2=Su-Lyn |publisher=McGraw-Hill |year=2008 |isbn=978-0-07-013796-7 |location=North Ryde, Australia |language=en |trans-title=Sangguniang aklat para sa opera at musika ng teatro}}</ref> at maging sa [[teatro]].<ref>{{cite book |last=Griffiths |first=Paul |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000grif |title=A concise history of western music |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-84294-5 |location=New York |language=en |trans-title=Maikling kasaysayan ng kanluraning musika |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book |last=DesJardins |first=Christian |title=Inside film music: composers speak |publisher=Silman-James Press |year=2006 |isbn=978-1-879505-88-9 |location=Los Angeles |language=en |trans-title=Sa loob ng musika ng pelikula: ayon sa mga kompositor}}</ref> Gayunpaman, isa ring hiwalay na paglilibang ang musika na isinasagawa nang mag-isa, kagaya halimbawa sa mga [[konsyerto]]. Mahahati ang musika sa mga [[Dyanra ng musika|dyanra]] depende sa [[ritmo]], [[Instrumento (musika)|instrumento]], at estilo kagaya ng [[Musikang klasiko|klasiko]], [[Musikang pop|pop]], [[Musikang rock|rock]], [[jazz]], at [[Country (musika)|country]].<ref>{{Cite book |last=Gray |first=Cecil |title=The history of music |publisher=London: Kegan Paul, Trench, Trubner; New York : Knopf |year=1931 |edition=2 |location=London, New York |language=en |trans-title=Ang kasaysayan ng musika}}</ref> Simula noong ika-20 siglo, nagagawa na'ng tumangkilik ang mga ordinaryong mamamayan ng musika dahil sa mga pagbobrodkast nito sa mga telebisyon at radyo gayundin sa mga mabibiling rekord at [[album]]; dati, tanging mga maykaya lamang ang nakakayang makapanood ng mga pagtatanghal ng musika.<ref>{{Cite book |last=Chase |first=Gilbert |title=Music in radio broadcasting |publisher=McGraw-Hill |year=1946 |location=New York |language=en |trans-title=Musika sa pagbobrodkast sa radyo}}</ref> Nakakapagbigay ng kasiyahan ang marami sa mga pagtatanghal sa musika, magmula man ito sa mga [[Solo (musika)|soloista]], [[koro]], o mga [[banda]]. Karaniwang itinatanghal ang mga ito sa isang lugar na para sa mga ganitong klase ng pagtatanghal tulad halimbawa ng mga [[estadyo]] o [[awditoryum]]. Maaari itong libre o may bayad, maliit o malaki, nasa loob o nasa labas.<ref name="Kronenburg-2012">{{Cite book |last=Kronenburg |first=Robert |title=Live architecture: popular music venues, stages, and arenas |publisher=Routledge |year=2012 |isbn=978-0-415-56192-1 |location=Abingdon, Oxford; New York |language=en |trans-title=Live na arkitektura: mga sikat na lugar pangmusika, entablado, at estadyo}}</ref> Halimbawa, tipikal na pinapakinggan ang isang koro o [[Orkestra|simponiya ng isang orkestra]] nang tahimik, habang inaasahan naman na maingay ang mga pagtatanghal ng isang bandang rock.<ref>{{Cite book |last=Dingle |first=Christopher |title=The Cambridge History of Music Criticism |publisher=Cambridge University Press |year=2019 |isbn=978-1-139-79542-5 |editor-last1=Dingle |editor-first1=Christopher |location=Cambridge, UK |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Kritisismong Pangmusika ng Cambridge |doi=10.1017/9781139795425 |s2cid=241762186}}</ref> Maaaring magmula ang musika mula sa [[boses]] lamang ng nagtatanghal, mga instrumento, o kombinasyon nito. Madalas na sinasamahan ang [[Pag-awit|pagkanta]] ng mga instrumento, maliban sa ilang anyo nito kagaya ng sa [[acapella]].<ref>{{Cite book |last=Miller |first=Hugh Milton |title=History of music |publisher=Barnes & Noble |year=1960 |edition=3 |location=New York |language=en |trans-title=Kasaysayan ng musika}}</ref> Bukod dito, ginagamit din lalo na sa mga konsyerto sa modernong panahon ang samu't saring mga effects at teatro kagaya ng sayaw.<ref name="Kronenburg-2012" /><ref>{{Cite book |last=Burrows |first=Tim |title=From CBGB to the Roundhouse: music venues through the years |publisher=Marion Boyars Publishers |year=2009 |isbn=978-0-7145-3162-5 |location=London; New York |language=en |trans-title=Mula CBGB hanggang Roundhouse: mga lugar pangmusika sa paglipas ng panahon}}</ref> === Laro === {{Main|Laro}} [[Talaksan:AdZU_alumni_vs_nursing_basketball_(2024).jpg|thumb|Isang laro ng [[basketbol]] sa [[Pamantasang Ateneo de Zamboanga]] noong 2024.]] Madalas na nilalaro ang mga [[laro]] para malibang, minsan bilang [[pampalipas-oras]] at minsan bilang bahagi ng isang [[Paligsahan|kompetisyon]]. Maaari itong isagawa nang mag-isa, bilang bahagi ng isang koponan, o bilang baguhan o propesyonal. Maaari itong magkaroon ng mga manonood tulad halimbawa ng paglalaro ng [[basketbol]] sa isang [[estadyo]]. Sa kabilang banda, maaari ding umakto bilang manonood ang mga manlalaro kagaya ng sa mga [[larong salitan]] tulad ng [[ahedres]]. Iba-iba ang ginagamit na kagamitan depende sa laro. Sentro sa mga [[larong naka-board]] tulad ng [[Go (laro)|go]], [[Bakgamon|backgammon]], at [[sungka]] ang isang [[Tablang panlaro|tabla]] ({{Lang|en|board}}) na kadalasan ay patag na nilalagyan ng mga piyesa ng laro. Nilalaro na ito noon pa; itinuturing ang larong ''[[senet]]'' bilang isa sa mga pinakalumang board game, na nilalaro sa [[sinaunang Ehipto]] noong kapanahunan ng [[paraon]] na si [[Tutankhamun]].<ref>{{cite book |last=Botermans |first=Jack |url=https://archive.org/details/bookofgamesstrat0000bote |title=The Book of Games: Strategy, Tactics & History |publisher=Sterling Pub Co Inc |year=2008 |isbn=978-1-4027-4221-7 |language=en |trans-title=Ang Aklat ng mga Laro: Estratehiya, Taktika, at Kasaysayan |url-access=registration}}</ref> Sintanda rin ng mga board game ang mga [[larong baraha]], na gumagamit ng mga [[baraha]] upang laruin; ilan sa mga halimbawa ang [[ungguy-ungguyan]], [[pusoy]], at [[pusoy dos]]. Iniuugnay madalas ang mga ito sa [[sugal]], gayundin ang ilang mga laro na nilalaro nang sabay-sabay ng marami kagaya ng [[bingo]]. Samantala, may mga laro naman na nilalaro madalas ng kabataan ([[larong pambata]]) kagaya ng [[palosebo]], [[tagu-taguan]], at [[patintero]]. May mga laro ding nilalaro gamit ang bola ([[larong bola]]) tulad ng basketbol, [[futbol]], at [[Volleyball|balibol]]. May mga laro naman na nangangailangan ng matinding kakayahan sa pag-iisip nang mabilisan, tulad ng [[sudoku]] at [[Rubik's Cube|rubik's cube]]. Nilalaro naman ang mga [[larong bidyo]] sa isang iskrin tulad ng [[Monitor ng kompyuter|monitor]], [[phone]], o [[telebisyon]], kung saan kinokontrol ng mga manlalaro ang laro sa pamamagitan ng isang [[Kontroler ng larong bidyo|kontroler]] o di kaya'y gamit ang [[Tipaan (ng kompyuter)|keyboard]] at [[Mouse ng kompyuter|mouse]] sa mga kompyuter o daliri sa kaso ng mga larong bidyo sa phone. Nagsimula itong lumago noong huling bahagi ng ika-20 siglo, at sa ika-21 siglo, isa ito sa mga pinakasikat na anyo ng paglilibang lalo na sa kabataan.<ref>{{cite book |author=Bryce, Jo |title=Understanding Digital Games |publisher=Sage Publications |year=2006 |isbn=978-1-4129-0033-1 |editor=Rutter, Jason |location=London; California; New Delhi |language=en |trans-title=Pag-unawa sa mga Larong Digital}}</ref><ref>{{cite book |last=Newman |first=James |title=Videogames |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-203-64290-0 |location=London; New York |language=en |trans-title=Larong bidyo}}</ref> === Panitikan === {{Main|Panitikan}} [[File:Old_man_reading_newspaper_early_in_the_morning_at_Basantapur-IMG_6800.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Old_man_reading_newspaper_early_in_the_morning_at_Basantapur-IMG_6800.jpg|thumb|Isang matandang lalaki na nagbabasa ng [[diyaryo]] sa [[Nepal]] noong 2019.]] Matagal na'ng anyo ng paglilibang ang [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na kung mahal o bihirang isagawa ang iba pang mga paglilibang. Nagmula ang ilan sa mga pinakaunang panitikan sa mga [[Tradisyong pasalita|pasalitang tradisyon]] kagaya ng mga [[epiko]], na kalauna'y isinulat. Nanatili itong limitado sa mga maykaya hanggang noong naimbento ang paraan para bumilis ang [[paglilimbag]], na nagpamura sa mga aklat at nagresulta sa pagtangkilik sa mga ito ng mas nakakarami. Dahil sa pagsasapamantayan sa mga titik na ginagamit sa tulong ng mga [[Tipo ng titik|font]], naging madali ang pagbasa at naging isang sikat na pampalipas-oras pagsapit ng ika-16 siglo sa Europa.<ref>{{cite book |last=Fischer |first=Steven Roger |author-link=Steven Roger Fischer |title=A history of reading |publisher=Reaktion Books |year=2003 |isbn=978-1-86189-160-0 |location=London |page=236 |language=en |trans-title=Isang kasaysayan ng pagbabasa}}</ref> Marami sa mga panitikan ang ginawa para makapagpalibang. Halimbawa, karaniwang sinusulat ang mga [[limerick]] bilang katatawanan sa mga mambabasa. Ginagamit naman ng mga [[komiks]], [[manga]], at [[kartung pang-editoryal]] ang mga [[Guhit-larawan|guhit]] at teksto upang mailahad ang kanilang kuwento.<ref>{{cite book |last=Chapman |first=James |title=British comics: a cultural history |publisher=Reaktion Books |year=2011 |isbn=978-1-86189-855-5 |location=London |language=en |trans-title=Komiks ng Britanya: isang kultural na kasaysayan}}</ref> Marami sa mga ito ang may elemento ng [[pantasya]] at ginagawa rin upang makapagpalibang, bagamat meron din na may mga seryosong tono at elemento sa kuwento. Malapit na kaugnay sa kartung pang-editoryal ang [[karikatura]], na madalas ay isang guhit na ginawa upang makapagbigay-aliw o upang pumukaw ng atensiyon sa isang partikular na isyu. === Komedya === {{Main|Komedya}} [[File:Dictator_charlie3.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dictator_charlie3.jpg|thumb|Si [[Charlie Chaplin]] sa satirikong pelikulang ''[[Ang Dakilang Diktador]]'' (1940). Ginagaya niya si [[Adolf Hitler]] ng [[Alemanyang Nazi]].]] Isang dyanra at elemento ng maraming libangan ang [[komedya]], kung saan ginagamit ito upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood. Bagamat isinasagawa ito nang buo, ginagamit rin ito upang pahupain ang tensiyon o pagkaseryoso ng isang kuwento lalo na sa [[panitikan]], [[teatro]], [[pelikula]], at mga [[larong bidyo]].<ref>{{cite book |last=Roston |first=Murray |title=The comic mode in English literature: from the Middle Ages to today |publisher=Continuum |year=2011 |isbn=978-1-4411-9588-3 |location=London |language=en |trans-title=Ang modong komik sa panitikang Ingles: mula sa Gitnang Kapanahunan hanggang ngayon}}</ref><ref>{{cite book |last=Grindon |first=Leger |title=The Hollywood romantic comedy: conventions, history, controversies |publisher=Wiley-Blackwell |year=2011 |isbn=978-1-4051-8266-9 |location= |language=en |trans-title=Ang Hollywood na romkom: mga kumbensiyon, kasaysayan, kontrobersiya}}</ref> Isa sa mga pinakalumang halimbawa nito ang paggamit sa mga [[payaso]] sa mga maharlikang korte, na karaniwang ineempleyo upang makapagbigay katatawanan sa pamamagitan ng [[pangungutya]], [[pang-aasar]], [[panlalait]], [[slapstick]], at iba pa.<ref name="Garland">{{cite book |title=Byzantine Women: Varieties of Experience 800–1200 |publisher=Ashgate Publishing Limited |year=2006 |isbn=978-0-7546-5737-8 |editor-last=Garland |editor-first=Lynda |editor-link=Lynda Garland |location=Aldershot, Inglatera |pages=177–178 |language=en |trans-title=Kababaihang Bisantino: Mga Barayti ng Karanasan 800–1200}}</ref><ref>{{cite book |last=Hokenson |first=Jan Walsh |title=The Idea of Comedy: History, Theory, Critique |publisher=Rosemont Publishing and Printing Corp |year=2006 |isbn=978-0-8386-4096-8 |location=Cranbury, Estados Unidos |pages=150–151 |language=en |trans-title=Ang Ideya ng Komedya: Kasaysayan, Teorya, at Kritik}}</ref><ref>{{cite book |last=Hornback |first=Robert |title=The English clown tradition from the middle ages to Shakespeare |publisher=D.S. Brewer |year=2009 |isbn=978-1-84384-200-2 |location= |language=en |trans-title=Ang tradisyong Ingles ng payaso mula sa Gitnang Kapanahunan hanggang kay Shakespeare}}</ref> Nagsulat si [[William Shakespeare]] ng 17 komedya, na gumagamit ng samu't saring paraan na magpahanggang ngayon ay ginagamit pa rin.<ref>{{cite book |last=Gay |first=Penny |title=The Cambridge introduction to Shakespeare's comedies |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-85668-3 |location= |language=en |trans-title=Ang panimula ng Cambridge sa mga komedya ni Shakespeare}}</ref><ref>{{cite book |last=Ellis |first=David |title=Shakespeare's practical jokes: an introduction to the comic in his work |publisher=Bucknell University Press |year=2007 |isbn=978-0-8387-5680-5 |location=Lewisburg, Estados Unidos |language=en |trans-title=Mga praktikal na biro ni Shakespeare: isang panimula sa komik ng kanyang gawa}}</ref> Gayunpaman, nagbabago ang ibig sabihin ng komedya sa paglipas ng panahon at sa iba't ibang kultura.<ref>{{cite book |last=Thorpe |first=Ashley |title=The role of the chou ("clown") in traditional Chinese drama: comedy, criticism, and cosmology on the Chinese stage |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |year=2007 |isbn=978-0-7734-5303-6 |location=Lewiston, Estados Unidos |language=en |trans-title=Ang gampanin ng ''chou'' ("payaso") sa tradisyonal na dramang Tsino: komedya, kritisismo, at kosmolohiya sa entabladong Tsino}}</ref> Madalas na nakaangkla ang komedya sa mga pang-araw-araw na karanasan ng mga manonood, na maaaring hindi agarang maiintindihan ng tagalabas, at maaari ding hindi nakakatawa sa iba ang ilang anyo ng komedya tulad ng slapstick o komedyang nagmumula sa obserbasyon ng komedyante.<ref>{{cite book |title=Comedy: A Geographic and Historical Guide |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2005 |isbn=0-313-32706-8<!-- (set)--> |editor=Charney, Maurice |language=en |trans-title=Komedya: Isang Heograpiko at Historikong Gabay}}</ref> === Pagtatanghal === {{Main|Pagtatanghal}} Isa sa mga pangunahing anyo ng paglilibang ang mga pagtatanghal na isinasagawa sa harap ng mga manonood, lalo na sa panahon bago ang pagrerekord sa mga ito. Maraming klase ng pagtatanghal. Isinasagawa sa mga korte ng monarko sa Europa noong ika-16 at ika-17 siglo ng mga malalaki at magagarbong pagtatanghal ng mga sayaw, awit, at palabas. Karaniwang ipinapakita ng mga manonood ang kanilang pagtangkilik sa mga pagtatanghal sa pamamagitan ng palakpakan. Nakadepende minsan sa haba ng palakpakan na ito ang tindi ng pagtangkilik ng mga manonood sa mga nagtanghal, at nagsisilbing sukatan ng tagumpay ng pagtatanghal. ==== Pagkukuwento ==== {{Main|Pagkukuwento}} [[File:Millais_Boyhood_of_Raleigh.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millais_Boyhood_of_Raleigh.jpg|thumb|Isang [[Ang Kabataan ni Raleigh|pinta noong 1870]] ng isang [[mandaragat]] na nagkukuwento ng kanyang karanasan sa mga bata. Isa sa mga batang makikita rito ang manlalakbay na si [[Walter Raleigh]].]] [[Pagkukuwento]] ang isa sa mga pinakamatatandang paraan ng paglilibang na may malaking impluwensiya sa iba pang mga paglilibang. Isa ang kuwento sa mga mahahalagang katangian ng ibang mga paglilibang kagaya ng sa pelikula, drama, at opera. Nilalagyan ang ilang mga kuwento ng kaakibat na guhit. Karaniwan ding isinasagawa ang pagkukuwento bilang pampalipas-oras para sa mga taong naglalakbay, kaya isa ring sikat na dyanra ng mga kuwento ang mga kuwento ng paglalakbay kagaya ng ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ni [[Geoffrey Chaucer]] at ''[[Ang Paglalakbay Pakanluran]]'' ni [[Wu Cheng'en]]. Samantala, kinukuwento naman ang mga epiko kagaya ng ''[[Iliad]]'' ni [[Homer]] at ang mga epikong [[Hinduismo|Hindu]] na ''[[Ramayana]]'' at ''[[Mahabharata]]'' sa maraming tao, at pinagpapasa-pasahan sa mga susunod na henerasyon. Maimpluwensiya rin ang mga koleksiyon ng kuwento kagaya ng mga [[Kuwentong bibit|kuwentong-bibit]] ng [[magkapatid na Grimm]] at mga kuwento ni [[Hans Christian Andersen]].<ref>{{cite book |last=Rankin |first=Walter |title=Grimm pictures: fairy tale archetypes in eight horror and suspense films |publisher=McFarland & Co |year=2007 |isbn=978-0-7864-3174-8 |location= |language=en |trans-title=Mga larawang Grimm: mga arkitipo sa mga kuwentong-bibit sa walong pelikulang katatakutan at suspense}}</ref> Mahalaga rin sa mga kultura ang mga [[Mito ng paglikha|kuwento ng paglikha]] sa mundo kagaya ng ''[[Epiko ni Gilgamesh]]'' mula sa [[Mesopotamia]] o ang [[Paglikha ayon sa Genesis|kuwento ng paglikha sa mundo]] sa [[Aklat ng Genesis|Henesis]] ng [[Bibliya]]. ==== Teatro ==== {{Main|Teatro}} [[File:G_Durand_Saturday_Night_at_the_Victoria_Theatre_VA.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:G_Durand_Saturday_Night_at_the_Victoria_Theatre_VA.jpg|thumb|Mga manonood sa isang teatro sa [[London]] noong 1872.]] Tinatanghal ang [[teatro]] sa isang [[entablado]], drama man ito o [[musikal]], sa harap ng mga manonood. Nagmula ang mga teatro sa [[sinaunang Gresya]], kung saan nagtatanghal na ang mga kilalang aktor at musikero bilang bahagi ng mga kompetisyon sa samu't saring lugar sa Gresya kagaya ng sa [[Delphi|Delfos]], [[Delos]], at [[Efeso]].<ref name=":2">{{cite book |title=The Cambridge companion to Greek and Roman theatre |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |isbn=978-0-521-83456-8 |editor=McDonald |editor-first=Marianne |location= |page=26 |language=en |trans-title=Ang katulong ng Cambridge sa teatrong Griyego at Romano |ref=CITEREFMcDonald_Walton2007 |editor2=Walton |editor-first2=J. Michael}}</ref> Kahit noong sinaunang panahon, tinatalakay na ng mga iskolar kagaya ni [[Aristoteles]] at [[Platon]] ang silbi ng teatro. May malaking tradisyon din ng teatro sa [[Sinaunang Ehipto|Ehipto]], lalo na sa [[Kahariang Ptolemaiko|panahong Ptolemaiko]], gayundin sa [[Imperyong Seleucid|mga Seleucida]] sa [[Kanlurang Asya]]. Samantala, pawang pinopondohan naman ng mayayamang miyembro ng aristokrasya ng [[Sinaunang Roma|Roma]] ang mga malalaki at magagarbong teatro bilang bahagi ng mga pagdiriwang.<ref name=":2" /> Nagbago sa paglipas ng panahon ang inaasahan ng mga manonood sa teatro.<ref>{{cite book |last=Kenrick |first=John |title=Musical theatre: a history |publisher=Continuum |year=2008 |isbn=978-0-8264-2860-8 |location=London |language=en |trans-title=Teatrong musikal: isang kasaysayan}}</ref> Halimbawa, noong ika-18 siglo sa [[Inglatera]], nawala na ang pananaw na tanging kalalakihan lamang ang maaaring magtanghal.<ref>{{cite book |last=Ackroyd |first=Peter |title=London: The Biography |publisher=Anchor Books |year=2000 |isbn=978-0-385-49771-8 |location=New York |language=en |trans-title=London: Ang Talambuhay}}</ref> Pagsapit ng ika-19 hanggang ika-20 siglo sa buong Europa, nagsimulang tingnan ang teatro bilang isang libangan ng [[gitnang uri]] imbes bilang libangan ng mga [[matataas na uri]] lamang.<ref name=":3">{{cite book |last=Frame |first=Murray |title=The St. Petersburg Imperial Theaters: Stage and State in Revolutionary Russia, 1900–1920 |publisher=McFarland & Co, Inc. Publishers |year=2000 |isbn=978-0-7864-4330-7 |language=en |trans-title=Ang mga Teatrong Imperyal ng San Petersburgo: Entablado at Estado sa Rusya noong Rebolusyon, 1900–1920}}</ref> Maraming nagsibukasan na mga gusaling pangtanghalan para sa mga ganitong klase ng pagtatanghal. Sa parehong panahon din nagsimulang magkaroon ng mga bahagi sa [[diyaryo]] na tumatalakay at [[Pagrerebyu|nagrerebyu]] sa mga pagtatanghal na ginaganap, at dito rin nagsimula ang pagkakaroon ng mga tagasunod sa mga sikat na artista.<ref name=":3" /> Sumikat din sa panahong ito ang mga [[bodabil]], na nanatili ang kasikatan hanggang noong unang bahagi ng ika-20 siglo at lumaos kalaunan pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang pag-usbong ng mga makabagong paraan ng paglilibang kagaya ng panonood sa [[Sinehan|sine]] at [[telebisyon]] gayundin sa pakikinig sa mga drama sa [[radyo]].<ref>{{cite book |last=Bailey |first=Peter |title=Popular Culture and Performance in the Victorian City |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-57417-4 |language=en |trans-title=Kulturang Popular at Pagtatanghal sa Victoryanong Lungsod}}</ref> ==== Pelikula ==== {{Main|Pelikula}} [[Talaksan:Public_screening_in_Bremen.jpg|thumb|Isang pampublikong pagpapalabas ng isang pelikula sa [[Alemanya]] noong 2015.]] Isa sa mga pinakasikat na paraan ng paglilibang ang panonood sa mga [[pelikula]]. Bagamat marami sa mga ginagawang pelikula ay may layuning makapaglibang, meron ding mga pelikula na ibang mga layunin kagaya ng mga [[dokumentaryo]].<ref>{{cite book |last=Wyver |first=John |url=https://archive.org/details/movingimageinter0000wyve |title=The Moving Image: An International History of Film, Television, and Video |publisher=John Wiley & Sons, Limited |year=1989 |isbn=978-0-631-16821-8 |language=en |trans-title=Ang Gumagalaw na Larawan: Isang Pandaigdigang Kasaysayan ng Pelikula, Telebisyon, at Bidyo |url-access=registration}}</ref> Nagsimula ang paggawa sa mga pelikula noong huling dekada ng ika-19 na siglo sa Pransiya bilang mga maiikling bidyo ng pang-araw-araw na buhay na walang kuwento kagaya ng mga gawa ng [[magkapatid na Lumière]]. Gayunpaman, mabilis na nakita ng mga gumagawa nito ang potensiyal ng mga pelikula na magkuwento. Ilan sa mga unang pelikula ay ginawa para magrekord ng mga pangyayari para sa [[balita]]. Noong 1908, nagsimulang magrekord at magbahagi ng [[Pathé]] ng mga bidyo ng mga pangyayari para sa balita, lalo na pagsapit ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] sa Europa.<ref name="Paris">{{cite book |title=The First World War and popular Cinema |publisher=Edinburgh University Press |year=1999 |isbn=978-0-8135-2824-3 |editor=Paris |editor-first=Michael |location=Edinburgh, Reyno Unido |language=en |trans-title=Ang Unang Digmaang Pandaigdig at ang popular na Sine |ref=CITEREFParis1999}}</ref> Gayunpaman, kasabay nito ang mga pelikulang nagtatampok ng mga piksiyonal na kuwento kagaya ng mga gawa ni [[Georges Méliès]] tulad ng ''[[Paglalakbay sa Buwan (pelikula noong 1902)|Paglalakbay sa Buwan]]'' (1902), isang maikling pelikula na nagkukuwento sa pagbisita ng mga tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] at makilala ang mga nilalang na naninirahan doon. Simula noon, naging sopistikado ang paggawa sa mga pelikula, at pagsapit ng dekada 1930s, isa na itong malaking negosyo lalo na sa Estados Unidos. Sa parehong dekada rin nagsimulang umusbong ang mga pelikulang [[animasyon]] kagaya ng mga gawa ni [[Walt Disney]] simula sa ''[[Si Snow White at ang Pitong Duwende (pelikula noong 1937)|Si Snow White at ang Pitong Duwende]]'' (1937) at ''[[Pinocchio (pelikula noong 1940)|Pinocchio]]'' (1940), parehong mga kuwentong nagmula sa mga [[Kuwentong bibit|kuwentong-bibit]].<ref>{{cite book |last=Cavalier |first=Stephen |title=The world history of animation |publisher=University of California Press |year=2011 |isbn=978-0-520-26112-9 |location=Berkeley, Estados Unidos |language=en |trans-title=Ang pandaigdigang kasaysayan ng animasyon}}</ref><ref>{{cite book |last=Rothwell |first=Kenneth S. |url=https://archive.org/details/historyofshakesp0000roth_t4d6 |title=A History of Shakespeare on Screen: A Century of Film and Television |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-59404-2 |location=Cambridge; New York |language=en |trans-title=Isang Kasaysayan ng Shakespeare sa Iskrin: Isang Siglo ng Pelikula at Telebisyon |url-access=registration}}</ref> Dahil sa mabilis na pag-usad ng teknolohiya partikular na ang mga [[kompyuter]] at ang paggawa ng mga imahe gamit ito, naging posible sa tulong ng [[Computer-generated imagery|CGI]] ang mga tanawin na mahirap o hayagang imposibleng magawa sa tunay na buhay.<ref>{{cite web |last=Byrnes |first=Paul |date=28 March 2014 |title=Pompeii, Noah and Exodus: The sword giveth again |trans-title=Pompeii, Noah, at Eksodo: Nagbigay muli ang espada |url=http://www.smh.com.au/entertainment/movies/pompeii-noah-and-exodus-the-sword-giveth-again-20140327-35jm4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330015918/http://www.smh.com.au/entertainment/movies/pompeii-noah-and-exodus-the-sword-giveth-again-20140327-35jm4.html |archive-date=30 March 2014 |access-date= |work=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> Karamihan sa mga pelikulang ginawa sa ika-21 siglo ay gumagamit ng CGI sa iba't ibang antas, mula sa mga simpleng [[Visual effects|effects]] hanggang sa mga malalaking piksiyonal na mundo kagaya ng sa serye ng mga [[pelikulang superhero]] ng [[Marvel Cinematic Universe]]. Bilang pagkilala sa mga pinakamahuhusay at pinakamagagandang pelikulang ginawa kada taon, ginagawad ng ilang mga organisasyon ang mga parangal sa mga ito. Ilan sa mga pinakakilalang parangal ang [[Gawad Academy]] (Oscars) ng Estados Unidos at ang [[Pista ng Pelikula sa Cannes]] ng Pransiya. == Sanggunian == {{Reflist}} {{aesthetics}}{{Authority control}} [[Kategorya:Paglilibang]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] 1fvy0p5qe51upcttk3pfjuuw6c9iyde 2227024 2227023 2026-09-21T01:36:16Z GinawaSaHapon 102500 dummy edit; galing sakin ang anonymous edit bago ito. 2227024 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit sa paksa --> {{Confuse|Libangan (gawain)}} [[Talaksan:Phoenix_ThomasMars1.jpg|thumb|300x300px|Mga tao na nagkakasiyahan sa isang konsiyerto. Karaniwang isinasagawa ang paglilibang upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood nito.]] '''Paglilibáng''' ang tawag sa isang gawain na nagpupukaw ng atensiyon at interes ng mga [[Tagapanood|manonood]] upang maaliw ang mga ito. Ilan sa mga halimbawa nito ang [[pagkukuwento]], [[musika]], [[drama]], at [[sayaw]], na [[Sining-pagganap|itinatanghal]] sa samu't saring paraan at lugar. Limitado lamang ang mga ito noon sa mga [[matataas na uri]] at karaniwang itinatanghal sa mga [[Maharlikang korte|korte ng mga monarko o pinuno]], bagamat itinanghal din ito sa publiko kalaunan. Sa modernong panahon, kinokonsidera itong produkto, na maaaring itugma ayon sa pangangailangan o kagustuhan ng manonood. Madalas na iniuugnay ang paglilibang sa [[kasiyahan]], at marami sa mga anyo ng paglilibang ay isinasagawa sa ganitong dahilan. Gayunpaman, may mga paglilibang din na sineseryoso, lalo na sa mga anyo na may hangarin na makapagpamulat sa manonood nito. Isa sa mga elementong nagtatangi sa paglilibang mula sa ibang mga katulad na gawain ang pagkakaroon nito ng manonood, na madalas ay pawang nagmamasid lamang tulad ng kaso sa [[teatro]], [[palabas sa telebisyon]], o [[pelikula]], bagamat may mga anyo din na aktibo ang manonood kagaya ng sa mga [[laro]]. Maaaring itanghal ang paglilibang sa publiko o sa isang pribadong grupo. Maaari din itong pormal, na nagtataglay ng mga pagtatanghal na may tiyak na plano kagaya ng sa mga [[Lakbay-konsiyerto|konsiyerto]] o teatro, o walang tiyak na plano kagaya naman sa mga laro ng mga bata. Nananaig ang marami sa mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-ayon nito sa mga pagbabago sa [[kultura]], [[lipunan]], o [[teknolohiya]] kagaya ng kaso ng [[Salamangka (bilis ng kamay)|mahika sa entablado]]. Bagamat gumagamit ng mga mas makabagong paraan, sentro pa rin sa mga pelikula at [[larong bidyo]] ang pagkukuwento, drama, at musika. Nagsasagawa din ng mga [[pista]] para sa mga pelikula, musika, at sayaw, na maaaring tumagal nang ilang araw. May ilang anyo ng paglilibang noon na ipinagbabawal na sa maraming bansa sa mundo ngayon, kagaya ng [[pampublikong pagbibitay]]. Ilan sa mga gawain na isinasagawa sa konteksto ng digmaan noon kagaya ng [[Pamamana|pagpapana]] at [[eskrima]] ay pawang mga [[pinapanood na palakasan]] na ngayon. Ginagawa namang [[paligsahan]] ang ilang mga gawain tulad ng [[pagluluto]]. Hindi lahat ng anyo ng paglilibang ay nakakapagbigay ng kasiyahan sa lahat ng tao; may ilan na maaaring ikonsidera bilang masama ng ilan kagaya ng [[sabong]] o [[pagsusugal]] sa mga [[kasino]]. Pinaghahalo naman ng iba ang iba't ibang anyo ng paglilibang upang makagawa ng bago. == Kasaysayan == [[File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|thumb|Pinta na nagpapakita sa mga taong nagkukuwentuhan habang nagkakamping sa gubat.]] Simula pa noon, gumagawa na ang mga tao ng mga paraan para malibang sila. Isa sa mga pinakamatatandang anyo ng paglilibang ang [[pagkukuwento]], na isinasagawa na ng mga tao upang maipasa ang mga [[tradisyon]] at [[paniniwala]] ng kanilang [[kultura]] patungo sa susunod na henerasyon. Kahit magpahanggang ngayon, isa ito sa mga pinakasimpleng paraan ng paglilibang bilang pampalipas-oras, kagaya halimbawa ng pagkukuwento ng mga nakakatakot na pangyayari habang [[Kamping|nagkakamping]] sa gitna ng isang gubat upang magsilbing babala sa iba ukol sa panganib ng naturang lugar. Patuloy itong nagbabago sa paglipas ng panahon, at may mga paksang nagbabago rin dahil sa mga bagong karanasang nabubuo sa paglipas din ng panahon.<ref name="Kuhns">{{cite book |last=Kuhns |first=Richard Francis |title=Decameron and the Philosophy of Storytelling: Author as Midwife and Pimp |publisher=Columbia University Press |year=2005 |isbn=978-0-231-13608-2 |location= |page=7 |language=en |trans-title=Decameron at ang Pilosopiya ng Pagkukuwento: May-akda bilang Kumadrona at Bugaw}}</ref> Nagkaroon ang marami sa mga anyo ng paglilibang tulad ng [[musika]] at [[drama]] ng samu't saring mga kaparaanan sa pagkukuwento na nakadepende sa kagustuhang personal o ng kultura ng nagsasagawa nito o ng mga manonood nito. Madalas itong naghahalo-halo; halimbawa, karaniwang nilalapatan ng musika ang mga drama o [[dula]] na tinatanghal upang mas lalo pa itong makahatak ng manonood. May ilan na nagmula sa mga kaganapang maituturing na seryoso tulad ng pag-eensayo sa [[Pagtatakbo|pagtakbo]] na naging mga [[Paligsahan|kompetisyon]] na pinapanood ng marami. Halimbawa, nagmula sa [[Olanda]] ang [[Baliksuwa|pagbabaliksuwa]] ({{Lang|en|pole vaulting}}) bilang isang paraan ng pagtawid sa mga malalawak na kanal bago ito naging isang palakasan sa kasalukuyan.<ref name="Carlsen">{{cite book |last=Carlsen |first=Spike |title=A Splintered History of Wood |publisher=Harper Perennial |year=2009 |isbn=978-0-06-137356-5 |location=New York |page=170 |language=en |trans-title=Ang Masalubsob na Kasaysayan ng Kahoy}}</ref> Isang tradisyonal na laro naman sa Pilipinas ang [[pagtitiyakad]] ({{Lang|en|stilt}}), na itinatampok din sa mga [[sirko]]. Isa namang sikat na halimbawa ng paglilibang noong sinaunang panahon ang mga labanan ng mga [[gladyador]] sa [[Imperyong Romano]], na itinuturing din bilang isang anyo ng palakasan o parusa.<ref>{{Citation |author=Dunkle |first=Roger |title=Gladiators: violence and spectacle in ancient Rome |year=2008 |trans-title=Mga Gladyador: karahasan at palabas sa sinaunang Roma |location= |publisher=Pearson / Longman |language=en |isbn=978-1-4058-0739-5}}</ref><ref>{{Citation |author1=Wiseman |first=Douglas C. |title=Medieval Sport: Quest for Survival |year=1977 |trans-title=Medyebal na Palakasan: Paghahanap sa Kaligtasan |publisher= |language=en}}</ref> Maaaring magbago kung ano ang itinuturing bilang paglilibang dahil sa mga pagbabago sa kultura, kagaya ng kaso ng [[pangangaso]]. Naging isang anyo ng paglilibang ito sa [[Imperyong Romano]] at [[Kartago]], at kalauna'y kumalat sa mga karatig-lugar dahil sa impluwensiya ng noo'y lumalaking imperyo.<ref>{{cite book |last=Potter |first=David Stone |title=Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire |author2=Mattingly, David J. |publisher=University of Michigan Press |year=1999 |isbn=978-0-472-10924-1 |page=308 |language=en |trans-title=Buhay, Kamatayan, at Paglilibang sa Imperyong Romano}}</ref> Sa kabilang banda naman, maaari din itong magbago dahil sa pagbabago sa lipunan bunsod ng mga [[digmaan]] at [[rebolusyon]]. Halimbawa, kinontrol ng [[Partido Komunista ng Tsina|komunistang pamahalaan]] ng [[Tsina]] noong [[Himagsikang Pangkalinangan|Rebolusyong Pangkultura]] ang pagtatanghal sa mga [[opera]], habang nakaapekto rin sa anyo ng paglilibang ng mga tao sa Europa ang mga malalaking digmaan at suliranin noong unang bahagi ng ika-20 siglo kagaya ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], [[Rebolusyong Ruso]], at ang [[Malawakang Depresyon]].<ref>{{cite book |last=Roshwald |first=Aviel |title=European Culture in the Great War: The Arts, Entertainment and Propaganda, 1914–1918 |author2=Stites |first2=Richard |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=978-0-521-57015-2 |language=en |trans-title=Kulturang Europeo sa Dakilang Digmaan: Mga Sining, Paglilibang, at Propaganda, 1914–1918}}</ref><ref>{{cite book |last=Arthur |first=Max |title=When this bloody war is over: soldiers' songs from the First World War |publisher=Piatkus |year=2001 |isbn=978-0-7499-2252-8 |location=London |language=en |trans-title=Kapag ang buwisit na digmaang to ay tapos na: mga awit ng mga sundalo mula sa Unang Digmaang Pandaigdig}}</ref><ref>{{cite book |last=McReynolds |first=Louise |title=Russia at Play: Leisure Activities at the End of the Tsarist Era |publisher=Cornell University |year=2003 |isbn=978-0-8014-4027-4 |language=en |trans-title=Mga Dula sa Rusya: Mga Gawaing Pangliwaliw sa Dulo ng Panahon ng Tsar}}</ref> Maaari ding magbago nang bahagya ang mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-usad ng teknolohiya. Halimbawa, limitado lamang noon ang panonood ng pelikula sa mga [[sinehan]], pero mapapanood na ang mga ito nang pribado ng isang indibiduwal gamit ang kanyang [[kompyuter]] o [[phone]]. Nagbabago rin ang mga lugar kung saan nagaganap ang mga paglilibang, at may ilang mga lugar na itinayo para lamang sa isang partikular na anyo ng paglilibang tulad ng mga [[Estadyo|estadyong]] para sa mga palakasang tulad ng [[basketbol]] o [[futbol]], o di kaya'y mga [[awditoryum]] na itinayo para sa pagtatanghal ng opera. === Paglilibang sa korte === [[Talaksan:Codex_Manesse_192v_-_Albrecht_von_Rapperswil.jpg|thumb|Depiksiyon ng isang paligsahan na pinapanood ng mga tao noong ika-14 na siglo.]] Pawang mga korte ng imperyo at kaharian ang nagbibigay ng mga lugar sa pag-eensayo at suporta para sa mga propesyonal na tagapaglibang noon; gumagamit ang iba't ibang mga kultura ng iba't ibang lugar tulad ng mga [[palasyo]], [[kastilyo]], o [[kuta]]. Sa mga [[Kabihasnang Maya|lungsod-estado ng mga Maya]], madalas na isinasagawa ang mga pampublikong palabas sa mga malalawak na liwasan sa harap ng mga palasyo, kung saan pumupuwesto ang publiko sa isang bahaging itinalaga para sa kanila.<ref name=":0">{{cite book |title=Servants of the Dynasty: Palace Women in World History |publisher=University of California Press |year=2008 |isbn=978-0-520-25443-5 |editor=Walthall, Anne |location=London |language=en |trans-title=Mga Tagasilbi ng Dinastiya: Mga Kababaihan ng Palasyo sa Kasaysayan ng Mundo |ref=CITEREFWalthall2008}}</ref> Naipapasa rin ang mga paglilibang sa korte mula sa isang kultura patungo sa iba. Halimbawa, ipinakilala ng [[Imperyong Mughal|mga Mughal]] ang ''[[durbar]]'', na kalauna'y naipasa sa mga Briton na kanila namang sinunod.<ref>{{cite book |last1=Allen |first1=Charles |author-link= |title=Lives of the Indian Princes |last2=Dwivedi |first2=Sharada |author-link2= |publisher=Century Publishing |year=1984 |isbn=978-0-7126-0910-4 |location=London |page=210 |language=en |trans-title=Mga Buhay ng mga Prinsipe ng India}}</ref> Sa [[Korea]], may isang partikular na sayaw na isinasagawa lamang tuwing may mga malalaking piging sa korte.<ref name=":1">{{cite book |last=Van Zile |first=Judy |url=https://archive.org/details/perspectivesonko0000vanz |title=Perspectives on Korean Dance |publisher=Wesleyan University Press |year=2001 |isbn=978-0-8195-6494-8 |location=Middletown, Estados Unidos |language=en |trans-title=Mga Pananaw sa Sayaw ng Korea |url-access=registration}}</ref> Madalas na humahantong kalaunan ang mga paglilibang sa korte patungo sa publiko. Isang halimbawa nito ang mga dramang isinasagawa sa Korea nang nakamaskara habang sumasayaw. Orihinal itong isinasagawa bilang isang ritwal ng mga [[Shamanismo|shaman]], ngunit kalauna'y naging isang popular na anyo ng paglilibang sa publiko.<ref name=":1" /> Halimbawa rin ang [[paghuhusta]] ({{Lang|en|jousting}}), na nagmula bilang paligsahan sa pagitan ng mga maharlika sa korte sa Europa ngunit nananatili magpahanggang ngayon bilang laro ng mga bata. Ginagamit din ng mga korte ang mga malalaking piging at ang kaakibat nitong mga palabas di lamang bilang isang anyo ng paglilibang ngunit para maipakita rin ang kanilang yaman at kapangyarihan. Madalas nitong ipinapakita ang katayuan ng namumuno mula sa mga pinamumunuan at sa mga may kapangyarihan mula sa mga wala.<ref name=":0" /> Bagamat kalimitan itong ikinakabit sa mga tradisyonal na korte, nananatili pa rin ang ganitong interaksyon kahit sa modernong panahon kagaya ng [[seremonya sa paglilipat ng Hong Kong sa Tsina]] noong 1997, na nagtampok ng maraming anyo ng paglilibang tulad ng isang salusalo, parada, pista, at pagtatanghal ng sining. Minsan, parehong gumaganap bilang tagapaglibang at manonood ang mga indibiduwal bilang bahagi ng paglilibang sa korte, kagaya ng sa Palasyo ng Versailles, kung saan sinasabing nagsisilbing tagapaglibang at manonood ang mga naninirahan sa palasyo para sa monarkiya. Isinasagawa din ang paglilibang kung may mga bisita sa korte.<ref name=":0" /> Karaniwan itong isinasagawa sa mga malalaking pagdiriwang kagaya ng [[koronasyon]]. Halimbawa, itinampok bilang bahagi ng mga pagdiriwang sa pagkaluklok ni [[Elizabeth I ng Inglatera|Isabel I ng Inglatera]] sa trono ang samu't saring mga paligsahan na may premyo, na mapapanood ng lahat ng taga-[[London]], hindi lamang ng aristokrasya.<ref>{{cite book |author=Holbrook |first=Peter |title=The Politics of the Stuart Court Masque |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-59436-3 |editor=Bevington |editor-first=David |pages=42–43 |language=en |trans-title=Ang Politika ng Masque ng Korte ng Stuart}}</ref> === Pampublikong pagbibitay === [[File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|thumb|Tiket para sa pampublikong pagbibitay kay [[Jonathan Wild]] noong 1725 sa Inglatera.|306x306px]] Bagamat marami sa mga anyo ng paglilibang ang umayon sa pagbabago sa kultura, may iilan na popular na paglilibang ang hindi na katanggap-tanggap sa maraming mga kultura. Halimbawa, sikat noon ang pagpapakita sa [[pagpapahirap]] at parusa sa mga nagkasala sa harap ng madla. Kabilang dito ang [[pagbibitay]] sa mga kriminal sa pamamagitan ng [[pagpupugot]] o [[pagbibitin]], na karaniwang isinasagawa sa harap ng publiko upang magsilbing babala. Gayunpaman, pawang idinisenyo ang ilang paraan ng pagbibitay kagaya ng [[pagbabato]] at [[Binitin, kinaladkad, at piniraso|pagkakaladkad at pagpipiraso]], kung saan iniimbitahan madalas ang publiko upang isagawa ang mga ito. Pinapanood naman ito ng aristokrasya mula sa malayo. Nanatiling sikat bilang pampublikong paglilibang ang mga pagbibitay hanggang noong ika-19 na siglo, nang nagsimulang maging di kaaya-aya sa paningin ng mga tao ang ganitong klase ng aktibidad.<ref name="Gay">{{cite book |last=Gay |first=Peter |author-link=Peter Gay |title=Schnitzler's Century – The making of middle-class culture 1815–1914 |publisher=W.W. Norton & Co |year=2002 |isbn=978-0-393-32363-4 |location=New York; London |page=121 |language=en |trans-title=Siglo ni Schitzler – Ang paggawa sa kultura ng gitnang uri 1815–1914}}</ref> Hindi na ito ginagawa sa [[Kanluraning Mundo]] pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], imbes ay isinasagawa nang pribado at sa harap lamang ng iilang saksi. Isinasagawa pa rin ang mga pampublikong pagbibitay magpahanggang ngayon sa ilang mga lugar sa [[Gitnang Silangan]]. == Anyo == === Kabataan === {{Main|Paglalaro}} [[Talaksan:Pieter_Bruegel_d._Ä._041b.jpg|thumb|''[[Mga Larong Pambata (pinta noong 1560)|Mga Larong Pambata]]'' (1560), pinta ni [[Matandang Pieter Bruegel|Pieter Bruegel]] na nagpapakita sa samu't saring mga larong pambata na nilalaro noong panahon niya.]] [[Paglalaro]] ang pangunahing paglilibang ng [[kabataan]], na mahalaga para sa kanilang paglaki. Madalas itong ginagaya ang mga gawain ng mga matatanda kagaya ng [[bahay-bahayan]] at paglalaro ng [[manika]], panonood ng mga palabas (mula sa [[telebisyon]]), at mga [[larong pambata]] kagaya ng holen o maging mga simpleng anyo ng mga [[palakasan]] tulad ng [[basketbol]]. Sa modernong panahon, kabilang rin dito ang mga anyo ng [[Palaupong pamumuhay|sedentaryong]] paglilibang kagaya ng [[Kompyuter|pagkokompyuter]] at paglalaro sa mga [[larong bidyo]] at paggagalugad sa [[internet]] sa kanilang mga [[smartphone]] o [[tablet]]. Maraming mga anyo ng paglilibang ang binabago o inaakma para sa kabataan. Simula noong ika-20 siglo, sinimulan gumawa ng mga [[kuwento]], palabas, [[pelikula]], at iba pang anyo ng paglilibang para sa bata.<ref>{{cite book |last1=Thompson |first1=Dennis |title=Developmental Psychology in Historical Perspective |last2=Hogan |first2=John D. |last3=Clark |first3=Philip M. |publisher=Wiley-Blackwell |year=2012 |isbn=978-1-4051-6747-5 |location= |page=18 |language=en |trans-title=Sikolohiyang Pangpaglaki sa Historikal na Pananaw}}</ref> May mga bansa din na gumawa ng sistema ng pagpapangkat sa mga nilalaman sa ilang anyo ng paglilibang kagaya ng sa telebisyon at pelikula. Sa Pilipinas, pareho itong minamando ng [[MTRCB]]. Sentro sa modernong pag-aaral sa mga kabataan ang epekto ng sedentaryong paglilibang, na "siyang nagpababa sa oras ng mga bata sa kalikasan ayon sa isang pag-aaral, at maaaring makaapekto sa pagyabong ng pag-iisip ng mga bata sa samu't saring paraan kabilang na sa [[kognisyon]] at [[imahinasyon]].<ref>{{cite book |last=Cobb |first=Edith |title=The ecology of imagination in childhood |publisher=Columbia University Press |year=1977 |isbn=978-0-231-03870-6 |location=New York |language=en |trans-title=Ang ekolohiya ng imahinasyon sa pagkabata}}</ref><ref>{{cite book |last=Louv |first=Richard |title=Last Child in the Woods: saving our children from nature-deficit disorder |title-link= |publisher=Algonquin Books of Chapel Hill |year=2005 |isbn=978-1-56512-391-5 |location=Chapel Hill, NC |language=en |trans-title=Huling Bata sa Gubat: pagligtas sa ating kabataan mula sa kakulangan sa kalikasan}}</ref><ref>{{cite news |last=Monbiot |first=George |date=19 November 2012 |title=If children lose contact with nature they won't fight for it |language=en |trans-title=Kung mawawala ng mga bata ang kalikasan, hindi sila lalaban para doon |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2012/nov/19/children-lose-contact-with-nature |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925052205/http://www.theguardian.com/commentisfree/2012/nov/19/children-lose-contact-with-nature |archive-date=25 September 2013}}</ref> === Piging === {{Main|Piging}} [[Talaksan:George_IV_coronation_banquet.jpg|thumb|Isang piging na isinagawa para sa koronasyon ni Haring [[George IV ng Nagkakaisang Kaharian|Jorge IV ng Reyno Unido]] noong 1820.]] Matagal na'ng isinasagawa ang mga [[piging]] bilang isang anyo ng paglilibang, na nagpapatuloy pa rin magpahanggang ngayon. Nagmula ito bilang isang paraan ng paglilibang para sa korte ng hari o reyna, at karaniwang isinasagawa bilang bahagi ng mga malalaking pagdiriwang kagaya ng [[kasal]], [[koronasyon]], tagumpay sa politika o ng militar, at mga kaganapang panrelihiyon. Tradisyonal na isinasagawa ito sa isang gusaling ginawa para rito; marahil ang pinakasikat na halimbawa ang [[Banqueting House]] sa [[London]]. Gayunpaman, sa modernong panahon, isinasagawa rin ang mga piging sa pribadong konteksto at sa iba't ibang lugar kagaya ng sa mga [[restoran]] o kahit sa tahanan. May mga ilang piging, partikular na sa mga matataas na uri, na ginagawa ng isang kilalang [[chef]]. === Musika === {{Main|Musika}} [[Talaksan:CORO_ECCLESIA.jpg|thumb|Isang pagtatanghal ng [[koro]] at [[orkestra]] sa isang simbahan sa [[Italya]] noong 2008.]] Madalas ginagamit ang [[musika]] bilang pansuporta sa iba pang mga anyo ng paglilibang. Halimbawa, ginagamit ito sa mga pelikula at palabas upang suportahan ang kuwento nito, habang mahalaga naman ito sa mga pagtatanghal ng [[sayaw]], [[opera]],<ref>{{Cite book |last1=Lowe |first1=Geoff |title=Opera and music theatre resource book |last2=Chong |first2=Su-Lyn |publisher=McGraw-Hill |year=2008 |isbn=978-0-07-013796-7 |location=North Ryde, Australia |language=en |trans-title=Sangguniang aklat para sa opera at musika ng teatro}}</ref> at maging sa [[teatro]].<ref>{{cite book |last=Griffiths |first=Paul |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000grif |title=A concise history of western music |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-84294-5 |location=New York |language=en |trans-title=Maikling kasaysayan ng kanluraning musika |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book |last=DesJardins |first=Christian |title=Inside film music: composers speak |publisher=Silman-James Press |year=2006 |isbn=978-1-879505-88-9 |location=Los Angeles |language=en |trans-title=Sa loob ng musika ng pelikula: ayon sa mga kompositor}}</ref> Gayunpaman, isa ring hiwalay na paglilibang ang musika na isinasagawa nang mag-isa, kagaya halimbawa sa mga [[konsyerto]]. Mahahati ang musika sa mga [[Dyanra ng musika|dyanra]] depende sa [[ritmo]], [[Instrumento (musika)|instrumento]], at estilo kagaya ng [[Musikang klasiko|klasiko]], [[Musikang pop|pop]], [[Musikang rock|rock]], [[jazz]], at [[Country (musika)|country]].<ref>{{Cite book |last=Gray |first=Cecil |title=The history of music |publisher=London: Kegan Paul, Trench, Trubner; New York : Knopf |year=1931 |edition=2 |location=London, New York |language=en |trans-title=Ang kasaysayan ng musika}}</ref> Simula noong ika-20 siglo, nagagawa na'ng tumangkilik ang mga ordinaryong mamamayan ng musika dahil sa mga pagbobrodkast nito sa mga telebisyon at radyo gayundin sa mga mabibiling rekord at [[album]]; dati, tanging mga maykaya lamang ang nakakayang makapanood ng mga pagtatanghal ng musika.<ref>{{Cite book |last=Chase |first=Gilbert |title=Music in radio broadcasting |publisher=McGraw-Hill |year=1946 |location=New York |language=en |trans-title=Musika sa pagbobrodkast sa radyo}}</ref> Nakakapagbigay ng kasiyahan ang marami sa mga pagtatanghal sa musika, magmula man ito sa mga [[Solo (musika)|soloista]], [[koro]], o mga [[banda]]. Karaniwang itinatanghal ang mga ito sa isang lugar na para sa mga ganitong klase ng pagtatanghal tulad halimbawa ng mga [[estadyo]] o [[awditoryum]]. Maaari itong libre o may bayad, maliit o malaki, nasa loob o nasa labas.<ref name="Kronenburg-2012">{{Cite book |last=Kronenburg |first=Robert |title=Live architecture: popular music venues, stages, and arenas |publisher=Routledge |year=2012 |isbn=978-0-415-56192-1 |location=Abingdon, Oxford; New York |language=en |trans-title=Live na arkitektura: mga sikat na lugar pangmusika, entablado, at estadyo}}</ref> Halimbawa, tipikal na pinapakinggan ang isang koro o [[Orkestra|simponiya ng isang orkestra]] nang tahimik, habang inaasahan naman na maingay ang mga pagtatanghal ng isang bandang rock.<ref>{{Cite book |last=Dingle |first=Christopher |title=The Cambridge History of Music Criticism |publisher=Cambridge University Press |year=2019 |isbn=978-1-139-79542-5 |editor-last1=Dingle |editor-first1=Christopher |location=Cambridge, UK |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Kritisismong Pangmusika ng Cambridge |doi=10.1017/9781139795425 |s2cid=241762186}}</ref> Maaaring magmula ang musika mula sa [[boses]] lamang ng nagtatanghal, mga instrumento, o kombinasyon nito. Madalas na sinasamahan ang [[Pag-awit|pagkanta]] ng mga instrumento, maliban sa ilang anyo nito kagaya ng sa [[acapella]].<ref>{{Cite book |last=Miller |first=Hugh Milton |title=History of music |publisher=Barnes & Noble |year=1960 |edition=3 |location=New York |language=en |trans-title=Kasaysayan ng musika}}</ref> Bukod dito, ginagamit din lalo na sa mga konsyerto sa modernong panahon ang samu't saring mga effects at teatro kagaya ng sayaw.<ref name="Kronenburg-2012" /><ref>{{Cite book |last=Burrows |first=Tim |title=From CBGB to the Roundhouse: music venues through the years |publisher=Marion Boyars Publishers |year=2009 |isbn=978-0-7145-3162-5 |location=London; New York |language=en |trans-title=Mula CBGB hanggang Roundhouse: mga lugar pangmusika sa paglipas ng panahon}}</ref> === Laro === {{Main|Laro}} [[Talaksan:AdZU_alumni_vs_nursing_basketball_(2024).jpg|thumb|Isang laro ng [[basketbol]] sa [[Pamantasang Ateneo de Zamboanga]] noong 2024.]] Madalas na nilalaro ang mga [[laro]] para malibang, minsan bilang [[pampalipas-oras]] at minsan bilang bahagi ng isang [[Paligsahan|kompetisyon]]. Maaari itong isagawa nang mag-isa, bilang bahagi ng isang koponan, o bilang baguhan o propesyonal. Maaari itong magkaroon ng mga manonood tulad halimbawa ng paglalaro ng [[basketbol]] sa isang [[estadyo]]. Sa kabilang banda, maaari ding umakto bilang manonood ang mga manlalaro kagaya ng sa mga [[larong salitan]] tulad ng [[ahedres]]. Iba-iba ang ginagamit na kagamitan depende sa laro. Sentro sa mga [[larong naka-board]] tulad ng [[Go (laro)|go]], [[Bakgamon|backgammon]], at [[sungka]] ang isang [[Tablang panlaro|tabla]] ({{Lang|en|board}}) na kadalasan ay patag na nilalagyan ng mga piyesa ng laro. Nilalaro na ito noon pa; itinuturing ang larong ''[[senet]]'' bilang isa sa mga pinakalumang board game, na nilalaro sa [[sinaunang Ehipto]] noong kapanahunan ng [[paraon]] na si [[Tutankhamun]].<ref>{{cite book |last=Botermans |first=Jack |url=https://archive.org/details/bookofgamesstrat0000bote |title=The Book of Games: Strategy, Tactics & History |publisher=Sterling Pub Co Inc |year=2008 |isbn=978-1-4027-4221-7 |language=en |trans-title=Ang Aklat ng mga Laro: Estratehiya, Taktika, at Kasaysayan |url-access=registration}}</ref> Sintanda rin ng mga board game ang mga [[larong baraha]], na gumagamit ng mga [[baraha]] upang laruin; ilan sa mga halimbawa ang [[ungguy-ungguyan]], [[pusoy]], at [[pusoy dos]]. Iniuugnay madalas ang mga ito sa [[sugal]], gayundin ang ilang mga laro na nilalaro nang sabay-sabay ng marami kagaya ng [[bingo]]. Samantala, may mga laro naman na nilalaro madalas ng kabataan ([[larong pambata]]) kagaya ng [[palosebo]], [[tagu-taguan]], at [[patintero]]. May mga laro ding nilalaro gamit ang bola ([[larong bola]]) tulad ng basketbol, [[futbol]], at [[Volleyball|balibol]]. May mga laro naman na nangangailangan ng matinding kakayahan sa pag-iisip nang mabilisan, tulad ng [[sudoku]] at [[Rubik's Cube|rubik's cube]]. Nilalaro naman ang mga [[larong bidyo]] sa isang iskrin tulad ng [[Monitor ng kompyuter|monitor]], [[phone]], o [[telebisyon]], kung saan kinokontrol ng mga manlalaro ang laro sa pamamagitan ng isang [[Kontroler ng larong bidyo|kontroler]] o di kaya'y gamit ang [[Tipaan (ng kompyuter)|keyboard]] at [[Mouse ng kompyuter|mouse]] sa mga kompyuter o daliri sa kaso ng mga larong bidyo sa phone. Nagsimula itong lumago noong huling bahagi ng ika-20 siglo, at sa ika-21 siglo, isa ito sa mga pinakasikat na anyo ng paglilibang lalo na sa kabataan.<ref>{{cite book |author=Bryce, Jo |title=Understanding Digital Games |publisher=Sage Publications |year=2006 |isbn=978-1-4129-0033-1 |editor=Rutter, Jason |location=London; California; New Delhi |language=en |trans-title=Pag-unawa sa mga Larong Digital}}</ref><ref>{{cite book |last=Newman |first=James |title=Videogames |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-203-64290-0 |location=London; New York |language=en |trans-title=Larong bidyo}}</ref> === Panitikan === {{Main|Panitikan}} [[File:Old_man_reading_newspaper_early_in_the_morning_at_Basantapur-IMG_6800.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Old_man_reading_newspaper_early_in_the_morning_at_Basantapur-IMG_6800.jpg|thumb|Isang matandang lalaki na nagbabasa ng [[diyaryo]] sa [[Nepal]] noong 2019.]] Matagal na'ng anyo ng paglilibang ang [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na kung mahal o bihirang isagawa ang iba pang mga paglilibang. Nagmula ang ilan sa mga pinakaunang panitikan sa mga [[Tradisyong pasalita|pasalitang tradisyon]] kagaya ng mga [[epiko]], na kalauna'y isinulat. Nanatili itong limitado sa mga maykaya hanggang noong naimbento ang paraan para bumilis ang [[paglilimbag]], na nagpamura sa mga aklat at nagresulta sa pagtangkilik sa mga ito ng mas nakakarami. Dahil sa pagsasapamantayan sa mga titik na ginagamit sa tulong ng mga [[Tipo ng titik|font]], naging madali ang pagbasa at naging isang sikat na pampalipas-oras pagsapit ng ika-16 siglo sa Europa.<ref>{{cite book |last=Fischer |first=Steven Roger |author-link=Steven Roger Fischer |title=A history of reading |publisher=Reaktion Books |year=2003 |isbn=978-1-86189-160-0 |location=London |page=236 |language=en |trans-title=Isang kasaysayan ng pagbabasa}}</ref> Marami sa mga panitikan ang ginawa para makapagpalibang. Halimbawa, karaniwang sinusulat ang mga [[limerick]] bilang katatawanan sa mga mambabasa. Ginagamit naman ng mga [[komiks]], [[manga]], at [[kartung pang-editoryal]] ang mga [[Guhit-larawan|guhit]] at teksto upang mailahad ang kanilang kuwento.<ref>{{cite book |last=Chapman |first=James |title=British comics: a cultural history |publisher=Reaktion Books |year=2011 |isbn=978-1-86189-855-5 |location=London |language=en |trans-title=Komiks ng Britanya: isang kultural na kasaysayan}}</ref> Marami sa mga ito ang may elemento ng [[pantasya]] at ginagawa rin upang makapagpalibang, bagamat meron din na may mga seryosong tono at elemento sa kuwento. Malapit na kaugnay sa kartung pang-editoryal ang [[karikatura]], na madalas ay isang guhit na ginawa upang makapagbigay-aliw o upang pumukaw ng atensiyon sa isang partikular na isyu. === Komedya === {{Main|Komedya}} [[File:Dictator_charlie3.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dictator_charlie3.jpg|thumb|Si [[Charlie Chaplin]] sa satirikong pelikulang ''[[Ang Dakilang Diktador]]'' (1940). Ginagaya niya si [[Adolf Hitler]] ng [[Alemanyang Nazi]].]] Isang dyanra at elemento ng maraming libangan ang [[komedya]], kung saan ginagamit ito upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood. Bagamat isinasagawa ito nang buo, ginagamit rin ito upang pahupain ang tensiyon o pagkaseryoso ng isang kuwento lalo na sa [[panitikan]], [[teatro]], [[pelikula]], at mga [[larong bidyo]].<ref>{{cite book |last=Roston |first=Murray |title=The comic mode in English literature: from the Middle Ages to today |publisher=Continuum |year=2011 |isbn=978-1-4411-9588-3 |location=London |language=en |trans-title=Ang modong komik sa panitikang Ingles: mula sa Gitnang Kapanahunan hanggang ngayon}}</ref><ref>{{cite book |last=Grindon |first=Leger |title=The Hollywood romantic comedy: conventions, history, controversies |publisher=Wiley-Blackwell |year=2011 |isbn=978-1-4051-8266-9 |location= |language=en |trans-title=Ang Hollywood na romkom: mga kumbensiyon, kasaysayan, kontrobersiya}}</ref> Isa sa mga pinakalumang halimbawa nito ang paggamit sa mga [[payaso]] sa mga maharlikang korte, na karaniwang ineempleyo upang makapagbigay katatawanan sa pamamagitan ng [[pangungutya]], [[pang-aasar]], [[panlalait]], [[slapstick]], at iba pa.<ref name="Garland">{{cite book |title=Byzantine Women: Varieties of Experience 800–1200 |publisher=Ashgate Publishing Limited |year=2006 |isbn=978-0-7546-5737-8 |editor-last=Garland |editor-first=Lynda |editor-link=Lynda Garland |location=Aldershot, Inglatera |pages=177–178 |language=en |trans-title=Kababaihang Bisantino: Mga Barayti ng Karanasan 800–1200}}</ref><ref>{{cite book |last=Hokenson |first=Jan Walsh |title=The Idea of Comedy: History, Theory, Critique |publisher=Rosemont Publishing and Printing Corp |year=2006 |isbn=978-0-8386-4096-8 |location=Cranbury, Estados Unidos |pages=150–151 |language=en |trans-title=Ang Ideya ng Komedya: Kasaysayan, Teorya, at Kritik}}</ref><ref>{{cite book |last=Hornback |first=Robert |title=The English clown tradition from the middle ages to Shakespeare |publisher=D.S. Brewer |year=2009 |isbn=978-1-84384-200-2 |location= |language=en |trans-title=Ang tradisyong Ingles ng payaso mula sa Gitnang Kapanahunan hanggang kay Shakespeare}}</ref> Nagsulat si [[William Shakespeare]] ng 17 komedya, na gumagamit ng samu't saring paraan na magpahanggang ngayon ay ginagamit pa rin.<ref>{{cite book |last=Gay |first=Penny |title=The Cambridge introduction to Shakespeare's comedies |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-85668-3 |location= |language=en |trans-title=Ang panimula ng Cambridge sa mga komedya ni Shakespeare}}</ref><ref>{{cite book |last=Ellis |first=David |title=Shakespeare's practical jokes: an introduction to the comic in his work |publisher=Bucknell University Press |year=2007 |isbn=978-0-8387-5680-5 |location=Lewisburg, Estados Unidos |language=en |trans-title=Mga praktikal na biro ni Shakespeare: isang panimula sa komik ng kanyang gawa}}</ref> Gayunpaman, nagbabago ang ibig sabihin ng komedya sa paglipas ng panahon at sa iba't ibang kultura.<ref>{{cite book |last=Thorpe |first=Ashley |title=The role of the chou ("clown") in traditional Chinese drama: comedy, criticism, and cosmology on the Chinese stage |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |year=2007 |isbn=978-0-7734-5303-6 |location=Lewiston, Estados Unidos |language=en |trans-title=Ang gampanin ng ''chou'' ("payaso") sa tradisyonal na dramang Tsino: komedya, kritisismo, at kosmolohiya sa entabladong Tsino}}</ref> Madalas na nakaangkla ang komedya sa mga pang-araw-araw na karanasan ng mga manonood, na maaaring hindi agarang maiintindihan ng tagalabas, at maaari ding hindi nakakatawa sa iba ang ilang anyo ng komedya tulad ng slapstick o komedyang nagmumula sa obserbasyon ng komedyante.<ref>{{cite book |title=Comedy: A Geographic and Historical Guide |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2005 |isbn=0-313-32706-8<!-- (set)--> |editor=Charney, Maurice |language=en |trans-title=Komedya: Isang Heograpiko at Historikong Gabay}}</ref> === Pagtatanghal === {{Main|Pagtatanghal}} Isa sa mga pangunahing anyo ng paglilibang ang mga pagtatanghal na isinasagawa sa harap ng mga manonood, lalo na sa panahon bago ang pagrerekord sa mga ito. Maraming klase ng pagtatanghal. Isinasagawa sa mga korte ng monarko sa Europa noong ika-16 at ika-17 siglo ng mga malalaki at magagarbong pagtatanghal ng mga sayaw, awit, at palabas. Karaniwang ipinapakita ng mga manonood ang kanilang pagtangkilik sa mga pagtatanghal sa pamamagitan ng palakpakan. Nakadepende minsan sa haba ng palakpakan na ito ang tindi ng pagtangkilik ng mga manonood sa mga nagtanghal, at nagsisilbing sukatan ng tagumpay ng pagtatanghal. ==== Pagkukuwento ==== {{Main|Pagkukuwento}} [[File:Millais_Boyhood_of_Raleigh.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millais_Boyhood_of_Raleigh.jpg|thumb|Isang [[Ang Kabataan ni Raleigh|pinta noong 1870]] ng isang [[mandaragat]] na nagkukuwento ng kanyang karanasan sa mga bata. Isa sa mga batang makikita rito ang manlalakbay na si [[Walter Raleigh]].]] [[Pagkukuwento]] ang isa sa mga pinakamatatandang paraan ng paglilibang na may malaking impluwensiya sa iba pang mga paglilibang. Isa ang kuwento sa mga mahahalagang katangian ng ibang mga paglilibang kagaya ng sa pelikula, drama, at opera. Nilalagyan ang ilang mga kuwento ng kaakibat na guhit. Karaniwan ding isinasagawa ang pagkukuwento bilang pampalipas-oras para sa mga taong naglalakbay, kaya isa ring sikat na dyanra ng mga kuwento ang mga kuwento ng paglalakbay kagaya ng ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ni [[Geoffrey Chaucer]] at ''[[Ang Paglalakbay Pakanluran]]'' ni [[Wu Cheng'en]]. Samantala, kinukuwento naman ang mga epiko kagaya ng ''[[Iliad]]'' ni [[Homer]] at ang mga epikong [[Hinduismo|Hindu]] na ''[[Ramayana]]'' at ''[[Mahabharata]]'' sa maraming tao, at pinagpapasa-pasahan sa mga susunod na henerasyon. Maimpluwensiya rin ang mga koleksiyon ng kuwento kagaya ng mga [[Kuwentong bibit|kuwentong-bibit]] ng [[magkapatid na Grimm]] at mga kuwento ni [[Hans Christian Andersen]].<ref>{{cite book |last=Rankin |first=Walter |title=Grimm pictures: fairy tale archetypes in eight horror and suspense films |publisher=McFarland & Co |year=2007 |isbn=978-0-7864-3174-8 |location= |language=en |trans-title=Mga larawang Grimm: mga arkitipo sa mga kuwentong-bibit sa walong pelikulang katatakutan at suspense}}</ref> Mahalaga rin sa mga kultura ang mga [[Mito ng paglikha|kuwento ng paglikha]] sa mundo kagaya ng ''[[Epiko ni Gilgamesh]]'' mula sa [[Mesopotamia]] o ang [[Paglikha ayon sa Genesis|kuwento ng paglikha sa mundo]] sa [[Aklat ng Genesis|Henesis]] ng [[Bibliya]]. ==== Teatro ==== {{Main|Teatro}} [[File:G_Durand_Saturday_Night_at_the_Victoria_Theatre_VA.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:G_Durand_Saturday_Night_at_the_Victoria_Theatre_VA.jpg|thumb|Mga manonood sa isang teatro sa [[London]] noong 1872.]] Tinatanghal ang [[teatro]] sa isang [[entablado]], drama man ito o [[musikal]], sa harap ng mga manonood. Nagmula ang mga teatro sa [[sinaunang Gresya]], kung saan nagtatanghal na ang mga kilalang aktor at musikero bilang bahagi ng mga kompetisyon sa samu't saring lugar sa Gresya kagaya ng sa [[Delphi|Delfos]], [[Delos]], at [[Efeso]].<ref name=":2">{{cite book |title=The Cambridge companion to Greek and Roman theatre |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |isbn=978-0-521-83456-8 |editor=McDonald |editor-first=Marianne |location= |page=26 |language=en |trans-title=Ang katulong ng Cambridge sa teatrong Griyego at Romano |ref=CITEREFMcDonald_Walton2007 |editor2=Walton |editor-first2=J. Michael}}</ref> Kahit noong sinaunang panahon, tinatalakay na ng mga iskolar kagaya ni [[Aristoteles]] at [[Platon]] ang silbi ng teatro. May malaking tradisyon din ng teatro sa [[Sinaunang Ehipto|Ehipto]], lalo na sa [[Kahariang Ptolemaiko|panahong Ptolemaiko]], gayundin sa [[Imperyong Seleucid|mga Seleucida]] sa [[Kanlurang Asya]]. Samantala, pawang pinopondohan naman ng mayayamang miyembro ng aristokrasya ng [[Sinaunang Roma|Roma]] ang mga malalaki at magagarbong teatro bilang bahagi ng mga pagdiriwang.<ref name=":2" /> Nagbago sa paglipas ng panahon ang inaasahan ng mga manonood sa teatro.<ref>{{cite book |last=Kenrick |first=John |title=Musical theatre: a history |publisher=Continuum |year=2008 |isbn=978-0-8264-2860-8 |location=London |language=en |trans-title=Teatrong musikal: isang kasaysayan}}</ref> Halimbawa, noong ika-18 siglo sa [[Inglatera]], nawala na ang pananaw na tanging kalalakihan lamang ang maaaring magtanghal.<ref>{{cite book |last=Ackroyd |first=Peter |title=London: The Biography |publisher=Anchor Books |year=2000 |isbn=978-0-385-49771-8 |location=New York |language=en |trans-title=London: Ang Talambuhay}}</ref> Pagsapit ng ika-19 hanggang ika-20 siglo sa buong Europa, nagsimulang tingnan ang teatro bilang isang libangan ng [[gitnang uri]] imbes bilang libangan ng mga [[matataas na uri]] lamang.<ref name=":3">{{cite book |last=Frame |first=Murray |title=The St. Petersburg Imperial Theaters: Stage and State in Revolutionary Russia, 1900–1920 |publisher=McFarland & Co, Inc. Publishers |year=2000 |isbn=978-0-7864-4330-7 |language=en |trans-title=Ang mga Teatrong Imperyal ng San Petersburgo: Entablado at Estado sa Rusya noong Rebolusyon, 1900–1920}}</ref> Maraming nagsibukasan na mga gusaling pangtanghalan para sa mga ganitong klase ng pagtatanghal. Sa parehong panahon din nagsimulang magkaroon ng mga bahagi sa [[diyaryo]] na tumatalakay at [[Pagrerebyu|nagrerebyu]] sa mga pagtatanghal na ginaganap, at dito rin nagsimula ang pagkakaroon ng mga tagasunod sa mga sikat na artista.<ref name=":3" /> Sumikat din sa panahong ito ang mga [[bodabil]], na nanatili ang kasikatan hanggang noong unang bahagi ng ika-20 siglo at lumaos kalaunan pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang pag-usbong ng mga makabagong paraan ng paglilibang kagaya ng panonood sa [[Sinehan|sine]] at [[telebisyon]] gayundin sa pakikinig sa mga drama sa [[radyo]].<ref>{{cite book |last=Bailey |first=Peter |title=Popular Culture and Performance in the Victorian City |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-57417-4 |language=en |trans-title=Kulturang Popular at Pagtatanghal sa Victoryanong Lungsod}}</ref> ==== Pelikula ==== {{Main|Pelikula}} [[Talaksan:Public_screening_in_Bremen.jpg|thumb|Isang pampublikong pagpapalabas ng isang pelikula sa [[Alemanya]] noong 2015.]] Isa sa mga pinakasikat na paraan ng paglilibang ang panonood sa mga [[pelikula]]. Bagamat marami sa mga ginagawang pelikula ay may layuning makapaglibang, meron ding mga pelikula na ibang mga layunin kagaya ng mga [[dokumentaryo]].<ref>{{cite book |last=Wyver |first=John |url=https://archive.org/details/movingimageinter0000wyve |title=The Moving Image: An International History of Film, Television, and Video |publisher=John Wiley & Sons, Limited |year=1989 |isbn=978-0-631-16821-8 |language=en |trans-title=Ang Gumagalaw na Larawan: Isang Pandaigdigang Kasaysayan ng Pelikula, Telebisyon, at Bidyo |url-access=registration}}</ref> Nagsimula ang paggawa sa mga pelikula noong huling dekada ng ika-19 na siglo sa Pransiya bilang mga maiikling bidyo ng pang-araw-araw na buhay na walang kuwento kagaya ng mga gawa ng [[magkapatid na Lumière]]. Gayunpaman, mabilis na nakita ng mga gumagawa nito ang potensiyal ng mga pelikula na magkuwento. Ilan sa mga unang pelikula ay ginawa para magrekord ng mga pangyayari para sa [[balita]]. Noong 1908, nagsimulang magrekord at magbahagi ng [[Pathé]] ng mga bidyo ng mga pangyayari para sa balita, lalo na pagsapit ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] sa Europa.<ref name="Paris">{{cite book |title=The First World War and popular Cinema |publisher=Edinburgh University Press |year=1999 |isbn=978-0-8135-2824-3 |editor=Paris |editor-first=Michael |location=Edinburgh, Reyno Unido |language=en |trans-title=Ang Unang Digmaang Pandaigdig at ang popular na Sine |ref=CITEREFParis1999}}</ref> Gayunpaman, kasabay nito ang mga pelikulang nagtatampok ng mga piksiyonal na kuwento kagaya ng mga gawa ni [[Georges Méliès]] tulad ng ''[[Paglalakbay sa Buwan (pelikula noong 1902)|Paglalakbay sa Buwan]]'' (1902), isang maikling pelikula na nagkukuwento sa pagbisita ng mga tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] at makilala ang mga nilalang na naninirahan doon. Simula noon, naging sopistikado ang paggawa sa mga pelikula, at pagsapit ng dekada 1930s, isa na itong malaking negosyo lalo na sa Estados Unidos. Sa parehong dekada rin nagsimulang umusbong ang mga pelikulang [[animasyon]] kagaya ng mga gawa ni [[Walt Disney]] simula sa ''[[Si Snow White at ang Pitong Duwende (pelikula noong 1937)|Si Snow White at ang Pitong Duwende]]'' (1937) at ''[[Pinocchio (pelikula noong 1940)|Pinocchio]]'' (1940), parehong mga kuwentong nagmula sa mga [[Kuwentong bibit|kuwentong-bibit]].<ref>{{cite book |last=Cavalier |first=Stephen |title=The world history of animation |publisher=University of California Press |year=2011 |isbn=978-0-520-26112-9 |location=Berkeley, Estados Unidos |language=en |trans-title=Ang pandaigdigang kasaysayan ng animasyon}}</ref><ref>{{cite book |last=Rothwell |first=Kenneth S. |url=https://archive.org/details/historyofshakesp0000roth_t4d6 |title=A History of Shakespeare on Screen: A Century of Film and Television |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-59404-2 |location=Cambridge; New York |language=en |trans-title=Isang Kasaysayan ng Shakespeare sa Iskrin: Isang Siglo ng Pelikula at Telebisyon |url-access=registration}}</ref> Dahil sa mabilis na pag-usad ng teknolohiya partikular na ang mga [[kompyuter]] at ang paggawa ng mga imahe gamit ito, naging posible sa tulong ng [[Computer-generated imagery|CGI]] ang mga tanawin na mahirap o hayagang imposibleng magawa sa tunay na buhay.<ref>{{cite web |last=Byrnes |first=Paul |date=28 March 2014 |title=Pompeii, Noah and Exodus: The sword giveth again |trans-title=Pompeii, Noah, at Eksodo: Nagbigay muli ang espada |url=http://www.smh.com.au/entertainment/movies/pompeii-noah-and-exodus-the-sword-giveth-again-20140327-35jm4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330015918/http://www.smh.com.au/entertainment/movies/pompeii-noah-and-exodus-the-sword-giveth-again-20140327-35jm4.html |archive-date=30 March 2014 |access-date= |work=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> Karamihan sa mga pelikulang ginawa sa ika-21 siglo ay gumagamit ng CGI sa iba't ibang antas, mula sa mga simpleng [[Visual effects|effects]] hanggang sa mga malalaking piksiyonal na mundo kagaya ng sa serye ng mga [[pelikulang superhero]] ng [[Marvel Cinematic Universe]]. Bilang pagkilala sa mga pinakamahuhusay at pinakamagagandang pelikulang ginawa kada taon, ginagawad ng ilang mga organisasyon ang mga parangal sa mga ito. Ilan sa mga pinakakilalang parangal ang [[Gawad Academy]] (Oscars) ng Estados Unidos at ang [[Pista ng Pelikula sa Cannes]] ng Pransiya. == Sanggunian == {{Reflist}} {{aesthetics}}{{Authority control}} [[Kategorya:Paglilibang]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] 4cmr0q3hg20acbv218yzqhlw97h85j2 2227104 2227024 2026-09-21T03:37:02Z GinawaSaHapon 102500 2227104 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit sa paksa --> {{Confuse|Libangan (gawain)}} [[Talaksan:Phoenix_ThomasMars1.jpg|thumb|300x300px|Mga tao na nagkakasiyahan sa isang konsiyerto. Karaniwang isinasagawa ang paglilibang upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood nito.]] '''Paglilibáng''' ang tawag sa isang gawain na nagpupukaw ng atensiyon at interes ng mga [[Tagapanood|manonood]] upang maaliw ang mga ito. Ilan sa mga halimbawa nito ang [[pagkukuwento]], [[musika]], [[drama]], at [[sayaw]], na [[Sining-pagganap|itinatanghal]] sa samu't saring paraan at lugar. Limitado lamang ang mga ito noon sa mga [[matataas na uri]] at karaniwang itinatanghal sa mga [[Maharlikang korte|korte ng mga monarko o pinuno]], bagamat itinanghal din ito sa publiko kalaunan. Sa modernong panahon, kinokonsidera itong produkto, na maaaring itugma ayon sa pangangailangan o kagustuhan ng manonood. Madalas na iniuugnay ang paglilibang sa [[kasiyahan]], at marami sa mga anyo ng paglilibang ay isinasagawa sa ganitong dahilan. Gayunpaman, may mga paglilibang din na sineseryoso, lalo na sa mga anyo na may hangarin na makapagpamulat sa manonood nito. Isa sa mga elementong nagtatangi sa paglilibang mula sa ibang mga katulad na gawain ang pagkakaroon nito ng manonood, na madalas ay pawang nagmamasid lamang tulad ng kaso sa [[teatro]], [[palabas sa telebisyon]], o [[pelikula]], bagamat may mga anyo din na aktibo ang manonood kagaya ng sa mga [[laro]]. Maaaring itanghal ang paglilibang sa publiko o sa isang pribadong grupo. Maaari din itong pormal, na nagtataglay ng mga pagtatanghal na may tiyak na plano kagaya ng sa mga [[Lakbay-konsiyerto|konsiyerto]] o teatro, o walang tiyak na plano kagaya naman sa mga laro ng mga bata. Nananaig ang marami sa mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-ayon nito sa mga pagbabago sa [[kultura]], [[lipunan]], o [[teknolohiya]] kagaya ng kaso ng [[Salamangka (bilis ng kamay)|mahika sa entablado]]. Bagamat gumagamit ng mga mas makabagong paraan, sentro pa rin sa mga pelikula at [[larong bidyo]] ang pagkukuwento, drama, at musika. Nagsasagawa din ng mga [[pista]] para sa mga pelikula, musika, at sayaw, na maaaring tumagal nang ilang araw. May ilang anyo ng paglilibang noon na ipinagbabawal na sa maraming bansa sa mundo ngayon, kagaya ng [[pampublikong pagbibitay]]. Ilan sa mga gawain na isinasagawa sa konteksto ng digmaan noon kagaya ng [[Pamamana|pagpapana]] at [[eskrima]] ay pawang mga [[pinapanood na palakasan]] na ngayon. Ginagawa namang [[paligsahan]] ang ilang mga gawain tulad ng [[pagluluto]]. Hindi lahat ng anyo ng paglilibang ay nakakapagbigay ng kasiyahan sa lahat ng tao; may ilan na maaaring ikonsidera bilang masama ng ilan kagaya ng [[sabong]] o [[pagsusugal]] sa mga [[kasino]]. Pinaghahalo naman ng iba ang iba't ibang anyo ng paglilibang upang makagawa ng bago. == Kasaysayan == [[File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|thumb|Pinta na nagpapakita sa mga taong nagkukuwentuhan habang nagkakamping sa gubat.]] Simula pa noon, gumagawa na ang mga tao ng mga paraan para malibang sila. Isa sa mga pinakamatatandang anyo ng paglilibang ang [[pagkukuwento]], na isinasagawa na ng mga tao upang maipasa ang mga [[tradisyon]] at [[paniniwala]] ng kanilang [[kultura]] patungo sa susunod na henerasyon. Kahit magpahanggang ngayon, isa ito sa mga pinakasimpleng paraan ng paglilibang bilang pampalipas-oras, kagaya halimbawa ng pagkukuwento ng mga nakakatakot na pangyayari habang [[Kamping|nagkakamping]] sa gitna ng isang gubat upang magsilbing babala sa iba ukol sa panganib ng naturang lugar. Patuloy itong nagbabago sa paglipas ng panahon, at may mga paksang nagbabago rin dahil sa mga bagong karanasang nabubuo sa paglipas din ng panahon.<ref name="Kuhns">{{cite book |last=Kuhns |first=Richard Francis |title=Decameron and the Philosophy of Storytelling: Author as Midwife and Pimp |publisher=Columbia University Press |year=2005 |isbn=978-0-231-13608-2 |location= |page=7 |language=en |trans-title=Decameron at ang Pilosopiya ng Pagkukuwento: May-akda bilang Kumadrona at Bugaw}}</ref> Nagkaroon ang marami sa mga anyo ng paglilibang tulad ng [[musika]] at [[drama]] ng samu't saring mga kaparaanan sa pagkukuwento na nakadepende sa kagustuhang personal o ng kultura ng nagsasagawa nito o ng mga manonood nito. Madalas itong naghahalo-halo; halimbawa, karaniwang nilalapatan ng musika ang mga drama o [[dula]] na tinatanghal upang mas lalo pa itong makahatak ng manonood. May ilan na nagmula sa mga kaganapang maituturing na seryoso tulad ng pag-eensayo sa [[Pagtatakbo|pagtakbo]] na naging mga [[Paligsahan|kompetisyon]] na pinapanood ng marami. Halimbawa, nagmula sa [[Olanda]] ang [[Baliksuwa|pagbabaliksuwa]] ({{Lang|en|pole vaulting}}) bilang isang paraan ng pagtawid sa mga malalawak na kanal bago ito naging isang palakasan sa kasalukuyan.<ref name="Carlsen">{{cite book |last=Carlsen |first=Spike |title=A Splintered History of Wood |publisher=Harper Perennial |year=2009 |isbn=978-0-06-137356-5 |location=New York |page=170 |language=en |trans-title=Ang Masalubsob na Kasaysayan ng Kahoy}}</ref> Isang tradisyonal na laro naman sa Pilipinas ang [[pagtitiyakad]] ({{Lang|en|stilt}}), na itinatampok din sa mga [[sirko]]. Isa namang sikat na halimbawa ng paglilibang noong sinaunang panahon ang mga labanan ng mga [[gladyador]] sa [[Imperyong Romano]], na itinuturing din bilang isang anyo ng palakasan o parusa.<ref>{{Citation |author=Dunkle |first=Roger |title=Gladiators: violence and spectacle in ancient Rome |year=2008 |trans-title=Mga Gladyador: karahasan at palabas sa sinaunang Roma |location= |publisher=Pearson / Longman |language=en |isbn=978-1-4058-0739-5}}</ref><ref>{{Citation |author1=Wiseman |first=Douglas C. |title=Medieval Sport: Quest for Survival |year=1977 |trans-title=Medyebal na Palakasan: Paghahanap sa Kaligtasan |publisher= |language=en}}</ref> Maaaring magbago kung ano ang itinuturing bilang paglilibang dahil sa mga pagbabago sa kultura, kagaya ng kaso ng [[pangangaso]]. Naging isang anyo ng paglilibang ito sa [[Imperyong Romano]] at [[Kartago]], at kalauna'y kumalat sa mga karatig-lugar dahil sa impluwensiya ng noo'y lumalaking imperyo.<ref>{{cite book |last=Potter |first=David Stone |title=Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire |author2=Mattingly, David J. |publisher=University of Michigan Press |year=1999 |isbn=978-0-472-10924-1 |page=308 |language=en |trans-title=Buhay, Kamatayan, at Paglilibang sa Imperyong Romano}}</ref> Sa kabilang banda naman, maaari din itong magbago dahil sa pagbabago sa lipunan bunsod ng mga [[digmaan]] at [[rebolusyon]]. Halimbawa, kinontrol ng [[Partido Komunista ng Tsina|komunistang pamahalaan]] ng [[Tsina]] noong [[Himagsikang Pangkalinangan|Rebolusyong Pangkultura]] ang pagtatanghal sa mga [[opera]], habang nakaapekto rin sa anyo ng paglilibang ng mga tao sa Europa ang mga malalaking digmaan at suliranin noong unang bahagi ng ika-20 siglo kagaya ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], [[Rebolusyong Ruso]], at ang [[Malawakang Depresyon]].<ref>{{cite book |last=Roshwald |first=Aviel |title=European Culture in the Great War: The Arts, Entertainment and Propaganda, 1914–1918 |author2=Stites |first2=Richard |publisher=Cambridge University Press |year=2002 |isbn=978-0-521-57015-2 |language=en |trans-title=Kulturang Europeo sa Dakilang Digmaan: Mga Sining, Paglilibang, at Propaganda, 1914–1918}}</ref><ref>{{cite book |last=Arthur |first=Max |title=When this bloody war is over: soldiers' songs from the First World War |publisher=Piatkus |year=2001 |isbn=978-0-7499-2252-8 |location=London |language=en |trans-title=Kapag ang buwisit na digmaang to ay tapos na: mga awit ng mga sundalo mula sa Unang Digmaang Pandaigdig}}</ref><ref>{{cite book |last=McReynolds |first=Louise |title=Russia at Play: Leisure Activities at the End of the Tsarist Era |publisher=Cornell University |year=2003 |isbn=978-0-8014-4027-4 |language=en |trans-title=Mga Dula sa Rusya: Mga Gawaing Pangliwaliw sa Dulo ng Panahon ng Tsar}}</ref> Maaari ding magbago nang bahagya ang mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-usad ng teknolohiya. Halimbawa, limitado lamang noon ang panonood ng pelikula sa mga [[sinehan]], pero mapapanood na ang mga ito nang pribado ng isang indibiduwal gamit ang kanyang [[kompyuter]] o [[phone]]. Nagbabago rin ang mga lugar kung saan nagaganap ang mga paglilibang, at may ilang mga lugar na itinayo para lamang sa isang partikular na anyo ng paglilibang tulad ng mga [[Estadyo|estadyong]] para sa mga palakasang tulad ng [[basketbol]] o [[futbol]], o di kaya'y mga [[awditoryum]] na itinayo para sa pagtatanghal ng opera. === Paglilibang sa korte === [[Talaksan:Codex_Manesse_192v_-_Albrecht_von_Rapperswil.jpg|thumb|Depiksiyon ng isang paligsahan na pinapanood ng mga tao noong ika-14 na siglo.]] Pawang mga korte ng imperyo at kaharian ang nagbibigay ng mga lugar sa pag-eensayo at suporta para sa mga propesyonal na tagapaglibang noon; gumagamit ang iba't ibang mga kultura ng iba't ibang lugar tulad ng mga [[palasyo]], [[kastilyo]], o [[kuta]]. Sa mga [[Kabihasnang Maya|lungsod-estado ng mga Maya]], madalas na isinasagawa ang mga pampublikong palabas sa mga malalawak na liwasan sa harap ng mga palasyo, kung saan pumupuwesto ang publiko sa isang bahaging itinalaga para sa kanila.<ref name=":0">{{cite book |title=Servants of the Dynasty: Palace Women in World History |publisher=University of California Press |year=2008 |isbn=978-0-520-25443-5 |editor=Walthall, Anne |location=London |language=en |trans-title=Mga Tagasilbi ng Dinastiya: Mga Kababaihan ng Palasyo sa Kasaysayan ng Mundo |ref=CITEREFWalthall2008}}</ref> Naipapasa rin ang mga paglilibang sa korte mula sa isang kultura patungo sa iba. Halimbawa, ipinakilala ng [[Imperyong Mughal|mga Mughal]] ang ''[[durbar]]'', na kalauna'y naipasa sa mga Briton na kanila namang sinunod.<ref>{{cite book |last1=Allen |first1=Charles |author-link= |title=Lives of the Indian Princes |last2=Dwivedi |first2=Sharada |author-link2= |publisher=Century Publishing |year=1984 |isbn=978-0-7126-0910-4 |location=London |page=210 |language=en |trans-title=Mga Buhay ng mga Prinsipe ng India}}</ref> Sa [[Korea]], may isang partikular na sayaw na isinasagawa lamang tuwing may mga malalaking piging sa korte.<ref name=":1">{{cite book |last=Van Zile |first=Judy |url=https://archive.org/details/perspectivesonko0000vanz |title=Perspectives on Korean Dance |publisher=Wesleyan University Press |year=2001 |isbn=978-0-8195-6494-8 |location=Middletown, Estados Unidos |language=en |trans-title=Mga Pananaw sa Sayaw ng Korea |url-access=registration}}</ref> Madalas na humahantong kalaunan ang mga paglilibang sa korte patungo sa publiko. Isang halimbawa nito ang mga dramang isinasagawa sa Korea nang nakamaskara habang sumasayaw. Orihinal itong isinasagawa bilang isang ritwal ng mga [[Shamanismo|shaman]], ngunit kalauna'y naging isang popular na anyo ng paglilibang sa publiko.<ref name=":1" /> Halimbawa rin ang [[paghuhusta]] ({{Lang|en|jousting}}), na nagmula bilang paligsahan sa pagitan ng mga maharlika sa korte sa Europa ngunit nananatili magpahanggang ngayon bilang laro ng mga bata. Ginagamit din ng mga korte ang mga malalaking piging at ang kaakibat nitong mga palabas di lamang bilang isang anyo ng paglilibang ngunit para maipakita rin ang kanilang yaman at kapangyarihan. Madalas nitong ipinapakita ang katayuan ng namumuno mula sa mga pinamumunuan at sa mga may kapangyarihan mula sa mga wala.<ref name=":0" /> Bagamat kalimitan itong ikinakabit sa mga tradisyonal na korte, nananatili pa rin ang ganitong interaksyon kahit sa modernong panahon kagaya ng [[seremonya sa paglilipat ng Hong Kong sa Tsina]] noong 1997, na nagtampok ng maraming anyo ng paglilibang tulad ng isang salusalo, parada, pista, at pagtatanghal ng sining. Minsan, parehong gumaganap bilang tagapaglibang at manonood ang mga indibiduwal bilang bahagi ng paglilibang sa korte, kagaya ng sa Palasyo ng Versailles, kung saan sinasabing nagsisilbing tagapaglibang at manonood ang mga naninirahan sa palasyo para sa monarkiya. Isinasagawa din ang paglilibang kung may mga bisita sa korte.<ref name=":0" /> Karaniwan itong isinasagawa sa mga malalaking pagdiriwang kagaya ng [[koronasyon]]. Halimbawa, itinampok bilang bahagi ng mga pagdiriwang sa pagkaluklok ni [[Elizabeth I ng Inglatera|Isabel I ng Inglatera]] sa trono ang samu't saring mga paligsahan na may premyo, na mapapanood ng lahat ng taga-[[London]], hindi lamang ng aristokrasya.<ref>{{cite book |author=Holbrook |first=Peter |title=The Politics of the Stuart Court Masque |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-59436-3 |editor=Bevington |editor-first=David |pages=42–43 |language=en |trans-title=Ang Politika ng Masque ng Korte ng Stuart}}</ref> === Pampublikong pagbibitay === [[File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ticket_for_the_execution_of_Jonathan_Wild.jpg|thumb|Tiket para sa pampublikong pagbibitay kay [[Jonathan Wild]] noong 1725 sa Inglatera.|306x306px]] Bagamat marami sa mga anyo ng paglilibang ang umayon sa pagbabago sa kultura, may iilan na popular na paglilibang ang hindi na katanggap-tanggap sa maraming mga kultura. Halimbawa, sikat noon ang pagpapakita sa [[pagpapahirap]] at parusa sa mga nagkasala sa harap ng madla. Kabilang dito ang [[pagbibitay]] sa mga kriminal sa pamamagitan ng [[pagpupugot]] o [[pagbibitin]], na karaniwang isinasagawa sa harap ng publiko upang magsilbing babala. Gayunpaman, pawang idinisenyo ang ilang paraan ng pagbibitay kagaya ng [[pagbabato]] at [[Binitin, kinaladkad, at piniraso|pagkakaladkad at pagpipiraso]], kung saan iniimbitahan madalas ang publiko upang isagawa ang mga ito. Pinapanood naman ito ng aristokrasya mula sa malayo. Nanatiling sikat bilang pampublikong paglilibang ang mga pagbibitay hanggang noong ika-19 na siglo, nang nagsimulang maging di kaaya-aya sa paningin ng mga tao ang ganitong klase ng aktibidad.<ref name="Gay">{{cite book |last=Gay |first=Peter |author-link=Peter Gay |title=Schnitzler's Century – The making of middle-class culture 1815–1914 |publisher=W.W. Norton & Co |year=2002 |isbn=978-0-393-32363-4 |location=New York; London |page=121 |language=en |trans-title=Siglo ni Schitzler – Ang paggawa sa kultura ng gitnang uri 1815–1914}}</ref> Hindi na ito ginagawa sa [[Kanluraning Mundo]] pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], imbes ay isinasagawa nang pribado at sa harap lamang ng iilang saksi. Isinasagawa pa rin ang mga pampublikong pagbibitay magpahanggang ngayon sa ilang mga lugar sa [[Gitnang Silangan]]. == Anyo == === Kabataan === {{Main|Paglalaro}} [[Talaksan:Pieter_Bruegel_d._Ä._041b.jpg|thumb|''[[Mga Larong Pambata (pinta noong 1560)|Mga Larong Pambata]]'' (1560), pinta ni [[Matandang Pieter Bruegel|Pieter Bruegel]] na nagpapakita sa samu't saring mga larong pambata na nilalaro noong panahon niya.]] [[Paglalaro]] ang pangunahing paglilibang ng [[kabataan]], na mahalaga para sa kanilang paglaki. Madalas itong ginagaya ang mga gawain ng mga matatanda kagaya ng [[bahay-bahayan]] at paglalaro ng [[manika]], panonood ng mga palabas (mula sa [[telebisyon]]), at mga [[larong pambata]] kagaya ng holen o maging mga simpleng anyo ng mga [[palakasan]] tulad ng [[basketbol]]. Sa modernong panahon, kabilang rin dito ang mga anyo ng [[Palaupong pamumuhay|sedentaryong]] paglilibang kagaya ng [[Kompyuter|pagkokompyuter]] at paglalaro sa mga [[larong bidyo]] at paggagalugad sa [[internet]] sa kanilang mga [[smartphone]] o [[tablet]]. Maraming mga anyo ng paglilibang ang binabago o inaakma para sa kabataan. Simula noong ika-20 siglo, sinimulan gumawa ng mga [[kuwento]], palabas, [[pelikula]], at iba pang anyo ng paglilibang para sa bata.<ref>{{cite book |last1=Thompson |first1=Dennis |title=Developmental Psychology in Historical Perspective |last2=Hogan |first2=John D. |last3=Clark |first3=Philip M. |publisher=Wiley-Blackwell |year=2012 |isbn=978-1-4051-6747-5 |location= |page=18 |language=en |trans-title=Sikolohiyang Pangpaglaki sa Historikal na Pananaw}}</ref> May mga bansa din na gumawa ng sistema ng pagpapangkat sa mga nilalaman sa ilang anyo ng paglilibang kagaya ng sa telebisyon at pelikula. Sa Pilipinas, pareho itong minamando ng [[MTRCB]]. Sentro sa modernong pag-aaral sa mga kabataan ang epekto ng sedentaryong paglilibang, na "siyang nagpababa sa oras ng mga bata sa kalikasan ayon sa isang pag-aaral, at maaaring makaapekto sa pagyabong ng pag-iisip ng mga bata sa samu't saring paraan kabilang na sa [[kognisyon]] at [[imahinasyon]].<ref>{{cite book |last=Cobb |first=Edith |title=The ecology of imagination in childhood |publisher=Columbia University Press |year=1977 |isbn=978-0-231-03870-6 |location=New York |language=en |trans-title=Ang ekolohiya ng imahinasyon sa pagkabata}}</ref><ref>{{cite book |last=Louv |first=Richard |title=Last Child in the Woods: saving our children from nature-deficit disorder |title-link= |publisher=Algonquin Books of Chapel Hill |year=2005 |isbn=978-1-56512-391-5 |location=Chapel Hill, NC |language=en |trans-title=Huling Bata sa Gubat: pagligtas sa ating kabataan mula sa kakulangan sa kalikasan}}</ref><ref>{{cite news |last=Monbiot |first=George |date=19 November 2012 |title=If children lose contact with nature they won't fight for it |language=en |trans-title=Kung mawawala ng mga bata ang kalikasan, hindi sila lalaban para doon |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2012/nov/19/children-lose-contact-with-nature |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925052205/http://www.theguardian.com/commentisfree/2012/nov/19/children-lose-contact-with-nature |archive-date=25 September 2013}}</ref> === Piging === {{Main|Piging}} [[Talaksan:George_IV_coronation_banquet.jpg|thumb|Isang piging na isinagawa para sa koronasyon ni Haring [[George IV ng Nagkakaisang Kaharian|Jorge IV ng Reyno Unido]] noong 1820.]] Matagal na'ng isinasagawa ang mga [[piging]] bilang isang anyo ng paglilibang, na nagpapatuloy pa rin magpahanggang ngayon. Nagmula ito bilang isang paraan ng paglilibang para sa korte ng hari o reyna, at karaniwang isinasagawa bilang bahagi ng mga malalaking pagdiriwang kagaya ng [[kasal]], [[koronasyon]], tagumpay sa politika o ng militar, at mga kaganapang panrelihiyon. Tradisyonal na isinasagawa ito sa isang gusaling ginawa para rito; marahil ang pinakasikat na halimbawa ang [[Banqueting House]] sa [[London]]. Gayunpaman, sa modernong panahon, isinasagawa rin ang mga piging sa pribadong konteksto at sa iba't ibang lugar kagaya ng sa mga [[restoran]] o kahit sa tahanan. May mga ilang piging, partikular na sa mga matataas na uri, na ginagawa ng isang kilalang [[chef]]. === Musika === {{Main|Musika}} [[Talaksan:CORO_ECCLESIA.jpg|thumb|Isang pagtatanghal ng [[koro]] at [[orkestra]] sa isang simbahan sa [[Italya]] noong 2008.]] Madalas ginagamit ang [[musika]] bilang pansuporta sa iba pang mga anyo ng paglilibang. Halimbawa, ginagamit ito sa mga pelikula at palabas upang suportahan ang kuwento nito, habang mahalaga naman ito sa mga pagtatanghal ng [[sayaw]], [[opera]],<ref>{{Cite book |last1=Lowe |first1=Geoff |title=Opera and music theatre resource book |last2=Chong |first2=Su-Lyn |publisher=McGraw-Hill |year=2008 |isbn=978-0-07-013796-7 |location=North Ryde, Australia |language=en |trans-title=Sangguniang aklat para sa opera at musika ng teatro}}</ref> at maging sa [[teatro]].<ref>{{cite book |last=Griffiths |first=Paul |url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000grif |title=A concise history of western music |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=978-0-521-84294-5 |location=New York |language=en |trans-title=Maikling kasaysayan ng kanluraning musika |url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite book |last=DesJardins |first=Christian |title=Inside film music: composers speak |publisher=Silman-James Press |year=2006 |isbn=978-1-879505-88-9 |location=Los Angeles |language=en |trans-title=Sa loob ng musika ng pelikula: ayon sa mga kompositor}}</ref> Gayunpaman, isa ring hiwalay na paglilibang ang musika na isinasagawa nang mag-isa, kagaya halimbawa sa mga [[konsyerto]]. Mahahati ang musika sa mga [[Dyanra ng musika|dyanra]] depende sa [[ritmo]], [[Instrumento (musika)|instrumento]], at estilo kagaya ng [[Musikang klasiko|klasiko]], [[Musikang pop|pop]], [[Musikang rock|rock]], [[jazz]], at [[Country (musika)|country]].<ref>{{Cite book |last=Gray |first=Cecil |title=The history of music |publisher=London: Kegan Paul, Trench, Trubner; New York : Knopf |year=1931 |edition=2 |location=London, New York |language=en |trans-title=Ang kasaysayan ng musika}}</ref> Simula noong ika-20 siglo, nagagawa na'ng tumangkilik ang mga ordinaryong mamamayan ng musika dahil sa mga pagbobrodkast nito sa mga telebisyon at radyo gayundin sa mga mabibiling rekord at [[album]]; dati, tanging mga maykaya lamang ang nakakayang makapanood ng mga pagtatanghal ng musika.<ref>{{Cite book |last=Chase |first=Gilbert |title=Music in radio broadcasting |publisher=McGraw-Hill |year=1946 |location=New York |language=en |trans-title=Musika sa pagbobrodkast sa radyo}}</ref> Nakakapagbigay ng kasiyahan ang marami sa mga pagtatanghal sa musika, magmula man ito sa mga [[Solo (musika)|soloista]], [[koro]], o mga [[banda]]. Karaniwang itinatanghal ang mga ito sa isang lugar na para sa mga ganitong klase ng pagtatanghal tulad halimbawa ng mga [[estadyo]] o [[awditoryum]]. Maaari itong libre o may bayad, maliit o malaki, nasa loob o nasa labas.<ref name="Kronenburg-2012">{{Cite book |last=Kronenburg |first=Robert |title=Live architecture: popular music venues, stages, and arenas |publisher=Routledge |year=2012 |isbn=978-0-415-56192-1 |location=Abingdon, Oxford; New York |language=en |trans-title=Live na arkitektura: mga sikat na lugar pangmusika, entablado, at estadyo}}</ref> Halimbawa, tipikal na pinapakinggan ang isang koro o [[Orkestra|simponiya ng isang orkestra]] nang tahimik, habang inaasahan naman na maingay ang mga pagtatanghal ng isang bandang rock.<ref>{{Cite book |last=Dingle |first=Christopher |title=The Cambridge History of Music Criticism |publisher=Cambridge University Press |year=2019 |isbn=978-1-139-79542-5 |editor-last1=Dingle |editor-first1=Christopher |location=Cambridge, UK |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Kritisismong Pangmusika ng Cambridge |doi=10.1017/9781139795425 |s2cid=241762186}}</ref> Maaaring magmula ang musika mula sa [[boses]] lamang ng nagtatanghal, mga instrumento, o kombinasyon nito. Madalas na sinasamahan ang [[Pag-awit|pagkanta]] ng mga instrumento, maliban sa ilang anyo nito kagaya ng sa [[acapella]].<ref>{{Cite book |last=Miller |first=Hugh Milton |title=History of music |publisher=Barnes & Noble |year=1960 |edition=3 |location=New York |language=en |trans-title=Kasaysayan ng musika}}</ref> Bukod dito, ginagamit din lalo na sa mga konsyerto sa modernong panahon ang samu't saring mga effects at teatro kagaya ng sayaw.<ref name="Kronenburg-2012" /><ref>{{Cite book |last=Burrows |first=Tim |title=From CBGB to the Roundhouse: music venues through the years |publisher=Marion Boyars Publishers |year=2009 |isbn=978-0-7145-3162-5 |location=London; New York |language=en |trans-title=Mula CBGB hanggang Roundhouse: mga lugar pangmusika sa paglipas ng panahon}}</ref> === Laro === {{Main|Laro}} [[Talaksan:AdZU_alumni_vs_nursing_basketball_(2024).jpg|thumb|Isang laro ng [[basketbol]] sa [[Pamantasang Ateneo de Zamboanga]] noong 2024.]] Madalas na nilalaro ang mga [[laro]] para malibang, minsan bilang [[pampalipas-oras]] at minsan bilang bahagi ng isang [[Paligsahan|kompetisyon]]. Maaari itong isagawa nang mag-isa, bilang bahagi ng isang koponan, o bilang baguhan o propesyonal. Maaari itong magkaroon ng mga manonood tulad halimbawa ng paglalaro ng [[basketbol]] sa isang [[estadyo]]. Sa kabilang banda, maaari ding umakto bilang manonood ang mga manlalaro kagaya ng sa mga [[larong salitan]] tulad ng [[ahedres]]. Iba-iba ang ginagamit na kagamitan depende sa laro. Sentro sa mga [[larong naka-board]] tulad ng [[Go (laro)|go]], [[Bakgamon|backgammon]], at [[sungka]] ang isang [[Tablang panlaro|tabla]] ({{Lang|en|board}}) na kadalasan ay patag na nilalagyan ng mga piyesa ng laro. Nilalaro na ito noon pa; itinuturing ang larong ''[[senet]]'' bilang isa sa mga pinakalumang board game, na nilalaro sa [[sinaunang Ehipto]] noong kapanahunan ng [[paraon]] na si [[Tutankhamun]].<ref>{{cite book |last=Botermans |first=Jack |url=https://archive.org/details/bookofgamesstrat0000bote |title=The Book of Games: Strategy, Tactics & History |publisher=Sterling Pub Co Inc |year=2008 |isbn=978-1-4027-4221-7 |language=en |trans-title=Ang Aklat ng mga Laro: Estratehiya, Taktika, at Kasaysayan |url-access=registration}}</ref> Sintanda rin ng mga board game ang mga [[larong baraha]], na gumagamit ng mga [[baraha]] upang laruin; ilan sa mga halimbawa ang [[ungguy-ungguyan]], [[pusoy]], at [[pusoy dos]]. Iniuugnay madalas ang mga ito sa [[sugal]], gayundin ang ilang mga laro na nilalaro nang sabay-sabay ng marami kagaya ng [[bingo]]. Samantala, may mga laro naman na nilalaro madalas ng kabataan ([[larong pambata]]) kagaya ng [[palosebo]], [[tagu-taguan]], at [[patintero]]. May mga laro ding nilalaro gamit ang bola ([[larong bola]]) tulad ng basketbol, [[futbol]], at [[Volleyball|balibol]]. May mga laro naman na nangangailangan ng matinding kakayahan sa pag-iisip nang mabilisan, tulad ng [[sudoku]] at [[Rubik's Cube|rubik's cube]]. Nilalaro naman ang mga [[larong bidyo]] sa isang iskrin tulad ng [[Monitor ng kompyuter|monitor]], [[phone]], o [[telebisyon]], kung saan kinokontrol ng mga manlalaro ang laro sa pamamagitan ng isang [[Kontroler ng larong bidyo|kontroler]] o di kaya'y gamit ang [[Tipaan (ng kompyuter)|keyboard]] at [[Mouse ng kompyuter|mouse]] sa mga kompyuter o daliri sa kaso ng mga larong bidyo sa phone. Nagsimula itong lumago noong huling bahagi ng ika-20 siglo, at sa ika-21 siglo, isa ito sa mga pinakasikat na anyo ng paglilibang lalo na sa kabataan.<ref>{{cite book |author=Bryce, Jo |title=Understanding Digital Games |publisher=Sage Publications |year=2006 |isbn=978-1-4129-0033-1 |editor=Rutter, Jason |location=London; California; New Delhi |language=en |trans-title=Pag-unawa sa mga Larong Digital}}</ref><ref>{{cite book |last=Newman |first=James |title=Videogames |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-0-203-64290-0 |location=London; New York |language=en |trans-title=Larong bidyo}}</ref> === Panitikan === {{Main|Panitikan}} [[File:Old_man_reading_newspaper_early_in_the_morning_at_Basantapur-IMG_6800.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Old_man_reading_newspaper_early_in_the_morning_at_Basantapur-IMG_6800.jpg|thumb|Isang matandang lalaki na nagbabasa ng [[diyaryo]] sa [[Nepal]] noong 2019.]] Matagal na'ng anyo ng paglilibang ang [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]], lalo na kung mahal o bihirang isagawa ang iba pang mga paglilibang. Nagmula ang ilan sa mga pinakaunang panitikan sa mga [[Tradisyong pasalita|pasalitang tradisyon]] kagaya ng mga [[epiko]], na kalauna'y isinulat. Nanatili itong limitado sa mga maykaya hanggang noong naimbento ang paraan para bumilis ang [[paglilimbag]], na nagpamura sa mga aklat at nagresulta sa pagtangkilik sa mga ito ng mas nakakarami. Dahil sa pagsasapamantayan sa mga titik na ginagamit sa tulong ng mga [[Tipo ng titik|font]], naging madali ang pagbasa at naging isang sikat na pampalipas-oras pagsapit ng ika-16 siglo sa Europa.<ref>{{cite book |last=Fischer |first=Steven Roger |author-link=Steven Roger Fischer |title=A history of reading |publisher=Reaktion Books |year=2003 |isbn=978-1-86189-160-0 |location=London |page=236 |language=en |trans-title=Isang kasaysayan ng pagbabasa}}</ref> Marami sa mga panitikan ang ginawa para makapagpalibang. Halimbawa, karaniwang sinusulat ang mga [[limerick]] bilang katatawanan sa mga mambabasa. Ginagamit naman ng mga [[komiks]], [[manga]], at [[kartung pang-editoryal]] ang mga [[Guhit-larawan|guhit]] at teksto upang mailahad ang kanilang kuwento.<ref>{{cite book |last=Chapman |first=James |title=British comics: a cultural history |publisher=Reaktion Books |year=2011 |isbn=978-1-86189-855-5 |location=London |language=en |trans-title=Komiks ng Britanya: isang kultural na kasaysayan}}</ref> Marami sa mga ito ang may elemento ng [[pantasya]] at ginagawa rin upang makapagpalibang, bagamat meron din na may mga seryosong tono at elemento sa kuwento. Malapit na kaugnay sa kartung pang-editoryal ang [[karikatura]], na madalas ay isang guhit na ginawa upang makapagbigay-aliw o upang pumukaw ng atensiyon sa isang partikular na isyu. === Komedya === {{Main|Komedya}} [[File:Dictator_charlie3.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dictator_charlie3.jpg|thumb|Si [[Charlie Chaplin]] sa satirikong pelikulang ''[[Ang Dakilang Diktador]]'' (1940). Ginagaya niya si [[Adolf Hitler]] ng [[Alemanyang Nazi]].]] Isang dyanra at elemento ng maraming libangan ang [[komedya]], kung saan ginagamit ito upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood. Bagamat isinasagawa ito nang buo, ginagamit rin ito upang pahupain ang tensiyon o pagkaseryoso ng isang kuwento lalo na sa [[panitikan]], [[teatro]], [[pelikula]], at mga [[larong bidyo]].<ref>{{cite book |last=Roston |first=Murray |title=The comic mode in English literature: from the Middle Ages to today |publisher=Continuum |year=2011 |isbn=978-1-4411-9588-3 |location=London |language=en |trans-title=Ang modong komik sa panitikang Ingles: mula sa Gitnang Kapanahunan hanggang ngayon}}</ref><ref>{{cite book |last=Grindon |first=Leger |title=The Hollywood romantic comedy: conventions, history, controversies |publisher=Wiley-Blackwell |year=2011 |isbn=978-1-4051-8266-9 |location= |language=en |trans-title=Ang Hollywood na romkom: mga kumbensiyon, kasaysayan, kontrobersiya}}</ref> Isa sa mga pinakalumang halimbawa nito ang paggamit sa mga [[payaso]] sa mga maharlikang korte, na karaniwang ineempleyo upang makapagbigay katatawanan sa pamamagitan ng [[pangungutya]], [[pang-aasar]], [[panlalait]], [[slapstick]], at iba pa.<ref name="Garland">{{cite book |title=Byzantine Women: Varieties of Experience 800–1200 |publisher=Ashgate Publishing Limited |year=2006 |isbn=978-0-7546-5737-8 |editor-last=Garland |editor-first=Lynda |editor-link=Lynda Garland |location=Aldershot, Inglatera |pages=177–178 |language=en |trans-title=Kababaihang Bisantino: Mga Barayti ng Karanasan 800–1200}}</ref><ref>{{cite book |last=Hokenson |first=Jan Walsh |title=The Idea of Comedy: History, Theory, Critique |publisher=Rosemont Publishing and Printing Corp |year=2006 |isbn=978-0-8386-4096-8 |location=Cranbury, Estados Unidos |pages=150–151 |language=en |trans-title=Ang Ideya ng Komedya: Kasaysayan, Teorya, at Kritik}}</ref><ref>{{cite book |last=Hornback |first=Robert |title=The English clown tradition from the middle ages to Shakespeare |publisher=D.S. Brewer |year=2009 |isbn=978-1-84384-200-2 |location= |language=en |trans-title=Ang tradisyong Ingles ng payaso mula sa Gitnang Kapanahunan hanggang kay Shakespeare}}</ref> Nagsulat si [[William Shakespeare]] ng 17 komedya, na gumagamit ng samu't saring paraan na magpahanggang ngayon ay ginagamit pa rin.<ref>{{cite book |last=Gay |first=Penny |title=The Cambridge introduction to Shakespeare's comedies |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-85668-3 |location= |language=en |trans-title=Ang panimula ng Cambridge sa mga komedya ni Shakespeare}}</ref><ref>{{cite book |last=Ellis |first=David |title=Shakespeare's practical jokes: an introduction to the comic in his work |publisher=Bucknell University Press |year=2007 |isbn=978-0-8387-5680-5 |location=Lewisburg, Estados Unidos |language=en |trans-title=Mga praktikal na biro ni Shakespeare: isang panimula sa komik ng kanyang gawa}}</ref> Gayunpaman, nagbabago ang ibig sabihin ng komedya sa paglipas ng panahon at sa iba't ibang kultura.<ref>{{cite book |last=Thorpe |first=Ashley |title=The role of the chou ("clown") in traditional Chinese drama: comedy, criticism, and cosmology on the Chinese stage |publisher=[[Edwin Mellen Press]] |year=2007 |isbn=978-0-7734-5303-6 |location=Lewiston, Estados Unidos |language=en |trans-title=Ang gampanin ng ''chou'' ("payaso") sa tradisyonal na dramang Tsino: komedya, kritisismo, at kosmolohiya sa entabladong Tsino}}</ref> Madalas na nakaangkla ang komedya sa mga pang-araw-araw na karanasan ng mga manonood, na maaaring hindi agarang maiintindihan ng tagalabas, at maaari ding hindi nakakatawa sa iba ang ilang anyo ng komedya tulad ng slapstick o komedyang nagmumula sa obserbasyon ng komedyante.<ref>{{cite book |title=Comedy: A Geographic and Historical Guide |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2005 |isbn=0-313-32706-8<!-- (set)--> |editor=Charney, Maurice |language=en |trans-title=Komedya: Isang Heograpiko at Historikong Gabay}}</ref> === Pagtatanghal === {{Main|Pagtatanghal}} Isa sa mga pangunahing anyo ng paglilibang ang mga pagtatanghal na isinasagawa sa harap ng mga manonood, lalo na sa panahon bago ang pagrerekord sa mga ito. Maraming klase ng pagtatanghal. Isinasagawa sa mga korte ng monarko sa Europa noong ika-16 at ika-17 siglo ng mga malalaki at magagarbong pagtatanghal ng mga sayaw, awit, at palabas. Karaniwang ipinapakita ng mga manonood ang kanilang pagtangkilik sa mga pagtatanghal sa pamamagitan ng palakpakan. Nakadepende minsan sa haba ng palakpakan na ito ang tindi ng pagtangkilik ng mga manonood sa mga nagtanghal, at nagsisilbing sukatan ng tagumpay ng pagtatanghal. ==== Pagkukuwento ==== {{Main|Pagkukuwento}} [[File:Millais_Boyhood_of_Raleigh.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Millais_Boyhood_of_Raleigh.jpg|thumb|Isang [[Ang Kabataan ni Raleigh|pinta noong 1870]] ng isang [[mandaragat]] na nagkukuwento ng kanyang karanasan sa mga bata. Isa sa mga batang makikita rito ang manlalakbay na si [[Walter Raleigh]].]] [[Pagkukuwento]] ang isa sa mga pinakamatatandang paraan ng paglilibang na may malaking impluwensiya sa iba pang mga paglilibang. Isa ang kuwento sa mga mahahalagang katangian ng ibang mga paglilibang kagaya ng sa pelikula, drama, at opera. Nilalagyan ang ilang mga kuwento ng kaakibat na guhit. Karaniwan ding isinasagawa ang pagkukuwento bilang pampalipas-oras para sa mga taong naglalakbay, kaya isa ring sikat na dyanra ng mga kuwento ang mga kuwento ng paglalakbay kagaya ng ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ni [[Geoffrey Chaucer]] at ''[[Ang Paglalakbay Pakanluran]]'' ni [[Wu Cheng'en]]. Samantala, kinukuwento naman ang mga epiko kagaya ng ''[[Iliad]]'' ni [[Homer]] at ang mga epikong [[Hinduismo|Hindu]] na ''[[Ramayana]]'' at ''[[Mahabharata]]'' sa maraming tao, at pinagpapasa-pasahan sa mga susunod na henerasyon. Maimpluwensiya rin ang mga koleksiyon ng kuwento kagaya ng mga [[Kuwentong bibit|kuwentong-bibit]] ng [[magkapatid na Grimm]] at mga kuwento ni [[Hans Christian Andersen]].<ref>{{cite book |last=Rankin |first=Walter |title=Grimm pictures: fairy tale archetypes in eight horror and suspense films |publisher=McFarland & Co |year=2007 |isbn=978-0-7864-3174-8 |location= |language=en |trans-title=Mga larawang Grimm: mga arkitipo sa mga kuwentong-bibit sa walong pelikulang katatakutan at suspense}}</ref> Mahalaga rin sa mga kultura ang mga [[Mito ng paglikha|kuwento ng paglikha]] sa mundo kagaya ng ''[[Epiko ni Gilgamesh]]'' mula sa [[Mesopotamia]] o ang [[Paglikha ayon sa Genesis|kuwento ng paglikha sa mundo]] sa [[Aklat ng Genesis|Henesis]] ng [[Bibliya]]. ==== Teatro ==== {{Main|Teatro}} [[File:G_Durand_Saturday_Night_at_the_Victoria_Theatre_VA.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:G_Durand_Saturday_Night_at_the_Victoria_Theatre_VA.jpg|thumb|Mga manonood sa isang teatro sa [[London]] noong 1872.]] Tinatanghal ang [[teatro]] sa isang [[entablado]], drama man ito o [[musikal]], sa harap ng mga manonood. Nagmula ang mga teatro sa [[sinaunang Gresya]], kung saan nagtatanghal na ang mga kilalang aktor at musikero bilang bahagi ng mga kompetisyon sa samu't saring lugar sa Gresya kagaya ng sa [[Delphi|Delfos]], [[Delos]], at [[Efeso]].<ref name=":2">{{cite book |title=The Cambridge companion to Greek and Roman theatre |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |isbn=978-0-521-83456-8 |editor=McDonald |editor-first=Marianne |location= |page=26 |language=en |trans-title=Ang katulong ng Cambridge sa teatrong Griyego at Romano |ref=CITEREFMcDonald_Walton2007 |editor2=Walton |editor-first2=J. Michael}}</ref> Kahit noong sinaunang panahon, tinatalakay na ng mga iskolar kagaya ni [[Aristoteles]] at [[Platon]] ang silbi ng teatro. May malaking tradisyon din ng teatro sa [[Sinaunang Ehipto|Ehipto]], lalo na sa [[Kahariang Ptolemaiko|panahong Ptolemaiko]], gayundin sa [[Imperyong Seleucid|mga Seleucida]] sa [[Kanlurang Asya]]. Samantala, pawang pinopondohan naman ng mayayamang miyembro ng aristokrasya ng [[Sinaunang Roma|Roma]] ang mga malalaki at magagarbong teatro bilang bahagi ng mga pagdiriwang.<ref name=":2" /> Nagbago sa paglipas ng panahon ang inaasahan ng mga manonood sa teatro.<ref>{{cite book |last=Kenrick |first=John |title=Musical theatre: a history |publisher=Continuum |year=2008 |isbn=978-0-8264-2860-8 |location=London |language=en |trans-title=Teatrong musikal: isang kasaysayan}}</ref> Halimbawa, noong ika-18 siglo sa [[Inglatera]], nawala na ang pananaw na tanging kalalakihan lamang ang maaaring magtanghal.<ref>{{cite book |last=Ackroyd |first=Peter |title=London: The Biography |publisher=Anchor Books |year=2000 |isbn=978-0-385-49771-8 |location=New York |language=en |trans-title=London: Ang Talambuhay}}</ref> Pagsapit ng ika-19 hanggang ika-20 siglo sa buong Europa, nagsimulang tingnan ang teatro bilang isang libangan ng [[gitnang uri]] imbes bilang libangan ng mga [[matataas na uri]] lamang.<ref name=":3">{{cite book |last=Frame |first=Murray |title=The St. Petersburg Imperial Theaters: Stage and State in Revolutionary Russia, 1900–1920 |publisher=McFarland & Co, Inc. Publishers |year=2000 |isbn=978-0-7864-4330-7 |language=en |trans-title=Ang mga Teatrong Imperyal ng San Petersburgo: Entablado at Estado sa Rusya noong Rebolusyon, 1900–1920}}</ref> Maraming nagsibukasan na mga gusaling pangtanghalan para sa mga ganitong klase ng pagtatanghal. Sa parehong panahon din nagsimulang magkaroon ng mga bahagi sa [[diyaryo]] na tumatalakay at [[Pagrerebyu|nagrerebyu]] sa mga pagtatanghal na ginaganap, at dito rin nagsimula ang pagkakaroon ng mga tagasunod sa mga sikat na artista.<ref name=":3" /> Sumikat din sa panahong ito ang mga [[bodabil]], na nanatili ang kasikatan hanggang noong unang bahagi ng ika-20 siglo at lumaos kalaunan pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang pag-usbong ng mga makabagong paraan ng paglilibang kagaya ng panonood sa [[Sinehan|sine]] at [[telebisyon]] gayundin sa pakikinig sa mga drama sa [[radyo]].<ref>{{cite book |last=Bailey |first=Peter |title=Popular Culture and Performance in the Victorian City |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |isbn=978-0-521-57417-4 |language=en |trans-title=Kulturang Popular at Pagtatanghal sa Victoryanong Lungsod}}</ref> ==== Pelikula ==== {{Main|Pelikula}} [[Talaksan:Public_screening_in_Bremen.jpg|thumb|Isang pampublikong pagpapalabas ng isang pelikula sa [[Alemanya]] noong 2015.]] Isa sa mga pinakasikat na paraan ng paglilibang ang panonood sa mga [[pelikula]]. Bagamat marami sa mga ginagawang pelikula ay may layuning makapaglibang, meron ding mga pelikula na ibang mga layunin kagaya ng mga [[dokumentaryo]].<ref>{{cite book |last=Wyver |first=John |url=https://archive.org/details/movingimageinter0000wyve |title=The Moving Image: An International History of Film, Television, and Video |publisher=John Wiley & Sons, Limited |year=1989 |isbn=978-0-631-16821-8 |language=en |trans-title=Ang Gumagalaw na Larawan: Isang Pandaigdigang Kasaysayan ng Pelikula, Telebisyon, at Bidyo |url-access=registration}}</ref> Nagsimula ang paggawa sa mga pelikula noong huling dekada ng ika-19 na siglo sa Pransiya bilang mga maiikling bidyo ng pang-araw-araw na buhay na walang kuwento kagaya ng mga gawa ng [[magkapatid na Lumière]]. Gayunpaman, mabilis na nakita ng mga gumagawa nito ang potensiyal ng mga pelikula na magkuwento. Ilan sa mga unang pelikula ay ginawa para magrekord ng mga pangyayari para sa [[balita]]. Noong 1908, nagsimulang magrekord at magbahagi ng [[Pathé]] ng mga bidyo ng mga pangyayari para sa balita, lalo na pagsapit ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] sa Europa.<ref name="Paris">{{cite book |title=The First World War and popular Cinema |publisher=Edinburgh University Press |year=1999 |isbn=978-0-8135-2824-3 |editor=Paris |editor-first=Michael |location=Edinburgh, Reyno Unido |language=en |trans-title=Ang Unang Digmaang Pandaigdig at ang popular na Sine |ref=CITEREFParis1999}}</ref> Gayunpaman, kasabay nito ang mga pelikulang nagtatampok ng mga piksiyonal na kuwento kagaya ng mga gawa ni [[Georges Méliès]] tulad ng ''[[Paglalakbay sa Buwan (pelikula noong 1902)|Paglalakbay sa Buwan]]'' (1902), isang maikling pelikula na nagkukuwento sa pagbisita ng mga tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] at makilala ang mga nilalang na naninirahan doon. Simula noon, naging sopistikado ang paggawa sa mga pelikula, at pagsapit ng dekada 1930s, isa na itong malaking negosyo lalo na sa Estados Unidos. Sa parehong dekada rin nagsimulang umusbong ang mga pelikulang [[animasyon]] kagaya ng mga gawa ni [[Walt Disney]] simula sa ''[[Si Snow White at ang Pitong Duwende (pelikula noong 1937)|Si Snow White at ang Pitong Duwende]]'' (1937) at ''[[Pinocchio (pelikula noong 1940)|Pinocchio]]'' (1940), parehong mga kuwentong nagmula sa mga [[Kuwentong bibit|kuwentong-bibit]].<ref>{{cite book |last=Cavalier |first=Stephen |title=The world history of animation |publisher=University of California Press |year=2011 |isbn=978-0-520-26112-9 |location=Berkeley, Estados Unidos |language=en |trans-title=Ang pandaigdigang kasaysayan ng animasyon}}</ref><ref>{{cite book |last=Rothwell |first=Kenneth S. |url=https://archive.org/details/historyofshakesp0000roth_t4d6 |title=A History of Shakespeare on Screen: A Century of Film and Television |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-59404-2 |location=Cambridge; New York |language=en |trans-title=Isang Kasaysayan ng Shakespeare sa Iskrin: Isang Siglo ng Pelikula at Telebisyon |url-access=registration}}</ref> Dahil sa mabilis na pag-usad ng teknolohiya partikular na ang mga [[kompyuter]] at ang paggawa ng mga imahe gamit ito, naging posible sa tulong ng [[Computer-generated imagery|CGI]] ang mga tanawin na mahirap o hayagang imposibleng magawa sa tunay na buhay.<ref>{{cite web |last=Byrnes |first=Paul |date=28 March 2014 |title=Pompeii, Noah and Exodus: The sword giveth again |trans-title=Pompeii, Noah, at Eksodo: Nagbigay muli ang espada |url=http://www.smh.com.au/entertainment/movies/pompeii-noah-and-exodus-the-sword-giveth-again-20140327-35jm4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330015918/http://www.smh.com.au/entertainment/movies/pompeii-noah-and-exodus-the-sword-giveth-again-20140327-35jm4.html |archive-date=30 March 2014 |access-date= |work=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> Karamihan sa mga pelikulang ginawa sa ika-21 siglo ay gumagamit ng CGI sa iba't ibang antas, mula sa mga simpleng [[Visual effects|effects]] hanggang sa mga malalaking piksiyonal na mundo kagaya ng sa serye ng mga [[pelikulang superhero]] ng [[Marvel Cinematic Universe]]. Bilang pagkilala sa mga pinakamahuhusay at pinakamagagandang pelikulang ginawa kada taon, ginagawad ng ilang mga organisasyon ang mga parangal sa mga ito. Ilan sa mga pinakakilalang parangal ang [[Gawad Academy]] (Oscars) ng Estados Unidos at ang [[Pista ng Pelikula sa Cannes]] ng Pransiya. ==== Sayaw ==== {{Main|Sayaw}} [[Talaksan:Breakdancer_-_Faneuil_Hall_cropped.jpg|thumb|Isang lalaking nagsasagawa ng [[handstand]] bilang bahagi ng [[breakdance]], isa sa mga [[panlansangang sayaw]].]] Isa sa mga karaniwang anyo ng paglilibang ang [[sayaw]]. Isinasagawa ang sayaw ng iba't ibang tao sa iba't ibang kultura, mapaanuman ang edad. Maaari itong seryosong isinasagawa, lalo na sa mga [[pangkulturang sayaw]]. Karamihan sa mga sayaw na sikat ngayon ay nagmula bilang mga pangkulturang sayaw. Halimbawa, nagmula ang [[ballet]] bilang isang pagtatanghal para sa mga korte ng aristokrasya ng Pransiya noong panahon ni [[Luis XIV]] bago ito itinanghal sa teatro.<ref>{{cite book |last=Clarke |first=Mary |url=https://archive.org/details/historyofdance0000clar |title=The history of dance |publisher=Crown Publishers |year=1981 |isbn=978-0-517-54282-8 |location=New York |language=en |trans-title=Ang kasaysayan ng sayaw}} p. 98.</ref> May ilang mga sayaw tulad ng [[quadrille]] na sikat noon ngunit hindi na halos tinatanghal ngayon.<ref>{{cite book |last=Fullerton |first=Susannah |title=A Dance with Jane Austen: How a Novelist and Her Characters Went to the Ball |title-link=Jane Austen |author2=Le Faye |first2=Deirdre |publisher=Pgw |year=2012 |isbn=978-0-7112-3245-7 |language=en |trans-title=Isang Sayaw kasama si Jane Austen: Paano Pumunta sa Ball ang isang Nobelista at kanyang mga Karakter}}</ref><ref>{{cite book |last=Wilson |first=Thomas |title=The Treasures of Terpsichore: or, A Companion for the Ball-Room |date=1816 |publisher=Sherwood, Neely and Jones |location=London |language=en |trans-title=Mga Kayamanan ng Terpsichore: o, Isang Katulong para sa Ballroom}}</ref> Sa kabilang banda naman, pawang naging mga paligsahan ang ilang mga katutubong sayaw kagaya ng [[sayaw na Highland]] ng [[Eskosya]]. Maaaring isagawa ang mga sayaw nang mag-isa o ng isang pares o grupo. Maaari din itong isagawa nang walang plano o may planong [[koreograpiya]]. Isa rin ang mga sayaw sa mga karaniwang isinasagawa tuwing may mga malalaking pagtitipon, kasiyahan, o pagdiriwang kagaya ng resepsiyon sa isang [[kasal]] o tuwing [[Bagong Taon]]. May mga sayaw naman na isinasagawa ng isang partikular na grupo, kagaya ng [[Haka (sayaw)|haka]] na tradisyonal na sinasayaw ng mga mandirigmang [[Mga Maori|Maori]] ng [[Nueva Selanda]]. May mga sayaw din na nangangailangan ng matinding pag-eensayo upang maisagawa nang maayos, habang meron naman na mas kinakailangan ang maayos na katawan upang masayaw ito. == Sanggunian == {{Reflist}} {{aesthetics}}{{Authority control}} [[Kategorya:Paglilibang]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] k5nvxuonq44gqvbb92y8t2yh9jm6z4z 0 8593 2227045 27331 2026-09-21T01:45:36Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pitagoras]] 2227045 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pitagoras]] l73mw0ubbl04hsi1gbtirfugdl4a0kn 0 8595 2227046 27333 2026-09-21T01:45:41Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pitagoras]] 2227046 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pitagoras]] l73mw0ubbl04hsi1gbtirfugdl4a0kn 4 9923 2227139 2226706 2026-09-21T05:24:35Z Ryomaandres 8044 /* Setyembre 2026 */ 2227139 wikitext text/x-wiki {{ABNkahon}} Ito ang mga huling bagong artikulo sa [[Wikipedia]] na napili sa [[Unang Pahina]] bilang bahagi ng ''[[Template:UnangPahinaAlam|Alam ba ninyo?]]'' Tingnan ang [[Special:Newpages|mga bagong pahina]] para sa kumpletong tala ng mga bagong pahina. May sinusunod na panuntunan ang Wikipediang Tagalog hinggil sa pagdagdag sa "Alam ba ninyo?", subalit maaaring magdagdag ang kahit sino basta ba susundin ang panuntunan na ito. Maaari mong ilagay o idagdag ang iyong mungkahing '''paksa''' (ito ang pangalan ng pahina o ang pamagat ng artikulo) at '''pamukaw na tanong''' sa '''''[[Wikipedia:Paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo|paghahanda at mga mungkahi para sa Alam Ba Ninyo?]]''''' ng mga maaaring gamitin para sa "Alam ba ninyo?". Doon sa handaang iyon kumuha ng pamalit na pangkat para sa ''Unang Pahina''. Basahin sa ibaba kung ilan ang dapat na laman ng bawat pangkat. Pero, ''inuulit po lamang'', na pakibasa muna ang mga hakbang at panuntunan na nasa ibaba bago ito gawin. O, kaya maaaring magmungkahi muna kayo sa ''[[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag|Usapan hinggil sa mungkahi at paghahanda para sa Alam Ba Ninyo?]]''. ==Mga hakbang at panuntunan== Ito hakbang at panuntunan sa pagdagdag ng paksa sa "Alam ba ninyo?": ====Unang hakbang: Pumili==== *Tumingin ng mga bagong pahina sa [[Special:Newpages|Natatangi: Mga Bagong Pahina]] (o ''[[Special:Newpages]]'') para maidagdag. *Dapat na may '''sanggunian''' ang artikulo o lathalain. Kung wala pa, pakihanapan at pakilagyan. *Bilang tulong at ambag sa Tagalog na Wikipedia, pumili o magsulat po sana ng artikulong hindi bababa sa '''3,000''' titik o karakter (mga 4 ''kilobyte'') ang nilalaman ng katawan ng artikulo hindi kabilang ang pamagat o pangalan ng pahina, mga pamagat ng seksiyon, mga titik na nasa sanggunian, kawing na panlabas, mga kapsyon ng larawan, mga kahon ng impormasyon (''infobox''), talaan, tabla, kategorya, at mga katulad. Isa lamang pong '''''mungkahi''''' at '''''panukala''''' ang mga ito para sa kapakanan ng mga mambabasa at tagagamit ng Tagalog na Wikipedia. Maaari mong bilangin ang mga nilalamang titik ng iyong artikulo sa pamamagitan ng pagkopya nito patungo sa isang pahinang pandokumento ng ''[[Microsoft Windows|Microsoft Word]]'' sa tulong ng ''Tools'' (kasangkapang-kagamitan) kung saan matatagpuan ang ''word count'' o pambilang. Maaari ka ring gumamit ng ibang programa na [[pangkompyuter]], kung ibig. Sa ibang paraan ng pagpapaliwanag: mas mainam ang mahigit sa isang '''dangkal''' na haba ng lathalain kaysa ''kalahating dangkal'' lamang. Mas lalong nakaaangat ang lampas pa sa dalawang dangkal. *Kung minsan, maaari pa rin kayong makakita ng maiikling artikulo sa "Alam ba ninyo?", depende sa bilang ng mga kandidato sa loob ng isang panahon. Sa kasong iyon, hinihiling po na tumulong kayo sa pagpapahaba, pagpapalawig, at pagpapaunlad ng artikulo hanggang sa maabot o malampasan ang hinihinging bilang, maging ang kalidad. Lalo na kung [[:Category:Stub|usbong]] (''[[:Category:Stub|stub]]'') pa ito. Ngunit talaga pong higit na mas mainam kung umabot na sa bilang at pamantayan ang artikulo bago ito mailagay dito sa ''Alam Ba Ninyo?'' dahil mas nakatutulong na sa tagabasa. *Dapat na nakapupukaw ng pansin ang '''pamukaw na tanong''' na gagamitin (tingnan ang mga halimbawang nasa supnayan na nasa ibaba). *Hindi isang pangkalahatang seksiyon ng tribya (''trivia'') ang "Alam ba ninyo?". *Ninumungkahi na dapat nasa loob ng nakaraang 30 araw (isang buwan) ng [[Special:Newpages|Mga Bagong Pahina]] ang artikulo na idadagdag. Hindi mahigpit ang pagsasali ng lahok sa "Alam ba ninyo?" ayon sa tagal ng pagkakalikha nito basta't hindi ito nauulit. *Nasa artikulo dapat ang binanggit sa "Alam ba ninyo?" *Kung minsan, maaaring '''muling mapili''' ang isang lumang artikulo, lalo na kung napalawig ito ng may ikatlong ulit ang haba (''mungkahi'') o higit pa, at may kahalagahan at nakapupukaw ng isipan ang mga nadagdag na kaalamang maipapamahagi nito sa mambabasa. ====Ikalawang hakbang: Ilagay ang lahok sa Padron ng "Alam ba ninyp?"==== *Kapag handa ka nang idagdag ang lahok, idagdag ito sa [[Padron:Unang Pahina/Alam ba ninyo]]. Sa pangkalahatan, nakalimita lamang sa mula '''TATLO''' hanggang '''LIMANG''' (5) paksa, ngunit kung anumang kaso maaaring mahigit dito ngunit hindi lalampas sa '''WALO''' (8). Siguraduhin lamang na susukat ito sa pahina noong mga panahong iyon. Gamitin ang inyong ''sintido kumon'' o "karaniwang kaisipan". *Kailangang may larawan ang isa sa mga lahok at ipahawatig na ito ay nakalarawan sa pamamagitan ng paglalagay ng teksto ito na naka panaklong – (''nakalarawan''). Nasa 100px lamang ang laki ng larawan. *Dapat naka-<nowiki>'''BOLD'''</nowiki> (<nowiki>'''MAKAKAPAL ANG MGA TITIK'''</nowiki>) ng titulo ng bagong dinagdag na paksa sa "Alam ba ninyo?" ====Ikatlong hakbang: Maglagay ng tag sa usapang pahina==== *Pagkatapos ilagay ang lahok, lagyan ng ''tag'' o tatakan ng {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan]]}} ang pahina ng usapan ng artikulo bilang rekord. :Halimbawa: <tt><nowiki>{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}</nowiki></tt> ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 3|2007}}. ====Ikaapat na hakbang: Magpadala na abiso sa lumikha. Opsyonal kung sariling-gawa==== *Bukod sa itaas, maaari mong padalhan ng isang mensahe ang may-akda o nagsimula ng artikulo sa pamamagitan ng paggamit ng suleras na ito: <tt><nowiki>{{subst:AlamBaNinyoUsapan2|Abril 3|2008|Pangalan ng artikulo}} --~~~~</nowiki></tt> (nagmula sa: {{[[Suleras:AlamBaNinyoUsapan2]]}}), upang maipagbigay-alam sa may-akda ang pagkakapili ng kaniyang artikulo. Kung sakaling wala pang panagutan ang nag-ambag ng artikulo, ipadala pa rin ang mensahe upang mahikayat siyang gumawa ng sariling akawnt. Huwag mong kalimutang lumagda sa pahina ng usapan ng pinagbigyan ng mensahe. Ganito ang mababasa ng pinadalhan ng mensahe: ::{{Suleras:AlamBaNinyoUsapan2|Marso 30|2008}} *Opsyonal ito kung artikulo mo ang nilalahok mo. ====Ikalimang hakbang: Idagdag ang naidagdag sa supnayan==== *Idagdag dito sa '''supnayan''' sa ibaba ang mga paksang tinanggal (ayon sa petsa: buwan at taon) - ''dahil nagamit na'' - para sa "Alam ba ninyo?". Pakiusap, maglagay ng patlang o puwang sa pagitan ng bawat pangungusap. *Nilalagay na sa '''mga sinupan''' (ayon sa taon; nasa ibaba, sa gawing kanan) ang mga dating nasupnay dito sa ibaba kapag tapos na ang kasalukuyang taon, o kung masyado nang mahaba ang tala ng supnayan sa ibaba. == Supnayan ng mga napiling ''Alam ba ninyo?'' == <!--SIMULA NG KAHONG SINUPAN (ARKIBO)--> {| class="infobox plainlinks" style="width:238px; background:#addfad; border:1px solid #4F7942; -moz-border-radius:8px;" | style="padding-top:4px; text-align:center;"| [[file:Replacement filing cabinet.svg|center|30px|]] [[/Sinupan 2025|2025]] · [[/Sinupan 2024|2024]] · [[/Sinupan 2023|2023]] · [[/Sinupan 2022|2022]] · [[/Sinupan 2021|2021]] · [[/Sinupan 2020|2020]] · [[/Sinupan 2019|2019]] · [[/Sinupan 2018|2018]] · [[/Sinupan 2017|2017]] · [[/Sinupan 2015|2015]] · [[/Sinupan 2014|2014]] · [[/Sinupan 2013|2013]] · [[/Sinupan 2012|2012]] · [[/Sinupan 2011|2011]] · [[/Sinupan 2010|2010]] · [[/Sinupan 2009|2009]] · [[/Sinupan 2008|2008]] · [[/Sinupan 2007|2007]] · [[/Sinupan 2006|2006]] · [[/Sinupan 2005|2005]] <!---{{Archive list long}}----> |}<!--TAPOS NG KAHONG SINUPAN--> '''''Alam ba ninyo...''''' <!--SA IBABA NITO IDAGDAG ANG MGA KADARAAN LAMANG NA MGA PANG-ALAM BA NINYO! SALAMAT PO--> === Setyembre 2026 === *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''' at '''[[Inwa|Ava]]'''? *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? === Mayo 2026 === *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? *...na ang mga [[Romanong villa|villa]] gaya ng kanila [[Emperador ng Roma|emperador]] '''[[Villa ni Adriano|Adriano]]''' at '''[[Villa ni Trajano|Trajano]]''' ay bukod sa pampahingahan, ay marahil nagsilbi ring paminsang tanggapan? *...na ang '''[[mga Kipot ng Turkiya]]''', na kinabibilangan ng mga anyong-tubig ng '''[[Dardanelos]]''' at '''[[Bosforo]]''', pati ang '''[[Dagat ng Marmara]]''', ay bumubuo ng isang '''[[Mga hangganan sa pagitan ng mga lupalop|hangganang lupalop]]''' ng [[Asya]] at [[Europa]]? *...na ang '''[[mga Kuweba ng Ajanta]]''', '''[[mga Kuweba ng Ellora]]''', '''[[Muog ng Agra]]''', at [[Tāj Mahal]] ang unang apat na itinala bilang bahagi ng mga [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa India|Pandaigdigang Pamanang Pook]] sa [[India]]? *...na ang '''[[Templo ng Mundeshwari]]''', matatagpuan sa '''[[mga talampas ng Kaimur]]''' at alay sa diyosang si '''[[Durga]]''' at sa diyos na si [[Shiva]], ay inaangking pinakamatandang gumaganang '''[[templong Hindu]]'''? *...na ang mga [[aktibismo|aktibista]] sa Pilipinas, bilang '''[[Mga protesta laban kay Donald Trump|pagprotesta laban kay Trump]]''', ay nagsunog ng epihiyeng anyong '''[[fidget spinner]]''' na tinawag na ''[[pasismo|fascist]] spinner''? *...na ang '''[[Simbahan ni San Porfirio]]''' at '''[[Dakilang Masjid ng Gaza|Dakilang Masjid]]''' sa '''[[Lungsod Gaza]]''' ay ilan sa maraming pook-sambahang napinsala buhat ng nangyayaring [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Palestina]]? === Abril === *...na ang mga unang nanirahan sa [[Roma]] ay mga '''[[Mga Italiko|Italikong]]''' '''[[Mga Latin (tribung Italiko)|Latin]]'''? *...na ang '''[[Digmaang Daang Taon]]''' ay bunsod ng tunggalian hinggil sa '''[[Dukado ng Aquitania]]'''? *...na ang [[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Italya|Pandaigdigang Pamanang Pook]] na '''[[Cinque Terre]]''', na nangangahulugang 'Limang Lupain', ay tumutukoy sa mga [[comune|bayan]] at [[frazione|nayon]] ng '''[[Monterosso al Mare]]''', '''[[Vernazza]]''', '''[[Corniglia]]''', '''[[Manarola]]''', at '''[[Riomaggiore]]'''? *...na ang Pilipinas ay ang kauna-unahang bansa sa mundo na nagdeklara ng '''[[Krisis sa enerhiya sa Pilipinas noong 2026|krisis sa enerhiya]]''' bunga ng [[digmaan sa Iran noong 2026]]? === Marso 2026 === *...na ang dating konserbatibo na ang hinaharap na santo na si '''[[Óscar Romero|Padre Óscar Romero]]''' ay tatalima sa '''[[teolohiya ng pagpapalaya]]''' bunsod ng pagpaslang ng militar sa kaniyang kaibigang si '''[[Rutilio Grande|Padre Rutillo Grande]]'''? *...na ang hinihinalang pinagmulan ng [[tiramisù]], ang '''[[Treviso]]''', ay tinirhan ng mga '''[[Mga Veneto|Veneto]]''' bago ang '''[[Pananakop ng mga Romano sa Italya|pananakop ng mga Romano]]'''? *...na ang '''[[Palasyo ng Golestan]]''' sa [[Teheran]] ay isa sa mga '''[[Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook sa Iran|Pandaigdigang Pamanang Pook]]''' na nadamay buhat ng nangyayaring '''[[Digmaan sa Iran noong 2026|Digmaan sa Iran]]'''? *...na naimpluwensiya si '''[[Susenyos I|Haring Susenyos I]]''' ng Etiopia na maging [[Simbahang Katolika|Katoliko]] sa pamamagitan ni Padre '''[[Pedro Páez]]'''? *...na ang '''[[Sundarbans]]''' ay isang '''[[kagubatan ng bakawan]]''' na nabuo sa tagpuan ng mga ilog [[Ilog Ganges|Ganges]], '''[[Ilog Brahmaputra|Brahmaputra]]''', at '''[[Ilog Meghna|Meghna]]'''? <!---Nasa ibaba ang kaurian at mga interwiki--> [[Kaurian:Alam Ba Ninyo ng Wikipedia]] 5vt1nz1mrnrfw003xi1cyc0pnn5u938 0 11824 2227101 2226446 2026-09-21T03:21:20Z Jojit fb 38 2227101 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de">{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |title=Die kleine Berlin Statistik |website=berlin.de |access-date=26 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014|language=de}}</ref> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO-2">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/532|title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin|website=[[UNESCO]]|access-date=19 Agosto 2008|archive-date=8 Agosto 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532|url-status=live|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> === Mga galeriya at museo === [[File:Nofretete Neues Museum.jpg|thumb|upright|Thutmose, ''Busto ni Nefertiti'', Museong Ehipsyo ng Berlin]] Mula noong 2011, may 138 museo at mahigit 400 galeriya ng sining ang Berlin.<ref name="berlin.de"/><ref>{{cite web|url=https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |title=Sprung in die Wolken |website=Zitty |date=2 Hulyo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |archive-date=2 Abril 2012}}</ref> Ang kalipunan sa [[Pulo ng mga Museo|Pulong Museo]] ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO at matatagpuan sa hilagang bahagi ng Pulo ng Spree sa pagitan ng [[Spree]] at Kupfergraben.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/896|title=World Heritage Site Museumsinsel|publisher=[[UNESCO]]|access-date=6 Mayo 2021|archive-date=6 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896|url-status=live|language=en}}</ref> Noon pa mang 1841, itinalaga na ito sa pamamagitan ng isang kautusang maharlika bilang isang "distritong nakalaan para sa sining at mga antigong bagay". Kasunod nito, itinayo ang [[Altes Museum|Museong Altes]] sa [[Lustgarten]]. Itinayo rin dito ang Museong Neues, na nagpapakita ng busto ni Reyna [[Nefertiti]],<ref>{{cite web|url=https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|title=Egypt battling for more relics after Louvre success|publisher=Expatica|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709211530/https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|archive-date=9 Hulyo 2019|url-status=dead|access-date=9 Hulyo 2019|language=en}}</ref> [[Alte Nationalgalerie]], [[Pergamon Museum|Museong Pergamon]], at [[Bode Museum|Museong Bode]]. Bukod sa Pulong Museo, marami pang museo sa lungsod. Nakatuon ang Gemäldegalerie (Galeriya ng mga Pintura) sa mga pinta ng mga "matandang maestro" mula ika-13 hanggang ika-18 dantaon, samantalang dalubhasa ang Neue Nationalgalerie (Bagong Pambansang Galeriya, na itinayo ni Ludwig Mies van der Rohe) sa pagpipinta ng Europa noong ika-20 siglo. Ang Hamburger Bahnhof, sa [[Moabit]], ay nagtatanghal ng malaking koleksiyon ng moderno at kontemporaryong sining. Ang pinalawak na [[Deutsches Historisches Museum|Museong Deutsches Historisches]] ay muling binuksan sa Zeughaus at nagtatanghal ng pangkalahatang kasaysayan ng Alemanya na sumasaklaw sa mahigit isang milenyo. Ang Arkibong Bauhaus ay isang museo ng disenyo noong ika-20 dantaon mula sa bantog na paaralang [[Bauhaus]]. Ang Museong Berggruen ay naglalaman ng koleksiyon ng bantog na kolektor noong ika-20 dantaon na si Heinz Berggruen, at nagtatampok ng malawak na koleksiyon ng mga obra nina [[Picasso]], [[Matisse]], [[Cézanne]], at [[Giacometti]], bukod sa iba pa.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|title=Dealer Will Enrich Art of the Berlin He Fled|last=Vogel|first=Carol|date=21 Disyembre 2000|work=The New York Times|access-date=28 Disyembre 2018|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=21 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321180644/https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|url-status=live}}</ref> Ang Kupferstichkabinett Berlin (Museo ng mga Estampa at Guhit) ay bahagi ng Staatlichen Museen zu Berlin (Mga Museo ng Estado ng Berlin) at ng Kulturforum sa Potsdamer Platz sa distrito ng Tiergarten ng distrito ng Mitte sa Berlin. Ito ang pinakamalaking museo ng grapikong sining sa Alemanya at isa rin sa apat na pinakamahahalagang koleksiyon ng ganitong uri sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Kupferstichkabinett |url=https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |website=Staatliche Museen zu Berlin |access-date=4 Agosto 2022 |archive-date=24 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124201004/https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |url-status=live |language=de}}</ref> Kabilang sa koleksiyon ang disenyo ni Friedrich Gilly para sa bantayog kay [[Federico II ng Prusya]].<ref>{{Cite book |last=Tillack-Graf |first=Anne-Kathleen |title=Das Denkmal für Friedrich den Großen von Friedrich Gilly 1796 |year=2004 |location=Munich |language=de |publisher=GRIN Verlag |isbn=9783640966035}}</ref> [[File:Exterior of Fotografiska Berlin.jpg|alt=Exterior of Fotografiska Berlin|thumb|Panlabas na anyo ng Fotografiska Berlin sa Oranienburger Str.]] Nagho-''host'' ang Berlin ng ilang pangunahing institusyong nakatuon sa [[potograpiya]], na nagpapakita ng makasaysayan at makabagong ugnayan ng lungsod sa midyum na ito. Ang Museum für Fotografie, na bahagi ng Staatliche Museen zu Berlin at tahanan ng Pundasyong Helmut Newton, ay nagtatanghal ng mga makasaysayan at kontemporaryong akdang potograpiko kasama ang permanenteng eksibisyong ''Helmut Newton's Private Property''. Ang Fotografiska Berlin, na binuksan noong 2023 sa Kunsthaus Tacheles, ay nakatuon sa moderno at kontemporaryong potograpiya sa pamamagitan ng pagtatanghal ng mga lokal at pandaigdigang litratista kasama ang mga pampublikong programa. Ang C/O Berlin, na matatagpuan sa Amerika Haus malapit sa Zoologischer Garten, ay isang pangunahing lugar ng mga eksibisyon para sa potograpiya at biswal na midya, at kilala sa pagtatanghal ng mga itinatag na at umuusbong na litratista. Mahalaga rin ang papel ng potograpiya sa mas malalaking institusyon tulad ng Berlinische Galerie, na isinasama ang potograpiya sa pagtatanghal nito ng makabagong sining, at ng Kunstbibliothek Berlin, na naglalaman ng malawak na arkibong potograpiko. Ang iba pang mga lugar tulad ng Galeriya ng Larawan sa Friedrichshain ay nakadaragdag sa kulturang potograpiko ng lungsod na nakatuon sa dokumentasyon at mga usaping panlipunan. === Buhay-gabi at mga pagdiriwang === Ipinagdiriwang ang buhay-gabi o ''nightlife'' ng Berlin bilang isa sa mga pinakamagkakaiba at masigla sa uri nito.<ref>{{cite web|url=https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|title=Losing your mind in Berlin|first=Walter|last=Wasacz|website=Metro Times|date=11 Oktubre 2004|access-date=18 Nobyembre 2006|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910010712/https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|title=Berlin, Berlin, the city of sin. The city that never sleeps, or better yet, where you never have to sleep.|date=5 Enero 2017|publisher=Decoded Magazine|access-date=14 Pebrero 2022|archive-date=6 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|url-status=live|language=en}}</ref> Noong dekada 1970 at 1980, ang SO36 sa [[Kreuzberg]] ay naging sentro ng [[Punk rock|musikang punk]] at kultura. Naging tanyag ang ''SOUND'' at ang ''Dschungel''. Sa buong dekada 1990, ang mga taong nasa edad 20 mula sa iba't ibang panig ng mundo, partikular na mula sa [[Western Europe|Kanluranin]] at Gitnang Europa, ay ginawang pangunahing destinasyon ng buhay-gabi ang eksena ng mga klab sa Berlin. Pagkatapos ng pagbagsak ng Pader ng Berlin noong 1989, maraming makasaysayang gusali sa Mitte, ang dating sentro ng lungsod ng Silangang Berlin, ang ilegal na inokupa at muling itinayo ng mga batang iskuwater at naging masiglang lugar para sa mga pagtitipon ng ''underground'' (o palihim) at kontra-kultura.<ref>{{Cite web|title=Art of Now – Berlin's Nightlife – BBC Sounds|url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|access-date=6 Hulyo 2020|website=BBC|language=en-GB|archive-date=6 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706225511/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|url-status=live}}</ref> Maraming naytklab ang matatagpuan sa mga sentrong distrito, kabilang ang Tresor at Berghain. Ang KitKatClub at ilang iba pang lugar ay kilala sa kanilang mga partidong malaya sa mga seksuwal na paghihigpit. Hindi kailangang magsara ang mga klab sa takdang oras tuwing katapusan ng linggo, at maraming piging o ''party'' ang nagpapatuloy hanggang umaga o maging sa buong katapusan ng linggo, kabilang ang mga malapit sa [[Alexanderplatz]]. Naging tanyag na lugar ang ilang lugar para sa eksena ng ''neo-burlesque''. Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa kulturang [[Mga bakla|bakla]] at isa itong mahalagang pinagmulan ng kilusan para sa mga karapatan ng [[LGBT]]. Malayang nagpapatakbo ang mga bar at bulwagan ng sayawan para sa magkaparehong kasarian noong dekada 1880 pa, at nagsimula noong 1896 ang unang magasin na pangbakla na ''Der Eigene''. Pagsapit ng dekada 1920, nagkaroon ang mga bakla at [[lesbiyana]] ng hindi pa kailanman nasaksihang antas ng pagiging hayag sa lipunan.<ref>{{cite book|last=Krauss|first=Kenneth|title=The drama of fallen France: reading la comédie sans tickets |year=2004|publisher=State University of New York |location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-5953-9 |page=11|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |title=Berlin Story – The New Yorker |first=Alex |last=Ross |date=26 Enero 2015 |magazine=The New Yorker |access-date=6 Hunyo 2016 |archive-date=20 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420134154/https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |url-status=live |language=en}}</ref> Ngayon, bukod sa positibong kapaligiran sa mas malawak na eksena ng mga klab, mayroon muling napakaraming klab na ''[[queer]]'' at pagdiriwang ang lungsod. Kabilang sa pinakakilala at pinakamalaki ang Berlin Pride, ang ''Christopher Street Day'',<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007101504/https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-date=7 Oktubre 2006 |title=Berlin for Gays and Lesbians |date=7 Oktubre 2006 |access-date=7 Abril 2012|language=en}}</ref> ang ''Lesbian and Gay City Festival'' sa Berlin-Schöneberg, at ang ''Kreuzberg Pride''. Ang taunang Pandaigdigang Pista ng Pelikula sa Berlin (Berlinale), na may humigit-kumulang 500,000 dumalo, ay itinuturing na pinakamalaking pistang pelikula sa mundo batay sa bilang ng mga dumadalo mula sa publiko.<ref>{{cite web |url=https://www.europeanfilmacademy.org/ |title=European Film Academy |publisher=European Film Academy |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=25 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525004720/http://www.europeanfilmacademy.org/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.berlinale.de/ |title=Berlin Film Festival |publisher=Berlinale.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=17 Pebrero 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217150238/https://www.berlinale.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> Ang Karneval der Kulturen (''Karnabal ng mga Kultura''), isang parada sa lansangan na binubuo ng maraming pangkat etniko, ay ginaganap tuwing katapusan ng linggo ng [[Pentecost|Pentekostes]].<ref>{{cite web |url=https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |title=English Summary |publisher=Karneval-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419112335/https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Kilala rin ang Berlin sa pangkulturang pagdiriwang na Berliner Festspiele, na kinabibilangan ng jazz festival na JazzFest Berlin, at ng Young Euro Classic, ang pinakamalaking pandaigdigang pagdiriwang ng mga orkestrang pangkabataan sa mundo. Ginaganap sa lungsod ang ilang festival at kumperensiya tungkol sa teknolohiya at sining sa midya, kabilang ang Transmediale at Chaos Communication Congress. Ang taunang Pistang Berlin ay nakatuon sa [[indie rock]], elektronikong musika at synthpop at bahagi ng Pandaigdigang Linggo ng Musika sa Berlin.<ref>[https://www.berlinfestival.de/en.html Berlin Festival] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150314234453/https://www.berlinfestival.de/en.html |date=2015-03-14}} na websayt (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.berlin-music-week.de/en/ Berlin Music Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410203724/https://www.berlin-music-week.de/en/ |date=2014-04-10 }} na websayt (sa Ingles)</ref> Taun-taon, nagdaraos ang Berlin ng isa sa pinakamalalaking pagdiriwang ng [[Bagong Taon]] sa mundo, na dinadaluhan ng mahigit isang milyong tao. Ang sentro nito ay ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], kung saan nakasentro ang mga paputok sa pagsapit ng hatinggabi, subalit may iba't ibang pribadong palabas ng paputok sa buong lungsod. Karaniwang nagbabatian sa pamamagitan ng pagtaas ng baso.ang mga dumadalo sa mga piging sa Alemanya sa Bagong Taon gamit ang isang baso ng bula-bulang alak. <gallery widths="150" heights="150"> File:20150208 - Berlinale Palast and Red Carpet.JPG|Ang Berlinale ang pinakamalaking pandaigdigang pistang pelikula na dinadaluhan ng mga manonood. File:Festival of Lights 2012 - Französischer Dom.jpg|Ang Katedral ng Pransiya sa taunang Pista ng mga Ilaw File:Hanukkah, Brandenburg Gate (Berlin).jpg|Pagdiriwang ng [[Hanukkah]] sa Tarangkahang Brandeburgo </gallery> === Sining ng pagtatanghal === [[File:Rattle BPH-Rittershaus1-Wikipedia.jpg|thumb|right|Si Sir Simon Rattle na nagdidirehe sa tanyag na Pilarmonikong Berlin]] May 44 teatro at tanghalan ang Berlin.<ref name="berlin.de" /> Ang Teatrong Deutsches sa Mitte ay itinayo noong 1849–50 at halos tuluy-tuloy na nagpatakbo mula noon. Ang Volksbühne sa Rosa-Luxemburg-Platz ay itinayo noong 1913–14, bagaman itinatag ang kompanya noong 1890. Ang Kalipunang Berliner, na kilala sa pagtatanghal ng mga akda ni [[Bertolt Brecht]], ay itinatag noong 1949. Itinatag ang Schaubühne noong 1962 at lumipat sa gusali ng dating Universum Cinema sa Kurfürstendamm noong 1981. Sa kapasidad na 1,895 upuan at lawak ng entablado na {{convert|2854|m2|0|abbr=off|sp=us}}, ang Friedrichstadt-Palast sa Berlin Mitte ang pinakamalaking palasyo ng palabas sa Europa. Para sa malayang eksena ng sayaw at teatro sa Berlin, mahalaga ang mga lugar tulad ng Sophiensäle sa Mitte at ang tatlong gusali ng Hebbel am Ufer (HAU) sa Kreuzberg. Mapupuntahan din ng mga manonood na nagsasalita ng Ingles ang karamihan sa mga produksiyon doon. Nakabase rin doon ang ilan sa mga pangkat ng sayaw at teatro na nagtatrabaho sa pandaigdigang antas, tulad ng Gob Squad at Rimini Protokoll, pati na rin ang mga pista tulad ng pandaigdigang pista na Sayaw sa Agosto. May tatlong bahay-[[opera]] ang Berlin: ang Deutsche Oper, ang Berlin State Opera, at ang Komische Oper. Ang Berlin State Opera sa [[Unter den Linden]] ay binuksan noong 1742 at pinakamatanda sa tatlo. Si Daniel Barenboim ang direktor nitong pangmusika. Tradisyonal na nagdadalubhasa ang Komische Oper sa mga operetta at matatagpuan din sa Unter den Linden. Binuksan ang Deutsche Oper noong 1912 sa Charlottenburg. Ang pangunahing lugar ng lungsod para sa mga pagtatanghal ng musikal na teatro ay ang Theater am Potsdamer Platz at ang Theater des Westens (itinayo noong 1895). Mapapanood ang kontemporaryong sayaw sa ''Radialsystem V''. Nagdaraos ang Tempodrom ng mga konsiyerto at aliwang hango sa sirko. Naglalaman din ito ng isang spa na nag-aalok ng karanasang gumagamit ng maraming pandama. Ang Admiralspalast sa Mitte ay may masiglang programa ng iba't ibang pagtatanghal at mga kaganapang pangmusika. May pitong orkestra ng simponiya sa Berlin. Ang Orkestrang Pilarmonikong Berlin ay isa sa mga pangunahing orkestra sa mundo;<ref>{{cite news |author=Charlotte Higgins and Ben Aris in Berlin |date=29 Abril 2004 |title=Is Rattle's Berlin honeymoon over? |language=en |newspaper=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |url-status=live |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828013033/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |archive-date=28 Agosto 2013}}</ref> nakabase ito sa Berliner Philharmonie malapit sa Potsdamer Platz, sa isang kalyeng ipinangalan sa pinakamatagal nitong naging punong konduktor, si Herbert von Karajan.<ref>{{cite news |last=Wakin |first=Daniel J. |date=25 Setyembre 2005 |title=Music: Berlin |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |url-status=live |access-date=2024-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529193551/https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |archive-date=2015-05-29}}</ref> Si Simon Rattle ang punong konduktor nito mula 1999 hanggang 2018, at kasalukuyang hawak ni Kirill Petrenko ang posisyong iyon. Ang Konzerthausorchester Berlin ay itinatag noong 1952 bilang orkestra para sa Silangang Berlin. Si Christoph Eschenbach ang punong konduktor nito. Nagtatanghal ang Haus der Kulturen der Welt ng mga eksibisyon tungkol sa mga usaping interkultural at nagdaraos ng mga pagtatanghal ng musikang pangmundo at mga kumperensiya.<ref>{{cite web |author=D |url=https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |title=Haus der Kulturen der Welt |publisher=Hkw.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=3 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503225327/https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |url-status=live |language=de}}</ref> Kilala ang ''Kookaburra'' at ang ''Quatsch Comedy Club'' sa kanilang mga palabas na satira at komedya. Noong 2018, inilarawan ng ''[[The New York Times|New York Times]]'' ang Berlin bilang "maituturing na kabisera ng underground elektronikong musika sa mundo".<ref>{{Cite news |last=Wilder |first=Charly |date=21 Hunyo 2018 |title=In the Capital of Electronic Music, Women Rule the Scene |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |url-access=limited |access-date=7 Agosto 2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |archive-date=1 Enero 2022 |issn=0362-4331}}</ref> === Pagkain === {{multiple image | align = right | caption_align = center | footer_align = center | image1 = Döner Kebab.jpg | width1 = 226 | caption1 = [[Doner kebab|Döner kebab]] | image2 = Currywurst-1.jpg | width2 = 192 | caption2 = Isang plato ng [[Currywurst]] | footer = Naimbento sa Berlin, ang currywurst at makabagong döner ay mga sagisag ng kulturang popular at lutuin ng Germany. }} Malaki ang pagkakaiba-iba ng pagkain at mga handog na pagkain sa Berlin. Dalawampu't tatlong restawran sa Berlin ang ginawaran ng isa o higit pang [[Michelin Guide#Stars|bituin ng Michelin]] sa [[Michelin Guide|Gabay ng Michelin]] noong 2021, na naglagay sa lungsod sa nangungunang posisyon sa Alemanya ayon sa bilang ng mga restawrang may ganitong pagkilala.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |title=MICHELIN Guide, Germany, Berlin Restaurants |publisher=MICHELIN Guide |access-date=15 Nobyembre 2021 |archive-date=15 Nobyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115075322/https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |url-status=live |language=en}}</ref> Kilala ang Berlin sa mga pagkaing [[Panggugulayin|behetaryanismo]]<ref>{{cite web |url=https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |title=Good Taste Award Winner 2015: Berlin, The New Vegetarian Capital |date=5 Setyembre 2015 |publisher=SAVEUR |access-date=1 Marso 2016 |archive-date=17 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217063554/https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |url-status=live |language=en}}</ref> at [[Veganism|beganismo]],<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |title=Berlin: Vegan capital of the world? |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403195151/https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |url-status=live |language=en}}</ref> at tahanan ito ng isang makabago at masiglang eksena ng negosyong pagkain na nagtataguyod ng mga kosmopolitanong lasa, lokal at napapanatiling sangkap, pansamantalang pamilihan ng pagkaing lansangan, mga ''supper club'' o klab panghapunan, gayundin ng mga pagdiriwang ng pagkain tulad ng Isang Linggo ng Pagkain sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |title=Berlin's booming food scene |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403200216/https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|title=Conscious Food Consumption at Berlin's Restlos Glücklich|date=11 Setyembre 2016|publisher=Food Tank|access-date=4 Abril 2017|archive-date=4 Abril 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404043408/https://www.foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lokal na pagkain ang nagmula sa mga tradisyong pangkusina ng hilagang Alemanya at kinabibilangan ng mga malasa at nakakabusog na putahe na may [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[gansa]], [[isda]], [[gisantes]], [[legumbre]], [[pipino]], o [[patatas]]. Kabilang sa mga karaniwang [[pagkain]] sa Berlin ang mga tanyag na [[street food|pagkaing lansangan]] tulad ng ''[[Currywurst]]'' (na sumikat dahil sa mga manggagawa sa konstruksyon noong panahon ng muling pagtatayo ng lungsod pagkatapos ng digmaan), ''Buletten'' at ang [[donat]] na ''Berliner'', na kilala sa Berlin bilang {{lang|de|Pfannkuchen}} ({{IPA|de|ˈp͡fanˌkuːxn̩|lang|De-Pfannkuchen.ogg}}).<ref>[https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303102248/https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm |date=2014-03-03 }} German Foods (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|newspaper=The Independent|first=Tony|last=Paterson|date=15 Agosto 2009|access-date=24 Agosto 2017|archive-date=22 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322143121/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Malawak ang mga [[Panaderya|panaderyang]] Aleman na nag-aalok ng iba't ibang [[tinapay]] at [[pastelerya]]. Matatagpuan sa [[KaDeWe]] ang isa sa pinakamalalaking pamilihan ng mga piling pagkain sa Europa, at ang ''Rausch'' ay isa sa pinakamalalaking tindahan ng [[tsokolate]] sa mundo.<ref>{{Cite news|url=https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|title=Chocolate Heaven at Fassbender & Rausch|publisher=Luxe Adventure Traveler|date=2013|access-date=1 Marso 2016|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092139/https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rausch.de/en/tradition|title=History from 1918 to today|publisher=Rausch Chocolate House|access-date=26 Hulyo 2023|archive-date=26 Hulyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726072355/https://www.rausch.de/en/tradition|url-status=live|language=en}}</ref> Tahanan din ang Berlin ng isang sari-saring eksena ng gastronomiya na sumasalamin sa kasaysayan ng mga [[imigrante]] sa lungsod. Dinala ng mga imigranteng [[Turko]] at [[Mga Arabe|Arabe]] ang kanilang mga tradisyong pangkusina sa lungsod, kabilang ang ''lahmacun'' at ''falafel'', na naging karaniwang pagkaing mabilisang ihain. Ang makabagong bersiyon ng [[pangmadaliang pagkain]] na [[sandwits]] na [[doner kebab]], na nabuo sa Berlin noong [[dekada 1970]], ay naging paboritong pagkain sa Alemanya at sa iba pang bahagi ng mundo. === Libangan === Ang Zoologischer Garten Berlin, ang mas matanda sa dalawang [[zoo]] sa lungsod, ay itinatag noong 1844. Ito ang pinakadinadalaw na zoo sa Europa at nagtatampok ng pinakamaraming uri ng hayop sa mundo.<ref>{{cite web |url=https://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007155448/http://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |url-status=dead|archive-date=7 Oktubre 2006|title=Hauptstadt-Zoo beliebtester Tierpark|website=Rundfunk Berlin-Brandenburg|access-date=17 Agosto 2008|language=de}}</ref> Dito dating nanirahan ang tanyag na Knut, isang [[polar bear|osong pampolo]] na ipinanganak sa pagkabihag.<ref>{{Cite news|first=Tristana|last=Moore|title=Baby bear becomes media star|date=23 Marso 2007|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6486993.stm|work=BBC News|access-date=17 Agosto 2008|archive-date=1 Abril 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070401034258/https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6486993.stm|url-status=live|language=en}}</ref> Ang isa pang zoo ng lungsod, ang Tierpark Friedrichsfelde, ay itinatag noong 1955. Ang Botanischer Garten ng Berlin ay kinabibilangan ng Museong Botaniko ng Berlin. Sa lawak na {{convert|43|ha|acre}} at may humigit-kumulang 22,000 iba't ibang uri ng halaman, isa ito sa pinakamalaki at pinakamasasaklaw na koleksiyon ng buhay-halaman sa mundo. Kabilang sa iba pang hardin sa lungsod ang Britzer Garten at ang Gärten der Welt (Mga Hardin ng Mundo) sa Marzahn.<ref>{{cite web |url=https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |title=Grün Berlin |language=de |trans-title=Green Berlin |publisher=Die Grün Berlin GmbH |access-date=27 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522183154/https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |archive-date=22 Mayo 2011 |url-status=dead}}</ref> Ang parke ng Tiergarten sa Mitte, na may disenyo ng tanawin ni Peter Joseph Lenné, ay isa sa pinakamalaki at pinakapopular na parke sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |title=Peter Joseph Lenné, Senate Department of Urban Development |publisher=Stadtentwicklung.berlin.de |date=30 Setyembre 2011 |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421101545/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |archive-date=21 Abril 2013 |url-status=dead}}</ref> Sa Kreuzberg, nag-aalok ang Viktoriapark ng tanawin ng katimugang bahagi ng panloob na Berlin. Ang Parkeng Treptower, sa tabi ng Spree sa Treptow, ay nagtatampok ng isang malaking Bantayog ng Digmaang Sobyet. Ang Volkspark sa [[Friedrichshain]], na binuksan noong 1848, ay ang pinakamatandang parke sa lungsod at nagtatampok ng mga bantayog, sinehang panlabas tuwing tag-araw, at ilang pasilidad para sa [[palakasan]].<ref>{{cite web|author1=Paul Sullivan|title=Volkspark Friedrichshain|url=https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|website=Slow Travel Berlin|access-date=30 Agosto 2014|date=30 Hulyo 2010|archive-date=3 Setyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903203937/https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|url-status=live|language=en}}</ref> Ang Tempelhofer Feld, ang dating lugar ng paliparan ng lungsod, ay pinakamalaking bukas na espasyo sa loob ng isang lungsod sa mundo.<ref>{{cite news |last=Stephan |first=Felix |url=https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |title=Entfaltung auf dem Rollfeld |location=Berlin (Germany) |newspaper=zeit.de |date=10 Disyembre 2012 |access-date=8 Pebrero 2018 |archive-date=21 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021183842/https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |url-status=live |language=de}}</ref> Ang [[Potsdam]] ay nasa timog-kanlurang gilid ng Berlin. Ang lungsod ay naging tirahan ng mga hari ng [[Prussia|Prusya]] at ng Kaiser ng Alemanya hanggang 1918. Ang lugar sa paligid ng Potsdam, partikular ang [[Sanssouci]], ay kilala sa magkakaugnay na mga lawa at mga pook na pangkultura. Ang Mga Palasyo at Parke ng Potsdam at Berlin ang pinakamalaking [[World Heritage Site|Pook na Pamanang Pandaigdig]] sa Alemanya.<ref name="UNESCO-2"/> Kilala rin ang Berlin sa maraming [[kapihan]], musikero sa lansangan, mga bar sa tabing-dagat sa kahabaan ng Ilog Spree, mga pamilihang ukay-ukay, mga ''boutique'' (o maliit na tindahan), at mga tindahang ''pop-up'' na nagbibigay ng mga pagkakataon para sa [[Libangan (gawain)|libangan]] at [[paglilibang]].<ref>{{cite news |last=Lee |first=Denny |url=https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |title=36 Hours in Berlin |location=Berlin (Germany) |publisher=Travel.nytimes.com |date=10 Disyembre 2006 |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624141002/https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |archive-date=24 Hunyo 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> <gallery widths="150" heights="150"> File:Berlin Elefantentor 09-2017 b.jpg|Ang Tarangkahang Elepante sa [[Zoo ng Berlin]] File:Siegessäule10 b.jpg|Ang [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin]] sa Tiergarten File:Berlin Tiergarten4.jpg|Sa loob ng Tiergarten (parke) File:Botanischer Garten Gärtnerwohnhaus I.jpg|Sa loob ng Harding Botaniko ng Berlin </gallery> == Palakasan == [[Talaksan:Berliner_Olympiastadion_night_2.jpg|thumb|Sa Olympiastadion dinaos ang Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1936, ang Katupasan ng Kopang Pandaigdig ng FIFA ng 2006, at ang Katapusan ng UEFA Euro ng 2024.]] [[Talaksan:Berlin_marathon.jpg|thumb|Ang Maratong Berlin ay ang kasalukuyang ikalawang rekord pandaigdig na kurso (ang rekord pandaigdig na kurso ay {{As of|2024|August|lc=y}} Maratong Chicago).]] [[Talaksan:Berlin_Mercedes-Benz-Arena.jpg|thumb|Arenang Uber (dating O2 World Berlin, kalaunan ay Arenang Mercedes-Benz)]] Naging tanyag ang Berlin bilang punong-abala sa mga pangunahing pandaigdigang paligsahan sa palakasan.<ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|title=Melbourne retains ultimate sports city title|website=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|date=1 Abril 2008|access-date=1 Hulyo 2008|archive-date=13 Enero 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113164852/https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|url-status=dead}}</ref> Nag-host ang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init]] ng 1936 at naging punong-abala sa [[FIFA World Cup|Kopang Pandaigdig]] ng [[FIFA]] ng 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |title=Italy conquer the world as Germany wins friends |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821050509/https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |archive-date=21 August 2008}}</ref> Idinaos sa Olympiastadion ang mga Kampeanatong Atletikong Pandaigdig (''World Athletics Championships'') noong 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin2009.org/ |title=12. IAAF Leichtathletik WM berlin 2009 |publisher=Berlin2009.org |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090720233014/https://www.berlin2009.org/ |archive-date=20 Hulyo 2009 |url-status=dead}}</ref> Dinaos sa lungsod ng paligsahan sa [[basketbol]] na Hulng Apa ng Euroleague noong 2009 at 2016,<ref>{{cite web|url=https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|title=Euroleague Final Four returns to Berlin in 2016|publisher=Euroleague|date=11 Mayo 2015|access-date=5 Nobyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019170810/https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|archive-date=19 Oktubre 2016|url-status=dead}}</ref> at naging isa sa mga punong-abala ng FIBA EuroBasket 2015. Noong 2015, naging lugar ang Berlin para sa Katupasan ng Liga ng mga Kampeon ng UEFA . Nag-''bid'' o nag-alok ang lungsod na mag-''host'' ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000|Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 2000]] subalit natalo sa [[Sydney]].<ref>{{Cite web |date=Hunyo 2009 |title=Berlin's Failed Bid to Host the 2000 Summer Olympic Games: Urban Development and the Improvement of Sports Facilities |url=https://www.researchgate.net/publication/46541517}}</ref> Nag-''host'' ang Berlin ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig sa Tag-init ng 2023. Ito ang unang pagkakataon na naging punong-abala ang Alemanya ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig.<ref>{{cite web|url=https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|title=Berlin, Germany selected to host the 2023 Special Olympics World Games|publisher=Special Olympics|access-date=21 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041349/https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|archive-date=21 Disyembre 2018|url-status=dead}}</ref> Ang taunang Maratong Berlin{{snd}}isang kurso na may pinakamaraming takbong kabilang sa nangungunang 10 rekord pandaigdig{{snd}}at ang ISTAF ay mga matagal nang itinatag na paligsahan sa [[Atletiks|atletiko]] sa lungsod.<ref>{{cite web |url=https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |title=Berlin Marathon |publisher=Scc-events.com |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |archive-date=2 Abril 2012 |url-status=dead}}</ref> Ang Mellowpark sa Köpenick ay isa sa pinakamalalaking liwasang pang-iskayt e at BMX sa Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |title=Mellowpark Campus |publisher=urbancatalyst-studio.de |access-date=29 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904031925/https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |archive-date=4 Setyembre 2014}}</ref> Naging popular ang isang ''fan fest'' o pista ng mga tagahanga sa Tarangkahang Brandeburgo, na umaakit ng ilang daang libong manonood, tuwing may mga pandaigdigang paligsahan sa putbol gaya ng Europeong Kampeonatong UEFA.<ref>{{cite web|url=https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |title=500,000 spectators to watch the game together |publisher=Blogs.bettor.com |access-date=7 Abril 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322085540/https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |archive-date=22 Marso 2012}}</ref> Si Friedrich Ludwig Jahn, na madalas kilalaning "ama ng makabagong [[himnastika]]", ay nakaimbento ng pahalang na bar, mga magkahanay na bar, mga singsing, at kabayo sa paglundag noong mga 1811 sa Berlin.<ref>{{Cite book|title=Gymnastics|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1422217344}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|website=www.scholastic.com|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=19 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219051634/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 Marso 2016|website=Inside Sport|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=4 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204131519/https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|url-status=live}}</ref> Ang kilusang Turners ni Jahn, na unang isinagawa sa Volkspark Hasenheide, ang pinagmulan ng makabagong klab pang-isport.<ref>{{cite web | url=https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | title=Ältester Sportverein der Welt wird 200 Jahre | access-date=20 Enero 2024 | archive-date=26 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240126003431/https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | url-status=live }}</ref> Noong 2013, humigit-kumulang 600,000 taga-Berlin ang nakarehistro sa isa sa mahigit 2,300 klab pampalakasan at pisikal na [[kalusugan]].<ref>{{cite web |url=https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |title=Der Landessportbund Berlin – Mitglieder |publisher=LSB |access-date=3 Setyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004065645/https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |archive-date=4 Oktubre 2014 |url-status=dead}}</ref> Pinangangasiwaan ng lungsod ng Berlin ang mahigit 60 pampublikong panloob at panlabas na palanguyan.<ref>{{cite web |url=https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |title=Berlin's swimming pools and bathing spots |publisher=New in the City |access-date=12 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216213503/https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |archive-date=16 Pebrero 2016 |url-status=dead}}</ref> Ang Berlin ang pinakamalaking sentro ng pagsasanay para sa Olimpiko sa Alemanya, kung saan nakabase ang humigit-kumulang 500 nangungunang atleta (15% ng lahat ng nangungunang atleta sa Germany). Lumahok sa 2012 mga Palarong Olimpiko ang 47 piling atleta. Nakamit ng mga taga-Berlin ang 7 gintong, 12 pilak, at 3 tansong medalya.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |title=Sports Metropolis |publisher=Be Berlin |access-date=12 Pebrero 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042009/https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |archive-date=16 Pebrero 2016}}</ref> Nakabase sa Berlin ang ilang propesyonal na klab na kumakatawan sa pinakamahahalagang pampangkat na palakasan na pinapanood sa Alemanya. Ang pinakamatanda at pinakapopular na koponang nasa unang dibisyon na nakabase sa Berlin ay ang klab pamputbol na Hertha BSC.<ref name="Herthabsc.de-2011">{{cite web |url=https://www.herthabsc.de/ |title=Hertha BSC |publisher=Herthabsc.de |date=27 Disyembre 2011 |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=23 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223123453/https://www.herthabsc.de/ |url-status=dead }}</ref> Kinatawan ng koponan ang Berlin bilang kasaping nagtatag ng Bundesliga noong 1963. Kabilang sa iba pang propesyonal na klab sa pampangkat na palakasan ang: {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Klab ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Palakasan ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | Itinatag ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Liga ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Lugar ng Paglalaro |- |1. FC Union Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fc-union-berlin.de/ |title=Union Berlin |publisher=Fc-union-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=7 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207225546/https://www.fc-union-berlin.de/ |url-status=live }}</ref> |[[Association football|Putbol]] |1966 |Bundesliga |Stadion An der Alten Försterei |- |Hertha BSC<ref name="Herthabsc.de-2011" /> |[[Association football|Putbol]] |1892 |2. Bundesliga |Olympiastadion |- |ALBA Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.albaberlin.de/ |title=ALBA Berlin |publisher=Albaberlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=10 May 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000510094130/https://www.albaberlin.de/ |url-status=live }}</ref> |Basketbol |1991 |BBL |Uber Arena |- |Berlin Thunder<ref>{{cite web |url=https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |title=Berlin Thunder |publisher=europeanleague.football |access-date=26 May 2021 |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521130817/https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |url-status=live }}</ref> |[[American football|Amerikanong putbol]] |2021 |ELF |Friedrich-Ludwig-Jahn-Sportpark |- |Eisbären Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.eisbaeren.de |title=Eisbären Berlin |publisher=Eisbaeren.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=4 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404224600/https://www.eisbaeren.de/ |url-status=live }}</ref> |Haking yelo |1954 |DEL |Uber Arena |- |Füchse Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fuechse-berlin.de/ |title=Füchse Berlin |publisher=Fuechse-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192051/https://www.fuechse-berlin.de/ |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead}}</ref> |Handbol |1891 |HBL |Max-Schmeling-Halle |- |Berlin Recycling Volleys |[[Balibol (palakasan)|Balibol]] |1991 |Bundesliga |Max-Schmeling-Halle |- |Berliner Hockey Club |Lacrosse |2005 |Bundesliga |Ernst-Reuter-Feld |- |Berliner RC<ref>{{cite web |url=https://berliner-rugby-club.de|title=Berliner RC|publisher=Berliner.de |access-date=1 January 2026}}</ref> |Unyong Rugbi |1926 |Rugby-Bundesliga |Sportanlage Jungfernheide |- |RK 03 Berlin |Unyong Rugbi |1967 |Rugby-Bundesliga |Stadion Buschallee |- |FC Liria Berlin<ref>{{cite web |url= https://fcliria.berlin|title=Liria Berlin|publisher=Fciliria.berlin |access-date=1 January 2026}}</ref> |Futsal |1985 |Futsal Bundesliga |Bezirkssporthalle Neukölln - Werner-Seelenbinder-Sportpark |} == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] da478uxr5viyei1g4j7y60hbvk8bwao 2227102 2227101 2026-09-21T03:23:27Z Jojit fb 38 /* Palakasan */ 2227102 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de">{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |title=Die kleine Berlin Statistik |website=berlin.de |access-date=26 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014|language=de}}</ref> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO-2">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/532|title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin|website=[[UNESCO]]|access-date=19 Agosto 2008|archive-date=8 Agosto 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532|url-status=live|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> === Mga galeriya at museo === [[File:Nofretete Neues Museum.jpg|thumb|upright|Thutmose, ''Busto ni Nefertiti'', Museong Ehipsyo ng Berlin]] Mula noong 2011, may 138 museo at mahigit 400 galeriya ng sining ang Berlin.<ref name="berlin.de"/><ref>{{cite web|url=https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |title=Sprung in die Wolken |website=Zitty |date=2 Hulyo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |archive-date=2 Abril 2012}}</ref> Ang kalipunan sa [[Pulo ng mga Museo|Pulong Museo]] ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO at matatagpuan sa hilagang bahagi ng Pulo ng Spree sa pagitan ng [[Spree]] at Kupfergraben.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/896|title=World Heritage Site Museumsinsel|publisher=[[UNESCO]]|access-date=6 Mayo 2021|archive-date=6 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896|url-status=live|language=en}}</ref> Noon pa mang 1841, itinalaga na ito sa pamamagitan ng isang kautusang maharlika bilang isang "distritong nakalaan para sa sining at mga antigong bagay". Kasunod nito, itinayo ang [[Altes Museum|Museong Altes]] sa [[Lustgarten]]. Itinayo rin dito ang Museong Neues, na nagpapakita ng busto ni Reyna [[Nefertiti]],<ref>{{cite web|url=https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|title=Egypt battling for more relics after Louvre success|publisher=Expatica|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709211530/https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|archive-date=9 Hulyo 2019|url-status=dead|access-date=9 Hulyo 2019|language=en}}</ref> [[Alte Nationalgalerie]], [[Pergamon Museum|Museong Pergamon]], at [[Bode Museum|Museong Bode]]. Bukod sa Pulong Museo, marami pang museo sa lungsod. Nakatuon ang Gemäldegalerie (Galeriya ng mga Pintura) sa mga pinta ng mga "matandang maestro" mula ika-13 hanggang ika-18 dantaon, samantalang dalubhasa ang Neue Nationalgalerie (Bagong Pambansang Galeriya, na itinayo ni Ludwig Mies van der Rohe) sa pagpipinta ng Europa noong ika-20 siglo. Ang Hamburger Bahnhof, sa [[Moabit]], ay nagtatanghal ng malaking koleksiyon ng moderno at kontemporaryong sining. Ang pinalawak na [[Deutsches Historisches Museum|Museong Deutsches Historisches]] ay muling binuksan sa Zeughaus at nagtatanghal ng pangkalahatang kasaysayan ng Alemanya na sumasaklaw sa mahigit isang milenyo. Ang Arkibong Bauhaus ay isang museo ng disenyo noong ika-20 dantaon mula sa bantog na paaralang [[Bauhaus]]. Ang Museong Berggruen ay naglalaman ng koleksiyon ng bantog na kolektor noong ika-20 dantaon na si Heinz Berggruen, at nagtatampok ng malawak na koleksiyon ng mga obra nina [[Picasso]], [[Matisse]], [[Cézanne]], at [[Giacometti]], bukod sa iba pa.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|title=Dealer Will Enrich Art of the Berlin He Fled|last=Vogel|first=Carol|date=21 Disyembre 2000|work=The New York Times|access-date=28 Disyembre 2018|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=21 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321180644/https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|url-status=live}}</ref> Ang Kupferstichkabinett Berlin (Museo ng mga Estampa at Guhit) ay bahagi ng Staatlichen Museen zu Berlin (Mga Museo ng Estado ng Berlin) at ng Kulturforum sa Potsdamer Platz sa distrito ng Tiergarten ng distrito ng Mitte sa Berlin. Ito ang pinakamalaking museo ng grapikong sining sa Alemanya at isa rin sa apat na pinakamahahalagang koleksiyon ng ganitong uri sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Kupferstichkabinett |url=https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |website=Staatliche Museen zu Berlin |access-date=4 Agosto 2022 |archive-date=24 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124201004/https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |url-status=live |language=de}}</ref> Kabilang sa koleksiyon ang disenyo ni Friedrich Gilly para sa bantayog kay [[Federico II ng Prusya]].<ref>{{Cite book |last=Tillack-Graf |first=Anne-Kathleen |title=Das Denkmal für Friedrich den Großen von Friedrich Gilly 1796 |year=2004 |location=Munich |language=de |publisher=GRIN Verlag |isbn=9783640966035}}</ref> [[File:Exterior of Fotografiska Berlin.jpg|alt=Exterior of Fotografiska Berlin|thumb|Panlabas na anyo ng Fotografiska Berlin sa Oranienburger Str.]] Nagho-''host'' ang Berlin ng ilang pangunahing institusyong nakatuon sa [[potograpiya]], na nagpapakita ng makasaysayan at makabagong ugnayan ng lungsod sa midyum na ito. Ang Museum für Fotografie, na bahagi ng Staatliche Museen zu Berlin at tahanan ng Pundasyong Helmut Newton, ay nagtatanghal ng mga makasaysayan at kontemporaryong akdang potograpiko kasama ang permanenteng eksibisyong ''Helmut Newton's Private Property''. Ang Fotografiska Berlin, na binuksan noong 2023 sa Kunsthaus Tacheles, ay nakatuon sa moderno at kontemporaryong potograpiya sa pamamagitan ng pagtatanghal ng mga lokal at pandaigdigang litratista kasama ang mga pampublikong programa. Ang C/O Berlin, na matatagpuan sa Amerika Haus malapit sa Zoologischer Garten, ay isang pangunahing lugar ng mga eksibisyon para sa potograpiya at biswal na midya, at kilala sa pagtatanghal ng mga itinatag na at umuusbong na litratista. Mahalaga rin ang papel ng potograpiya sa mas malalaking institusyon tulad ng Berlinische Galerie, na isinasama ang potograpiya sa pagtatanghal nito ng makabagong sining, at ng Kunstbibliothek Berlin, na naglalaman ng malawak na arkibong potograpiko. Ang iba pang mga lugar tulad ng Galeriya ng Larawan sa Friedrichshain ay nakadaragdag sa kulturang potograpiko ng lungsod na nakatuon sa dokumentasyon at mga usaping panlipunan. === Buhay-gabi at mga pagdiriwang === Ipinagdiriwang ang buhay-gabi o ''nightlife'' ng Berlin bilang isa sa mga pinakamagkakaiba at masigla sa uri nito.<ref>{{cite web|url=https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|title=Losing your mind in Berlin|first=Walter|last=Wasacz|website=Metro Times|date=11 Oktubre 2004|access-date=18 Nobyembre 2006|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910010712/https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|title=Berlin, Berlin, the city of sin. The city that never sleeps, or better yet, where you never have to sleep.|date=5 Enero 2017|publisher=Decoded Magazine|access-date=14 Pebrero 2022|archive-date=6 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|url-status=live|language=en}}</ref> Noong dekada 1970 at 1980, ang SO36 sa [[Kreuzberg]] ay naging sentro ng [[Punk rock|musikang punk]] at kultura. Naging tanyag ang ''SOUND'' at ang ''Dschungel''. Sa buong dekada 1990, ang mga taong nasa edad 20 mula sa iba't ibang panig ng mundo, partikular na mula sa [[Western Europe|Kanluranin]] at Gitnang Europa, ay ginawang pangunahing destinasyon ng buhay-gabi ang eksena ng mga klab sa Berlin. Pagkatapos ng pagbagsak ng Pader ng Berlin noong 1989, maraming makasaysayang gusali sa Mitte, ang dating sentro ng lungsod ng Silangang Berlin, ang ilegal na inokupa at muling itinayo ng mga batang iskuwater at naging masiglang lugar para sa mga pagtitipon ng ''underground'' (o palihim) at kontra-kultura.<ref>{{Cite web|title=Art of Now – Berlin's Nightlife – BBC Sounds|url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|access-date=6 Hulyo 2020|website=BBC|language=en-GB|archive-date=6 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706225511/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|url-status=live}}</ref> Maraming naytklab ang matatagpuan sa mga sentrong distrito, kabilang ang Tresor at Berghain. Ang KitKatClub at ilang iba pang lugar ay kilala sa kanilang mga partidong malaya sa mga seksuwal na paghihigpit. Hindi kailangang magsara ang mga klab sa takdang oras tuwing katapusan ng linggo, at maraming piging o ''party'' ang nagpapatuloy hanggang umaga o maging sa buong katapusan ng linggo, kabilang ang mga malapit sa [[Alexanderplatz]]. Naging tanyag na lugar ang ilang lugar para sa eksena ng ''neo-burlesque''. Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa kulturang [[Mga bakla|bakla]] at isa itong mahalagang pinagmulan ng kilusan para sa mga karapatan ng [[LGBT]]. Malayang nagpapatakbo ang mga bar at bulwagan ng sayawan para sa magkaparehong kasarian noong dekada 1880 pa, at nagsimula noong 1896 ang unang magasin na pangbakla na ''Der Eigene''. Pagsapit ng dekada 1920, nagkaroon ang mga bakla at [[lesbiyana]] ng hindi pa kailanman nasaksihang antas ng pagiging hayag sa lipunan.<ref>{{cite book|last=Krauss|first=Kenneth|title=The drama of fallen France: reading la comédie sans tickets |year=2004|publisher=State University of New York |location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-5953-9 |page=11|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |title=Berlin Story – The New Yorker |first=Alex |last=Ross |date=26 Enero 2015 |magazine=The New Yorker |access-date=6 Hunyo 2016 |archive-date=20 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420134154/https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |url-status=live |language=en}}</ref> Ngayon, bukod sa positibong kapaligiran sa mas malawak na eksena ng mga klab, mayroon muling napakaraming klab na ''[[queer]]'' at pagdiriwang ang lungsod. Kabilang sa pinakakilala at pinakamalaki ang Berlin Pride, ang ''Christopher Street Day'',<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007101504/https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-date=7 Oktubre 2006 |title=Berlin for Gays and Lesbians |date=7 Oktubre 2006 |access-date=7 Abril 2012|language=en}}</ref> ang ''Lesbian and Gay City Festival'' sa Berlin-Schöneberg, at ang ''Kreuzberg Pride''. Ang taunang Pandaigdigang Pista ng Pelikula sa Berlin (Berlinale), na may humigit-kumulang 500,000 dumalo, ay itinuturing na pinakamalaking pistang pelikula sa mundo batay sa bilang ng mga dumadalo mula sa publiko.<ref>{{cite web |url=https://www.europeanfilmacademy.org/ |title=European Film Academy |publisher=European Film Academy |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=25 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525004720/http://www.europeanfilmacademy.org/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.berlinale.de/ |title=Berlin Film Festival |publisher=Berlinale.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=17 Pebrero 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217150238/https://www.berlinale.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> Ang Karneval der Kulturen (''Karnabal ng mga Kultura''), isang parada sa lansangan na binubuo ng maraming pangkat etniko, ay ginaganap tuwing katapusan ng linggo ng [[Pentecost|Pentekostes]].<ref>{{cite web |url=https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |title=English Summary |publisher=Karneval-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419112335/https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Kilala rin ang Berlin sa pangkulturang pagdiriwang na Berliner Festspiele, na kinabibilangan ng jazz festival na JazzFest Berlin, at ng Young Euro Classic, ang pinakamalaking pandaigdigang pagdiriwang ng mga orkestrang pangkabataan sa mundo. Ginaganap sa lungsod ang ilang festival at kumperensiya tungkol sa teknolohiya at sining sa midya, kabilang ang Transmediale at Chaos Communication Congress. Ang taunang Pistang Berlin ay nakatuon sa [[indie rock]], elektronikong musika at synthpop at bahagi ng Pandaigdigang Linggo ng Musika sa Berlin.<ref>[https://www.berlinfestival.de/en.html Berlin Festival] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150314234453/https://www.berlinfestival.de/en.html |date=2015-03-14}} na websayt (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.berlin-music-week.de/en/ Berlin Music Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410203724/https://www.berlin-music-week.de/en/ |date=2014-04-10 }} na websayt (sa Ingles)</ref> Taun-taon, nagdaraos ang Berlin ng isa sa pinakamalalaking pagdiriwang ng [[Bagong Taon]] sa mundo, na dinadaluhan ng mahigit isang milyong tao. Ang sentro nito ay ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], kung saan nakasentro ang mga paputok sa pagsapit ng hatinggabi, subalit may iba't ibang pribadong palabas ng paputok sa buong lungsod. Karaniwang nagbabatian sa pamamagitan ng pagtaas ng baso.ang mga dumadalo sa mga piging sa Alemanya sa Bagong Taon gamit ang isang baso ng bula-bulang alak. <gallery widths="150" heights="150"> File:20150208 - Berlinale Palast and Red Carpet.JPG|Ang Berlinale ang pinakamalaking pandaigdigang pistang pelikula na dinadaluhan ng mga manonood. File:Festival of Lights 2012 - Französischer Dom.jpg|Ang Katedral ng Pransiya sa taunang Pista ng mga Ilaw File:Hanukkah, Brandenburg Gate (Berlin).jpg|Pagdiriwang ng [[Hanukkah]] sa Tarangkahang Brandeburgo </gallery> === Sining ng pagtatanghal === [[File:Rattle BPH-Rittershaus1-Wikipedia.jpg|thumb|right|Si Sir Simon Rattle na nagdidirehe sa tanyag na Pilarmonikong Berlin]] May 44 teatro at tanghalan ang Berlin.<ref name="berlin.de" /> Ang Teatrong Deutsches sa Mitte ay itinayo noong 1849–50 at halos tuluy-tuloy na nagpatakbo mula noon. Ang Volksbühne sa Rosa-Luxemburg-Platz ay itinayo noong 1913–14, bagaman itinatag ang kompanya noong 1890. Ang Kalipunang Berliner, na kilala sa pagtatanghal ng mga akda ni [[Bertolt Brecht]], ay itinatag noong 1949. Itinatag ang Schaubühne noong 1962 at lumipat sa gusali ng dating Universum Cinema sa Kurfürstendamm noong 1981. Sa kapasidad na 1,895 upuan at lawak ng entablado na {{convert|2854|m2|0|abbr=off|sp=us}}, ang Friedrichstadt-Palast sa Berlin Mitte ang pinakamalaking palasyo ng palabas sa Europa. Para sa malayang eksena ng sayaw at teatro sa Berlin, mahalaga ang mga lugar tulad ng Sophiensäle sa Mitte at ang tatlong gusali ng Hebbel am Ufer (HAU) sa Kreuzberg. Mapupuntahan din ng mga manonood na nagsasalita ng Ingles ang karamihan sa mga produksiyon doon. Nakabase rin doon ang ilan sa mga pangkat ng sayaw at teatro na nagtatrabaho sa pandaigdigang antas, tulad ng Gob Squad at Rimini Protokoll, pati na rin ang mga pista tulad ng pandaigdigang pista na Sayaw sa Agosto. May tatlong bahay-[[opera]] ang Berlin: ang Deutsche Oper, ang Berlin State Opera, at ang Komische Oper. Ang Berlin State Opera sa [[Unter den Linden]] ay binuksan noong 1742 at pinakamatanda sa tatlo. Si Daniel Barenboim ang direktor nitong pangmusika. Tradisyonal na nagdadalubhasa ang Komische Oper sa mga operetta at matatagpuan din sa Unter den Linden. Binuksan ang Deutsche Oper noong 1912 sa Charlottenburg. Ang pangunahing lugar ng lungsod para sa mga pagtatanghal ng musikal na teatro ay ang Theater am Potsdamer Platz at ang Theater des Westens (itinayo noong 1895). Mapapanood ang kontemporaryong sayaw sa ''Radialsystem V''. Nagdaraos ang Tempodrom ng mga konsiyerto at aliwang hango sa sirko. Naglalaman din ito ng isang spa na nag-aalok ng karanasang gumagamit ng maraming pandama. Ang Admiralspalast sa Mitte ay may masiglang programa ng iba't ibang pagtatanghal at mga kaganapang pangmusika. May pitong orkestra ng simponiya sa Berlin. Ang Orkestrang Pilarmonikong Berlin ay isa sa mga pangunahing orkestra sa mundo;<ref>{{cite news |author=Charlotte Higgins and Ben Aris in Berlin |date=29 Abril 2004 |title=Is Rattle's Berlin honeymoon over? |language=en |newspaper=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |url-status=live |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828013033/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |archive-date=28 Agosto 2013}}</ref> nakabase ito sa Berliner Philharmonie malapit sa Potsdamer Platz, sa isang kalyeng ipinangalan sa pinakamatagal nitong naging punong konduktor, si Herbert von Karajan.<ref>{{cite news |last=Wakin |first=Daniel J. |date=25 Setyembre 2005 |title=Music: Berlin |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |url-status=live |access-date=2024-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529193551/https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |archive-date=2015-05-29}}</ref> Si Simon Rattle ang punong konduktor nito mula 1999 hanggang 2018, at kasalukuyang hawak ni Kirill Petrenko ang posisyong iyon. Ang Konzerthausorchester Berlin ay itinatag noong 1952 bilang orkestra para sa Silangang Berlin. Si Christoph Eschenbach ang punong konduktor nito. Nagtatanghal ang Haus der Kulturen der Welt ng mga eksibisyon tungkol sa mga usaping interkultural at nagdaraos ng mga pagtatanghal ng musikang pangmundo at mga kumperensiya.<ref>{{cite web |author=D |url=https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |title=Haus der Kulturen der Welt |publisher=Hkw.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=3 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503225327/https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |url-status=live |language=de}}</ref> Kilala ang ''Kookaburra'' at ang ''Quatsch Comedy Club'' sa kanilang mga palabas na satira at komedya. Noong 2018, inilarawan ng ''[[The New York Times|New York Times]]'' ang Berlin bilang "maituturing na kabisera ng underground elektronikong musika sa mundo".<ref>{{Cite news |last=Wilder |first=Charly |date=21 Hunyo 2018 |title=In the Capital of Electronic Music, Women Rule the Scene |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |url-access=limited |access-date=7 Agosto 2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |archive-date=1 Enero 2022 |issn=0362-4331}}</ref> === Pagkain === {{multiple image | align = right | caption_align = center | footer_align = center | image1 = Döner Kebab.jpg | width1 = 226 | caption1 = [[Doner kebab|Döner kebab]] | image2 = Currywurst-1.jpg | width2 = 192 | caption2 = Isang plato ng [[Currywurst]] | footer = Naimbento sa Berlin, ang currywurst at makabagong döner ay mga sagisag ng kulturang popular at lutuin ng Germany. }} Malaki ang pagkakaiba-iba ng pagkain at mga handog na pagkain sa Berlin. Dalawampu't tatlong restawran sa Berlin ang ginawaran ng isa o higit pang [[Michelin Guide#Stars|bituin ng Michelin]] sa [[Michelin Guide|Gabay ng Michelin]] noong 2021, na naglagay sa lungsod sa nangungunang posisyon sa Alemanya ayon sa bilang ng mga restawrang may ganitong pagkilala.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |title=MICHELIN Guide, Germany, Berlin Restaurants |publisher=MICHELIN Guide |access-date=15 Nobyembre 2021 |archive-date=15 Nobyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115075322/https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |url-status=live |language=en}}</ref> Kilala ang Berlin sa mga pagkaing [[Panggugulayin|behetaryanismo]]<ref>{{cite web |url=https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |title=Good Taste Award Winner 2015: Berlin, The New Vegetarian Capital |date=5 Setyembre 2015 |publisher=SAVEUR |access-date=1 Marso 2016 |archive-date=17 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217063554/https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |url-status=live |language=en}}</ref> at [[Veganism|beganismo]],<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |title=Berlin: Vegan capital of the world? |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403195151/https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |url-status=live |language=en}}</ref> at tahanan ito ng isang makabago at masiglang eksena ng negosyong pagkain na nagtataguyod ng mga kosmopolitanong lasa, lokal at napapanatiling sangkap, pansamantalang pamilihan ng pagkaing lansangan, mga ''supper club'' o klab panghapunan, gayundin ng mga pagdiriwang ng pagkain tulad ng Isang Linggo ng Pagkain sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |title=Berlin's booming food scene |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403200216/https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|title=Conscious Food Consumption at Berlin's Restlos Glücklich|date=11 Setyembre 2016|publisher=Food Tank|access-date=4 Abril 2017|archive-date=4 Abril 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404043408/https://www.foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lokal na pagkain ang nagmula sa mga tradisyong pangkusina ng hilagang Alemanya at kinabibilangan ng mga malasa at nakakabusog na putahe na may [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[gansa]], [[isda]], [[gisantes]], [[legumbre]], [[pipino]], o [[patatas]]. Kabilang sa mga karaniwang [[pagkain]] sa Berlin ang mga tanyag na [[street food|pagkaing lansangan]] tulad ng ''[[Currywurst]]'' (na sumikat dahil sa mga manggagawa sa konstruksyon noong panahon ng muling pagtatayo ng lungsod pagkatapos ng digmaan), ''Buletten'' at ang [[donat]] na ''Berliner'', na kilala sa Berlin bilang {{lang|de|Pfannkuchen}} ({{IPA|de|ˈp͡fanˌkuːxn̩|lang|De-Pfannkuchen.ogg}}).<ref>[https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303102248/https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm |date=2014-03-03 }} German Foods (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|newspaper=The Independent|first=Tony|last=Paterson|date=15 Agosto 2009|access-date=24 Agosto 2017|archive-date=22 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322143121/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Malawak ang mga [[Panaderya|panaderyang]] Aleman na nag-aalok ng iba't ibang [[tinapay]] at [[pastelerya]]. Matatagpuan sa [[KaDeWe]] ang isa sa pinakamalalaking pamilihan ng mga piling pagkain sa Europa, at ang ''Rausch'' ay isa sa pinakamalalaking tindahan ng [[tsokolate]] sa mundo.<ref>{{Cite news|url=https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|title=Chocolate Heaven at Fassbender & Rausch|publisher=Luxe Adventure Traveler|date=2013|access-date=1 Marso 2016|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092139/https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rausch.de/en/tradition|title=History from 1918 to today|publisher=Rausch Chocolate House|access-date=26 Hulyo 2023|archive-date=26 Hulyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726072355/https://www.rausch.de/en/tradition|url-status=live|language=en}}</ref> Tahanan din ang Berlin ng isang sari-saring eksena ng gastronomiya na sumasalamin sa kasaysayan ng mga [[imigrante]] sa lungsod. Dinala ng mga imigranteng [[Turko]] at [[Mga Arabe|Arabe]] ang kanilang mga tradisyong pangkusina sa lungsod, kabilang ang ''lahmacun'' at ''falafel'', na naging karaniwang pagkaing mabilisang ihain. Ang makabagong bersiyon ng [[pangmadaliang pagkain]] na [[sandwits]] na [[doner kebab]], na nabuo sa Berlin noong [[dekada 1970]], ay naging paboritong pagkain sa Alemanya at sa iba pang bahagi ng mundo. === Libangan === Ang Zoologischer Garten Berlin, ang mas matanda sa dalawang [[zoo]] sa lungsod, ay itinatag noong 1844. Ito ang pinakadinadalaw na zoo sa Europa at nagtatampok ng pinakamaraming uri ng hayop sa mundo.<ref>{{cite web |url=https://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007155448/http://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |url-status=dead|archive-date=7 Oktubre 2006|title=Hauptstadt-Zoo beliebtester Tierpark|website=Rundfunk Berlin-Brandenburg|access-date=17 Agosto 2008|language=de}}</ref> Dito dating nanirahan ang tanyag na Knut, isang [[polar bear|osong pampolo]] na ipinanganak sa pagkabihag.<ref>{{Cite news|first=Tristana|last=Moore|title=Baby bear becomes media star|date=23 Marso 2007|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6486993.stm|work=BBC News|access-date=17 Agosto 2008|archive-date=1 Abril 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070401034258/https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6486993.stm|url-status=live|language=en}}</ref> Ang isa pang zoo ng lungsod, ang Tierpark Friedrichsfelde, ay itinatag noong 1955. Ang Botanischer Garten ng Berlin ay kinabibilangan ng Museong Botaniko ng Berlin. Sa lawak na {{convert|43|ha|acre}} at may humigit-kumulang 22,000 iba't ibang uri ng halaman, isa ito sa pinakamalaki at pinakamasasaklaw na koleksiyon ng buhay-halaman sa mundo. Kabilang sa iba pang hardin sa lungsod ang Britzer Garten at ang Gärten der Welt (Mga Hardin ng Mundo) sa Marzahn.<ref>{{cite web |url=https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |title=Grün Berlin |language=de |trans-title=Green Berlin |publisher=Die Grün Berlin GmbH |access-date=27 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522183154/https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |archive-date=22 Mayo 2011 |url-status=dead}}</ref> Ang parke ng Tiergarten sa Mitte, na may disenyo ng tanawin ni Peter Joseph Lenné, ay isa sa pinakamalaki at pinakapopular na parke sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |title=Peter Joseph Lenné, Senate Department of Urban Development |publisher=Stadtentwicklung.berlin.de |date=30 Setyembre 2011 |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421101545/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |archive-date=21 Abril 2013 |url-status=dead}}</ref> Sa Kreuzberg, nag-aalok ang Viktoriapark ng tanawin ng katimugang bahagi ng panloob na Berlin. Ang Parkeng Treptower, sa tabi ng Spree sa Treptow, ay nagtatampok ng isang malaking Bantayog ng Digmaang Sobyet. Ang Volkspark sa [[Friedrichshain]], na binuksan noong 1848, ay ang pinakamatandang parke sa lungsod at nagtatampok ng mga bantayog, sinehang panlabas tuwing tag-araw, at ilang pasilidad para sa [[palakasan]].<ref>{{cite web|author1=Paul Sullivan|title=Volkspark Friedrichshain|url=https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|website=Slow Travel Berlin|access-date=30 Agosto 2014|date=30 Hulyo 2010|archive-date=3 Setyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903203937/https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|url-status=live|language=en}}</ref> Ang Tempelhofer Feld, ang dating lugar ng paliparan ng lungsod, ay pinakamalaking bukas na espasyo sa loob ng isang lungsod sa mundo.<ref>{{cite news |last=Stephan |first=Felix |url=https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |title=Entfaltung auf dem Rollfeld |location=Berlin (Germany) |newspaper=zeit.de |date=10 Disyembre 2012 |access-date=8 Pebrero 2018 |archive-date=21 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021183842/https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |url-status=live |language=de}}</ref> Ang [[Potsdam]] ay nasa timog-kanlurang gilid ng Berlin. Ang lungsod ay naging tirahan ng mga hari ng [[Prussia|Prusya]] at ng Kaiser ng Alemanya hanggang 1918. Ang lugar sa paligid ng Potsdam, partikular ang [[Sanssouci]], ay kilala sa magkakaugnay na mga lawa at mga pook na pangkultura. Ang Mga Palasyo at Parke ng Potsdam at Berlin ang pinakamalaking [[World Heritage Site|Pook na Pamanang Pandaigdig]] sa Alemanya.<ref name="UNESCO-2"/> Kilala rin ang Berlin sa maraming [[kapihan]], musikero sa lansangan, mga bar sa tabing-dagat sa kahabaan ng Ilog Spree, mga pamilihang ukay-ukay, mga ''boutique'' (o maliit na tindahan), at mga tindahang ''pop-up'' na nagbibigay ng mga pagkakataon para sa [[Libangan (gawain)|libangan]] at [[paglilibang]].<ref>{{cite news |last=Lee |first=Denny |url=https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |title=36 Hours in Berlin |location=Berlin (Germany) |publisher=Travel.nytimes.com |date=10 Disyembre 2006 |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624141002/https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |archive-date=24 Hunyo 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> <gallery widths="150" heights="150"> File:Berlin Elefantentor 09-2017 b.jpg|Ang Tarangkahang Elepante sa [[Zoo ng Berlin]] File:Siegessäule10 b.jpg|Ang [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin]] sa Tiergarten File:Berlin Tiergarten4.jpg|Sa loob ng Tiergarten (parke) File:Botanischer Garten Gärtnerwohnhaus I.jpg|Sa loob ng Harding Botaniko ng Berlin </gallery> == Palakasan == [[Talaksan:Berliner_Olympiastadion_night_2.jpg|thumb|Sa Olympiastadion dinaos ang Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1936, ang Katupasan ng Kopang Pandaigdig ng FIFA ng 2006, at ang Katapusan ng UEFA Euro ng 2024.]] [[Talaksan:Berlin_marathon.jpg|thumb|Ang Maratong Berlin ay ang kasalukuyang ikalawang rekord pandaigdig na kurso (ang rekord pandaigdig na kurso ay {{As of|2024|August|lc=y}} Maratong Chicago).]] [[Talaksan:Berlin_Mercedes-Benz-Arena.jpg|thumb|Arenang Uber (dating O2 World Berlin, kalaunan ay Arenang Mercedes-Benz)]] Naging tanyag ang Berlin bilang punong-abala sa mga pangunahing pandaigdigang paligsahan sa palakasan.<ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|title=Melbourne retains ultimate sports city title|website=ABC News|date=1 Abril 2008|access-date=1 Hulyo 2008|archive-date=13 Enero 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113164852/https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|url-status=dead|language=en}}</ref> Nag-host ang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init]] ng 1936 at naging punong-abala sa [[FIFA World Cup|Kopang Pandaigdig]] ng [[FIFA]] ng 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |title=Italy conquer the world as Germany wins friends |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821050509/https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |archive-date=21 August 2008}}</ref> Idinaos sa Olympiastadion ang mga Kampeanatong Atletikong Pandaigdig (''World Athletics Championships'') noong 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin2009.org/ |title=12. IAAF Leichtathletik WM berlin 2009 |publisher=Berlin2009.org |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090720233014/https://www.berlin2009.org/ |archive-date=20 Hulyo 2009 |url-status=dead}}</ref> Dinaos sa lungsod ng paligsahan sa [[basketbol]] na Hulng Apa ng Euroleague noong 2009 at 2016,<ref>{{cite web|url=https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|title=Euroleague Final Four returns to Berlin in 2016|publisher=Euroleague|date=11 Mayo 2015|access-date=5 Nobyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019170810/https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|archive-date=19 Oktubre 2016|url-status=dead}}</ref> at naging isa sa mga punong-abala ng FIBA EuroBasket 2015. Noong 2015, naging lugar ang Berlin para sa Katupasan ng Liga ng mga Kampeon ng UEFA . Nag-''bid'' o nag-alok ang lungsod na mag-''host'' ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000|Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 2000]] subalit natalo sa [[Sydney]].<ref>{{Cite web |date=Hunyo 2009 |title=Berlin's Failed Bid to Host the 2000 Summer Olympic Games: Urban Development and the Improvement of Sports Facilities |url=https://www.researchgate.net/publication/46541517}}</ref> Nag-''host'' ang Berlin ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig sa Tag-init ng 2023. Ito ang unang pagkakataon na naging punong-abala ang Alemanya ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig.<ref>{{cite web|url=https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|title=Berlin, Germany selected to host the 2023 Special Olympics World Games|publisher=Special Olympics|access-date=21 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041349/https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|archive-date=21 Disyembre 2018|url-status=dead}}</ref> Ang taunang Maratong Berlin{{snd}}isang kurso na may pinakamaraming takbong kabilang sa nangungunang 10 rekord pandaigdig{{snd}}at ang ISTAF ay mga matagal nang itinatag na paligsahan sa [[Atletiks|atletiko]] sa lungsod.<ref>{{cite web |url=https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |title=Berlin Marathon |publisher=Scc-events.com |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |archive-date=2 Abril 2012 |url-status=dead}}</ref> Ang Mellowpark sa Köpenick ay isa sa pinakamalalaking liwasang pang-iskayt e at BMX sa Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |title=Mellowpark Campus |publisher=urbancatalyst-studio.de |access-date=29 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904031925/https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |archive-date=4 Setyembre 2014}}</ref> Naging popular ang isang ''fan fest'' o pista ng mga tagahanga sa Tarangkahang Brandeburgo, na umaakit ng ilang daang libong manonood, tuwing may mga pandaigdigang paligsahan sa putbol gaya ng Europeong Kampeonatong UEFA.<ref>{{cite web|url=https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |title=500,000 spectators to watch the game together |publisher=Blogs.bettor.com |access-date=7 Abril 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322085540/https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |archive-date=22 Marso 2012}}</ref> Si Friedrich Ludwig Jahn, na madalas kilalaning "ama ng makabagong [[himnastika]]", ay nakaimbento ng pahalang na bar, mga magkahanay na bar, mga singsing, at kabayo sa paglundag noong mga 1811 sa Berlin.<ref>{{Cite book|title=Gymnastics|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1422217344}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|website=www.scholastic.com|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=19 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219051634/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 Marso 2016|website=Inside Sport|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=4 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204131519/https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|url-status=live}}</ref> Ang kilusang Turners ni Jahn, na unang isinagawa sa Volkspark Hasenheide, ang pinagmulan ng makabagong klab pang-isport.<ref>{{cite web | url=https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | title=Ältester Sportverein der Welt wird 200 Jahre | access-date=20 Enero 2024 | archive-date=26 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240126003431/https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | url-status=live }}</ref> Noong 2013, humigit-kumulang 600,000 taga-Berlin ang nakarehistro sa isa sa mahigit 2,300 klab pampalakasan at pisikal na [[kalusugan]].<ref>{{cite web |url=https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |title=Der Landessportbund Berlin – Mitglieder |publisher=LSB |access-date=3 Setyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004065645/https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |archive-date=4 Oktubre 2014 |url-status=dead}}</ref> Pinangangasiwaan ng lungsod ng Berlin ang mahigit 60 pampublikong panloob at panlabas na palanguyan.<ref>{{cite web |url=https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |title=Berlin's swimming pools and bathing spots |publisher=New in the City |access-date=12 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216213503/https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |archive-date=16 Pebrero 2016 |url-status=dead}}</ref> Ang Berlin ang pinakamalaking sentro ng pagsasanay para sa Olimpiko sa Alemanya, kung saan nakabase ang humigit-kumulang 500 nangungunang atleta (15% ng lahat ng nangungunang atleta sa Germany). Lumahok sa 2012 mga Palarong Olimpiko ang 47 piling atleta. Nakamit ng mga taga-Berlin ang 7 gintong, 12 pilak, at 3 tansong medalya.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |title=Sports Metropolis |publisher=Be Berlin |access-date=12 Pebrero 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042009/https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |archive-date=16 Pebrero 2016}}</ref> Nakabase sa Berlin ang ilang propesyonal na klab na kumakatawan sa pinakamahahalagang pampangkat na palakasan na pinapanood sa Alemanya. Ang pinakamatanda at pinakapopular na koponang nasa unang dibisyon na nakabase sa Berlin ay ang klab pamputbol na Hertha BSC.<ref name="Herthabsc.de-2011">{{cite web |url=https://www.herthabsc.de/ |title=Hertha BSC |publisher=Herthabsc.de |date=27 Disyembre 2011 |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=23 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223123453/https://www.herthabsc.de/ |url-status=dead }}</ref> Kinatawan ng koponan ang Berlin bilang kasaping nagtatag ng Bundesliga noong 1963. Kabilang sa iba pang propesyonal na klab sa pampangkat na palakasan ang: {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Klab ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Palakasan ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | Itinatag ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Liga ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Lugar ng Paglalaro |- |1. FC Union Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fc-union-berlin.de/ |title=Union Berlin |publisher=Fc-union-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=7 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207225546/https://www.fc-union-berlin.de/ |url-status=live }}</ref> |[[Association football|Putbol]] |1966 |Bundesliga |Stadion An der Alten Försterei |- |Hertha BSC<ref name="Herthabsc.de-2011" /> |[[Association football|Putbol]] |1892 |2. Bundesliga |Olympiastadion |- |ALBA Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.albaberlin.de/ |title=ALBA Berlin |publisher=Albaberlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=10 May 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000510094130/https://www.albaberlin.de/ |url-status=live }}</ref> |Basketbol |1991 |BBL |Uber Arena |- |Berlin Thunder<ref>{{cite web |url=https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |title=Berlin Thunder |publisher=europeanleague.football |access-date=26 May 2021 |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521130817/https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |url-status=live }}</ref> |[[American football|Amerikanong putbol]] |2021 |ELF |Friedrich-Ludwig-Jahn-Sportpark |- |Eisbären Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.eisbaeren.de |title=Eisbären Berlin |publisher=Eisbaeren.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=4 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404224600/https://www.eisbaeren.de/ |url-status=live }}</ref> |Haking yelo |1954 |DEL |Uber Arena |- |Füchse Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fuechse-berlin.de/ |title=Füchse Berlin |publisher=Fuechse-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192051/https://www.fuechse-berlin.de/ |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead}}</ref> |Handbol |1891 |HBL |Max-Schmeling-Halle |- |Berlin Recycling Volleys |[[Balibol (palakasan)|Balibol]] |1991 |Bundesliga |Max-Schmeling-Halle |- |Berliner Hockey Club |Lacrosse |2005 |Bundesliga |Ernst-Reuter-Feld |- |Berliner RC<ref>{{cite web |url=https://berliner-rugby-club.de|title=Berliner RC|publisher=Berliner.de |access-date=1 January 2026}}</ref> |Unyong Rugbi |1926 |Rugby-Bundesliga |Sportanlage Jungfernheide |- |RK 03 Berlin |Unyong Rugbi |1967 |Rugby-Bundesliga |Stadion Buschallee |- |FC Liria Berlin<ref>{{cite web |url= https://fcliria.berlin|title=Liria Berlin|publisher=Fciliria.berlin |access-date=1 January 2026}}</ref> |Futsal |1985 |Futsal Bundesliga |Bezirkssporthalle Neukölln - Werner-Seelenbinder-Sportpark |} == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 5ne1lwdittrjfb7dolr7delh1sq7znc 2227103 2227102 2026-09-21T03:28:08Z Jojit fb 38 /* Palakasan */ 2227103 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de">{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |title=Die kleine Berlin Statistik |website=berlin.de |access-date=26 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014|language=de}}</ref> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO-2">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/532|title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin|website=[[UNESCO]]|access-date=19 Agosto 2008|archive-date=8 Agosto 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532|url-status=live|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> === Mga galeriya at museo === [[File:Nofretete Neues Museum.jpg|thumb|upright|Thutmose, ''Busto ni Nefertiti'', Museong Ehipsyo ng Berlin]] Mula noong 2011, may 138 museo at mahigit 400 galeriya ng sining ang Berlin.<ref name="berlin.de"/><ref>{{cite web|url=https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |title=Sprung in die Wolken |website=Zitty |date=2 Hulyo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |archive-date=2 Abril 2012}}</ref> Ang kalipunan sa [[Pulo ng mga Museo|Pulong Museo]] ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO at matatagpuan sa hilagang bahagi ng Pulo ng Spree sa pagitan ng [[Spree]] at Kupfergraben.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/896|title=World Heritage Site Museumsinsel|publisher=[[UNESCO]]|access-date=6 Mayo 2021|archive-date=6 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896|url-status=live|language=en}}</ref> Noon pa mang 1841, itinalaga na ito sa pamamagitan ng isang kautusang maharlika bilang isang "distritong nakalaan para sa sining at mga antigong bagay". Kasunod nito, itinayo ang [[Altes Museum|Museong Altes]] sa [[Lustgarten]]. Itinayo rin dito ang Museong Neues, na nagpapakita ng busto ni Reyna [[Nefertiti]],<ref>{{cite web|url=https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|title=Egypt battling for more relics after Louvre success|publisher=Expatica|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709211530/https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|archive-date=9 Hulyo 2019|url-status=dead|access-date=9 Hulyo 2019|language=en}}</ref> [[Alte Nationalgalerie]], [[Pergamon Museum|Museong Pergamon]], at [[Bode Museum|Museong Bode]]. Bukod sa Pulong Museo, marami pang museo sa lungsod. Nakatuon ang Gemäldegalerie (Galeriya ng mga Pintura) sa mga pinta ng mga "matandang maestro" mula ika-13 hanggang ika-18 dantaon, samantalang dalubhasa ang Neue Nationalgalerie (Bagong Pambansang Galeriya, na itinayo ni Ludwig Mies van der Rohe) sa pagpipinta ng Europa noong ika-20 siglo. Ang Hamburger Bahnhof, sa [[Moabit]], ay nagtatanghal ng malaking koleksiyon ng moderno at kontemporaryong sining. Ang pinalawak na [[Deutsches Historisches Museum|Museong Deutsches Historisches]] ay muling binuksan sa Zeughaus at nagtatanghal ng pangkalahatang kasaysayan ng Alemanya na sumasaklaw sa mahigit isang milenyo. Ang Arkibong Bauhaus ay isang museo ng disenyo noong ika-20 dantaon mula sa bantog na paaralang [[Bauhaus]]. Ang Museong Berggruen ay naglalaman ng koleksiyon ng bantog na kolektor noong ika-20 dantaon na si Heinz Berggruen, at nagtatampok ng malawak na koleksiyon ng mga obra nina [[Picasso]], [[Matisse]], [[Cézanne]], at [[Giacometti]], bukod sa iba pa.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|title=Dealer Will Enrich Art of the Berlin He Fled|last=Vogel|first=Carol|date=21 Disyembre 2000|work=The New York Times|access-date=28 Disyembre 2018|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=21 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321180644/https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|url-status=live}}</ref> Ang Kupferstichkabinett Berlin (Museo ng mga Estampa at Guhit) ay bahagi ng Staatlichen Museen zu Berlin (Mga Museo ng Estado ng Berlin) at ng Kulturforum sa Potsdamer Platz sa distrito ng Tiergarten ng distrito ng Mitte sa Berlin. Ito ang pinakamalaking museo ng grapikong sining sa Alemanya at isa rin sa apat na pinakamahahalagang koleksiyon ng ganitong uri sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Kupferstichkabinett |url=https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |website=Staatliche Museen zu Berlin |access-date=4 Agosto 2022 |archive-date=24 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124201004/https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |url-status=live |language=de}}</ref> Kabilang sa koleksiyon ang disenyo ni Friedrich Gilly para sa bantayog kay [[Federico II ng Prusya]].<ref>{{Cite book |last=Tillack-Graf |first=Anne-Kathleen |title=Das Denkmal für Friedrich den Großen von Friedrich Gilly 1796 |year=2004 |location=Munich |language=de |publisher=GRIN Verlag |isbn=9783640966035}}</ref> [[File:Exterior of Fotografiska Berlin.jpg|alt=Exterior of Fotografiska Berlin|thumb|Panlabas na anyo ng Fotografiska Berlin sa Oranienburger Str.]] Nagho-''host'' ang Berlin ng ilang pangunahing institusyong nakatuon sa [[potograpiya]], na nagpapakita ng makasaysayan at makabagong ugnayan ng lungsod sa midyum na ito. Ang Museum für Fotografie, na bahagi ng Staatliche Museen zu Berlin at tahanan ng Pundasyong Helmut Newton, ay nagtatanghal ng mga makasaysayan at kontemporaryong akdang potograpiko kasama ang permanenteng eksibisyong ''Helmut Newton's Private Property''. Ang Fotografiska Berlin, na binuksan noong 2023 sa Kunsthaus Tacheles, ay nakatuon sa moderno at kontemporaryong potograpiya sa pamamagitan ng pagtatanghal ng mga lokal at pandaigdigang litratista kasama ang mga pampublikong programa. Ang C/O Berlin, na matatagpuan sa Amerika Haus malapit sa Zoologischer Garten, ay isang pangunahing lugar ng mga eksibisyon para sa potograpiya at biswal na midya, at kilala sa pagtatanghal ng mga itinatag na at umuusbong na litratista. Mahalaga rin ang papel ng potograpiya sa mas malalaking institusyon tulad ng Berlinische Galerie, na isinasama ang potograpiya sa pagtatanghal nito ng makabagong sining, at ng Kunstbibliothek Berlin, na naglalaman ng malawak na arkibong potograpiko. Ang iba pang mga lugar tulad ng Galeriya ng Larawan sa Friedrichshain ay nakadaragdag sa kulturang potograpiko ng lungsod na nakatuon sa dokumentasyon at mga usaping panlipunan. === Buhay-gabi at mga pagdiriwang === Ipinagdiriwang ang buhay-gabi o ''nightlife'' ng Berlin bilang isa sa mga pinakamagkakaiba at masigla sa uri nito.<ref>{{cite web|url=https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|title=Losing your mind in Berlin|first=Walter|last=Wasacz|website=Metro Times|date=11 Oktubre 2004|access-date=18 Nobyembre 2006|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910010712/https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|title=Berlin, Berlin, the city of sin. The city that never sleeps, or better yet, where you never have to sleep.|date=5 Enero 2017|publisher=Decoded Magazine|access-date=14 Pebrero 2022|archive-date=6 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|url-status=live|language=en}}</ref> Noong dekada 1970 at 1980, ang SO36 sa [[Kreuzberg]] ay naging sentro ng [[Punk rock|musikang punk]] at kultura. Naging tanyag ang ''SOUND'' at ang ''Dschungel''. Sa buong dekada 1990, ang mga taong nasa edad 20 mula sa iba't ibang panig ng mundo, partikular na mula sa [[Western Europe|Kanluranin]] at Gitnang Europa, ay ginawang pangunahing destinasyon ng buhay-gabi ang eksena ng mga klab sa Berlin. Pagkatapos ng pagbagsak ng Pader ng Berlin noong 1989, maraming makasaysayang gusali sa Mitte, ang dating sentro ng lungsod ng Silangang Berlin, ang ilegal na inokupa at muling itinayo ng mga batang iskuwater at naging masiglang lugar para sa mga pagtitipon ng ''underground'' (o palihim) at kontra-kultura.<ref>{{Cite web|title=Art of Now – Berlin's Nightlife – BBC Sounds|url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|access-date=6 Hulyo 2020|website=BBC|language=en-GB|archive-date=6 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706225511/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|url-status=live}}</ref> Maraming naytklab ang matatagpuan sa mga sentrong distrito, kabilang ang Tresor at Berghain. Ang KitKatClub at ilang iba pang lugar ay kilala sa kanilang mga partidong malaya sa mga seksuwal na paghihigpit. Hindi kailangang magsara ang mga klab sa takdang oras tuwing katapusan ng linggo, at maraming piging o ''party'' ang nagpapatuloy hanggang umaga o maging sa buong katapusan ng linggo, kabilang ang mga malapit sa [[Alexanderplatz]]. Naging tanyag na lugar ang ilang lugar para sa eksena ng ''neo-burlesque''. Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa kulturang [[Mga bakla|bakla]] at isa itong mahalagang pinagmulan ng kilusan para sa mga karapatan ng [[LGBT]]. Malayang nagpapatakbo ang mga bar at bulwagan ng sayawan para sa magkaparehong kasarian noong dekada 1880 pa, at nagsimula noong 1896 ang unang magasin na pangbakla na ''Der Eigene''. Pagsapit ng dekada 1920, nagkaroon ang mga bakla at [[lesbiyana]] ng hindi pa kailanman nasaksihang antas ng pagiging hayag sa lipunan.<ref>{{cite book|last=Krauss|first=Kenneth|title=The drama of fallen France: reading la comédie sans tickets |year=2004|publisher=State University of New York |location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-5953-9 |page=11|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |title=Berlin Story – The New Yorker |first=Alex |last=Ross |date=26 Enero 2015 |magazine=The New Yorker |access-date=6 Hunyo 2016 |archive-date=20 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420134154/https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |url-status=live |language=en}}</ref> Ngayon, bukod sa positibong kapaligiran sa mas malawak na eksena ng mga klab, mayroon muling napakaraming klab na ''[[queer]]'' at pagdiriwang ang lungsod. Kabilang sa pinakakilala at pinakamalaki ang Berlin Pride, ang ''Christopher Street Day'',<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007101504/https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-date=7 Oktubre 2006 |title=Berlin for Gays and Lesbians |date=7 Oktubre 2006 |access-date=7 Abril 2012|language=en}}</ref> ang ''Lesbian and Gay City Festival'' sa Berlin-Schöneberg, at ang ''Kreuzberg Pride''. Ang taunang Pandaigdigang Pista ng Pelikula sa Berlin (Berlinale), na may humigit-kumulang 500,000 dumalo, ay itinuturing na pinakamalaking pistang pelikula sa mundo batay sa bilang ng mga dumadalo mula sa publiko.<ref>{{cite web |url=https://www.europeanfilmacademy.org/ |title=European Film Academy |publisher=European Film Academy |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=25 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525004720/http://www.europeanfilmacademy.org/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.berlinale.de/ |title=Berlin Film Festival |publisher=Berlinale.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=17 Pebrero 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217150238/https://www.berlinale.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> Ang Karneval der Kulturen (''Karnabal ng mga Kultura''), isang parada sa lansangan na binubuo ng maraming pangkat etniko, ay ginaganap tuwing katapusan ng linggo ng [[Pentecost|Pentekostes]].<ref>{{cite web |url=https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |title=English Summary |publisher=Karneval-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419112335/https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Kilala rin ang Berlin sa pangkulturang pagdiriwang na Berliner Festspiele, na kinabibilangan ng jazz festival na JazzFest Berlin, at ng Young Euro Classic, ang pinakamalaking pandaigdigang pagdiriwang ng mga orkestrang pangkabataan sa mundo. Ginaganap sa lungsod ang ilang festival at kumperensiya tungkol sa teknolohiya at sining sa midya, kabilang ang Transmediale at Chaos Communication Congress. Ang taunang Pistang Berlin ay nakatuon sa [[indie rock]], elektronikong musika at synthpop at bahagi ng Pandaigdigang Linggo ng Musika sa Berlin.<ref>[https://www.berlinfestival.de/en.html Berlin Festival] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150314234453/https://www.berlinfestival.de/en.html |date=2015-03-14}} na websayt (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.berlin-music-week.de/en/ Berlin Music Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410203724/https://www.berlin-music-week.de/en/ |date=2014-04-10 }} na websayt (sa Ingles)</ref> Taun-taon, nagdaraos ang Berlin ng isa sa pinakamalalaking pagdiriwang ng [[Bagong Taon]] sa mundo, na dinadaluhan ng mahigit isang milyong tao. Ang sentro nito ay ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], kung saan nakasentro ang mga paputok sa pagsapit ng hatinggabi, subalit may iba't ibang pribadong palabas ng paputok sa buong lungsod. Karaniwang nagbabatian sa pamamagitan ng pagtaas ng baso.ang mga dumadalo sa mga piging sa Alemanya sa Bagong Taon gamit ang isang baso ng bula-bulang alak. <gallery widths="150" heights="150"> File:20150208 - Berlinale Palast and Red Carpet.JPG|Ang Berlinale ang pinakamalaking pandaigdigang pistang pelikula na dinadaluhan ng mga manonood. File:Festival of Lights 2012 - Französischer Dom.jpg|Ang Katedral ng Pransiya sa taunang Pista ng mga Ilaw File:Hanukkah, Brandenburg Gate (Berlin).jpg|Pagdiriwang ng [[Hanukkah]] sa Tarangkahang Brandeburgo </gallery> === Sining ng pagtatanghal === [[File:Rattle BPH-Rittershaus1-Wikipedia.jpg|thumb|right|Si Sir Simon Rattle na nagdidirehe sa tanyag na Pilarmonikong Berlin]] May 44 teatro at tanghalan ang Berlin.<ref name="berlin.de" /> Ang Teatrong Deutsches sa Mitte ay itinayo noong 1849–50 at halos tuluy-tuloy na nagpatakbo mula noon. Ang Volksbühne sa Rosa-Luxemburg-Platz ay itinayo noong 1913–14, bagaman itinatag ang kompanya noong 1890. Ang Kalipunang Berliner, na kilala sa pagtatanghal ng mga akda ni [[Bertolt Brecht]], ay itinatag noong 1949. Itinatag ang Schaubühne noong 1962 at lumipat sa gusali ng dating Universum Cinema sa Kurfürstendamm noong 1981. Sa kapasidad na 1,895 upuan at lawak ng entablado na {{convert|2854|m2|0|abbr=off|sp=us}}, ang Friedrichstadt-Palast sa Berlin Mitte ang pinakamalaking palasyo ng palabas sa Europa. Para sa malayang eksena ng sayaw at teatro sa Berlin, mahalaga ang mga lugar tulad ng Sophiensäle sa Mitte at ang tatlong gusali ng Hebbel am Ufer (HAU) sa Kreuzberg. Mapupuntahan din ng mga manonood na nagsasalita ng Ingles ang karamihan sa mga produksiyon doon. Nakabase rin doon ang ilan sa mga pangkat ng sayaw at teatro na nagtatrabaho sa pandaigdigang antas, tulad ng Gob Squad at Rimini Protokoll, pati na rin ang mga pista tulad ng pandaigdigang pista na Sayaw sa Agosto. May tatlong bahay-[[opera]] ang Berlin: ang Deutsche Oper, ang Berlin State Opera, at ang Komische Oper. Ang Berlin State Opera sa [[Unter den Linden]] ay binuksan noong 1742 at pinakamatanda sa tatlo. Si Daniel Barenboim ang direktor nitong pangmusika. Tradisyonal na nagdadalubhasa ang Komische Oper sa mga operetta at matatagpuan din sa Unter den Linden. Binuksan ang Deutsche Oper noong 1912 sa Charlottenburg. Ang pangunahing lugar ng lungsod para sa mga pagtatanghal ng musikal na teatro ay ang Theater am Potsdamer Platz at ang Theater des Westens (itinayo noong 1895). Mapapanood ang kontemporaryong sayaw sa ''Radialsystem V''. Nagdaraos ang Tempodrom ng mga konsiyerto at aliwang hango sa sirko. Naglalaman din ito ng isang spa na nag-aalok ng karanasang gumagamit ng maraming pandama. Ang Admiralspalast sa Mitte ay may masiglang programa ng iba't ibang pagtatanghal at mga kaganapang pangmusika. May pitong orkestra ng simponiya sa Berlin. Ang Orkestrang Pilarmonikong Berlin ay isa sa mga pangunahing orkestra sa mundo;<ref>{{cite news |author=Charlotte Higgins and Ben Aris in Berlin |date=29 Abril 2004 |title=Is Rattle's Berlin honeymoon over? |language=en |newspaper=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |url-status=live |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828013033/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |archive-date=28 Agosto 2013}}</ref> nakabase ito sa Berliner Philharmonie malapit sa Potsdamer Platz, sa isang kalyeng ipinangalan sa pinakamatagal nitong naging punong konduktor, si Herbert von Karajan.<ref>{{cite news |last=Wakin |first=Daniel J. |date=25 Setyembre 2005 |title=Music: Berlin |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |url-status=live |access-date=2024-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529193551/https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |archive-date=2015-05-29}}</ref> Si Simon Rattle ang punong konduktor nito mula 1999 hanggang 2018, at kasalukuyang hawak ni Kirill Petrenko ang posisyong iyon. Ang Konzerthausorchester Berlin ay itinatag noong 1952 bilang orkestra para sa Silangang Berlin. Si Christoph Eschenbach ang punong konduktor nito. Nagtatanghal ang Haus der Kulturen der Welt ng mga eksibisyon tungkol sa mga usaping interkultural at nagdaraos ng mga pagtatanghal ng musikang pangmundo at mga kumperensiya.<ref>{{cite web |author=D |url=https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |title=Haus der Kulturen der Welt |publisher=Hkw.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=3 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503225327/https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |url-status=live |language=de}}</ref> Kilala ang ''Kookaburra'' at ang ''Quatsch Comedy Club'' sa kanilang mga palabas na satira at komedya. Noong 2018, inilarawan ng ''[[The New York Times|New York Times]]'' ang Berlin bilang "maituturing na kabisera ng underground elektronikong musika sa mundo".<ref>{{Cite news |last=Wilder |first=Charly |date=21 Hunyo 2018 |title=In the Capital of Electronic Music, Women Rule the Scene |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |url-access=limited |access-date=7 Agosto 2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |archive-date=1 Enero 2022 |issn=0362-4331}}</ref> === Pagkain === {{multiple image | align = right | caption_align = center | footer_align = center | image1 = Döner Kebab.jpg | width1 = 226 | caption1 = [[Doner kebab|Döner kebab]] | image2 = Currywurst-1.jpg | width2 = 192 | caption2 = Isang plato ng [[Currywurst]] | footer = Naimbento sa Berlin, ang currywurst at makabagong döner ay mga sagisag ng kulturang popular at lutuin ng Germany. }} Malaki ang pagkakaiba-iba ng pagkain at mga handog na pagkain sa Berlin. Dalawampu't tatlong restawran sa Berlin ang ginawaran ng isa o higit pang [[Michelin Guide#Stars|bituin ng Michelin]] sa [[Michelin Guide|Gabay ng Michelin]] noong 2021, na naglagay sa lungsod sa nangungunang posisyon sa Alemanya ayon sa bilang ng mga restawrang may ganitong pagkilala.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |title=MICHELIN Guide, Germany, Berlin Restaurants |publisher=MICHELIN Guide |access-date=15 Nobyembre 2021 |archive-date=15 Nobyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115075322/https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |url-status=live |language=en}}</ref> Kilala ang Berlin sa mga pagkaing [[Panggugulayin|behetaryanismo]]<ref>{{cite web |url=https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |title=Good Taste Award Winner 2015: Berlin, The New Vegetarian Capital |date=5 Setyembre 2015 |publisher=SAVEUR |access-date=1 Marso 2016 |archive-date=17 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217063554/https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |url-status=live |language=en}}</ref> at [[Veganism|beganismo]],<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |title=Berlin: Vegan capital of the world? |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403195151/https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |url-status=live |language=en}}</ref> at tahanan ito ng isang makabago at masiglang eksena ng negosyong pagkain na nagtataguyod ng mga kosmopolitanong lasa, lokal at napapanatiling sangkap, pansamantalang pamilihan ng pagkaing lansangan, mga ''supper club'' o klab panghapunan, gayundin ng mga pagdiriwang ng pagkain tulad ng Isang Linggo ng Pagkain sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |title=Berlin's booming food scene |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403200216/https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|title=Conscious Food Consumption at Berlin's Restlos Glücklich|date=11 Setyembre 2016|publisher=Food Tank|access-date=4 Abril 2017|archive-date=4 Abril 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404043408/https://www.foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lokal na pagkain ang nagmula sa mga tradisyong pangkusina ng hilagang Alemanya at kinabibilangan ng mga malasa at nakakabusog na putahe na may [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[gansa]], [[isda]], [[gisantes]], [[legumbre]], [[pipino]], o [[patatas]]. Kabilang sa mga karaniwang [[pagkain]] sa Berlin ang mga tanyag na [[street food|pagkaing lansangan]] tulad ng ''[[Currywurst]]'' (na sumikat dahil sa mga manggagawa sa konstruksyon noong panahon ng muling pagtatayo ng lungsod pagkatapos ng digmaan), ''Buletten'' at ang [[donat]] na ''Berliner'', na kilala sa Berlin bilang {{lang|de|Pfannkuchen}} ({{IPA|de|ˈp͡fanˌkuːxn̩|lang|De-Pfannkuchen.ogg}}).<ref>[https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303102248/https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm |date=2014-03-03 }} German Foods (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|newspaper=The Independent|first=Tony|last=Paterson|date=15 Agosto 2009|access-date=24 Agosto 2017|archive-date=22 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322143121/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Malawak ang mga [[Panaderya|panaderyang]] Aleman na nag-aalok ng iba't ibang [[tinapay]] at [[pastelerya]]. Matatagpuan sa [[KaDeWe]] ang isa sa pinakamalalaking pamilihan ng mga piling pagkain sa Europa, at ang ''Rausch'' ay isa sa pinakamalalaking tindahan ng [[tsokolate]] sa mundo.<ref>{{Cite news|url=https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|title=Chocolate Heaven at Fassbender & Rausch|publisher=Luxe Adventure Traveler|date=2013|access-date=1 Marso 2016|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092139/https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rausch.de/en/tradition|title=History from 1918 to today|publisher=Rausch Chocolate House|access-date=26 Hulyo 2023|archive-date=26 Hulyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726072355/https://www.rausch.de/en/tradition|url-status=live|language=en}}</ref> Tahanan din ang Berlin ng isang sari-saring eksena ng gastronomiya na sumasalamin sa kasaysayan ng mga [[imigrante]] sa lungsod. Dinala ng mga imigranteng [[Turko]] at [[Mga Arabe|Arabe]] ang kanilang mga tradisyong pangkusina sa lungsod, kabilang ang ''lahmacun'' at ''falafel'', na naging karaniwang pagkaing mabilisang ihain. Ang makabagong bersiyon ng [[pangmadaliang pagkain]] na [[sandwits]] na [[doner kebab]], na nabuo sa Berlin noong [[dekada 1970]], ay naging paboritong pagkain sa Alemanya at sa iba pang bahagi ng mundo. === Libangan === Ang Zoologischer Garten Berlin, ang mas matanda sa dalawang [[zoo]] sa lungsod, ay itinatag noong 1844. Ito ang pinakadinadalaw na zoo sa Europa at nagtatampok ng pinakamaraming uri ng hayop sa mundo.<ref>{{cite web |url=https://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007155448/http://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |url-status=dead|archive-date=7 Oktubre 2006|title=Hauptstadt-Zoo beliebtester Tierpark|website=Rundfunk Berlin-Brandenburg|access-date=17 Agosto 2008|language=de}}</ref> Dito dating nanirahan ang tanyag na Knut, isang [[polar bear|osong pampolo]] na ipinanganak sa pagkabihag.<ref>{{Cite news|first=Tristana|last=Moore|title=Baby bear becomes media star|date=23 Marso 2007|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6486993.stm|work=BBC News|access-date=17 Agosto 2008|archive-date=1 Abril 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070401034258/https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6486993.stm|url-status=live|language=en}}</ref> Ang isa pang zoo ng lungsod, ang Tierpark Friedrichsfelde, ay itinatag noong 1955. Ang Botanischer Garten ng Berlin ay kinabibilangan ng Museong Botaniko ng Berlin. Sa lawak na {{convert|43|ha|acre}} at may humigit-kumulang 22,000 iba't ibang uri ng halaman, isa ito sa pinakamalaki at pinakamasasaklaw na koleksiyon ng buhay-halaman sa mundo. Kabilang sa iba pang hardin sa lungsod ang Britzer Garten at ang Gärten der Welt (Mga Hardin ng Mundo) sa Marzahn.<ref>{{cite web |url=https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |title=Grün Berlin |language=de |trans-title=Green Berlin |publisher=Die Grün Berlin GmbH |access-date=27 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522183154/https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |archive-date=22 Mayo 2011 |url-status=dead}}</ref> Ang parke ng Tiergarten sa Mitte, na may disenyo ng tanawin ni Peter Joseph Lenné, ay isa sa pinakamalaki at pinakapopular na parke sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |title=Peter Joseph Lenné, Senate Department of Urban Development |publisher=Stadtentwicklung.berlin.de |date=30 Setyembre 2011 |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421101545/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |archive-date=21 Abril 2013 |url-status=dead}}</ref> Sa Kreuzberg, nag-aalok ang Viktoriapark ng tanawin ng katimugang bahagi ng panloob na Berlin. Ang Parkeng Treptower, sa tabi ng Spree sa Treptow, ay nagtatampok ng isang malaking Bantayog ng Digmaang Sobyet. Ang Volkspark sa [[Friedrichshain]], na binuksan noong 1848, ay ang pinakamatandang parke sa lungsod at nagtatampok ng mga bantayog, sinehang panlabas tuwing tag-araw, at ilang pasilidad para sa [[palakasan]].<ref>{{cite web|author1=Paul Sullivan|title=Volkspark Friedrichshain|url=https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|website=Slow Travel Berlin|access-date=30 Agosto 2014|date=30 Hulyo 2010|archive-date=3 Setyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903203937/https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|url-status=live|language=en}}</ref> Ang Tempelhofer Feld, ang dating lugar ng paliparan ng lungsod, ay pinakamalaking bukas na espasyo sa loob ng isang lungsod sa mundo.<ref>{{cite news |last=Stephan |first=Felix |url=https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |title=Entfaltung auf dem Rollfeld |location=Berlin (Germany) |newspaper=zeit.de |date=10 Disyembre 2012 |access-date=8 Pebrero 2018 |archive-date=21 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021183842/https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |url-status=live |language=de}}</ref> Ang [[Potsdam]] ay nasa timog-kanlurang gilid ng Berlin. Ang lungsod ay naging tirahan ng mga hari ng [[Prussia|Prusya]] at ng Kaiser ng Alemanya hanggang 1918. Ang lugar sa paligid ng Potsdam, partikular ang [[Sanssouci]], ay kilala sa magkakaugnay na mga lawa at mga pook na pangkultura. Ang Mga Palasyo at Parke ng Potsdam at Berlin ang pinakamalaking [[World Heritage Site|Pook na Pamanang Pandaigdig]] sa Alemanya.<ref name="UNESCO-2"/> Kilala rin ang Berlin sa maraming [[kapihan]], musikero sa lansangan, mga bar sa tabing-dagat sa kahabaan ng Ilog Spree, mga pamilihang ukay-ukay, mga ''boutique'' (o maliit na tindahan), at mga tindahang ''pop-up'' na nagbibigay ng mga pagkakataon para sa [[Libangan (gawain)|libangan]] at [[paglilibang]].<ref>{{cite news |last=Lee |first=Denny |url=https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |title=36 Hours in Berlin |location=Berlin (Germany) |publisher=Travel.nytimes.com |date=10 Disyembre 2006 |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624141002/https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |archive-date=24 Hunyo 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> <gallery widths="150" heights="150"> File:Berlin Elefantentor 09-2017 b.jpg|Ang Tarangkahang Elepante sa [[Zoo ng Berlin]] File:Siegessäule10 b.jpg|Ang [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin]] sa Tiergarten File:Berlin Tiergarten4.jpg|Sa loob ng Tiergarten (parke) File:Botanischer Garten Gärtnerwohnhaus I.jpg|Sa loob ng Harding Botaniko ng Berlin </gallery> == Palakasan == [[Talaksan:Berliner_Olympiastadion_night_2.jpg|thumb|Sa Olympiastadion dinaos ang Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1936, ang Katupasan ng Kopang Pandaigdig ng FIFA ng 2006, at ang Katapusan ng UEFA Euro ng 2024.]] [[Talaksan:Berlin_marathon.jpg|thumb|Ang Maratong Berlin ay ang kasalukuyang ikalawang rekord pandaigdig na kurso (ang rekord pandaigdig na kurso ay {{As of|2024|August|lc=y}} Maratong Chicago).]] [[Talaksan:Berlin_Mercedes-Benz-Arena.jpg|thumb|Arenang Uber (dating O2 World Berlin, kalaunan ay Arenang Mercedes-Benz)]] Naging tanyag ang Berlin bilang punong-abala sa mga pangunahing pandaigdigang paligsahan sa palakasan.<ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|title=Melbourne retains ultimate sports city title|website=ABC News|date=1 Abril 2008|access-date=1 Hulyo 2008|archive-date=13 Enero 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113164852/https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|url-status=dead|language=en}}</ref> Nag-host ang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init]] ng 1936 at naging punong-abala sa [[FIFA World Cup|Kopang Pandaigdig]] ng [[FIFA]] ng 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |title=Italy conquer the world as Germany wins friends |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821050509/https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |archive-date=21 Agosto 2008|language=en}}</ref> Idinaos sa Olympiastadion ang mga Kampeanatong Atletikong Pandaigdig (''World Athletics Championships'') noong 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin2009.org/ |title=12. IAAF Leichtathletik WM berlin 2009 |publisher=Berlin2009.org |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090720233014/https://www.berlin2009.org/ |archive-date=20 Hulyo 2009 |url-status=dead|language=de}}</ref> Dinaos sa lungsod ng paligsahan sa [[basketbol]] na Hulng Apa ng Euroleague noong 2009 at 2016,<ref>{{cite web|url=https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|title=Euroleague Final Four returns to Berlin in 2016|publisher=Euroleague|date=11 Mayo 2015|access-date=5 Nobyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019170810/https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|archive-date=19 Oktubre 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> at naging isa sa mga punong-abala ng FIBA EuroBasket 2015. Noong 2015, naging lugar ang Berlin para sa Katupasan ng Liga ng mga Kampeon ng UEFA . Nag-''bid'' o nag-alok ang lungsod na mag-''host'' ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000|Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 2000]] subalit natalo sa [[Sydney]].<ref>{{Cite web |date=Hunyo 2009 |title=Berlin's Failed Bid to Host the 2000 Summer Olympic Games: Urban Development and the Improvement of Sports Facilities |url=https://www.researchgate.net/publication/46541517|language=en}}</ref> Nag-''host'' ang Berlin ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig sa Tag-init ng 2023. Ito ang unang pagkakataon na naging punong-abala ang Alemanya ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig.<ref>{{cite web|url=https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|title=Berlin, Germany selected to host the 2023 Special Olympics World Games|publisher=Special Olympics|access-date=21 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041349/https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|archive-date=21 Disyembre 2018|url-status=dead}}</ref> Ang taunang Maratong Berlin{{snd}}isang kurso na may pinakamaraming takbong kabilang sa nangungunang 10 rekord pandaigdig{{snd}}at ang ISTAF ay mga matagal nang itinatag na paligsahan sa [[Atletiks|atletiko]] sa lungsod.<ref>{{cite web |url=https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |title=Berlin Marathon |publisher=Scc-events.com |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |archive-date=2 Abril 2012 |url-status=dead}}</ref> Ang Mellowpark sa Köpenick ay isa sa pinakamalalaking liwasang pang-iskayt e at BMX sa Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |title=Mellowpark Campus |publisher=urbancatalyst-studio.de |access-date=29 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904031925/https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |archive-date=4 Setyembre 2014}}</ref> Naging popular ang isang ''fan fest'' o pista ng mga tagahanga sa Tarangkahang Brandeburgo, na umaakit ng ilang daang libong manonood, tuwing may mga pandaigdigang paligsahan sa putbol gaya ng Europeong Kampeonatong UEFA.<ref>{{cite web|url=https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |title=500,000 spectators to watch the game together |publisher=Blogs.bettor.com |access-date=7 Abril 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322085540/https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |archive-date=22 Marso 2012}}</ref> Si Friedrich Ludwig Jahn, na madalas kilalaning "ama ng makabagong [[himnastika]]", ay nakaimbento ng pahalang na bar, mga magkahanay na bar, mga singsing, at kabayo sa paglundag noong mga 1811 sa Berlin.<ref>{{Cite book|title=Gymnastics|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1422217344}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|website=www.scholastic.com|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=19 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219051634/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 Marso 2016|website=Inside Sport|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=4 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204131519/https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|url-status=live}}</ref> Ang kilusang Turners ni Jahn, na unang isinagawa sa Volkspark Hasenheide, ang pinagmulan ng makabagong klab pang-isport.<ref>{{cite web | url=https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | title=Ältester Sportverein der Welt wird 200 Jahre | access-date=20 Enero 2024 | archive-date=26 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240126003431/https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | url-status=live }}</ref> Noong 2013, humigit-kumulang 600,000 taga-Berlin ang nakarehistro sa isa sa mahigit 2,300 klab pampalakasan at pisikal na [[kalusugan]].<ref>{{cite web |url=https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |title=Der Landessportbund Berlin – Mitglieder |publisher=LSB |access-date=3 Setyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004065645/https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |archive-date=4 Oktubre 2014 |url-status=dead}}</ref> Pinangangasiwaan ng lungsod ng Berlin ang mahigit 60 pampublikong panloob at panlabas na palanguyan.<ref>{{cite web |url=https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |title=Berlin's swimming pools and bathing spots |publisher=New in the City |access-date=12 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216213503/https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |archive-date=16 Pebrero 2016 |url-status=dead}}</ref> Ang Berlin ang pinakamalaking sentro ng pagsasanay para sa Olimpiko sa Alemanya, kung saan nakabase ang humigit-kumulang 500 nangungunang atleta (15% ng lahat ng nangungunang atleta sa Germany). Lumahok sa 2012 mga Palarong Olimpiko ang 47 piling atleta. Nakamit ng mga taga-Berlin ang 7 gintong, 12 pilak, at 3 tansong medalya.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |title=Sports Metropolis |publisher=Be Berlin |access-date=12 Pebrero 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042009/https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |archive-date=16 Pebrero 2016}}</ref> Nakabase sa Berlin ang ilang propesyonal na klab na kumakatawan sa pinakamahahalagang pampangkat na palakasan na pinapanood sa Alemanya. Ang pinakamatanda at pinakapopular na koponang nasa unang dibisyon na nakabase sa Berlin ay ang klab pamputbol na Hertha BSC.<ref name="Herthabsc.de-2011">{{cite web |url=https://www.herthabsc.de/ |title=Hertha BSC |publisher=Herthabsc.de |date=27 Disyembre 2011 |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=23 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223123453/https://www.herthabsc.de/ |url-status=dead }}</ref> Kinatawan ng koponan ang Berlin bilang kasaping nagtatag ng Bundesliga noong 1963. Kabilang sa iba pang propesyonal na klab sa pampangkat na palakasan ang: {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Klab ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Palakasan ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | Itinatag ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Liga ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Lugar ng Paglalaro |- |1. FC Union Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fc-union-berlin.de/ |title=Union Berlin |publisher=Fc-union-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=7 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207225546/https://www.fc-union-berlin.de/ |url-status=live }}</ref> |[[Association football|Putbol]] |1966 |Bundesliga |Stadion An der Alten Försterei |- |Hertha BSC<ref name="Herthabsc.de-2011" /> |[[Association football|Putbol]] |1892 |2. Bundesliga |Olympiastadion |- |ALBA Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.albaberlin.de/ |title=ALBA Berlin |publisher=Albaberlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=10 May 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000510094130/https://www.albaberlin.de/ |url-status=live }}</ref> |Basketbol |1991 |BBL |Uber Arena |- |Berlin Thunder<ref>{{cite web |url=https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |title=Berlin Thunder |publisher=europeanleague.football |access-date=26 May 2021 |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521130817/https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |url-status=live }}</ref> |[[American football|Amerikanong putbol]] |2021 |ELF |Friedrich-Ludwig-Jahn-Sportpark |- |Eisbären Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.eisbaeren.de |title=Eisbären Berlin |publisher=Eisbaeren.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=4 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404224600/https://www.eisbaeren.de/ |url-status=live }}</ref> |Haking yelo |1954 |DEL |Uber Arena |- |Füchse Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fuechse-berlin.de/ |title=Füchse Berlin |publisher=Fuechse-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192051/https://www.fuechse-berlin.de/ |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead}}</ref> |Handbol |1891 |HBL |Max-Schmeling-Halle |- |Berlin Recycling Volleys |[[Balibol (palakasan)|Balibol]] |1991 |Bundesliga |Max-Schmeling-Halle |- |Berliner Hockey Club |Lacrosse |2005 |Bundesliga |Ernst-Reuter-Feld |- |Berliner RC<ref>{{cite web |url=https://berliner-rugby-club.de|title=Berliner RC|publisher=Berliner.de |access-date=1 January 2026}}</ref> |Unyong Rugbi |1926 |Rugby-Bundesliga |Sportanlage Jungfernheide |- |RK 03 Berlin |Unyong Rugbi |1967 |Rugby-Bundesliga |Stadion Buschallee |- |FC Liria Berlin<ref>{{cite web |url= https://fcliria.berlin|title=Liria Berlin|publisher=Fciliria.berlin |access-date=1 January 2026}}</ref> |Futsal |1985 |Futsal Bundesliga |Bezirkssporthalle Neukölln - Werner-Seelenbinder-Sportpark |} == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] eozhxyh1u70zn2790yfuuqo2rhsuc5m 2227105 2227103 2026-09-21T03:38:00Z Jojit fb 38 /* Palakasan */ 2227105 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de">{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |title=Die kleine Berlin Statistik |website=berlin.de |access-date=26 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014|language=de}}</ref> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO-2">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/532|title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin|website=[[UNESCO]]|access-date=19 Agosto 2008|archive-date=8 Agosto 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532|url-status=live|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> === Mga galeriya at museo === [[File:Nofretete Neues Museum.jpg|thumb|upright|Thutmose, ''Busto ni Nefertiti'', Museong Ehipsyo ng Berlin]] Mula noong 2011, may 138 museo at mahigit 400 galeriya ng sining ang Berlin.<ref name="berlin.de"/><ref>{{cite web|url=https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |title=Sprung in die Wolken |website=Zitty |date=2 Hulyo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |archive-date=2 Abril 2012}}</ref> Ang kalipunan sa [[Pulo ng mga Museo|Pulong Museo]] ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO at matatagpuan sa hilagang bahagi ng Pulo ng Spree sa pagitan ng [[Spree]] at Kupfergraben.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/896|title=World Heritage Site Museumsinsel|publisher=[[UNESCO]]|access-date=6 Mayo 2021|archive-date=6 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896|url-status=live|language=en}}</ref> Noon pa mang 1841, itinalaga na ito sa pamamagitan ng isang kautusang maharlika bilang isang "distritong nakalaan para sa sining at mga antigong bagay". Kasunod nito, itinayo ang [[Altes Museum|Museong Altes]] sa [[Lustgarten]]. Itinayo rin dito ang Museong Neues, na nagpapakita ng busto ni Reyna [[Nefertiti]],<ref>{{cite web|url=https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|title=Egypt battling for more relics after Louvre success|publisher=Expatica|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709211530/https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|archive-date=9 Hulyo 2019|url-status=dead|access-date=9 Hulyo 2019|language=en}}</ref> [[Alte Nationalgalerie]], [[Pergamon Museum|Museong Pergamon]], at [[Bode Museum|Museong Bode]]. Bukod sa Pulong Museo, marami pang museo sa lungsod. Nakatuon ang Gemäldegalerie (Galeriya ng mga Pintura) sa mga pinta ng mga "matandang maestro" mula ika-13 hanggang ika-18 dantaon, samantalang dalubhasa ang Neue Nationalgalerie (Bagong Pambansang Galeriya, na itinayo ni Ludwig Mies van der Rohe) sa pagpipinta ng Europa noong ika-20 siglo. Ang Hamburger Bahnhof, sa [[Moabit]], ay nagtatanghal ng malaking koleksiyon ng moderno at kontemporaryong sining. Ang pinalawak na [[Deutsches Historisches Museum|Museong Deutsches Historisches]] ay muling binuksan sa Zeughaus at nagtatanghal ng pangkalahatang kasaysayan ng Alemanya na sumasaklaw sa mahigit isang milenyo. Ang Arkibong Bauhaus ay isang museo ng disenyo noong ika-20 dantaon mula sa bantog na paaralang [[Bauhaus]]. Ang Museong Berggruen ay naglalaman ng koleksiyon ng bantog na kolektor noong ika-20 dantaon na si Heinz Berggruen, at nagtatampok ng malawak na koleksiyon ng mga obra nina [[Picasso]], [[Matisse]], [[Cézanne]], at [[Giacometti]], bukod sa iba pa.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|title=Dealer Will Enrich Art of the Berlin He Fled|last=Vogel|first=Carol|date=21 Disyembre 2000|work=The New York Times|access-date=28 Disyembre 2018|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=21 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321180644/https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|url-status=live}}</ref> Ang Kupferstichkabinett Berlin (Museo ng mga Estampa at Guhit) ay bahagi ng Staatlichen Museen zu Berlin (Mga Museo ng Estado ng Berlin) at ng Kulturforum sa Potsdamer Platz sa distrito ng Tiergarten ng distrito ng Mitte sa Berlin. Ito ang pinakamalaking museo ng grapikong sining sa Alemanya at isa rin sa apat na pinakamahahalagang koleksiyon ng ganitong uri sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Kupferstichkabinett |url=https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |website=Staatliche Museen zu Berlin |access-date=4 Agosto 2022 |archive-date=24 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124201004/https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |url-status=live |language=de}}</ref> Kabilang sa koleksiyon ang disenyo ni Friedrich Gilly para sa bantayog kay [[Federico II ng Prusya]].<ref>{{Cite book |last=Tillack-Graf |first=Anne-Kathleen |title=Das Denkmal für Friedrich den Großen von Friedrich Gilly 1796 |year=2004 |location=Munich |language=de |publisher=GRIN Verlag |isbn=9783640966035}}</ref> [[File:Exterior of Fotografiska Berlin.jpg|alt=Exterior of Fotografiska Berlin|thumb|Panlabas na anyo ng Fotografiska Berlin sa Oranienburger Str.]] Nagho-''host'' ang Berlin ng ilang pangunahing institusyong nakatuon sa [[potograpiya]], na nagpapakita ng makasaysayan at makabagong ugnayan ng lungsod sa midyum na ito. Ang Museum für Fotografie, na bahagi ng Staatliche Museen zu Berlin at tahanan ng Pundasyong Helmut Newton, ay nagtatanghal ng mga makasaysayan at kontemporaryong akdang potograpiko kasama ang permanenteng eksibisyong ''Helmut Newton's Private Property''. Ang Fotografiska Berlin, na binuksan noong 2023 sa Kunsthaus Tacheles, ay nakatuon sa moderno at kontemporaryong potograpiya sa pamamagitan ng pagtatanghal ng mga lokal at pandaigdigang litratista kasama ang mga pampublikong programa. Ang C/O Berlin, na matatagpuan sa Amerika Haus malapit sa Zoologischer Garten, ay isang pangunahing lugar ng mga eksibisyon para sa potograpiya at biswal na midya, at kilala sa pagtatanghal ng mga itinatag na at umuusbong na litratista. Mahalaga rin ang papel ng potograpiya sa mas malalaking institusyon tulad ng Berlinische Galerie, na isinasama ang potograpiya sa pagtatanghal nito ng makabagong sining, at ng Kunstbibliothek Berlin, na naglalaman ng malawak na arkibong potograpiko. Ang iba pang mga lugar tulad ng Galeriya ng Larawan sa Friedrichshain ay nakadaragdag sa kulturang potograpiko ng lungsod na nakatuon sa dokumentasyon at mga usaping panlipunan. === Buhay-gabi at mga pagdiriwang === Ipinagdiriwang ang buhay-gabi o ''nightlife'' ng Berlin bilang isa sa mga pinakamagkakaiba at masigla sa uri nito.<ref>{{cite web|url=https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|title=Losing your mind in Berlin|first=Walter|last=Wasacz|website=Metro Times|date=11 Oktubre 2004|access-date=18 Nobyembre 2006|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910010712/https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|title=Berlin, Berlin, the city of sin. The city that never sleeps, or better yet, where you never have to sleep.|date=5 Enero 2017|publisher=Decoded Magazine|access-date=14 Pebrero 2022|archive-date=6 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|url-status=live|language=en}}</ref> Noong dekada 1970 at 1980, ang SO36 sa [[Kreuzberg]] ay naging sentro ng [[Punk rock|musikang punk]] at kultura. Naging tanyag ang ''SOUND'' at ang ''Dschungel''. Sa buong dekada 1990, ang mga taong nasa edad 20 mula sa iba't ibang panig ng mundo, partikular na mula sa [[Western Europe|Kanluranin]] at Gitnang Europa, ay ginawang pangunahing destinasyon ng buhay-gabi ang eksena ng mga klab sa Berlin. Pagkatapos ng pagbagsak ng Pader ng Berlin noong 1989, maraming makasaysayang gusali sa Mitte, ang dating sentro ng lungsod ng Silangang Berlin, ang ilegal na inokupa at muling itinayo ng mga batang iskuwater at naging masiglang lugar para sa mga pagtitipon ng ''underground'' (o palihim) at kontra-kultura.<ref>{{Cite web|title=Art of Now – Berlin's Nightlife – BBC Sounds|url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|access-date=6 Hulyo 2020|website=BBC|language=en-GB|archive-date=6 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706225511/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|url-status=live}}</ref> Maraming naytklab ang matatagpuan sa mga sentrong distrito, kabilang ang Tresor at Berghain. Ang KitKatClub at ilang iba pang lugar ay kilala sa kanilang mga partidong malaya sa mga seksuwal na paghihigpit. Hindi kailangang magsara ang mga klab sa takdang oras tuwing katapusan ng linggo, at maraming piging o ''party'' ang nagpapatuloy hanggang umaga o maging sa buong katapusan ng linggo, kabilang ang mga malapit sa [[Alexanderplatz]]. Naging tanyag na lugar ang ilang lugar para sa eksena ng ''neo-burlesque''. Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa kulturang [[Mga bakla|bakla]] at isa itong mahalagang pinagmulan ng kilusan para sa mga karapatan ng [[LGBT]]. Malayang nagpapatakbo ang mga bar at bulwagan ng sayawan para sa magkaparehong kasarian noong dekada 1880 pa, at nagsimula noong 1896 ang unang magasin na pangbakla na ''Der Eigene''. Pagsapit ng dekada 1920, nagkaroon ang mga bakla at [[lesbiyana]] ng hindi pa kailanman nasaksihang antas ng pagiging hayag sa lipunan.<ref>{{cite book|last=Krauss|first=Kenneth|title=The drama of fallen France: reading la comédie sans tickets |year=2004|publisher=State University of New York |location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-5953-9 |page=11|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |title=Berlin Story – The New Yorker |first=Alex |last=Ross |date=26 Enero 2015 |magazine=The New Yorker |access-date=6 Hunyo 2016 |archive-date=20 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420134154/https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |url-status=live |language=en}}</ref> Ngayon, bukod sa positibong kapaligiran sa mas malawak na eksena ng mga klab, mayroon muling napakaraming klab na ''[[queer]]'' at pagdiriwang ang lungsod. Kabilang sa pinakakilala at pinakamalaki ang Berlin Pride, ang ''Christopher Street Day'',<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007101504/https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-date=7 Oktubre 2006 |title=Berlin for Gays and Lesbians |date=7 Oktubre 2006 |access-date=7 Abril 2012|language=en}}</ref> ang ''Lesbian and Gay City Festival'' sa Berlin-Schöneberg, at ang ''Kreuzberg Pride''. Ang taunang Pandaigdigang Pista ng Pelikula sa Berlin (Berlinale), na may humigit-kumulang 500,000 dumalo, ay itinuturing na pinakamalaking pistang pelikula sa mundo batay sa bilang ng mga dumadalo mula sa publiko.<ref>{{cite web |url=https://www.europeanfilmacademy.org/ |title=European Film Academy |publisher=European Film Academy |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=25 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525004720/http://www.europeanfilmacademy.org/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.berlinale.de/ |title=Berlin Film Festival |publisher=Berlinale.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=17 Pebrero 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217150238/https://www.berlinale.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> Ang Karneval der Kulturen (''Karnabal ng mga Kultura''), isang parada sa lansangan na binubuo ng maraming pangkat etniko, ay ginaganap tuwing katapusan ng linggo ng [[Pentecost|Pentekostes]].<ref>{{cite web |url=https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |title=English Summary |publisher=Karneval-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419112335/https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Kilala rin ang Berlin sa pangkulturang pagdiriwang na Berliner Festspiele, na kinabibilangan ng jazz festival na JazzFest Berlin, at ng Young Euro Classic, ang pinakamalaking pandaigdigang pagdiriwang ng mga orkestrang pangkabataan sa mundo. Ginaganap sa lungsod ang ilang festival at kumperensiya tungkol sa teknolohiya at sining sa midya, kabilang ang Transmediale at Chaos Communication Congress. Ang taunang Pistang Berlin ay nakatuon sa [[indie rock]], elektronikong musika at synthpop at bahagi ng Pandaigdigang Linggo ng Musika sa Berlin.<ref>[https://www.berlinfestival.de/en.html Berlin Festival] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150314234453/https://www.berlinfestival.de/en.html |date=2015-03-14}} na websayt (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.berlin-music-week.de/en/ Berlin Music Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410203724/https://www.berlin-music-week.de/en/ |date=2014-04-10 }} na websayt (sa Ingles)</ref> Taun-taon, nagdaraos ang Berlin ng isa sa pinakamalalaking pagdiriwang ng [[Bagong Taon]] sa mundo, na dinadaluhan ng mahigit isang milyong tao. Ang sentro nito ay ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], kung saan nakasentro ang mga paputok sa pagsapit ng hatinggabi, subalit may iba't ibang pribadong palabas ng paputok sa buong lungsod. Karaniwang nagbabatian sa pamamagitan ng pagtaas ng baso.ang mga dumadalo sa mga piging sa Alemanya sa Bagong Taon gamit ang isang baso ng bula-bulang alak. <gallery widths="150" heights="150"> File:20150208 - Berlinale Palast and Red Carpet.JPG|Ang Berlinale ang pinakamalaking pandaigdigang pistang pelikula na dinadaluhan ng mga manonood. File:Festival of Lights 2012 - Französischer Dom.jpg|Ang Katedral ng Pransiya sa taunang Pista ng mga Ilaw File:Hanukkah, Brandenburg Gate (Berlin).jpg|Pagdiriwang ng [[Hanukkah]] sa Tarangkahang Brandeburgo </gallery> === Sining ng pagtatanghal === [[File:Rattle BPH-Rittershaus1-Wikipedia.jpg|thumb|right|Si Sir Simon Rattle na nagdidirehe sa tanyag na Pilarmonikong Berlin]] May 44 teatro at tanghalan ang Berlin.<ref name="berlin.de" /> Ang Teatrong Deutsches sa Mitte ay itinayo noong 1849–50 at halos tuluy-tuloy na nagpatakbo mula noon. Ang Volksbühne sa Rosa-Luxemburg-Platz ay itinayo noong 1913–14, bagaman itinatag ang kompanya noong 1890. Ang Kalipunang Berliner, na kilala sa pagtatanghal ng mga akda ni [[Bertolt Brecht]], ay itinatag noong 1949. Itinatag ang Schaubühne noong 1962 at lumipat sa gusali ng dating Universum Cinema sa Kurfürstendamm noong 1981. Sa kapasidad na 1,895 upuan at lawak ng entablado na {{convert|2854|m2|0|abbr=off|sp=us}}, ang Friedrichstadt-Palast sa Berlin Mitte ang pinakamalaking palasyo ng palabas sa Europa. Para sa malayang eksena ng sayaw at teatro sa Berlin, mahalaga ang mga lugar tulad ng Sophiensäle sa Mitte at ang tatlong gusali ng Hebbel am Ufer (HAU) sa Kreuzberg. Mapupuntahan din ng mga manonood na nagsasalita ng Ingles ang karamihan sa mga produksiyon doon. Nakabase rin doon ang ilan sa mga pangkat ng sayaw at teatro na nagtatrabaho sa pandaigdigang antas, tulad ng Gob Squad at Rimini Protokoll, pati na rin ang mga pista tulad ng pandaigdigang pista na Sayaw sa Agosto. May tatlong bahay-[[opera]] ang Berlin: ang Deutsche Oper, ang Berlin State Opera, at ang Komische Oper. Ang Berlin State Opera sa [[Unter den Linden]] ay binuksan noong 1742 at pinakamatanda sa tatlo. Si Daniel Barenboim ang direktor nitong pangmusika. Tradisyonal na nagdadalubhasa ang Komische Oper sa mga operetta at matatagpuan din sa Unter den Linden. Binuksan ang Deutsche Oper noong 1912 sa Charlottenburg. Ang pangunahing lugar ng lungsod para sa mga pagtatanghal ng musikal na teatro ay ang Theater am Potsdamer Platz at ang Theater des Westens (itinayo noong 1895). Mapapanood ang kontemporaryong sayaw sa ''Radialsystem V''. Nagdaraos ang Tempodrom ng mga konsiyerto at aliwang hango sa sirko. Naglalaman din ito ng isang spa na nag-aalok ng karanasang gumagamit ng maraming pandama. Ang Admiralspalast sa Mitte ay may masiglang programa ng iba't ibang pagtatanghal at mga kaganapang pangmusika. May pitong orkestra ng simponiya sa Berlin. Ang Orkestrang Pilarmonikong Berlin ay isa sa mga pangunahing orkestra sa mundo;<ref>{{cite news |author=Charlotte Higgins and Ben Aris in Berlin |date=29 Abril 2004 |title=Is Rattle's Berlin honeymoon over? |language=en |newspaper=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |url-status=live |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828013033/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |archive-date=28 Agosto 2013}}</ref> nakabase ito sa Berliner Philharmonie malapit sa Potsdamer Platz, sa isang kalyeng ipinangalan sa pinakamatagal nitong naging punong konduktor, si Herbert von Karajan.<ref>{{cite news |last=Wakin |first=Daniel J. |date=25 Setyembre 2005 |title=Music: Berlin |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |url-status=live |access-date=2024-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529193551/https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |archive-date=2015-05-29}}</ref> Si Simon Rattle ang punong konduktor nito mula 1999 hanggang 2018, at kasalukuyang hawak ni Kirill Petrenko ang posisyong iyon. Ang Konzerthausorchester Berlin ay itinatag noong 1952 bilang orkestra para sa Silangang Berlin. Si Christoph Eschenbach ang punong konduktor nito. Nagtatanghal ang Haus der Kulturen der Welt ng mga eksibisyon tungkol sa mga usaping interkultural at nagdaraos ng mga pagtatanghal ng musikang pangmundo at mga kumperensiya.<ref>{{cite web |author=D |url=https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |title=Haus der Kulturen der Welt |publisher=Hkw.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=3 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503225327/https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |url-status=live |language=de}}</ref> Kilala ang ''Kookaburra'' at ang ''Quatsch Comedy Club'' sa kanilang mga palabas na satira at komedya. Noong 2018, inilarawan ng ''[[The New York Times|New York Times]]'' ang Berlin bilang "maituturing na kabisera ng underground elektronikong musika sa mundo".<ref>{{Cite news |last=Wilder |first=Charly |date=21 Hunyo 2018 |title=In the Capital of Electronic Music, Women Rule the Scene |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |url-access=limited |access-date=7 Agosto 2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |archive-date=1 Enero 2022 |issn=0362-4331}}</ref> === Pagkain === {{multiple image | align = right | caption_align = center | footer_align = center | image1 = Döner Kebab.jpg | width1 = 226 | caption1 = [[Doner kebab|Döner kebab]] | image2 = Currywurst-1.jpg | width2 = 192 | caption2 = Isang plato ng [[Currywurst]] | footer = Naimbento sa Berlin, ang currywurst at makabagong döner ay mga sagisag ng kulturang popular at lutuin ng Germany. }} Malaki ang pagkakaiba-iba ng pagkain at mga handog na pagkain sa Berlin. Dalawampu't tatlong restawran sa Berlin ang ginawaran ng isa o higit pang [[Michelin Guide#Stars|bituin ng Michelin]] sa [[Michelin Guide|Gabay ng Michelin]] noong 2021, na naglagay sa lungsod sa nangungunang posisyon sa Alemanya ayon sa bilang ng mga restawrang may ganitong pagkilala.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |title=MICHELIN Guide, Germany, Berlin Restaurants |publisher=MICHELIN Guide |access-date=15 Nobyembre 2021 |archive-date=15 Nobyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115075322/https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |url-status=live |language=en}}</ref> Kilala ang Berlin sa mga pagkaing [[Panggugulayin|behetaryanismo]]<ref>{{cite web |url=https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |title=Good Taste Award Winner 2015: Berlin, The New Vegetarian Capital |date=5 Setyembre 2015 |publisher=SAVEUR |access-date=1 Marso 2016 |archive-date=17 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217063554/https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |url-status=live |language=en}}</ref> at [[Veganism|beganismo]],<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |title=Berlin: Vegan capital of the world? |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403195151/https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |url-status=live |language=en}}</ref> at tahanan ito ng isang makabago at masiglang eksena ng negosyong pagkain na nagtataguyod ng mga kosmopolitanong lasa, lokal at napapanatiling sangkap, pansamantalang pamilihan ng pagkaing lansangan, mga ''supper club'' o klab panghapunan, gayundin ng mga pagdiriwang ng pagkain tulad ng Isang Linggo ng Pagkain sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |title=Berlin's booming food scene |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403200216/https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|title=Conscious Food Consumption at Berlin's Restlos Glücklich|date=11 Setyembre 2016|publisher=Food Tank|access-date=4 Abril 2017|archive-date=4 Abril 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404043408/https://www.foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lokal na pagkain ang nagmula sa mga tradisyong pangkusina ng hilagang Alemanya at kinabibilangan ng mga malasa at nakakabusog na putahe na may [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[gansa]], [[isda]], [[gisantes]], [[legumbre]], [[pipino]], o [[patatas]]. Kabilang sa mga karaniwang [[pagkain]] sa Berlin ang mga tanyag na [[street food|pagkaing lansangan]] tulad ng ''[[Currywurst]]'' (na sumikat dahil sa mga manggagawa sa konstruksyon noong panahon ng muling pagtatayo ng lungsod pagkatapos ng digmaan), ''Buletten'' at ang [[donat]] na ''Berliner'', na kilala sa Berlin bilang {{lang|de|Pfannkuchen}} ({{IPA|de|ˈp͡fanˌkuːxn̩|lang|De-Pfannkuchen.ogg}}).<ref>[https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303102248/https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm |date=2014-03-03 }} German Foods (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|newspaper=The Independent|first=Tony|last=Paterson|date=15 Agosto 2009|access-date=24 Agosto 2017|archive-date=22 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322143121/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Malawak ang mga [[Panaderya|panaderyang]] Aleman na nag-aalok ng iba't ibang [[tinapay]] at [[pastelerya]]. Matatagpuan sa [[KaDeWe]] ang isa sa pinakamalalaking pamilihan ng mga piling pagkain sa Europa, at ang ''Rausch'' ay isa sa pinakamalalaking tindahan ng [[tsokolate]] sa mundo.<ref>{{Cite news|url=https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|title=Chocolate Heaven at Fassbender & Rausch|publisher=Luxe Adventure Traveler|date=2013|access-date=1 Marso 2016|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092139/https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rausch.de/en/tradition|title=History from 1918 to today|publisher=Rausch Chocolate House|access-date=26 Hulyo 2023|archive-date=26 Hulyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726072355/https://www.rausch.de/en/tradition|url-status=live|language=en}}</ref> Tahanan din ang Berlin ng isang sari-saring eksena ng gastronomiya na sumasalamin sa kasaysayan ng mga [[imigrante]] sa lungsod. Dinala ng mga imigranteng [[Turko]] at [[Mga Arabe|Arabe]] ang kanilang mga tradisyong pangkusina sa lungsod, kabilang ang ''lahmacun'' at ''falafel'', na naging karaniwang pagkaing mabilisang ihain. Ang makabagong bersiyon ng [[pangmadaliang pagkain]] na [[sandwits]] na [[doner kebab]], na nabuo sa Berlin noong [[dekada 1970]], ay naging paboritong pagkain sa Alemanya at sa iba pang bahagi ng mundo. === Libangan === Ang Zoologischer Garten Berlin, ang mas matanda sa dalawang [[zoo]] sa lungsod, ay itinatag noong 1844. Ito ang pinakadinadalaw na zoo sa Europa at nagtatampok ng pinakamaraming uri ng hayop sa mundo.<ref>{{cite web |url=https://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007155448/http://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |url-status=dead|archive-date=7 Oktubre 2006|title=Hauptstadt-Zoo beliebtester Tierpark|website=Rundfunk Berlin-Brandenburg|access-date=17 Agosto 2008|language=de}}</ref> Dito dating nanirahan ang tanyag na Knut, isang [[polar bear|osong pampolo]] na ipinanganak sa pagkabihag.<ref>{{Cite news|first=Tristana|last=Moore|title=Baby bear becomes media star|date=23 Marso 2007|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6486993.stm|work=BBC News|access-date=17 Agosto 2008|archive-date=1 Abril 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070401034258/https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6486993.stm|url-status=live|language=en}}</ref> Ang isa pang zoo ng lungsod, ang Tierpark Friedrichsfelde, ay itinatag noong 1955. Ang Botanischer Garten ng Berlin ay kinabibilangan ng Museong Botaniko ng Berlin. Sa lawak na {{convert|43|ha|acre}} at may humigit-kumulang 22,000 iba't ibang uri ng halaman, isa ito sa pinakamalaki at pinakamasasaklaw na koleksiyon ng buhay-halaman sa mundo. Kabilang sa iba pang hardin sa lungsod ang Britzer Garten at ang Gärten der Welt (Mga Hardin ng Mundo) sa Marzahn.<ref>{{cite web |url=https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |title=Grün Berlin |language=de |trans-title=Green Berlin |publisher=Die Grün Berlin GmbH |access-date=27 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522183154/https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |archive-date=22 Mayo 2011 |url-status=dead}}</ref> Ang parke ng Tiergarten sa Mitte, na may disenyo ng tanawin ni Peter Joseph Lenné, ay isa sa pinakamalaki at pinakapopular na parke sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |title=Peter Joseph Lenné, Senate Department of Urban Development |publisher=Stadtentwicklung.berlin.de |date=30 Setyembre 2011 |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421101545/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |archive-date=21 Abril 2013 |url-status=dead}}</ref> Sa Kreuzberg, nag-aalok ang Viktoriapark ng tanawin ng katimugang bahagi ng panloob na Berlin. Ang Parkeng Treptower, sa tabi ng Spree sa Treptow, ay nagtatampok ng isang malaking Bantayog ng Digmaang Sobyet. Ang Volkspark sa [[Friedrichshain]], na binuksan noong 1848, ay ang pinakamatandang parke sa lungsod at nagtatampok ng mga bantayog, sinehang panlabas tuwing tag-araw, at ilang pasilidad para sa [[palakasan]].<ref>{{cite web|author1=Paul Sullivan|title=Volkspark Friedrichshain|url=https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|website=Slow Travel Berlin|access-date=30 Agosto 2014|date=30 Hulyo 2010|archive-date=3 Setyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903203937/https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|url-status=live|language=en}}</ref> Ang Tempelhofer Feld, ang dating lugar ng paliparan ng lungsod, ay pinakamalaking bukas na espasyo sa loob ng isang lungsod sa mundo.<ref>{{cite news |last=Stephan |first=Felix |url=https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |title=Entfaltung auf dem Rollfeld |location=Berlin (Germany) |newspaper=zeit.de |date=10 Disyembre 2012 |access-date=8 Pebrero 2018 |archive-date=21 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021183842/https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |url-status=live |language=de}}</ref> Ang [[Potsdam]] ay nasa timog-kanlurang gilid ng Berlin. Ang lungsod ay naging tirahan ng mga hari ng [[Prussia|Prusya]] at ng Kaiser ng Alemanya hanggang 1918. Ang lugar sa paligid ng Potsdam, partikular ang [[Sanssouci]], ay kilala sa magkakaugnay na mga lawa at mga pook na pangkultura. Ang Mga Palasyo at Parke ng Potsdam at Berlin ang pinakamalaking [[World Heritage Site|Pook na Pamanang Pandaigdig]] sa Alemanya.<ref name="UNESCO-2"/> Kilala rin ang Berlin sa maraming [[kapihan]], musikero sa lansangan, mga bar sa tabing-dagat sa kahabaan ng Ilog Spree, mga pamilihang ukay-ukay, mga ''boutique'' (o maliit na tindahan), at mga tindahang ''pop-up'' na nagbibigay ng mga pagkakataon para sa [[Libangan (gawain)|libangan]] at [[paglilibang]].<ref>{{cite news |last=Lee |first=Denny |url=https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |title=36 Hours in Berlin |location=Berlin (Germany) |publisher=Travel.nytimes.com |date=10 Disyembre 2006 |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624141002/https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |archive-date=24 Hunyo 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> <gallery widths="150" heights="150"> File:Berlin Elefantentor 09-2017 b.jpg|Ang Tarangkahang Elepante sa [[Zoo ng Berlin]] File:Siegessäule10 b.jpg|Ang [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin]] sa Tiergarten File:Berlin Tiergarten4.jpg|Sa loob ng Tiergarten (parke) File:Botanischer Garten Gärtnerwohnhaus I.jpg|Sa loob ng Harding Botaniko ng Berlin </gallery> == Palakasan == [[Talaksan:Berliner_Olympiastadion_night_2.jpg|thumb|Sa Olympiastadion dinaos ang Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1936, ang Katupasan ng Kopang Pandaigdig ng FIFA ng 2006, at ang Katapusan ng UEFA Euro ng 2024.]] [[Talaksan:Berlin_marathon.jpg|thumb|Ang Maratong Berlin ay ang kasalukuyang ikalawang rekord pandaigdig na kurso (ang rekord pandaigdig na kurso ay {{As of|2024|August|lc=y}} Maratong Chicago).]] [[Talaksan:Berlin_Mercedes-Benz-Arena.jpg|thumb|Arenang Uber (dating O2 World Berlin, kalaunan ay Arenang Mercedes-Benz)]] Naging tanyag ang Berlin bilang punong-abala sa mga pangunahing pandaigdigang paligsahan sa palakasan.<ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|title=Melbourne retains ultimate sports city title|website=ABC News|date=1 Abril 2008|access-date=1 Hulyo 2008|archive-date=13 Enero 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113164852/https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|url-status=dead|language=en}}</ref> Nag-host ang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init]] ng 1936 at naging punong-abala sa [[FIFA World Cup|Kopang Pandaigdig]] ng [[FIFA]] ng 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |title=Italy conquer the world as Germany wins friends |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821050509/https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |archive-date=21 Agosto 2008|language=en}}</ref> Idinaos sa Olympiastadion ang mga Kampeanatong Atletikong Pandaigdig (''World Athletics Championships'') noong 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin2009.org/ |title=12. IAAF Leichtathletik WM berlin 2009 |publisher=Berlin2009.org |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090720233014/https://www.berlin2009.org/ |archive-date=20 Hulyo 2009 |url-status=dead|language=de}}</ref> Dinaos sa lungsod ng paligsahan sa [[basketbol]] na Hulng Apa ng Euroleague noong 2009 at 2016,<ref>{{cite web|url=https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|title=Euroleague Final Four returns to Berlin in 2016|publisher=Euroleague|date=11 Mayo 2015|access-date=5 Nobyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019170810/https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|archive-date=19 Oktubre 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> at naging isa sa mga punong-abala ng FIBA EuroBasket 2015. Noong 2015, naging lugar ang Berlin para sa Katupasan ng Liga ng mga Kampeon ng UEFA . Nag-''bid'' o nag-alok ang lungsod na mag-''host'' ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000|Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 2000]] subalit natalo sa [[Sydney]].<ref>{{Cite web |date=Hunyo 2009 |title=Berlin's Failed Bid to Host the 2000 Summer Olympic Games: Urban Development and the Improvement of Sports Facilities |url=https://www.researchgate.net/publication/46541517|language=en}}</ref> Nag-''host'' ang Berlin ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig sa Tag-init ng 2023. Ito ang unang pagkakataon na naging punong-abala ang Alemanya ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig.<ref>{{cite web|url=https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|title=Berlin, Germany selected to host the 2023 Special Olympics World Games|publisher=Special Olympics|access-date=21 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041349/https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|archive-date=21 Disyembre 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> Ang taunang Maratong Berlin{{snd}}isang kurso na may pinakamaraming takbong kabilang sa nangungunang 10 rekord pandaigdig{{snd}}at ang ISTAF ay mga matagal nang itinatag na paligsahan sa [[Atletiks|atletiko]] sa lungsod.<ref>{{cite web |url=https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |title=Berlin Marathon |publisher=Scc-events.com |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |archive-date=2 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Mellowpark sa Köpenick ay isa sa pinakamalalaking liwasang pang-iskayt e at BMX sa Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |title=Mellowpark Campus |publisher=urbancatalyst-studio.de |access-date=29 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904031925/https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |archive-date=4 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Naging popular ang isang ''fan fest'' o pista ng mga tagahanga sa Tarangkahang Brandeburgo, na umaakit ng ilang daang libong manonood, tuwing may mga pandaigdigang paligsahan sa putbol gaya ng Europeong Kampeonatong UEFA.<ref>{{cite web|url=https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |title=500,000 spectators to watch the game together |publisher=Blogs.bettor.com |access-date=7 Abril 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322085540/https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |archive-date=22 Marso 2012|language=en}}</ref> Si Friedrich Ludwig Jahn, na madalas kilalaning "ama ng makabagong [[himnastika]]", ay nakaimbento ng pahalang na bar, mga magkahanay na bar, mga singsing, at kabayo sa paglundag noong mga 1811 sa Berlin.<ref>{{Cite book|title=Gymnastics|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1422217344|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|website=www.scholastic.com|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=19 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219051634/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 Marso 2016|website=Inside Sport|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=4 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204131519/https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|url-status=live|language=en}}</ref> Ang kilusang Turners ni Jahn, na unang isinagawa sa Volkspark Hasenheide, ang pinagmulan ng makabagong klab pang-isport.<ref>{{cite web | url=https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | title=Ältester Sportverein der Welt wird 200 Jahre | access-date=20 Enero 2024 | archive-date=26 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240126003431/https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | url-status=live |language=de}}</ref> Noong 2013, humigit-kumulang 600,000 taga-Berlin ang nakarehistro sa isa sa mahigit 2,300 klab pampalakasan at pisikal na [[kalusugan]].<ref>{{cite web |url=https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |title=Der Landessportbund Berlin – Mitglieder |publisher=LSB |access-date=3 Setyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004065645/https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |archive-date=4 Oktubre 2014 |url-status=dead|language=de}}</ref> Pinangangasiwaan ng lungsod ng Berlin ang mahigit 60 pampublikong panloob at panlabas na palanguyan.<ref>{{cite web |url=https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |title=Berlin's swimming pools and bathing spots |publisher=New in the City |access-date=12 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216213503/https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |archive-date=16 Pebrero 2016 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Berlin ang pinakamalaking sentro ng pagsasanay para sa Olimpiko sa Alemanya, kung saan nakabase ang humigit-kumulang 500 nangungunang atleta (15% ng lahat ng nangungunang atleta sa Germany). Lumahok sa 2012 mga Palarong Olimpiko ang 47 piling atleta. Nakamit ng mga taga-Berlin ang 7 gintong, 12 pilak, at 3 tansong medalya.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |title=Sports Metropolis |publisher=Be Berlin |access-date=12 Pebrero 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042009/https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |archive-date=16 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Nakabase sa Berlin ang ilang propesyonal na klab na kumakatawan sa pinakamahahalagang pampangkat na palakasan na pinapanood sa Alemanya. Ang pinakamatanda at pinakapopular na koponang nasa unang dibisyon na nakabase sa Berlin ay ang klab pamputbol na Hertha BSC.<ref name="Herthabsc.de-2011">{{cite web |url=https://www.herthabsc.de/ |title=Hertha BSC |publisher=Herthabsc.de |date=27 Disyembre 2011 |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=23 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223123453/https://www.herthabsc.de/ |url-status=dead |language=en}}</ref> Kinatawan ng koponan ang Berlin bilang kasaping nagtatag ng Bundesliga noong 1963. Kabilang sa iba pang propesyonal na klab sa pampangkat na palakasan ang: {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Klab ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Palakasan ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | Itinatag ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Liga ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Lugar ng Paglalaro |- |1. FC Union Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fc-union-berlin.de/ |title=Union Berlin |publisher=Fc-union-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=7 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207225546/https://www.fc-union-berlin.de/ |url-status=live }}</ref> |[[Association football|Putbol]] |1966 |Bundesliga |Stadion An der Alten Försterei |- |Hertha BSC<ref name="Herthabsc.de-2011" /> |[[Association football|Putbol]] |1892 |2. Bundesliga |Olympiastadion |- |ALBA Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.albaberlin.de/ |title=ALBA Berlin |publisher=Albaberlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=10 May 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000510094130/https://www.albaberlin.de/ |url-status=live }}</ref> |Basketbol |1991 |BBL |Uber Arena |- |Berlin Thunder<ref>{{cite web |url=https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |title=Berlin Thunder |publisher=europeanleague.football |access-date=26 May 2021 |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521130817/https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |url-status=live }}</ref> |[[American football|Amerikanong putbol]] |2021 |ELF |Friedrich-Ludwig-Jahn-Sportpark |- |Eisbären Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.eisbaeren.de |title=Eisbären Berlin |publisher=Eisbaeren.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=4 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404224600/https://www.eisbaeren.de/ |url-status=live }}</ref> |Haking yelo |1954 |DEL |Uber Arena |- |Füchse Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fuechse-berlin.de/ |title=Füchse Berlin |publisher=Fuechse-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192051/https://www.fuechse-berlin.de/ |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead}}</ref> |Handbol |1891 |HBL |Max-Schmeling-Halle |- |Berlin Recycling Volleys |[[Balibol (palakasan)|Balibol]] |1991 |Bundesliga |Max-Schmeling-Halle |- |Berliner Hockey Club |Lacrosse |2005 |Bundesliga |Ernst-Reuter-Feld |- |Berliner RC<ref>{{cite web |url=https://berliner-rugby-club.de|title=Berliner RC|publisher=Berliner.de |access-date=1 January 2026}}</ref> |Unyong Rugbi |1926 |Rugby-Bundesliga |Sportanlage Jungfernheide |- |RK 03 Berlin |Unyong Rugbi |1967 |Rugby-Bundesliga |Stadion Buschallee |- |FC Liria Berlin<ref>{{cite web |url= https://fcliria.berlin|title=Liria Berlin|publisher=Fciliria.berlin |access-date=1 January 2026}}</ref> |Futsal |1985 |Futsal Bundesliga |Bezirkssporthalle Neukölln - Werner-Seelenbinder-Sportpark |} == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] tllb957jf7xp19xp7ocd08gwcuh5duq 2227106 2227105 2026-09-21T03:40:25Z Jojit fb 38 /* Palakasan */ 2227106 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de">{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |title=Die kleine Berlin Statistik |website=berlin.de |access-date=26 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014|language=de}}</ref> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO-2">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/532|title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin|website=[[UNESCO]]|access-date=19 Agosto 2008|archive-date=8 Agosto 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532|url-status=live|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> === Mga galeriya at museo === [[File:Nofretete Neues Museum.jpg|thumb|upright|Thutmose, ''Busto ni Nefertiti'', Museong Ehipsyo ng Berlin]] Mula noong 2011, may 138 museo at mahigit 400 galeriya ng sining ang Berlin.<ref name="berlin.de"/><ref>{{cite web|url=https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |title=Sprung in die Wolken |website=Zitty |date=2 Hulyo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |archive-date=2 Abril 2012}}</ref> Ang kalipunan sa [[Pulo ng mga Museo|Pulong Museo]] ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO at matatagpuan sa hilagang bahagi ng Pulo ng Spree sa pagitan ng [[Spree]] at Kupfergraben.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/896|title=World Heritage Site Museumsinsel|publisher=[[UNESCO]]|access-date=6 Mayo 2021|archive-date=6 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896|url-status=live|language=en}}</ref> Noon pa mang 1841, itinalaga na ito sa pamamagitan ng isang kautusang maharlika bilang isang "distritong nakalaan para sa sining at mga antigong bagay". Kasunod nito, itinayo ang [[Altes Museum|Museong Altes]] sa [[Lustgarten]]. Itinayo rin dito ang Museong Neues, na nagpapakita ng busto ni Reyna [[Nefertiti]],<ref>{{cite web|url=https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|title=Egypt battling for more relics after Louvre success|publisher=Expatica|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709211530/https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|archive-date=9 Hulyo 2019|url-status=dead|access-date=9 Hulyo 2019|language=en}}</ref> [[Alte Nationalgalerie]], [[Pergamon Museum|Museong Pergamon]], at [[Bode Museum|Museong Bode]]. Bukod sa Pulong Museo, marami pang museo sa lungsod. Nakatuon ang Gemäldegalerie (Galeriya ng mga Pintura) sa mga pinta ng mga "matandang maestro" mula ika-13 hanggang ika-18 dantaon, samantalang dalubhasa ang Neue Nationalgalerie (Bagong Pambansang Galeriya, na itinayo ni Ludwig Mies van der Rohe) sa pagpipinta ng Europa noong ika-20 siglo. Ang Hamburger Bahnhof, sa [[Moabit]], ay nagtatanghal ng malaking koleksiyon ng moderno at kontemporaryong sining. Ang pinalawak na [[Deutsches Historisches Museum|Museong Deutsches Historisches]] ay muling binuksan sa Zeughaus at nagtatanghal ng pangkalahatang kasaysayan ng Alemanya na sumasaklaw sa mahigit isang milenyo. Ang Arkibong Bauhaus ay isang museo ng disenyo noong ika-20 dantaon mula sa bantog na paaralang [[Bauhaus]]. Ang Museong Berggruen ay naglalaman ng koleksiyon ng bantog na kolektor noong ika-20 dantaon na si Heinz Berggruen, at nagtatampok ng malawak na koleksiyon ng mga obra nina [[Picasso]], [[Matisse]], [[Cézanne]], at [[Giacometti]], bukod sa iba pa.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|title=Dealer Will Enrich Art of the Berlin He Fled|last=Vogel|first=Carol|date=21 Disyembre 2000|work=The New York Times|access-date=28 Disyembre 2018|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=21 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321180644/https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|url-status=live}}</ref> Ang Kupferstichkabinett Berlin (Museo ng mga Estampa at Guhit) ay bahagi ng Staatlichen Museen zu Berlin (Mga Museo ng Estado ng Berlin) at ng Kulturforum sa Potsdamer Platz sa distrito ng Tiergarten ng distrito ng Mitte sa Berlin. Ito ang pinakamalaking museo ng grapikong sining sa Alemanya at isa rin sa apat na pinakamahahalagang koleksiyon ng ganitong uri sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Kupferstichkabinett |url=https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |website=Staatliche Museen zu Berlin |access-date=4 Agosto 2022 |archive-date=24 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124201004/https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |url-status=live |language=de}}</ref> Kabilang sa koleksiyon ang disenyo ni Friedrich Gilly para sa bantayog kay [[Federico II ng Prusya]].<ref>{{Cite book |last=Tillack-Graf |first=Anne-Kathleen |title=Das Denkmal für Friedrich den Großen von Friedrich Gilly 1796 |year=2004 |location=Munich |language=de |publisher=GRIN Verlag |isbn=9783640966035}}</ref> [[File:Exterior of Fotografiska Berlin.jpg|alt=Exterior of Fotografiska Berlin|thumb|Panlabas na anyo ng Fotografiska Berlin sa Oranienburger Str.]] Nagho-''host'' ang Berlin ng ilang pangunahing institusyong nakatuon sa [[potograpiya]], na nagpapakita ng makasaysayan at makabagong ugnayan ng lungsod sa midyum na ito. Ang Museum für Fotografie, na bahagi ng Staatliche Museen zu Berlin at tahanan ng Pundasyong Helmut Newton, ay nagtatanghal ng mga makasaysayan at kontemporaryong akdang potograpiko kasama ang permanenteng eksibisyong ''Helmut Newton's Private Property''. Ang Fotografiska Berlin, na binuksan noong 2023 sa Kunsthaus Tacheles, ay nakatuon sa moderno at kontemporaryong potograpiya sa pamamagitan ng pagtatanghal ng mga lokal at pandaigdigang litratista kasama ang mga pampublikong programa. Ang C/O Berlin, na matatagpuan sa Amerika Haus malapit sa Zoologischer Garten, ay isang pangunahing lugar ng mga eksibisyon para sa potograpiya at biswal na midya, at kilala sa pagtatanghal ng mga itinatag na at umuusbong na litratista. Mahalaga rin ang papel ng potograpiya sa mas malalaking institusyon tulad ng Berlinische Galerie, na isinasama ang potograpiya sa pagtatanghal nito ng makabagong sining, at ng Kunstbibliothek Berlin, na naglalaman ng malawak na arkibong potograpiko. Ang iba pang mga lugar tulad ng Galeriya ng Larawan sa Friedrichshain ay nakadaragdag sa kulturang potograpiko ng lungsod na nakatuon sa dokumentasyon at mga usaping panlipunan. === Buhay-gabi at mga pagdiriwang === Ipinagdiriwang ang buhay-gabi o ''nightlife'' ng Berlin bilang isa sa mga pinakamagkakaiba at masigla sa uri nito.<ref>{{cite web|url=https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|title=Losing your mind in Berlin|first=Walter|last=Wasacz|website=Metro Times|date=11 Oktubre 2004|access-date=18 Nobyembre 2006|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910010712/https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|title=Berlin, Berlin, the city of sin. The city that never sleeps, or better yet, where you never have to sleep.|date=5 Enero 2017|publisher=Decoded Magazine|access-date=14 Pebrero 2022|archive-date=6 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|url-status=live|language=en}}</ref> Noong dekada 1970 at 1980, ang SO36 sa [[Kreuzberg]] ay naging sentro ng [[Punk rock|musikang punk]] at kultura. Naging tanyag ang ''SOUND'' at ang ''Dschungel''. Sa buong dekada 1990, ang mga taong nasa edad 20 mula sa iba't ibang panig ng mundo, partikular na mula sa [[Western Europe|Kanluranin]] at Gitnang Europa, ay ginawang pangunahing destinasyon ng buhay-gabi ang eksena ng mga klab sa Berlin. Pagkatapos ng pagbagsak ng Pader ng Berlin noong 1989, maraming makasaysayang gusali sa Mitte, ang dating sentro ng lungsod ng Silangang Berlin, ang ilegal na inokupa at muling itinayo ng mga batang iskuwater at naging masiglang lugar para sa mga pagtitipon ng ''underground'' (o palihim) at kontra-kultura.<ref>{{Cite web|title=Art of Now – Berlin's Nightlife – BBC Sounds|url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|access-date=6 Hulyo 2020|website=BBC|language=en-GB|archive-date=6 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706225511/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|url-status=live}}</ref> Maraming naytklab ang matatagpuan sa mga sentrong distrito, kabilang ang Tresor at Berghain. Ang KitKatClub at ilang iba pang lugar ay kilala sa kanilang mga partidong malaya sa mga seksuwal na paghihigpit. Hindi kailangang magsara ang mga klab sa takdang oras tuwing katapusan ng linggo, at maraming piging o ''party'' ang nagpapatuloy hanggang umaga o maging sa buong katapusan ng linggo, kabilang ang mga malapit sa [[Alexanderplatz]]. Naging tanyag na lugar ang ilang lugar para sa eksena ng ''neo-burlesque''. Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa kulturang [[Mga bakla|bakla]] at isa itong mahalagang pinagmulan ng kilusan para sa mga karapatan ng [[LGBT]]. Malayang nagpapatakbo ang mga bar at bulwagan ng sayawan para sa magkaparehong kasarian noong dekada 1880 pa, at nagsimula noong 1896 ang unang magasin na pangbakla na ''Der Eigene''. Pagsapit ng dekada 1920, nagkaroon ang mga bakla at [[lesbiyana]] ng hindi pa kailanman nasaksihang antas ng pagiging hayag sa lipunan.<ref>{{cite book|last=Krauss|first=Kenneth|title=The drama of fallen France: reading la comédie sans tickets |year=2004|publisher=State University of New York |location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-5953-9 |page=11|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |title=Berlin Story – The New Yorker |first=Alex |last=Ross |date=26 Enero 2015 |magazine=The New Yorker |access-date=6 Hunyo 2016 |archive-date=20 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420134154/https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |url-status=live |language=en}}</ref> Ngayon, bukod sa positibong kapaligiran sa mas malawak na eksena ng mga klab, mayroon muling napakaraming klab na ''[[queer]]'' at pagdiriwang ang lungsod. Kabilang sa pinakakilala at pinakamalaki ang Berlin Pride, ang ''Christopher Street Day'',<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007101504/https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-date=7 Oktubre 2006 |title=Berlin for Gays and Lesbians |date=7 Oktubre 2006 |access-date=7 Abril 2012|language=en}}</ref> ang ''Lesbian and Gay City Festival'' sa Berlin-Schöneberg, at ang ''Kreuzberg Pride''. Ang taunang Pandaigdigang Pista ng Pelikula sa Berlin (Berlinale), na may humigit-kumulang 500,000 dumalo, ay itinuturing na pinakamalaking pistang pelikula sa mundo batay sa bilang ng mga dumadalo mula sa publiko.<ref>{{cite web |url=https://www.europeanfilmacademy.org/ |title=European Film Academy |publisher=European Film Academy |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=25 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525004720/http://www.europeanfilmacademy.org/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.berlinale.de/ |title=Berlin Film Festival |publisher=Berlinale.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=17 Pebrero 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217150238/https://www.berlinale.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> Ang Karneval der Kulturen (''Karnabal ng mga Kultura''), isang parada sa lansangan na binubuo ng maraming pangkat etniko, ay ginaganap tuwing katapusan ng linggo ng [[Pentecost|Pentekostes]].<ref>{{cite web |url=https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |title=English Summary |publisher=Karneval-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419112335/https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Kilala rin ang Berlin sa pangkulturang pagdiriwang na Berliner Festspiele, na kinabibilangan ng jazz festival na JazzFest Berlin, at ng Young Euro Classic, ang pinakamalaking pandaigdigang pagdiriwang ng mga orkestrang pangkabataan sa mundo. Ginaganap sa lungsod ang ilang festival at kumperensiya tungkol sa teknolohiya at sining sa midya, kabilang ang Transmediale at Chaos Communication Congress. Ang taunang Pistang Berlin ay nakatuon sa [[indie rock]], elektronikong musika at synthpop at bahagi ng Pandaigdigang Linggo ng Musika sa Berlin.<ref>[https://www.berlinfestival.de/en.html Berlin Festival] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150314234453/https://www.berlinfestival.de/en.html |date=2015-03-14}} na websayt (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.berlin-music-week.de/en/ Berlin Music Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410203724/https://www.berlin-music-week.de/en/ |date=2014-04-10 }} na websayt (sa Ingles)</ref> Taun-taon, nagdaraos ang Berlin ng isa sa pinakamalalaking pagdiriwang ng [[Bagong Taon]] sa mundo, na dinadaluhan ng mahigit isang milyong tao. Ang sentro nito ay ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], kung saan nakasentro ang mga paputok sa pagsapit ng hatinggabi, subalit may iba't ibang pribadong palabas ng paputok sa buong lungsod. Karaniwang nagbabatian sa pamamagitan ng pagtaas ng baso.ang mga dumadalo sa mga piging sa Alemanya sa Bagong Taon gamit ang isang baso ng bula-bulang alak. <gallery widths="150" heights="150"> File:20150208 - Berlinale Palast and Red Carpet.JPG|Ang Berlinale ang pinakamalaking pandaigdigang pistang pelikula na dinadaluhan ng mga manonood. File:Festival of Lights 2012 - Französischer Dom.jpg|Ang Katedral ng Pransiya sa taunang Pista ng mga Ilaw File:Hanukkah, Brandenburg Gate (Berlin).jpg|Pagdiriwang ng [[Hanukkah]] sa Tarangkahang Brandeburgo </gallery> === Sining ng pagtatanghal === [[File:Rattle BPH-Rittershaus1-Wikipedia.jpg|thumb|right|Si Sir Simon Rattle na nagdidirehe sa tanyag na Pilarmonikong Berlin]] May 44 teatro at tanghalan ang Berlin.<ref name="berlin.de" /> Ang Teatrong Deutsches sa Mitte ay itinayo noong 1849–50 at halos tuluy-tuloy na nagpatakbo mula noon. Ang Volksbühne sa Rosa-Luxemburg-Platz ay itinayo noong 1913–14, bagaman itinatag ang kompanya noong 1890. Ang Kalipunang Berliner, na kilala sa pagtatanghal ng mga akda ni [[Bertolt Brecht]], ay itinatag noong 1949. Itinatag ang Schaubühne noong 1962 at lumipat sa gusali ng dating Universum Cinema sa Kurfürstendamm noong 1981. Sa kapasidad na 1,895 upuan at lawak ng entablado na {{convert|2854|m2|0|abbr=off|sp=us}}, ang Friedrichstadt-Palast sa Berlin Mitte ang pinakamalaking palasyo ng palabas sa Europa. Para sa malayang eksena ng sayaw at teatro sa Berlin, mahalaga ang mga lugar tulad ng Sophiensäle sa Mitte at ang tatlong gusali ng Hebbel am Ufer (HAU) sa Kreuzberg. Mapupuntahan din ng mga manonood na nagsasalita ng Ingles ang karamihan sa mga produksiyon doon. Nakabase rin doon ang ilan sa mga pangkat ng sayaw at teatro na nagtatrabaho sa pandaigdigang antas, tulad ng Gob Squad at Rimini Protokoll, pati na rin ang mga pista tulad ng pandaigdigang pista na Sayaw sa Agosto. May tatlong bahay-[[opera]] ang Berlin: ang Deutsche Oper, ang Berlin State Opera, at ang Komische Oper. Ang Berlin State Opera sa [[Unter den Linden]] ay binuksan noong 1742 at pinakamatanda sa tatlo. Si Daniel Barenboim ang direktor nitong pangmusika. Tradisyonal na nagdadalubhasa ang Komische Oper sa mga operetta at matatagpuan din sa Unter den Linden. Binuksan ang Deutsche Oper noong 1912 sa Charlottenburg. Ang pangunahing lugar ng lungsod para sa mga pagtatanghal ng musikal na teatro ay ang Theater am Potsdamer Platz at ang Theater des Westens (itinayo noong 1895). Mapapanood ang kontemporaryong sayaw sa ''Radialsystem V''. Nagdaraos ang Tempodrom ng mga konsiyerto at aliwang hango sa sirko. Naglalaman din ito ng isang spa na nag-aalok ng karanasang gumagamit ng maraming pandama. Ang Admiralspalast sa Mitte ay may masiglang programa ng iba't ibang pagtatanghal at mga kaganapang pangmusika. May pitong orkestra ng simponiya sa Berlin. Ang Orkestrang Pilarmonikong Berlin ay isa sa mga pangunahing orkestra sa mundo;<ref>{{cite news |author=Charlotte Higgins and Ben Aris in Berlin |date=29 Abril 2004 |title=Is Rattle's Berlin honeymoon over? |language=en |newspaper=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |url-status=live |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828013033/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |archive-date=28 Agosto 2013}}</ref> nakabase ito sa Berliner Philharmonie malapit sa Potsdamer Platz, sa isang kalyeng ipinangalan sa pinakamatagal nitong naging punong konduktor, si Herbert von Karajan.<ref>{{cite news |last=Wakin |first=Daniel J. |date=25 Setyembre 2005 |title=Music: Berlin |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |url-status=live |access-date=2024-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529193551/https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |archive-date=2015-05-29}}</ref> Si Simon Rattle ang punong konduktor nito mula 1999 hanggang 2018, at kasalukuyang hawak ni Kirill Petrenko ang posisyong iyon. Ang Konzerthausorchester Berlin ay itinatag noong 1952 bilang orkestra para sa Silangang Berlin. Si Christoph Eschenbach ang punong konduktor nito. Nagtatanghal ang Haus der Kulturen der Welt ng mga eksibisyon tungkol sa mga usaping interkultural at nagdaraos ng mga pagtatanghal ng musikang pangmundo at mga kumperensiya.<ref>{{cite web |author=D |url=https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |title=Haus der Kulturen der Welt |publisher=Hkw.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=3 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503225327/https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |url-status=live |language=de}}</ref> Kilala ang ''Kookaburra'' at ang ''Quatsch Comedy Club'' sa kanilang mga palabas na satira at komedya. Noong 2018, inilarawan ng ''[[The New York Times|New York Times]]'' ang Berlin bilang "maituturing na kabisera ng underground elektronikong musika sa mundo".<ref>{{Cite news |last=Wilder |first=Charly |date=21 Hunyo 2018 |title=In the Capital of Electronic Music, Women Rule the Scene |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |url-access=limited |access-date=7 Agosto 2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |archive-date=1 Enero 2022 |issn=0362-4331}}</ref> === Pagkain === {{multiple image | align = right | caption_align = center | footer_align = center | image1 = Döner Kebab.jpg | width1 = 226 | caption1 = [[Doner kebab|Döner kebab]] | image2 = Currywurst-1.jpg | width2 = 192 | caption2 = Isang plato ng [[Currywurst]] | footer = Naimbento sa Berlin, ang currywurst at makabagong döner ay mga sagisag ng kulturang popular at lutuin ng Germany. }} Malaki ang pagkakaiba-iba ng pagkain at mga handog na pagkain sa Berlin. Dalawampu't tatlong restawran sa Berlin ang ginawaran ng isa o higit pang [[Michelin Guide#Stars|bituin ng Michelin]] sa [[Michelin Guide|Gabay ng Michelin]] noong 2021, na naglagay sa lungsod sa nangungunang posisyon sa Alemanya ayon sa bilang ng mga restawrang may ganitong pagkilala.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |title=MICHELIN Guide, Germany, Berlin Restaurants |publisher=MICHELIN Guide |access-date=15 Nobyembre 2021 |archive-date=15 Nobyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115075322/https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |url-status=live |language=en}}</ref> Kilala ang Berlin sa mga pagkaing [[Panggugulayin|behetaryanismo]]<ref>{{cite web |url=https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |title=Good Taste Award Winner 2015: Berlin, The New Vegetarian Capital |date=5 Setyembre 2015 |publisher=SAVEUR |access-date=1 Marso 2016 |archive-date=17 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217063554/https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |url-status=live |language=en}}</ref> at [[Veganism|beganismo]],<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |title=Berlin: Vegan capital of the world? |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403195151/https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |url-status=live |language=en}}</ref> at tahanan ito ng isang makabago at masiglang eksena ng negosyong pagkain na nagtataguyod ng mga kosmopolitanong lasa, lokal at napapanatiling sangkap, pansamantalang pamilihan ng pagkaing lansangan, mga ''supper club'' o klab panghapunan, gayundin ng mga pagdiriwang ng pagkain tulad ng Isang Linggo ng Pagkain sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |title=Berlin's booming food scene |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403200216/https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|title=Conscious Food Consumption at Berlin's Restlos Glücklich|date=11 Setyembre 2016|publisher=Food Tank|access-date=4 Abril 2017|archive-date=4 Abril 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404043408/https://www.foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lokal na pagkain ang nagmula sa mga tradisyong pangkusina ng hilagang Alemanya at kinabibilangan ng mga malasa at nakakabusog na putahe na may [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[gansa]], [[isda]], [[gisantes]], [[legumbre]], [[pipino]], o [[patatas]]. Kabilang sa mga karaniwang [[pagkain]] sa Berlin ang mga tanyag na [[street food|pagkaing lansangan]] tulad ng ''[[Currywurst]]'' (na sumikat dahil sa mga manggagawa sa konstruksyon noong panahon ng muling pagtatayo ng lungsod pagkatapos ng digmaan), ''Buletten'' at ang [[donat]] na ''Berliner'', na kilala sa Berlin bilang {{lang|de|Pfannkuchen}} ({{IPA|de|ˈp͡fanˌkuːxn̩|lang|De-Pfannkuchen.ogg}}).<ref>[https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303102248/https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm |date=2014-03-03 }} German Foods (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|newspaper=The Independent|first=Tony|last=Paterson|date=15 Agosto 2009|access-date=24 Agosto 2017|archive-date=22 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322143121/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Malawak ang mga [[Panaderya|panaderyang]] Aleman na nag-aalok ng iba't ibang [[tinapay]] at [[pastelerya]]. Matatagpuan sa [[KaDeWe]] ang isa sa pinakamalalaking pamilihan ng mga piling pagkain sa Europa, at ang ''Rausch'' ay isa sa pinakamalalaking tindahan ng [[tsokolate]] sa mundo.<ref>{{Cite news|url=https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|title=Chocolate Heaven at Fassbender & Rausch|publisher=Luxe Adventure Traveler|date=2013|access-date=1 Marso 2016|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092139/https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rausch.de/en/tradition|title=History from 1918 to today|publisher=Rausch Chocolate House|access-date=26 Hulyo 2023|archive-date=26 Hulyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726072355/https://www.rausch.de/en/tradition|url-status=live|language=en}}</ref> Tahanan din ang Berlin ng isang sari-saring eksena ng gastronomiya na sumasalamin sa kasaysayan ng mga [[imigrante]] sa lungsod. Dinala ng mga imigranteng [[Turko]] at [[Mga Arabe|Arabe]] ang kanilang mga tradisyong pangkusina sa lungsod, kabilang ang ''lahmacun'' at ''falafel'', na naging karaniwang pagkaing mabilisang ihain. Ang makabagong bersiyon ng [[pangmadaliang pagkain]] na [[sandwits]] na [[doner kebab]], na nabuo sa Berlin noong [[dekada 1970]], ay naging paboritong pagkain sa Alemanya at sa iba pang bahagi ng mundo. === Libangan === Ang Zoologischer Garten Berlin, ang mas matanda sa dalawang [[zoo]] sa lungsod, ay itinatag noong 1844. Ito ang pinakadinadalaw na zoo sa Europa at nagtatampok ng pinakamaraming uri ng hayop sa mundo.<ref>{{cite web |url=https://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007155448/http://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |url-status=dead|archive-date=7 Oktubre 2006|title=Hauptstadt-Zoo beliebtester Tierpark|website=Rundfunk Berlin-Brandenburg|access-date=17 Agosto 2008|language=de}}</ref> Dito dating nanirahan ang tanyag na Knut, isang [[polar bear|osong pampolo]] na ipinanganak sa pagkabihag.<ref>{{Cite news|first=Tristana|last=Moore|title=Baby bear becomes media star|date=23 Marso 2007|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6486993.stm|work=BBC News|access-date=17 Agosto 2008|archive-date=1 Abril 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070401034258/https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6486993.stm|url-status=live|language=en}}</ref> Ang isa pang zoo ng lungsod, ang Tierpark Friedrichsfelde, ay itinatag noong 1955. Ang Botanischer Garten ng Berlin ay kinabibilangan ng Museong Botaniko ng Berlin. Sa lawak na {{convert|43|ha|acre}} at may humigit-kumulang 22,000 iba't ibang uri ng halaman, isa ito sa pinakamalaki at pinakamasasaklaw na koleksiyon ng buhay-halaman sa mundo. Kabilang sa iba pang hardin sa lungsod ang Britzer Garten at ang Gärten der Welt (Mga Hardin ng Mundo) sa Marzahn.<ref>{{cite web |url=https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |title=Grün Berlin |language=de |trans-title=Green Berlin |publisher=Die Grün Berlin GmbH |access-date=27 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522183154/https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |archive-date=22 Mayo 2011 |url-status=dead}}</ref> Ang parke ng Tiergarten sa Mitte, na may disenyo ng tanawin ni Peter Joseph Lenné, ay isa sa pinakamalaki at pinakapopular na parke sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |title=Peter Joseph Lenné, Senate Department of Urban Development |publisher=Stadtentwicklung.berlin.de |date=30 Setyembre 2011 |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421101545/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |archive-date=21 Abril 2013 |url-status=dead}}</ref> Sa Kreuzberg, nag-aalok ang Viktoriapark ng tanawin ng katimugang bahagi ng panloob na Berlin. Ang Parkeng Treptower, sa tabi ng Spree sa Treptow, ay nagtatampok ng isang malaking Bantayog ng Digmaang Sobyet. Ang Volkspark sa [[Friedrichshain]], na binuksan noong 1848, ay ang pinakamatandang parke sa lungsod at nagtatampok ng mga bantayog, sinehang panlabas tuwing tag-araw, at ilang pasilidad para sa [[palakasan]].<ref>{{cite web|author1=Paul Sullivan|title=Volkspark Friedrichshain|url=https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|website=Slow Travel Berlin|access-date=30 Agosto 2014|date=30 Hulyo 2010|archive-date=3 Setyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903203937/https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|url-status=live|language=en}}</ref> Ang Tempelhofer Feld, ang dating lugar ng paliparan ng lungsod, ay pinakamalaking bukas na espasyo sa loob ng isang lungsod sa mundo.<ref>{{cite news |last=Stephan |first=Felix |url=https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |title=Entfaltung auf dem Rollfeld |location=Berlin (Germany) |newspaper=zeit.de |date=10 Disyembre 2012 |access-date=8 Pebrero 2018 |archive-date=21 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021183842/https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |url-status=live |language=de}}</ref> Ang [[Potsdam]] ay nasa timog-kanlurang gilid ng Berlin. Ang lungsod ay naging tirahan ng mga hari ng [[Prussia|Prusya]] at ng Kaiser ng Alemanya hanggang 1918. Ang lugar sa paligid ng Potsdam, partikular ang [[Sanssouci]], ay kilala sa magkakaugnay na mga lawa at mga pook na pangkultura. Ang Mga Palasyo at Parke ng Potsdam at Berlin ang pinakamalaking [[World Heritage Site|Pook na Pamanang Pandaigdig]] sa Alemanya.<ref name="UNESCO-2"/> Kilala rin ang Berlin sa maraming [[kapihan]], musikero sa lansangan, mga bar sa tabing-dagat sa kahabaan ng Ilog Spree, mga pamilihang ukay-ukay, mga ''boutique'' (o maliit na tindahan), at mga tindahang ''pop-up'' na nagbibigay ng mga pagkakataon para sa [[Libangan (gawain)|libangan]] at [[paglilibang]].<ref>{{cite news |last=Lee |first=Denny |url=https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |title=36 Hours in Berlin |location=Berlin (Germany) |publisher=Travel.nytimes.com |date=10 Disyembre 2006 |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624141002/https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |archive-date=24 Hunyo 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> <gallery widths="150" heights="150"> File:Berlin Elefantentor 09-2017 b.jpg|Ang Tarangkahang Elepante sa [[Zoo ng Berlin]] File:Siegessäule10 b.jpg|Ang [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin]] sa Tiergarten File:Berlin Tiergarten4.jpg|Sa loob ng Tiergarten (parke) File:Botanischer Garten Gärtnerwohnhaus I.jpg|Sa loob ng Harding Botaniko ng Berlin </gallery> == Palakasan == [[Talaksan:Berliner_Olympiastadion_night_2.jpg|thumb|Sa Olympiastadion dinaos ang Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1936, ang Katupasan ng Kopang Pandaigdig ng FIFA ng 2006, at ang Katapusan ng UEFA Euro ng 2024.]] [[Talaksan:Berlin_marathon.jpg|thumb|Ang Maratong Berlin ay ang kasalukuyang ikalawang rekord pandaigdig na kurso (ang rekord pandaigdig na kurso ay magmula noong Agosto 2024 na Maratong Chicago).]] [[Talaksan:Berlin_Mercedes-Benz-Arena.jpg|thumb|Arenang Uber (dating O2 World Berlin, kalaunan ay Arenang Mercedes-Benz)]] Naging tanyag ang Berlin bilang punong-abala sa mga pangunahing pandaigdigang paligsahan sa palakasan.<ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|title=Melbourne retains ultimate sports city title|website=ABC News|date=1 Abril 2008|access-date=1 Hulyo 2008|archive-date=13 Enero 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113164852/https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|url-status=dead|language=en}}</ref> Nag-host ang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init]] ng 1936 at naging punong-abala sa [[FIFA World Cup|Kopang Pandaigdig]] ng [[FIFA]] ng 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |title=Italy conquer the world as Germany wins friends |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821050509/https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |archive-date=21 Agosto 2008|language=en}}</ref> Idinaos sa Olympiastadion ang mga Kampeanatong Atletikong Pandaigdig (''World Athletics Championships'') noong 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin2009.org/ |title=12. IAAF Leichtathletik WM berlin 2009 |publisher=Berlin2009.org |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090720233014/https://www.berlin2009.org/ |archive-date=20 Hulyo 2009 |url-status=dead|language=de}}</ref> Dinaos sa lungsod ng paligsahan sa [[basketbol]] na Hulng Apa ng Euroleague noong 2009 at 2016,<ref>{{cite web|url=https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|title=Euroleague Final Four returns to Berlin in 2016|publisher=Euroleague|date=11 Mayo 2015|access-date=5 Nobyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019170810/https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|archive-date=19 Oktubre 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> at naging isa sa mga punong-abala ng FIBA EuroBasket 2015. Noong 2015, naging lugar ang Berlin para sa Katupasan ng Liga ng mga Kampeon ng UEFA . Nag-''bid'' o nag-alok ang lungsod na mag-''host'' ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000|Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 2000]] subalit natalo sa [[Sydney]].<ref>{{Cite web |date=Hunyo 2009 |title=Berlin's Failed Bid to Host the 2000 Summer Olympic Games: Urban Development and the Improvement of Sports Facilities |url=https://www.researchgate.net/publication/46541517|language=en}}</ref> Nag-''host'' ang Berlin ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig sa Tag-init ng 2023. Ito ang unang pagkakataon na naging punong-abala ang Alemanya ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig.<ref>{{cite web|url=https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|title=Berlin, Germany selected to host the 2023 Special Olympics World Games|publisher=Special Olympics|access-date=21 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041349/https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|archive-date=21 Disyembre 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> Ang taunang Maratong Berlin{{snd}}isang kurso na may pinakamaraming takbong kabilang sa nangungunang 10 rekord pandaigdig{{snd}}at ang ISTAF ay mga matagal nang itinatag na paligsahan sa [[Atletiks|atletiko]] sa lungsod.<ref>{{cite web |url=https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |title=Berlin Marathon |publisher=Scc-events.com |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |archive-date=2 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Mellowpark sa Köpenick ay isa sa pinakamalalaking liwasang pang-iskayt e at BMX sa Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |title=Mellowpark Campus |publisher=urbancatalyst-studio.de |access-date=29 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904031925/https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |archive-date=4 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Naging popular ang isang ''fan fest'' o pista ng mga tagahanga sa Tarangkahang Brandeburgo, na umaakit ng ilang daang libong manonood, tuwing may mga pandaigdigang paligsahan sa putbol gaya ng Europeong Kampeonatong UEFA.<ref>{{cite web|url=https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |title=500,000 spectators to watch the game together |publisher=Blogs.bettor.com |access-date=7 Abril 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322085540/https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |archive-date=22 Marso 2012|language=en}}</ref> Si Friedrich Ludwig Jahn, na madalas kilalaning "ama ng makabagong [[himnastika]]", ay nakaimbento ng pahalang na bar, mga magkahanay na bar, mga singsing, at kabayo sa paglundag noong mga 1811 sa Berlin.<ref>{{Cite book|title=Gymnastics|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1422217344|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|website=www.scholastic.com|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=19 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219051634/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 Marso 2016|website=Inside Sport|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=4 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204131519/https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|url-status=live|language=en}}</ref> Ang kilusang Turners ni Jahn, na unang isinagawa sa Volkspark Hasenheide, ang pinagmulan ng makabagong klab pang-isport.<ref>{{cite web | url=https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | title=Ältester Sportverein der Welt wird 200 Jahre | access-date=20 Enero 2024 | archive-date=26 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240126003431/https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | url-status=live |language=de}}</ref> Noong 2013, humigit-kumulang 600,000 taga-Berlin ang nakarehistro sa isa sa mahigit 2,300 klab pampalakasan at pisikal na [[kalusugan]].<ref>{{cite web |url=https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |title=Der Landessportbund Berlin – Mitglieder |publisher=LSB |access-date=3 Setyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004065645/https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |archive-date=4 Oktubre 2014 |url-status=dead|language=de}}</ref> Pinangangasiwaan ng lungsod ng Berlin ang mahigit 60 pampublikong panloob at panlabas na palanguyan.<ref>{{cite web |url=https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |title=Berlin's swimming pools and bathing spots |publisher=New in the City |access-date=12 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216213503/https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |archive-date=16 Pebrero 2016 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Berlin ang pinakamalaking sentro ng pagsasanay para sa Olimpiko sa Alemanya, kung saan nakabase ang humigit-kumulang 500 nangungunang atleta (15% ng lahat ng nangungunang atleta sa Germany). Lumahok sa 2012 mga Palarong Olimpiko ang 47 piling atleta. Nakamit ng mga taga-Berlin ang 7 gintong, 12 pilak, at 3 tansong medalya.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |title=Sports Metropolis |publisher=Be Berlin |access-date=12 Pebrero 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042009/https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |archive-date=16 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Nakabase sa Berlin ang ilang propesyonal na klab na kumakatawan sa pinakamahahalagang pampangkat na palakasan na pinapanood sa Alemanya. Ang pinakamatanda at pinakapopular na koponang nasa unang dibisyon na nakabase sa Berlin ay ang klab pamputbol na Hertha BSC.<ref name="Herthabsc.de-2011">{{cite web |url=https://www.herthabsc.de/ |title=Hertha BSC |publisher=Herthabsc.de |date=27 Disyembre 2011 |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=23 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223123453/https://www.herthabsc.de/ |url-status=dead |language=en}}</ref> Kinatawan ng koponan ang Berlin bilang kasaping nagtatag ng Bundesliga noong 1963. Kabilang sa iba pang propesyonal na klab sa pampangkat na palakasan ang: {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Klab ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Palakasan ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | Itinatag ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Liga ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Lugar ng Paglalaro |- |1. FC Union Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fc-union-berlin.de/ |title=Union Berlin |publisher=Fc-union-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=7 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207225546/https://www.fc-union-berlin.de/ |url-status=live }}</ref> |[[Association football|Putbol]] |1966 |Bundesliga |Stadion An der Alten Försterei |- |Hertha BSC<ref name="Herthabsc.de-2011" /> |[[Association football|Putbol]] |1892 |2. Bundesliga |Olympiastadion |- |ALBA Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.albaberlin.de/ |title=ALBA Berlin |publisher=Albaberlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=10 May 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000510094130/https://www.albaberlin.de/ |url-status=live }}</ref> |Basketbol |1991 |BBL |Uber Arena |- |Berlin Thunder<ref>{{cite web |url=https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |title=Berlin Thunder |publisher=europeanleague.football |access-date=26 May 2021 |archive-date=21 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521130817/https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |url-status=live }}</ref> |[[American football|Amerikanong putbol]] |2021 |ELF |Friedrich-Ludwig-Jahn-Sportpark |- |Eisbären Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.eisbaeren.de |title=Eisbären Berlin |publisher=Eisbaeren.de |access-date=7 April 2012 |archive-date=4 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404224600/https://www.eisbaeren.de/ |url-status=live }}</ref> |Haking yelo |1954 |DEL |Uber Arena |- |Füchse Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fuechse-berlin.de/ |title=Füchse Berlin |publisher=Fuechse-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192051/https://www.fuechse-berlin.de/ |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead}}</ref> |Handbol |1891 |HBL |Max-Schmeling-Halle |- |Berlin Recycling Volleys |[[Balibol (palakasan)|Balibol]] |1991 |Bundesliga |Max-Schmeling-Halle |- |Berliner Hockey Club |Lacrosse |2005 |Bundesliga |Ernst-Reuter-Feld |- |Berliner RC<ref>{{cite web |url=https://berliner-rugby-club.de|title=Berliner RC|publisher=Berliner.de |access-date=1 January 2026}}</ref> |Unyong Rugbi |1926 |Rugby-Bundesliga |Sportanlage Jungfernheide |- |RK 03 Berlin |Unyong Rugbi |1967 |Rugby-Bundesliga |Stadion Buschallee |- |FC Liria Berlin<ref>{{cite web |url= https://fcliria.berlin|title=Liria Berlin|publisher=Fciliria.berlin |access-date=1 January 2026}}</ref> |Futsal |1985 |Futsal Bundesliga |Bezirkssporthalle Neukölln - Werner-Seelenbinder-Sportpark |} == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 286bk9qz0qncrz4b1bv8t2kpnrq6chb 2227107 2227106 2026-09-21T03:46:52Z Jojit fb 38 /* Palakasan */ 2227107 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de">{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |title=Die kleine Berlin Statistik |website=berlin.de |access-date=26 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014|language=de}}</ref> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO-2">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/532|title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin|website=[[UNESCO]]|access-date=19 Agosto 2008|archive-date=8 Agosto 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532|url-status=live|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> === Mga galeriya at museo === [[File:Nofretete Neues Museum.jpg|thumb|upright|Thutmose, ''Busto ni Nefertiti'', Museong Ehipsyo ng Berlin]] Mula noong 2011, may 138 museo at mahigit 400 galeriya ng sining ang Berlin.<ref name="berlin.de"/><ref>{{cite web|url=https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |title=Sprung in die Wolken |website=Zitty |date=2 Hulyo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |archive-date=2 Abril 2012}}</ref> Ang kalipunan sa [[Pulo ng mga Museo|Pulong Museo]] ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO at matatagpuan sa hilagang bahagi ng Pulo ng Spree sa pagitan ng [[Spree]] at Kupfergraben.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/896|title=World Heritage Site Museumsinsel|publisher=[[UNESCO]]|access-date=6 Mayo 2021|archive-date=6 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896|url-status=live|language=en}}</ref> Noon pa mang 1841, itinalaga na ito sa pamamagitan ng isang kautusang maharlika bilang isang "distritong nakalaan para sa sining at mga antigong bagay". Kasunod nito, itinayo ang [[Altes Museum|Museong Altes]] sa [[Lustgarten]]. Itinayo rin dito ang Museong Neues, na nagpapakita ng busto ni Reyna [[Nefertiti]],<ref>{{cite web|url=https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|title=Egypt battling for more relics after Louvre success|publisher=Expatica|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709211530/https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|archive-date=9 Hulyo 2019|url-status=dead|access-date=9 Hulyo 2019|language=en}}</ref> [[Alte Nationalgalerie]], [[Pergamon Museum|Museong Pergamon]], at [[Bode Museum|Museong Bode]]. Bukod sa Pulong Museo, marami pang museo sa lungsod. Nakatuon ang Gemäldegalerie (Galeriya ng mga Pintura) sa mga pinta ng mga "matandang maestro" mula ika-13 hanggang ika-18 dantaon, samantalang dalubhasa ang Neue Nationalgalerie (Bagong Pambansang Galeriya, na itinayo ni Ludwig Mies van der Rohe) sa pagpipinta ng Europa noong ika-20 siglo. Ang Hamburger Bahnhof, sa [[Moabit]], ay nagtatanghal ng malaking koleksiyon ng moderno at kontemporaryong sining. Ang pinalawak na [[Deutsches Historisches Museum|Museong Deutsches Historisches]] ay muling binuksan sa Zeughaus at nagtatanghal ng pangkalahatang kasaysayan ng Alemanya na sumasaklaw sa mahigit isang milenyo. Ang Arkibong Bauhaus ay isang museo ng disenyo noong ika-20 dantaon mula sa bantog na paaralang [[Bauhaus]]. Ang Museong Berggruen ay naglalaman ng koleksiyon ng bantog na kolektor noong ika-20 dantaon na si Heinz Berggruen, at nagtatampok ng malawak na koleksiyon ng mga obra nina [[Picasso]], [[Matisse]], [[Cézanne]], at [[Giacometti]], bukod sa iba pa.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|title=Dealer Will Enrich Art of the Berlin He Fled|last=Vogel|first=Carol|date=21 Disyembre 2000|work=The New York Times|access-date=28 Disyembre 2018|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=21 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321180644/https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|url-status=live}}</ref> Ang Kupferstichkabinett Berlin (Museo ng mga Estampa at Guhit) ay bahagi ng Staatlichen Museen zu Berlin (Mga Museo ng Estado ng Berlin) at ng Kulturforum sa Potsdamer Platz sa distrito ng Tiergarten ng distrito ng Mitte sa Berlin. Ito ang pinakamalaking museo ng grapikong sining sa Alemanya at isa rin sa apat na pinakamahahalagang koleksiyon ng ganitong uri sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Kupferstichkabinett |url=https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |website=Staatliche Museen zu Berlin |access-date=4 Agosto 2022 |archive-date=24 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124201004/https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |url-status=live |language=de}}</ref> Kabilang sa koleksiyon ang disenyo ni Friedrich Gilly para sa bantayog kay [[Federico II ng Prusya]].<ref>{{Cite book |last=Tillack-Graf |first=Anne-Kathleen |title=Das Denkmal für Friedrich den Großen von Friedrich Gilly 1796 |year=2004 |location=Munich |language=de |publisher=GRIN Verlag |isbn=9783640966035}}</ref> [[File:Exterior of Fotografiska Berlin.jpg|alt=Exterior of Fotografiska Berlin|thumb|Panlabas na anyo ng Fotografiska Berlin sa Oranienburger Str.]] Nagho-''host'' ang Berlin ng ilang pangunahing institusyong nakatuon sa [[potograpiya]], na nagpapakita ng makasaysayan at makabagong ugnayan ng lungsod sa midyum na ito. Ang Museum für Fotografie, na bahagi ng Staatliche Museen zu Berlin at tahanan ng Pundasyong Helmut Newton, ay nagtatanghal ng mga makasaysayan at kontemporaryong akdang potograpiko kasama ang permanenteng eksibisyong ''Helmut Newton's Private Property''. Ang Fotografiska Berlin, na binuksan noong 2023 sa Kunsthaus Tacheles, ay nakatuon sa moderno at kontemporaryong potograpiya sa pamamagitan ng pagtatanghal ng mga lokal at pandaigdigang litratista kasama ang mga pampublikong programa. Ang C/O Berlin, na matatagpuan sa Amerika Haus malapit sa Zoologischer Garten, ay isang pangunahing lugar ng mga eksibisyon para sa potograpiya at biswal na midya, at kilala sa pagtatanghal ng mga itinatag na at umuusbong na litratista. Mahalaga rin ang papel ng potograpiya sa mas malalaking institusyon tulad ng Berlinische Galerie, na isinasama ang potograpiya sa pagtatanghal nito ng makabagong sining, at ng Kunstbibliothek Berlin, na naglalaman ng malawak na arkibong potograpiko. Ang iba pang mga lugar tulad ng Galeriya ng Larawan sa Friedrichshain ay nakadaragdag sa kulturang potograpiko ng lungsod na nakatuon sa dokumentasyon at mga usaping panlipunan. === Buhay-gabi at mga pagdiriwang === Ipinagdiriwang ang buhay-gabi o ''nightlife'' ng Berlin bilang isa sa mga pinakamagkakaiba at masigla sa uri nito.<ref>{{cite web|url=https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|title=Losing your mind in Berlin|first=Walter|last=Wasacz|website=Metro Times|date=11 Oktubre 2004|access-date=18 Nobyembre 2006|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910010712/https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|title=Berlin, Berlin, the city of sin. The city that never sleeps, or better yet, where you never have to sleep.|date=5 Enero 2017|publisher=Decoded Magazine|access-date=14 Pebrero 2022|archive-date=6 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|url-status=live|language=en}}</ref> Noong dekada 1970 at 1980, ang SO36 sa [[Kreuzberg]] ay naging sentro ng [[Punk rock|musikang punk]] at kultura. Naging tanyag ang ''SOUND'' at ang ''Dschungel''. Sa buong dekada 1990, ang mga taong nasa edad 20 mula sa iba't ibang panig ng mundo, partikular na mula sa [[Western Europe|Kanluranin]] at Gitnang Europa, ay ginawang pangunahing destinasyon ng buhay-gabi ang eksena ng mga klab sa Berlin. Pagkatapos ng pagbagsak ng Pader ng Berlin noong 1989, maraming makasaysayang gusali sa Mitte, ang dating sentro ng lungsod ng Silangang Berlin, ang ilegal na inokupa at muling itinayo ng mga batang iskuwater at naging masiglang lugar para sa mga pagtitipon ng ''underground'' (o palihim) at kontra-kultura.<ref>{{Cite web|title=Art of Now – Berlin's Nightlife – BBC Sounds|url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|access-date=6 Hulyo 2020|website=BBC|language=en-GB|archive-date=6 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706225511/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|url-status=live}}</ref> Maraming naytklab ang matatagpuan sa mga sentrong distrito, kabilang ang Tresor at Berghain. Ang KitKatClub at ilang iba pang lugar ay kilala sa kanilang mga partidong malaya sa mga seksuwal na paghihigpit. Hindi kailangang magsara ang mga klab sa takdang oras tuwing katapusan ng linggo, at maraming piging o ''party'' ang nagpapatuloy hanggang umaga o maging sa buong katapusan ng linggo, kabilang ang mga malapit sa [[Alexanderplatz]]. Naging tanyag na lugar ang ilang lugar para sa eksena ng ''neo-burlesque''. Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa kulturang [[Mga bakla|bakla]] at isa itong mahalagang pinagmulan ng kilusan para sa mga karapatan ng [[LGBT]]. Malayang nagpapatakbo ang mga bar at bulwagan ng sayawan para sa magkaparehong kasarian noong dekada 1880 pa, at nagsimula noong 1896 ang unang magasin na pangbakla na ''Der Eigene''. Pagsapit ng dekada 1920, nagkaroon ang mga bakla at [[lesbiyana]] ng hindi pa kailanman nasaksihang antas ng pagiging hayag sa lipunan.<ref>{{cite book|last=Krauss|first=Kenneth|title=The drama of fallen France: reading la comédie sans tickets |year=2004|publisher=State University of New York |location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-5953-9 |page=11|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |title=Berlin Story – The New Yorker |first=Alex |last=Ross |date=26 Enero 2015 |magazine=The New Yorker |access-date=6 Hunyo 2016 |archive-date=20 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420134154/https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |url-status=live |language=en}}</ref> Ngayon, bukod sa positibong kapaligiran sa mas malawak na eksena ng mga klab, mayroon muling napakaraming klab na ''[[queer]]'' at pagdiriwang ang lungsod. Kabilang sa pinakakilala at pinakamalaki ang Berlin Pride, ang ''Christopher Street Day'',<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007101504/https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-date=7 Oktubre 2006 |title=Berlin for Gays and Lesbians |date=7 Oktubre 2006 |access-date=7 Abril 2012|language=en}}</ref> ang ''Lesbian and Gay City Festival'' sa Berlin-Schöneberg, at ang ''Kreuzberg Pride''. Ang taunang Pandaigdigang Pista ng Pelikula sa Berlin (Berlinale), na may humigit-kumulang 500,000 dumalo, ay itinuturing na pinakamalaking pistang pelikula sa mundo batay sa bilang ng mga dumadalo mula sa publiko.<ref>{{cite web |url=https://www.europeanfilmacademy.org/ |title=European Film Academy |publisher=European Film Academy |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=25 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525004720/http://www.europeanfilmacademy.org/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.berlinale.de/ |title=Berlin Film Festival |publisher=Berlinale.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=17 Pebrero 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217150238/https://www.berlinale.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> Ang Karneval der Kulturen (''Karnabal ng mga Kultura''), isang parada sa lansangan na binubuo ng maraming pangkat etniko, ay ginaganap tuwing katapusan ng linggo ng [[Pentecost|Pentekostes]].<ref>{{cite web |url=https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |title=English Summary |publisher=Karneval-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419112335/https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Kilala rin ang Berlin sa pangkulturang pagdiriwang na Berliner Festspiele, na kinabibilangan ng jazz festival na JazzFest Berlin, at ng Young Euro Classic, ang pinakamalaking pandaigdigang pagdiriwang ng mga orkestrang pangkabataan sa mundo. Ginaganap sa lungsod ang ilang festival at kumperensiya tungkol sa teknolohiya at sining sa midya, kabilang ang Transmediale at Chaos Communication Congress. Ang taunang Pistang Berlin ay nakatuon sa [[indie rock]], elektronikong musika at synthpop at bahagi ng Pandaigdigang Linggo ng Musika sa Berlin.<ref>[https://www.berlinfestival.de/en.html Berlin Festival] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150314234453/https://www.berlinfestival.de/en.html |date=2015-03-14}} na websayt (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.berlin-music-week.de/en/ Berlin Music Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410203724/https://www.berlin-music-week.de/en/ |date=2014-04-10 }} na websayt (sa Ingles)</ref> Taun-taon, nagdaraos ang Berlin ng isa sa pinakamalalaking pagdiriwang ng [[Bagong Taon]] sa mundo, na dinadaluhan ng mahigit isang milyong tao. Ang sentro nito ay ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], kung saan nakasentro ang mga paputok sa pagsapit ng hatinggabi, subalit may iba't ibang pribadong palabas ng paputok sa buong lungsod. Karaniwang nagbabatian sa pamamagitan ng pagtaas ng baso.ang mga dumadalo sa mga piging sa Alemanya sa Bagong Taon gamit ang isang baso ng bula-bulang alak. <gallery widths="150" heights="150"> File:20150208 - Berlinale Palast and Red Carpet.JPG|Ang Berlinale ang pinakamalaking pandaigdigang pistang pelikula na dinadaluhan ng mga manonood. File:Festival of Lights 2012 - Französischer Dom.jpg|Ang Katedral ng Pransiya sa taunang Pista ng mga Ilaw File:Hanukkah, Brandenburg Gate (Berlin).jpg|Pagdiriwang ng [[Hanukkah]] sa Tarangkahang Brandeburgo </gallery> === Sining ng pagtatanghal === [[File:Rattle BPH-Rittershaus1-Wikipedia.jpg|thumb|right|Si Sir Simon Rattle na nagdidirehe sa tanyag na Pilarmonikong Berlin]] May 44 teatro at tanghalan ang Berlin.<ref name="berlin.de" /> Ang Teatrong Deutsches sa Mitte ay itinayo noong 1849–50 at halos tuluy-tuloy na nagpatakbo mula noon. Ang Volksbühne sa Rosa-Luxemburg-Platz ay itinayo noong 1913–14, bagaman itinatag ang kompanya noong 1890. Ang Kalipunang Berliner, na kilala sa pagtatanghal ng mga akda ni [[Bertolt Brecht]], ay itinatag noong 1949. Itinatag ang Schaubühne noong 1962 at lumipat sa gusali ng dating Universum Cinema sa Kurfürstendamm noong 1981. Sa kapasidad na 1,895 upuan at lawak ng entablado na {{convert|2854|m2|0|abbr=off|sp=us}}, ang Friedrichstadt-Palast sa Berlin Mitte ang pinakamalaking palasyo ng palabas sa Europa. Para sa malayang eksena ng sayaw at teatro sa Berlin, mahalaga ang mga lugar tulad ng Sophiensäle sa Mitte at ang tatlong gusali ng Hebbel am Ufer (HAU) sa Kreuzberg. Mapupuntahan din ng mga manonood na nagsasalita ng Ingles ang karamihan sa mga produksiyon doon. Nakabase rin doon ang ilan sa mga pangkat ng sayaw at teatro na nagtatrabaho sa pandaigdigang antas, tulad ng Gob Squad at Rimini Protokoll, pati na rin ang mga pista tulad ng pandaigdigang pista na Sayaw sa Agosto. May tatlong bahay-[[opera]] ang Berlin: ang Deutsche Oper, ang Berlin State Opera, at ang Komische Oper. Ang Berlin State Opera sa [[Unter den Linden]] ay binuksan noong 1742 at pinakamatanda sa tatlo. Si Daniel Barenboim ang direktor nitong pangmusika. Tradisyonal na nagdadalubhasa ang Komische Oper sa mga operetta at matatagpuan din sa Unter den Linden. Binuksan ang Deutsche Oper noong 1912 sa Charlottenburg. Ang pangunahing lugar ng lungsod para sa mga pagtatanghal ng musikal na teatro ay ang Theater am Potsdamer Platz at ang Theater des Westens (itinayo noong 1895). Mapapanood ang kontemporaryong sayaw sa ''Radialsystem V''. Nagdaraos ang Tempodrom ng mga konsiyerto at aliwang hango sa sirko. Naglalaman din ito ng isang spa na nag-aalok ng karanasang gumagamit ng maraming pandama. Ang Admiralspalast sa Mitte ay may masiglang programa ng iba't ibang pagtatanghal at mga kaganapang pangmusika. May pitong orkestra ng simponiya sa Berlin. Ang Orkestrang Pilarmonikong Berlin ay isa sa mga pangunahing orkestra sa mundo;<ref>{{cite news |author=Charlotte Higgins and Ben Aris in Berlin |date=29 Abril 2004 |title=Is Rattle's Berlin honeymoon over? |language=en |newspaper=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |url-status=live |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828013033/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |archive-date=28 Agosto 2013}}</ref> nakabase ito sa Berliner Philharmonie malapit sa Potsdamer Platz, sa isang kalyeng ipinangalan sa pinakamatagal nitong naging punong konduktor, si Herbert von Karajan.<ref>{{cite news |last=Wakin |first=Daniel J. |date=25 Setyembre 2005 |title=Music: Berlin |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |url-status=live |access-date=2024-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529193551/https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |archive-date=2015-05-29}}</ref> Si Simon Rattle ang punong konduktor nito mula 1999 hanggang 2018, at kasalukuyang hawak ni Kirill Petrenko ang posisyong iyon. Ang Konzerthausorchester Berlin ay itinatag noong 1952 bilang orkestra para sa Silangang Berlin. Si Christoph Eschenbach ang punong konduktor nito. Nagtatanghal ang Haus der Kulturen der Welt ng mga eksibisyon tungkol sa mga usaping interkultural at nagdaraos ng mga pagtatanghal ng musikang pangmundo at mga kumperensiya.<ref>{{cite web |author=D |url=https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |title=Haus der Kulturen der Welt |publisher=Hkw.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=3 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503225327/https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |url-status=live |language=de}}</ref> Kilala ang ''Kookaburra'' at ang ''Quatsch Comedy Club'' sa kanilang mga palabas na satira at komedya. Noong 2018, inilarawan ng ''[[The New York Times|New York Times]]'' ang Berlin bilang "maituturing na kabisera ng underground elektronikong musika sa mundo".<ref>{{Cite news |last=Wilder |first=Charly |date=21 Hunyo 2018 |title=In the Capital of Electronic Music, Women Rule the Scene |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |url-access=limited |access-date=7 Agosto 2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |archive-date=1 Enero 2022 |issn=0362-4331}}</ref> === Pagkain === {{multiple image | align = right | caption_align = center | footer_align = center | image1 = Döner Kebab.jpg | width1 = 226 | caption1 = [[Doner kebab|Döner kebab]] | image2 = Currywurst-1.jpg | width2 = 192 | caption2 = Isang plato ng [[Currywurst]] | footer = Naimbento sa Berlin, ang currywurst at makabagong döner ay mga sagisag ng kulturang popular at lutuin ng Germany. }} Malaki ang pagkakaiba-iba ng pagkain at mga handog na pagkain sa Berlin. Dalawampu't tatlong restawran sa Berlin ang ginawaran ng isa o higit pang [[Michelin Guide#Stars|bituin ng Michelin]] sa [[Michelin Guide|Gabay ng Michelin]] noong 2021, na naglagay sa lungsod sa nangungunang posisyon sa Alemanya ayon sa bilang ng mga restawrang may ganitong pagkilala.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |title=MICHELIN Guide, Germany, Berlin Restaurants |publisher=MICHELIN Guide |access-date=15 Nobyembre 2021 |archive-date=15 Nobyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115075322/https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |url-status=live |language=en}}</ref> Kilala ang Berlin sa mga pagkaing [[Panggugulayin|behetaryanismo]]<ref>{{cite web |url=https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |title=Good Taste Award Winner 2015: Berlin, The New Vegetarian Capital |date=5 Setyembre 2015 |publisher=SAVEUR |access-date=1 Marso 2016 |archive-date=17 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217063554/https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |url-status=live |language=en}}</ref> at [[Veganism|beganismo]],<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |title=Berlin: Vegan capital of the world? |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403195151/https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |url-status=live |language=en}}</ref> at tahanan ito ng isang makabago at masiglang eksena ng negosyong pagkain na nagtataguyod ng mga kosmopolitanong lasa, lokal at napapanatiling sangkap, pansamantalang pamilihan ng pagkaing lansangan, mga ''supper club'' o klab panghapunan, gayundin ng mga pagdiriwang ng pagkain tulad ng Isang Linggo ng Pagkain sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |title=Berlin's booming food scene |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403200216/https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|title=Conscious Food Consumption at Berlin's Restlos Glücklich|date=11 Setyembre 2016|publisher=Food Tank|access-date=4 Abril 2017|archive-date=4 Abril 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404043408/https://www.foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lokal na pagkain ang nagmula sa mga tradisyong pangkusina ng hilagang Alemanya at kinabibilangan ng mga malasa at nakakabusog na putahe na may [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[gansa]], [[isda]], [[gisantes]], [[legumbre]], [[pipino]], o [[patatas]]. Kabilang sa mga karaniwang [[pagkain]] sa Berlin ang mga tanyag na [[street food|pagkaing lansangan]] tulad ng ''[[Currywurst]]'' (na sumikat dahil sa mga manggagawa sa konstruksyon noong panahon ng muling pagtatayo ng lungsod pagkatapos ng digmaan), ''Buletten'' at ang [[donat]] na ''Berliner'', na kilala sa Berlin bilang {{lang|de|Pfannkuchen}} ({{IPA|de|ˈp͡fanˌkuːxn̩|lang|De-Pfannkuchen.ogg}}).<ref>[https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303102248/https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm |date=2014-03-03 }} German Foods (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|newspaper=The Independent|first=Tony|last=Paterson|date=15 Agosto 2009|access-date=24 Agosto 2017|archive-date=22 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322143121/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Malawak ang mga [[Panaderya|panaderyang]] Aleman na nag-aalok ng iba't ibang [[tinapay]] at [[pastelerya]]. Matatagpuan sa [[KaDeWe]] ang isa sa pinakamalalaking pamilihan ng mga piling pagkain sa Europa, at ang ''Rausch'' ay isa sa pinakamalalaking tindahan ng [[tsokolate]] sa mundo.<ref>{{Cite news|url=https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|title=Chocolate Heaven at Fassbender & Rausch|publisher=Luxe Adventure Traveler|date=2013|access-date=1 Marso 2016|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092139/https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rausch.de/en/tradition|title=History from 1918 to today|publisher=Rausch Chocolate House|access-date=26 Hulyo 2023|archive-date=26 Hulyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726072355/https://www.rausch.de/en/tradition|url-status=live|language=en}}</ref> Tahanan din ang Berlin ng isang sari-saring eksena ng gastronomiya na sumasalamin sa kasaysayan ng mga [[imigrante]] sa lungsod. Dinala ng mga imigranteng [[Turko]] at [[Mga Arabe|Arabe]] ang kanilang mga tradisyong pangkusina sa lungsod, kabilang ang ''lahmacun'' at ''falafel'', na naging karaniwang pagkaing mabilisang ihain. Ang makabagong bersiyon ng [[pangmadaliang pagkain]] na [[sandwits]] na [[doner kebab]], na nabuo sa Berlin noong [[dekada 1970]], ay naging paboritong pagkain sa Alemanya at sa iba pang bahagi ng mundo. === Libangan === Ang Zoologischer Garten Berlin, ang mas matanda sa dalawang [[zoo]] sa lungsod, ay itinatag noong 1844. Ito ang pinakadinadalaw na zoo sa Europa at nagtatampok ng pinakamaraming uri ng hayop sa mundo.<ref>{{cite web |url=https://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007155448/http://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |url-status=dead|archive-date=7 Oktubre 2006|title=Hauptstadt-Zoo beliebtester Tierpark|website=Rundfunk Berlin-Brandenburg|access-date=17 Agosto 2008|language=de}}</ref> Dito dating nanirahan ang tanyag na Knut, isang [[polar bear|osong pampolo]] na ipinanganak sa pagkabihag.<ref>{{Cite news|first=Tristana|last=Moore|title=Baby bear becomes media star|date=23 Marso 2007|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6486993.stm|work=BBC News|access-date=17 Agosto 2008|archive-date=1 Abril 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070401034258/https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6486993.stm|url-status=live|language=en}}</ref> Ang isa pang zoo ng lungsod, ang Tierpark Friedrichsfelde, ay itinatag noong 1955. Ang Botanischer Garten ng Berlin ay kinabibilangan ng Museong Botaniko ng Berlin. Sa lawak na {{convert|43|ha|acre}} at may humigit-kumulang 22,000 iba't ibang uri ng halaman, isa ito sa pinakamalaki at pinakamasasaklaw na koleksiyon ng buhay-halaman sa mundo. Kabilang sa iba pang hardin sa lungsod ang Britzer Garten at ang Gärten der Welt (Mga Hardin ng Mundo) sa Marzahn.<ref>{{cite web |url=https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |title=Grün Berlin |language=de |trans-title=Green Berlin |publisher=Die Grün Berlin GmbH |access-date=27 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522183154/https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |archive-date=22 Mayo 2011 |url-status=dead}}</ref> Ang parke ng Tiergarten sa Mitte, na may disenyo ng tanawin ni Peter Joseph Lenné, ay isa sa pinakamalaki at pinakapopular na parke sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |title=Peter Joseph Lenné, Senate Department of Urban Development |publisher=Stadtentwicklung.berlin.de |date=30 Setyembre 2011 |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421101545/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |archive-date=21 Abril 2013 |url-status=dead}}</ref> Sa Kreuzberg, nag-aalok ang Viktoriapark ng tanawin ng katimugang bahagi ng panloob na Berlin. Ang Parkeng Treptower, sa tabi ng Spree sa Treptow, ay nagtatampok ng isang malaking Bantayog ng Digmaang Sobyet. Ang Volkspark sa [[Friedrichshain]], na binuksan noong 1848, ay ang pinakamatandang parke sa lungsod at nagtatampok ng mga bantayog, sinehang panlabas tuwing tag-araw, at ilang pasilidad para sa [[palakasan]].<ref>{{cite web|author1=Paul Sullivan|title=Volkspark Friedrichshain|url=https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|website=Slow Travel Berlin|access-date=30 Agosto 2014|date=30 Hulyo 2010|archive-date=3 Setyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903203937/https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|url-status=live|language=en}}</ref> Ang Tempelhofer Feld, ang dating lugar ng paliparan ng lungsod, ay pinakamalaking bukas na espasyo sa loob ng isang lungsod sa mundo.<ref>{{cite news |last=Stephan |first=Felix |url=https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |title=Entfaltung auf dem Rollfeld |location=Berlin (Germany) |newspaper=zeit.de |date=10 Disyembre 2012 |access-date=8 Pebrero 2018 |archive-date=21 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021183842/https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |url-status=live |language=de}}</ref> Ang [[Potsdam]] ay nasa timog-kanlurang gilid ng Berlin. Ang lungsod ay naging tirahan ng mga hari ng [[Prussia|Prusya]] at ng Kaiser ng Alemanya hanggang 1918. Ang lugar sa paligid ng Potsdam, partikular ang [[Sanssouci]], ay kilala sa magkakaugnay na mga lawa at mga pook na pangkultura. Ang Mga Palasyo at Parke ng Potsdam at Berlin ang pinakamalaking [[World Heritage Site|Pook na Pamanang Pandaigdig]] sa Alemanya.<ref name="UNESCO-2"/> Kilala rin ang Berlin sa maraming [[kapihan]], musikero sa lansangan, mga bar sa tabing-dagat sa kahabaan ng Ilog Spree, mga pamilihang ukay-ukay, mga ''boutique'' (o maliit na tindahan), at mga tindahang ''pop-up'' na nagbibigay ng mga pagkakataon para sa [[Libangan (gawain)|libangan]] at [[paglilibang]].<ref>{{cite news |last=Lee |first=Denny |url=https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |title=36 Hours in Berlin |location=Berlin (Germany) |publisher=Travel.nytimes.com |date=10 Disyembre 2006 |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624141002/https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |archive-date=24 Hunyo 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> <gallery widths="150" heights="150"> File:Berlin Elefantentor 09-2017 b.jpg|Ang Tarangkahang Elepante sa [[Zoo ng Berlin]] File:Siegessäule10 b.jpg|Ang [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin]] sa Tiergarten File:Berlin Tiergarten4.jpg|Sa loob ng Tiergarten (parke) File:Botanischer Garten Gärtnerwohnhaus I.jpg|Sa loob ng Harding Botaniko ng Berlin </gallery> == Palakasan == [[Talaksan:Berliner_Olympiastadion_night_2.jpg|thumb|Sa Olympiastadion dinaos ang Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1936, ang Katupasan ng Kopang Pandaigdig ng FIFA ng 2006, at ang Katapusan ng UEFA Euro ng 2024.]] [[Talaksan:Berlin_marathon.jpg|thumb|Ang Maratong Berlin ay ang kasalukuyang ikalawang rekord pandaigdig na kurso (ang rekord pandaigdig na kurso ay magmula noong Agosto 2024 na Maratong Chicago).]] [[Talaksan:Berlin_Mercedes-Benz-Arena.jpg|thumb|Arenang Uber (dating O2 World Berlin, kalaunan ay Arenang Mercedes-Benz)]] Naging tanyag ang Berlin bilang punong-abala sa mga pangunahing pandaigdigang paligsahan sa palakasan.<ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|title=Melbourne retains ultimate sports city title|website=ABC News|date=1 Abril 2008|access-date=1 Hulyo 2008|archive-date=13 Enero 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113164852/https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|url-status=dead|language=en}}</ref> Nag-host ang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init]] ng 1936 at naging punong-abala sa [[FIFA World Cup|Kopang Pandaigdig]] ng [[FIFA]] ng 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |title=Italy conquer the world as Germany wins friends |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821050509/https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |archive-date=21 Agosto 2008|language=en}}</ref> Idinaos sa Olympiastadion ang mga Kampeanatong Atletikong Pandaigdig (''World Athletics Championships'') noong 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin2009.org/ |title=12. IAAF Leichtathletik WM berlin 2009 |publisher=Berlin2009.org |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090720233014/https://www.berlin2009.org/ |archive-date=20 Hulyo 2009 |url-status=dead|language=de}}</ref> Dinaos sa lungsod ng paligsahan sa [[basketbol]] na Hulng Apa ng Euroleague noong 2009 at 2016,<ref>{{cite web|url=https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|title=Euroleague Final Four returns to Berlin in 2016|publisher=Euroleague|date=11 Mayo 2015|access-date=5 Nobyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019170810/https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|archive-date=19 Oktubre 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> at naging isa sa mga punong-abala ng FIBA EuroBasket 2015. Noong 2015, naging lugar ang Berlin para sa Katupasan ng Liga ng mga Kampeon ng UEFA . Nag-''bid'' o nag-alok ang lungsod na mag-''host'' ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000|Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 2000]] subalit natalo sa [[Sydney]].<ref>{{Cite web |date=Hunyo 2009 |title=Berlin's Failed Bid to Host the 2000 Summer Olympic Games: Urban Development and the Improvement of Sports Facilities |url=https://www.researchgate.net/publication/46541517|language=en}}</ref> Nag-''host'' ang Berlin ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig sa Tag-init ng 2023. Ito ang unang pagkakataon na naging punong-abala ang Alemanya ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig.<ref>{{cite web|url=https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|title=Berlin, Germany selected to host the 2023 Special Olympics World Games|publisher=Special Olympics|access-date=21 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041349/https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|archive-date=21 Disyembre 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> Ang taunang Maratong Berlin{{snd}}isang kurso na may pinakamaraming takbong kabilang sa nangungunang 10 rekord pandaigdig{{snd}}at ang ISTAF ay mga matagal nang itinatag na paligsahan sa [[Atletiks|atletiko]] sa lungsod.<ref>{{cite web |url=https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |title=Berlin Marathon |publisher=Scc-events.com |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |archive-date=2 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Mellowpark sa Köpenick ay isa sa pinakamalalaking liwasang pang-iskayt e at BMX sa Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |title=Mellowpark Campus |publisher=urbancatalyst-studio.de |access-date=29 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904031925/https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |archive-date=4 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Naging popular ang isang ''fan fest'' o pista ng mga tagahanga sa Tarangkahang Brandeburgo, na umaakit ng ilang daang libong manonood, tuwing may mga pandaigdigang paligsahan sa putbol gaya ng Europeong Kampeonatong UEFA.<ref>{{cite web|url=https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |title=500,000 spectators to watch the game together |publisher=Blogs.bettor.com |access-date=7 Abril 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322085540/https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |archive-date=22 Marso 2012|language=en}}</ref> Si Friedrich Ludwig Jahn, na madalas kilalaning "ama ng makabagong [[himnastika]]", ay nakaimbento ng pahalang na bar, mga magkahanay na bar, mga singsing, at kabayo sa paglundag noong mga 1811 sa Berlin.<ref>{{Cite book|title=Gymnastics|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1422217344|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|website=www.scholastic.com|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=19 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219051634/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 Marso 2016|website=Inside Sport|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=4 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204131519/https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|url-status=live|language=en}}</ref> Ang kilusang Turners ni Jahn, na unang isinagawa sa Volkspark Hasenheide, ang pinagmulan ng makabagong klab pang-isport.<ref>{{cite web | url=https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | title=Ältester Sportverein der Welt wird 200 Jahre | access-date=20 Enero 2024 | archive-date=26 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240126003431/https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | url-status=live |language=de}}</ref> Noong 2013, humigit-kumulang 600,000 taga-Berlin ang nakarehistro sa isa sa mahigit 2,300 klab pampalakasan at pisikal na [[kalusugan]].<ref>{{cite web |url=https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |title=Der Landessportbund Berlin – Mitglieder |publisher=LSB |access-date=3 Setyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004065645/https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |archive-date=4 Oktubre 2014 |url-status=dead|language=de}}</ref> Pinangangasiwaan ng lungsod ng Berlin ang mahigit 60 pampublikong panloob at panlabas na palanguyan.<ref>{{cite web |url=https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |title=Berlin's swimming pools and bathing spots |publisher=New in the City |access-date=12 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216213503/https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |archive-date=16 Pebrero 2016 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Berlin ang pinakamalaking sentro ng pagsasanay para sa Olimpiko sa Alemanya, kung saan nakabase ang humigit-kumulang 500 nangungunang atleta (15% ng lahat ng nangungunang atleta sa Germany). Lumahok sa 2012 mga Palarong Olimpiko ang 47 piling atleta. Nakamit ng mga taga-Berlin ang 7 gintong, 12 pilak, at 3 tansong medalya.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |title=Sports Metropolis |publisher=Be Berlin |access-date=12 Pebrero 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042009/https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |archive-date=16 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Nakabase sa Berlin ang ilang propesyonal na klab na kumakatawan sa pinakamahahalagang pampangkat na palakasan na pinapanood sa Alemanya. Ang pinakamatanda at pinakapopular na koponang nasa unang dibisyon na nakabase sa Berlin ay ang klab pamputbol na Hertha BSC.<ref name="Herthabsc.de-2011">{{cite web |url=https://www.herthabsc.de/ |title=Hertha BSC |publisher=Herthabsc.de |date=27 Disyembre 2011 |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=23 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223123453/https://www.herthabsc.de/ |url-status=dead |language=en}}</ref> Kinatawan ng koponan ang Berlin bilang kasaping nagtatag ng Bundesliga noong 1963. Kabilang sa iba pang propesyonal na klab sa pampangkat na palakasan ang: {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Klab ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Palakasan ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | Itinatag ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Liga ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Lugar ng Paglalaro |- |1. FC Union Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fc-union-berlin.de/ |title=Union Berlin |publisher=Fc-union-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=7 Pebrero 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207225546/https://www.fc-union-berlin.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> |[[Association football|Putbol]] |1966 |Bundesliga |Stadion An der Alten Försterei |- |Hertha BSC<ref name="Herthabsc.de-2011" /> |[[Association football|Putbol]] |1892 |2. Bundesliga |Olympiastadion |- |ALBA Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.albaberlin.de/ |title=ALBA Berlin |publisher=Albaberlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=10 Mayo 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000510094130/https://www.albaberlin.de/ |url-status=live |language=de}}</ref> |Basketbol |1991 |BBL |Uber Arena |- |Berlin Thunder<ref>{{cite web |url=https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |title=Berlin Thunder |publisher=europeanleague.football |access-date=26 Mayo 2021 |archive-date=21 Mayo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521130817/https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |url-status=live |language=en}}</ref> |[[American football|Amerikanong putbol]] |2021 |ELF |Friedrich-Ludwig-Jahn-Sportpark |- |Eisbären Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.eisbaeren.de |title=Eisbären Berlin |publisher=Eisbaeren.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=4 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404224600/https://www.eisbaeren.de/ |url-status=live |language=de}}</ref> |Haking yelo |1954 |DEL |Uber Arena |- |Füchse Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fuechse-berlin.de/ |title=Füchse Berlin |publisher=Fuechse-berlin.de |access-date=7 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192051/https://www.fuechse-berlin.de/ |archive-date=19 April 2012 |url-status=dead|language=de}}</ref> |Handbol |1891 |HBL |Max-Schmeling-Halle |- |Berlin Recycling Volleys |[[Balibol (palakasan)|Balibol]] |1991 |Bundesliga |Max-Schmeling-Halle |- |Berliner Hockey Club |Lacrosse |2005 |Bundesliga |Ernst-Reuter-Feld |- |Berliner RC<ref>{{cite web |url=https://berliner-rugby-club.de|title=Berliner RC|publisher=Berliner.de |access-date=1 Enero 2026|language=de}}</ref> |Unyong Rugbi |1926 |Rugby-Bundesliga |Sportanlage Jungfernheide |- |RK 03 Berlin |Unyong Rugbi |1967 |Rugby-Bundesliga |Stadion Buschallee |- |FC Liria Berlin<ref>{{cite web |url= https://fcliria.berlin|title=Liria Berlin|publisher=Fciliria.berlin |access-date=1 Enero 2026|language=de}}</ref> |Futsal |1985 |Futsal Bundesliga |Bezirkssporthalle Neukölln - Werner-Seelenbinder-Sportpark |} == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] 0y2qlmg7wcbhxtks0k19vfhsmwyjd88 2227108 2227107 2026-09-21T03:49:24Z Jojit fb 38 /* Palakasan */ 2227108 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=Berlin|subdivision_type=Bansa|subdivision_name=Alemanya|subdivision_type1=Estado|subdivision_name1=[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|Berlin]]|settlement_type=Kabeserang lungsod, Estado, at munisipalidad|image_skyline={{Photomontage|position=center | photo1a = Siegessaeule Aussicht 10-13 img4 Tiergarten.jpg | photo2a = Brandenburger Tor abends.jpg | photo2b = Berliner Dom, Westfassade, Nacht, 160309, ako.jpg | photo3a = Schloss Charlottenburg (233558373).jpeg | photo3b = Berlin_Museumsinsel_Fernsehturm.jpg | photo4a = Siegessäule-Berlin-Tiergarten.jpg | photo4b = Hochhäuser am Potsdamer Platz, Berlin, 160606, ako.jpg | photo5a = Reichstag Berlin Germany.jpg | color_border = white | color = white | spacing = 2 | size = 270 | foot_montage = '''Mula itaas, kaliwa pakanan''': Tanawin ng [[Tiergarten, Berlin|Tiergarten]]; [[Tarangkahang Brandeburgo]]; [[Katedral ng Berlin]]; [[Palasyo ng Charlottenburg]]; [[Pulo ng mga Museo]], at [[Toreng Pang-TV ng Berlin]]; [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin|Haligi ng Tagumpay]]; Plaza Potsdam; at [[gusaling Reichstag]] }}|image_shield=DEU Berlin COA.svg|shield_size=70px|pushpin_map=Germany#Europe|pushpin_relief=yes|pushpin_map_caption=Kinaroroonan sa Alemanya|coordinates={{coord|52|31|12|N|13|24|18|E|format=dms|display=inline,title}}|image_flag=Flag_of_Berlin.svg|image_map={{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|type=shape<!--line-->|fill=#ffffff|fill-opacity=0|stroke-color=|stroke-width=2|frame-width=250|frame-height=300}}|total_type=Lungsod/Estado|area_total_km2=891.7|area_footnotes=<ref name="statoffice">{{cite web |access-date=2 Mayo 2019 |title=Amt für Statistik Berlin Brandenburg – Statistiken |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308125331/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Statistiken/inhalt-statistiken.asp |url-status=dead |language=de}}</ref>|population_total=3769495|population_footnotes=<ref name="pop-detail"/>|population_as_of=Disyembre 31, 2020|population_urban=4473101|population_urban_footnotes=<ref name="citypopulation_urban">{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|author=citypopulation.de quoting Federal Statistics Office|title=Germany: Urban Areas|access-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603133151/https://citypopulation.de/en/germany/urbanareas/|archive-date=2020-06-03|url-status=live|language=en}}</ref>|population_metro=6144600|population_metro_footnotes=<ref>{{cite web |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210827224549/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/pms/2019/19-02-08.pdf |url-status=dead |archive-date=27 Agosto 2021 |title=Bevölkerungsanstieg in Berlin und Brandenburg mit nachlassender Dynamik |date=8 Pebrero 2019 |website=statistik-berlin-brandenburg.de |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |access-date=24 Nobyembre 2019|language=de}}</ref>|elevation_m=34|population_demonyms=Berlines<br/>Berliner (m), Berlinerin (f) (Aleman)|blank_name_sec1=|GRP (nominal)|blank_info_sec1=€155 bilyon (2020)<ref>{{cite web|url = https://www.statistikportal.de/en/node/649|title = Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2020|website = www.statistikportal.de|access-date = 1 Abril 2021|archive-date = 1 Abril 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210401011816/https://www.statistikportal.de/en/node/649|language=en|url-status = live}}</ref>|blank1_name_sec1=GRP kada tao|blank1_info_sec1=€41,000 (2020)|blank2_name_sec2=[[Human Development Index|HDI]] (2018)|blank2_info_sec2=0.964<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 Setyembre 2018|archive-date=23 Setyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|green|napakataas}} · Ikalawa ng 16|timezone1=[[Central European Time|CET]]|utc_offset1=+01:00|timezone1_DST=[[Central European Summer Time|CEST]]|utc_offset1_DST=+02:00|blank_name_sec2=GeoTLD|blank_info_sec2=.berlin|website={{URL|www.berlin.de/en/}}|governing_body=[[Abgeordnetenhaus ng Berlin]]|leader_title=Namumunong Alkalde|leader_party=SPD|leader_name=Franziska Giffey|geocode=Rehiyong NUTS: DE3|area_code=030|registration_plate=B{{NoteTag |1 = Ang mga unlapi para sa pagpaparehistro ng sasakyan ay ipinakilala noong 1906, ngunit madalas na binago dahil sa mga pagbabago sa politika pagkatapos ng 1945. Ang mga sasakyan ay nairehistro sa ilalim ng mga sumusunod na unlapi: "I A" (1906&nbsp;– Abril 1945; ipinawalang-bisa noong 11 Agosto 11, 1945); walang unlapi, mga digit lang (mula Hulyo hanggang Agosto 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus), "ГФ" (=GF; 1945–46, para sa mga kotse, trak, at bus) , "БM" (=BM; 1945–47, para sa mga motor), "ГM" (=GM; 1945–47, para sa mga motor), "KB" (i.e.: Kommandatura ng Berlin; para sa buong Berlin 1947–48, nagpatuloy para sa [[Kanlurang Berlin]] hanggang 1956), "GB" (i.e.: Kalakhang Berlin, para sa [[Silangang Berlin]] 1948–53), "I" (para sa Silangang Berlin, 1953 –90), "B" (para sa Kanlurang Berlin mula Hulyo 1, 1956, nagpatuloy para sa buong Berlin mula noong 1990).}}|iso_code=DE-BE|official_name=Berlin}} Ang '''Berlin''' ay ang [[kabisera|kabesera]] ng [[Alemanya]]. May 3.7 milyong naninirahan, ito ang [[Talaan ng mga lungsod sa Alemanya batay sa populasyon|pinakamalaking lungsod]] sa bansa ayon sa lugar at populasyon,<ref>{{Cite news |last=Milbradt |first=Friederike |date=6 Pebrero 2019 |title=Deutschland: Die größten Städte |language=de |work=Die Zeit (Magazin) |location=Hamburg |url=https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |url-status=live |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213183401/https://www.zeit.de/zeit-magazin/2019/07/flaechengroesste-staedte-deutschlandkarte |archive-date=13 Pebrero 2019}}</ref><ref>{{Cite news |date=1 Agosto 2019 |title=Leipzig überholt bei Einwohnerzahl Dortmund – jetzt Platz 8 in Deutschland |language=de |work=Leipziger Volkszeitung |location=Leipzig |url=https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |url-status=dead |access-date=24 Nobyembre 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113070247/https://www.lvz.de/Leipzig/Lokales/Leipzig-ueberholt-bei-Einwohnerzahl-Dortmund-jetzt-Platz-8-in-Deutschland |archive-date=13 Nobyembre 2019}}</ref> at ang pinakamalaking lungsod ayon sa populasyon sa buong [[Kaisahang Yuropeo|Unyong Europeo]], ayon sa populasyon sa loob ng mga limitasyon ng lungsod.<ref name="pop-detail">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 Disyembre 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Isa sa [[Länder ng Alemanya|labing-anim na kinabibilangang estado]] ng Alemanya, ang Berlin ay napalilibutan ng [[Brandeburgo|Estado ng Brandeburgo]] at kadugtong ng [[Potsdam]], ang kabesera ng Brandeburgo. Ang urbanong pook ng Berlin, na may populasyon na humigit-kumulang 4.5 milyon, ay ang pangalawang pinakamataong urbanong pook sa Alemanya pagkatapos ng [[Ruhr]]. Ang [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin-Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may humigit-kumulang 6.2 milyong mga naninirahan at ito ang [[Mga kalakhang rehiyon ng Alemanya|ikatlong pinakamalaking kalakhang rehiyon ng Alemanya]] pagkatapos ng mga rehiyon ng [[Rin-Ruhr]] at [[Francfort Rin-Meno|Rin-Meno]].<ref>{{Cite web |date=4 Oktubre 2016 |title=Daten und Fakten zur Hauptstadtregion |url=https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175940/https://www.berlin-brandenburg.de/metropolregion/daten-und-fakten/ |archive-date=21 Marso 2019 |access-date=13 Abril 2022 |website=www.berlin-brandenburg.de|language=en}}</ref> Nagkaroon ng [[Pag-iisa ng Berlin at Brandeburgo|bigong pagtatangkang pag-isahin ang parehong estado noong 1996]], at sa kabila ng nananatiling hiwalay, ang dalawang estado ay nagtutulungan sa maraming kalakaran hanggang ngayon. Ang Berlin ay tumatawid sa pampang ng [[Spree (ilog)|Spree]], na dumadaloy sa [[Havel]] (isang [[tributaryo]] ng [[Ilog Elba|Elbe]]) sa kanlurang boro ng [[Spandau]]. Kabilang sa mga pangunahing topograpikong tampok ng lungsod ay ang maraming lawa sa kanluran at timog-silangan na mga boro na nabuo ng [[Spree (ilog)|Spree]], [[Havel]], at [[Dahme (ilog)|Dahme]], na ang pinakamalaki ay ang [[Lawa ng Müggelsee|Lawa Müggelsee]]. Dahil sa lokasyon nito sa [[Kapatagang Europeo]], ang Berlin ay naiimpluwensiyahan ng isang banayad na pana-panahong klima. Halos sangkatlo ng lugar ng lungsod ay binubuo ng mga kagubatan, [[Tala ng mga liwasan at hardin sa Berlin|liwasan, hardin]], ilog, kanal, at lawa.<ref name="gruen">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang lungsod ay nasa lugar ng diyalektong [[Gitnang Aleman]]; ang diyalekto ng Berlin ay isang varyant ng mga diyalektong Lausitzisch-Neumärkisch. Unang naidokumento noong ika-13 siglo at sa pagtawid ng dalawang mahalagang makasaysayang [[Ruta ng kalakalan|rutang pangkalakalan]],<ref name="staple2">{{Cite web |date=Agosto 2004 |title=Niederlagsrecht |trans-title=Settlement rights |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122025717/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlin-abc/stichwortehn/599-niederlagsrecht.html |archive-date=22 Nobyembre 2015 |access-date=21 Nobyembre 2015 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins |language=de}}</ref> ang Berlin ay naging kabesera ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]] (1417 – 1701), ng [[Kaharian ng Prusya]] (1701–1918), ng [[Imperyong Aleman]] (1871). –1918), ng [[Republikang Weimar]] (1919–1933), at ng [[Alemanyang Nazi]] (1933–1945). Ang [[Berlin noong dekada '20]] ay ang ikatlong pinakamalaking munisipalidad sa mundo.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 2009 |title=Topographies of Class: Modern Architecture and Mass Society in Weimar Berlin (Social History, Popular Culture and Politics in Germany) |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706161901/https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=23505 |archive-date=6 Hulyo 2018 |access-date=9 Oktubre 2009 |publisher=www.h-net.org|language=en}}</ref> Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at ang kasunod na pananakop nito ng mga matagumpay na bansa, nahati ang lungsod; ang [[Kanlurang Berlin]] ay naging isang de facto na [[Engklabo at eksklabo|eksklabo]] ng [[Kanlurang Alemanya]], na napapalibutan ng [[Pader ng Berlin]] (mula Agosto 1961 hanggang Nobyembre 1989) at ng teritoryo ng Silangang Aleman.<ref>{{Cite web |title=Berlin Wall |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630080628/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/62202/Berlin-Wall |archive-date=30 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Ang [[Silangang Berlin]] ay idineklara na kabesera ng Silangang Alemanya, habang ang [[Bonn]] ay naging kabesera ng Kanlurang Alemanya. Kasunod ng [[muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa ng Alemanya]] noong 1990, ang Berlin ay muling naging kabesera ng buong Alemanya. Ang Berlin ay isang [[Lungsod pandaigdig|pandaigdigang lungsod]] ng [[Kultura ng Berlin|kultura]], [[Politika ng Berlin|politika]], [[Media ng Berlin|media]], at agham.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Capital of Germany |url=https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112204045/https://www.germany.info/Vertretung/usa/en/04__W__t__G/03/01/03/Feature__3.html |archive-date=12 Enero 2012 |access-date=18 Agosto 2008 |website=German Embassy in Washington|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Davies |first=Catriona |date=10 Abril 2010 |title=Revealed: Cities that rule the world&nbsp;– and those on the rise |publisher=CNN |url=https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |url-status=live |access-date=11 Abril 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604014630/https://edition.cnn.com/2010/BUSINESS/04/10/cities.dominate.world/?hpt=C2 |archive-date=4 Hunyo 2011|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sifton |first=Sam |date=31 Disyembre 1969 |title=Berlin, the big canvas |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130412012910/https://www.nytimes.com/2008/06/22/travel/22iht-22berlin.13882912.html |archive-date=12 Abril 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |date=22 Oktubre 2009 |title=Global Power City Index 2009 |url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=live |journal=Institute for Urban Strategies at the Mori Memorial Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/https://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |archive-date=29 Hunyo 2014 |access-date=29 Oktubre 2009|language=en}}</ref> Nakabatay ang [[Ekonomiya ng Berlin|ekonomiya]] nito sa mga [[High tech|high-tech]] na kompanya at [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na sumasaklaw sa magkakaibang hanay ng mga [[Malilikhaing industriya|malikhaing industriya]], pasilidad ng pananaliksik, mga korporasyon ng media at mga pinagdadausang pangkumbensiyon.<ref name="congress">{{Cite web |title=ICCA publishes top 20 country and city rankings 2007 |url=https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080922094543/https://www.iccaworld.com/npps/story.cfm?ID=1577 |archive-date=22 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=ICCA|language=en}}</ref><ref name="Cityofdesign32">{{cite press release|url=https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20080816140547/https://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=29376&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|url-status=dead|archive-date=16 Agosto 2008|title=Berlin City of Design|publisher=[[UNESCO]]|access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang Berlin ay nagsisilbing isang kontinental na pusod para sa trapiko sa himpapawid at tren at may napakakomplikadong ugnayan ng pampublikong transportasyon. Ang metropolis ay isang sikat na destinasyong [[Turismo sa Alemanya|panturista]].<ref>{{Cite journal |date=4 Setyembre 2014 |title=Berlin Beats Rome as Tourist Attraction as Hordes Descend |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |url-status=live |journal=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911154443/https://www.bloomberg.com/news/2014-09-03/berlin-beats-rome-as-tourist-attraction-as-hordes-descend.html |archive-date=11 Setyembre 2014 |access-date=11 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Kabilang din sa mga makabuluhang industriya ang [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]], mga parmasyutiko, [[inhinyeriyang biyomedikal]], [[malinis na teknolohiya]], [[biyoteknolohiya]], konstruksiyon, at [[Elektronika|electronika]]. Ang Berlin ay tahanan ng mga unibersidad na kilala sa buong mundo gaya ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]], [[Pamantasang Teknikal ng Berlin|Pamantasang Teknikal]], [[Malayang Unibersidad ng Berlin|Malayang Unibersidad]], [[Pamantasan ng mga Sining ng Berlin|Pamantasan ng mga Sining]], [[ESMT Berlin]], [[Paaralang Hertie]], at [[Kolehiyong Bard ng Berlin]]. Ang [[Zoolohikong Hardin ng Berlin|Zoolohikong Hardin]] nito ay ang pinakabinibisitang zoo sa Europa at isa sa pinakasikat sa buong mundo. Dahil ang [[Estudyo ng Babelsberg|Babelsberg]] ang kauna-unahang malakihang estudyong pampelikulang complex sa mundo, ang Berlin ay isang lalong sikat na lokasyon para sa mga pandaigdigang paggawa ng pelikula.<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2008 |title=Hollywood Helps Revive Berlin's Former Movie Glory |url=https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080813010550/https://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3549403,00.html |archive-date=13 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=Deutsche Welle|language=en}}</ref> Kilala ang lungsod sa mga pagdiriwang, magkakaibang arkitektura, nightlife, kontemporaneong sining at napakataas na kaledad ng pamumuhay.<ref>{{Cite news |last=Flint |first=Sunshine |date=12 Disyembre 2004 |title=The Club Scene, on the Edge |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |url-status=live |access-date=18 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402221310/https://travel2.nytimes.com/2004/12/12/travel/12surf.html |archive-date=2 Abril 2013|language=en}}</ref> Mula noong dekada 2000, saksi ang Berlin sa paglitaw ng isang kosmopolitang eksenang entrepreneurship.<ref>{{Cite journal |date=13 Hunyo 2014 |title=Young Israelis are Flocking to Berlin |url=https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |url-status=live |journal=Newsweek |archive-url=https://web.archive.org/web/20140827183310/https://www.newsweek.com/2014/06/20/young-israelis-are-flocking-berlin-262139.html |archive-date=27 Agosto 2014 |access-date=28 Agosto 2014|language=en}}</ref> Nagtataglay ang Berlin ng tatlong [[Pandaigdigang Pamanang Pook]]: [[Pulo ng mga Museo]], ang mga [[Mga Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin|Palasyo at Liwasan ng Potsdam at Berlin]], at ang mga Modernismong Pabahay ng Berlin.<ref name="UNESCO3">{{Cite web |title=World Heritage Site Museumsinsel |url=https://whc.unesco.org/en/list/896 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896 |archive-date=6 Mayo 2021 |access-date=6 Mayo 2021 |publisher=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Kabilang sa iba pang mga tanawin ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], ang [[gusaling Reichstag]], ang [[Potsdamer Platz]], ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], ang [[Gedenkstätte Berliner Mauer|Alaala ng Pader ng Berlin]], ang Galeriya ng Silangang Bahagi, ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin]], ang [[Katedral ng Berlin]], at ang [[Fernsehturm Berlin|Toreng Pantelebisyon ng Berlin]], ang pinakamataas na estruktura sa Alemanya. Maraming museo, galeriya, aklatan, orkestra, at mga pinagdadausan ng sports ang Berlin. Kabilang dito ang [[Altes Museum]], ang [[Alte Nationalgalerie|Lumang Pamabansang Galeriya]], ang [[Museong Bode]], ang [[Museong Pergamon|Museo Pergamo]], ang [[Deutsches Historisches Museum|Museuong Pangkasaysayang Aleman]], ang [[Museong Hudyo Berlin]], ang [[Museo ng Likas na Kasaysayan, Berlin|Museo ng Likas na Kasaysayan]], ang [[Foro Humboldt]], ang [[Aklatang Estatal ng Berlin]], ang [[Opera Estatal ng Berlin]], ang Filarmonika ng Berlin, at ang Maraton ng Berlin. == Kasaysayan == === Etimolohiya === Matatagpuan ang Berlin sa hilagang-silangan ng Alemanya, silangan ng Ilog [[Ilog Elba|Elbe]], na dating bumubuo, kasama ang Ilog (Sahon o Turingia) [[Saale]] (mula sa kanilang [[tagpuan]] sa [[Barby, Alemanya|Barby]] pataas), ang silangang hangganan ng [[Francia|Kahariang Franco]]. Habang ang Kahariang Franco ay pangunahing tinitirhan ng mga tribong [[Mga Aleman|Aleman]] tulad ng mga [[Mga Franco|Franco]] at mga [[Sakson|Sahon]], ang mga rehiyon sa silangan ng mga ilog sa hangganan ay pinaninirahan ng mga tribong [[Mga Eslabo|Eslabo]]. Ito ang dahilan kung bakit karamihan sa mga lungsod at nayon sa hilagang-silangan ng Alemanya ay may mga pangalang may pinagmulang [[Mga wikang Eslabo|Eslabo]] ([[Germania Slavica]]). Ang mga karaniwang Hermanisadong pangalan ng lugar na hulaping Eslabo na pinagmulan ay ''-ow'', ''-itz'', ''-vitz'', ''-witz'', ''-itzsch'' at ''-in'', ang mga [[unlapi]] ay ''Windisch'' at ''Wendisch''. Ang pangalang ''Berlin'' ay nag-ugat sa wika ng mga naninirahan sa [[Mga Kanlurang Eslabo|Kanlurang Eslabo]] sa lugar ng Berlin ngayon, at maaaring nauugnay sa Lumang [[Wikang Polabo|Polabong]] tangkay na ''berl-'' / ''birl-'' ("latian").<ref>{{Cite book|last=Berger|first=Dieter|title=Geographische Namen in Deutschland|publisher=Bibliographisches Institut|year=1999|isbn=978-3-411-06252-2}}</ref> Dahil ang ''Ber-'' sa simula ay parang salitang Aleman na ''Bär'' ("[[oso]]"), lumilitaw ang isang oso sa eskudo de armas ng lungsod. Kaya ito ay isang halimbawa ng armas parlantes. Sa [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|labindalawang boro]] ng Berlin, lima ang may (bahagyang) pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Pankow]] (pinakamatao), [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Marzahn-Hellersdorf]], [[Treptow-Köpenick]], at [[Spandau]] (pinangalanang Spandow hanggang 1878). Sa siyamnapu't anim na kapitbahayan nito, dalawampu't dalawa ang may (bahagya) na pangalang may pinagmulang Eslabo: [[Altglienicke]], [[Alt-Treptow]], [[Britz]], Buch, Buckow, Gatow, Karow, Kladow, [[Köpenick]], Lankwitz, Lübars, Marchow[[Pankow (lokalidad)|,]] [[Marzahn]], [[Pankow]], [[Prenzlauer Berg]], [[Rudow]], Schmöckwitz, Spandau, Stadtrandsiedlung Malchow, Steglitz, [[Tegel]], at [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]]. Ang kapitbahayan ng [[Moabit]] ay may pangalang nagmula sa Pranses, at ang [[Französisch Buchholz]] ay ipinangalan sa mga [[Huguenot]]. === Ika-12 hanggang ika-16 na siglo === [[Talaksan:ZLB-Berliner_Ansichten-Januar.jpg|thumb|Mapa ng Berlin noong 1688]] [[Talaksan:Dom_und_Stadtschloss,_Berlin_1900.png|thumb|[[Katedral ng Berlin]] (kaliwa) at [[Palasyo ng Berlin]] (kanan), 1900]] Ang pinakaunang katibayan ng mga pamayanan sa lugar ng Berlin ngayon ay mga labi ng isang pundasyon ng bahay na may petsang 1174, na natagpuan sa mga paghuhukay sa Berlin Mitte,<ref>{{Cite news |title=Berlin ist älter als gedacht: Hausreste aus dem Jahr 1174 entdeckt |language=de |trans-title=Berlin is older than thought: house remains from 1174 have been found |agency=dpa |url=https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |url-status=live |access-date=24 Agosto 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824212016/https://www.berlin.de/aktuelles/berlin/2674414-958092-berlin-ist-aelter-als-gedacht-hausreste-.html |archive-date=24 Agosto 2012}}</ref> at isang barakilang kahoy na may petsang humigit-kumulang 1192.<ref name="zycwaq">{{Cite news |last=Rising |first=David |date=30 Enero 2008 |title=Berlin dig finds city older than thought |work=NBC News |agency=Associated Press |url=https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |url-status=live |access-date=1 Enero 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013454/https://www.nbcnews.com/id/22920517/ns/technology_and_science-science/t/berlin-dig-finds-city-older-thought/ |archive-date=2 Enero 2018|language=en}}</ref> Ang unang nakasulat na mga talaan ng mga bayan sa lugar ng kasalukuyang Berlin ay mula sa huling bahagi ng ika-12 siglo. Ang [[Spandau]] ay unang binanggit noong 1197 at [[Köpenick]] noong 1209, bagaman ang mga lugar na ito ay hindi sumanib sa Berlin hanggang 1920.<ref>{{Cite web |year=2002 |title=Zitadelle Spandau |trans-title=Spandau Citadel |url=https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080612020333/https://www.berlin.de/tourismus/sehenswuerdigkeiten.en/00175.html |archive-date=12 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Ang sentrong bahagi ng Berlin ay maaaring masubaybayan pabalik sa dalawang bayan. Ang [[Cölln]] sa [[Fischerinsel]] ay unang binanggit sa isang dokumento noong 1237, at ang Berlin, sa kabila ng [[Spree (ilog)|Spree]] sa tinatawag ngayong [[Nikolaiviertel]], ay tinukoy sa isang dokumento mula 1244.<ref name="zycwaq" /> Ang 1237 ay itinuturing na petsa ng pagkakatatag ng lungsod.<ref name="Medtradc">{{Cite web |title=The medieval trading center |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160731190906/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-medieval-trading-center/ |archive-date=31 Hulyo 2016 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Ang dalawang bayan sa paglipas ng panahon ay nabuo ang malapit na pang-ekonomiya at panlipunang ugnayan, at nakinabang mula sa pangunahing bahagi mismo sa dalawang mahalagang [[ruta ng kalakalan]] ng ''[[Via Imperii]]'' na mula [[Brujas]] hanggang [[Veliky Novgorod|Novgorod]].<ref name="staple2"/> Noong 1307, bumuo sila ng isang alyansa na may isang karaniwang patakarang panlabas, bagaman ang kanilang mga panloob na pangangasiwa ay pinaghihiwalay pa rin.<ref name="Stöver20102">Stöver B. Geschichte Berlins. (sa Ingles)</ref><ref name="Lui stadtgr2">{{Cite web |year=2004 |title=Stadtgründung Und Frühe Stadtentwicklung |trans-title=City foundation and early urban development |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr |archive-url=https://archive.today/20130620011811/http://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/articles/1_02_stadtgr#selection-75.18-75.40 |archive-date=20 Hunyo 2013 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Luisenstädtischer Bildungsverein |language=de}}</ref> Noong 1415, si [[Federico I, Elektor ng Brandeburgo|Federico I]] ay naging [[Prinsipe-elektor|tagahalal]] ng [[Margrabyato ng Brandeburgo]], na pinamunuan niya hanggang 1440.<ref>{{Cite web |year=1993 |title=The Hohenzollern Dynasty |url=https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807093738/https://www.west.net/~antipas/protected_files/news/europe/hohenzollerns.html |archive-date=7 Agosto 2007 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Antipas|language=en}}</ref> Noong ika-15 siglo, itinatag ng kaniyang mga kahalili ang Berlin-Cölln bilang kabesera ng margabyato, at ang mga sumunod na miyembro ng pamilyang [[Pamilya Hohenzollern|Hohenzollern]] ay namuno sa Berlin hanggang 1918, una bilang mga tagahalal ng Brandeburgo, pagkatapos ay bilang mga hari ng [[Prusya]], at kalaunan bilang mga [[emperador ng Alemanya]]. Noong 1443, sinimulan ni [[Federico II, Elektor ng Brandeburgo|Federico II Ngiping Bakal]] ang pagtatayo ng isang bagong [[Stadtschloss, Berlin|palasyo]] ng hari sa kambal na lungsod ng Berlin-Cölln. Ang mga protesta ng mga mamamayan ng bayan laban sa gusali ay nagtapos noong 1448, sa "Indignasyong Berlin" ("Berliner Unwille").<ref>{{Cite web |last=Komander |first=Gerhild H. M. |date=Nobyembre 2004 |title=Berliner Unwillen |trans-title=Berlin unwillingness |url=https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130919215632/https://www.diegeschichteberlins.de/geschichteberlins/berlinabc/stichworteag/555-berliner-unwillen.html |archive-date=19 Setyembre 2013 |access-date=30 Mayo 2013 |publisher=Verein für die Geschichte Berlins e.&nbsp;V. |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Conrad |first=Andreas |date=26 Oktubre 2012 |title=Was den "Berliner Unwillen" erregte |language=de |trans-title=What aroused the "Berlin unwillingness" |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008183148/https://www.tagesspiegel.de/berlin/serie-was-den-berliner-unwillen-erregte/7301932.html |archive-date=8 Oktubre 2018}}</ref> Hindi naging matagumpay ang protestang ito at nawalan ang mga mamamayan ng marami sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang pribilehiyo. Nang matapos ang palasyo ng hari noong 1451, unti-unti itong nagamit. Mula 1470, kasama ang bagong tagahalal na si [[Alberto III Aquiles, Elektor ng Brandeburgo|Alberto III Aquiles]], naging bagong tirahan ng hari ang Berlin-Cölln.<ref name="Lui stadtgr2"/> Opisyal, ang palasyo ng Berlin-Cölln ay naging permanenteng tirahan ng mga Brandeburgong tagahalal na mga Hohenzollern mula 1486, nang si [[John Cicero, Elektor ng Brandeburgo|Juan Ciceron]] ay maupo sa kapangyarihan.<ref>{{Cite web |title=The electors' residence |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170421214734/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/en/history/the-electors-residence/ |archive-date=21 Abril 2017 |access-date=11 Hunyo 2013 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG|language=en}}</ref> Gayunpaman, kinailangan ng Berlin-Cölln na talikuran ang katayuan nito bilang isang malayang lungsod [[Ligang Hanseatico|Hanseatico]]. Noong 1539, opisyal na naging [[Luteranismo|Luterano]] ang mga botante at ang lungsod.<ref>{{Cite web |title=Berlin Cathedral |url=https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060818100934/https://www.smp-protein.de/SMPConference/berlin.htm |archive-date=18 Agosto 2006 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=SMPProtein|language=en}}</ref> === Ika-17 hanggang ika-19 na siglo === Ang [[Digmaan ng Tatlumpung Taon]] sa pagitan ng 1618 at 1648 ay nagwasak sa Berlin. Sangkatlo ng mga bahay nito ang nasira o nawasak, at ang lungsod ay nawalan ng kalahati ng populasyon nito.<ref>{{Cite web |title=Brandenburg during the 30 Years War |url=https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080928213849/https://www.zum.de/whkmla/region/germany/bra30.html |archive-date=28 Setyembre 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=World History at KMLA|language=en}}</ref> Si [[Federico Guillermo I, Elektor ng Brandeburgo|Federico Guillermo]], na kilala bilang "Dakilang Tagahalal", na humalili sa kaniyang ama na si Jorge Guillermo bilang pinuno noong 1640, ay nagpasimula ng isang patakaran ng pagtataguyod ng imigrasyon at pagpaparaya sa relihiyon.<ref name="Carlyle18532">{{cite book|first=Thomas|last=Carlyle|title=Fraser's Magazine|url=https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog|year=1853|publisher=J. Fraser|page=[https://archive.org/details/frasersmagazine03carlgoog/page/n71 63]|access-date=11 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Sa [[Kautusan ng Potsdam]] noong 1685, nag-alok si Frederick William ng pagpapakupkop para sa mga Pranses na [[Huguenot]].<ref name="Plaut19952">{{cite book|first=W. Gunther|last=Plaut|title=Asylum: A Moral Dilemma|url=https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|date=1 Enero 1995|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-95196-2|page=42|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214210/https://books.google.com/books?id=oirvylPVAhAC&pg=PA42|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1700, humigit-kumulang 30 porsiyento ng mga residente ng Berlin ay Pranses, dahil sa imigrasyon ng mga Huguenot.<ref name="Gray20072">{{cite book|first=Jeremy|last=Gray|title=Germany|url=https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|year=2007|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74059-988-7|page=49|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915225030/https://books.google.com/books?id=Z5t5mZE_s5YC&pg=PA49|url-status=live|language=en}}</ref> Marami pang ibang imigrante ang nagmula sa [[Bohemya]], [[Polonya]], at Salzburgo.<ref name="Cybriwsky20132">{{cite book|first=Roman Adrian|last=Cybriwsky|title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|date=23 Mayo 2013|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-248-9|page=48|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915232139/https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA48|url-status=live|language=en}}</ref> [[Talaksan:Berlin_Unter_den_Linden_Victoria_Hotel_um_1900.jpg|left|thumb|Ang Berlin ay naging kabesera ng [[Imperyong Aleman]] noong 1871 at mabilis na lumawak sa mga sumunod na taon.]] Mula noong 1618, ang Margrabyato ng Brandeburgo ay personal na nakipag-isa sa [[Dukado ng Prusya]]. Noong 1701, nabuo ng dalawahang estado ang [[Kaharian ng Prusya]] habang si Federico III, Tagahalal ng Brandeburgo, ay kinoronahan ang sarili bilang haring Federico I sa Prusya. Ang Berlin ay naging kabesera ng bagong Kaharian,<ref>Horlemann, Bernd (Hrsg.) (sa Ingles)</ref> pinalitan ang [[Königsberg]]. Ito ay isang matagumpay na pagtatangka na isentralisa ang kabesera sa napakalayong estado, at ito ang unang pagkakataon na ang lungsod ay nagsimulang lumago. Noong 1709, pinagsama ang Berlin sa apat na lungsod ng Cölln, Friedrichswerder, Friedrichstadt, at Dorotheenstadt sa ilalim ng pangalang Berlin, "Haupt- und Residenzstadt Berlin".<ref name="Stöver20102"/> Noong 1740, si Federico II, na kilala bilang [[Federico II ng Prusya|Federico ang Dakila]] (1740–1786), ay naluklok sa kapangyarihan.<ref name="Zaide19652">{{cite book|first=Gregorio F.|last=Zaide|title=World History|url=https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|year=1965|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-1472-8|page=273|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200510/https://books.google.com/books?id=Kq512SmGMIsC&pg=PA273|url-status=live|language=en}}</ref> Sa ilalim ng pamumuno ni Federico II, ang Berlin ay naging sentro ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], ngunit saglit ding sinakop noong Digmaan ng Pitong Taon ng hukbong Ruso.<ref name="PerryChase20122">{{cite book|first1=Marvin|last1=Perry|first2=Myrna|last2=Chase|first3=James|last3=Jacob|first4=Margaret|last4=Jacob|first5=Theodore|last5=Von Laue|title=Western Civilization: Ideas, Politics, and Society|url=https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|date=1 Enero 2012|publisher=Cengage Learning|isbn=978-1-133-70864-3|page=444|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174457/https://books.google.com/books?id=YYIJAAAAQBAJ&pg=PA444|url-status=live|language=en}}</ref> Kasunod ng tagumpay ng Pransiya sa Digmaan ng Ika-apat na Koalisyon, nagmartsa si [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon Bonaparte]] sa Berlin noong 1806, ngunit nagbigay ng nagsasariling pamahalaan sa lungsod.<ref name="Lewis20132">{{cite book|first=Peter B.|last=Lewis|title=Arthur Schopenhauer|url=https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|date=15 Pebrero 2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-069-6|page=57|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914174348/https://books.google.com/books?id=6TBXX9KVtzsC&pg=PA57|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1815, ang lungsod ay naging bahagi ng bagong Lalawigan ng Brandeburgo.<ref name="StaffInc.20102">{{cite book|author1=Harvard Student Agencies Inc. Staff|author2=Harvard Student Agencies, Inc.|title=Let's Go Berlin, Prague & Budapest: The Student Travel Guide|url=https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|date=28 Disyembre 2010|publisher=Avalon Travel|isbn=978-1-59880-914-5|page=83|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=14 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914181704/https://books.google.com/books?id=Nj0YqD4ntvIC&pg=PA83|url-status=live|language=en}}</ref> Hinubog ng [[Rebolusyong Industriyal]] ang Berlin noong ika-19 na siglo; kapansin-pansing lumawak ang ekonomiya at populasyon ng lungsod, at naging pangunahing sentro ng riles at sentro ng ekonomiya ng Alemanya. Ang mga karagdagang suburb sa lalong madaling panahon ay umunlad at lumaki ang lugar at populasyon ng Berlin. Noong 1861, ang mga kalapit na suburb kasama ang [[Wedding (Berlin)|Wedding]], [[Moabit]], at ilang iba pa ay isinanib sa Berlin.<ref name="Schulte-Peevers20102">{{cite book|author=Andrea Schulte-Peevers|title=Lonel Berlin|url=https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|date=15 Setyembre 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-407-9|page=25|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915214354/https://books.google.com/books?id=DKlXQS6c3p0C&pg=PA25|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1871, ang Berlin ay naging kabesera ng bagong itinatag na [[Imperyong Aleman]].<ref name="Stöver20132">{{cite book|first=Bernd|last=Stöver|title=Berlin: A Short History|url=https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|date=2 Oktubre 2013|publisher=C.H.Beck|isbn=978-3-406-65633-0|page=20|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=15 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150915200615/https://books.google.com/books?id=LVA8AQAAQBAJ&pg=PT20|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 1881, naging distritong lungsod ito na hiwalay sa Brandeburgo.<ref name="Strassmann20082">{{cite book|first=W. Paul|last=Strassmann|title=The Strassmanns: Science, Politics and Migration in Turbulent Times (1793–1993)|url=https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|date=15 Hunyo 2008|publisher=Berghahn Books|isbn=978-1-84545-416-6|page=26|access-date=20 Hunyo 2015|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910121944/https://books.google.com/books?id=5cCuBAAAQBAJ&pg=PA26|url-status=live|language=en}}</ref> === Ika-20 hanggang ika-21 siglo === {{main|Berlin noong dekada 1920}} Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, ang Berlin ay naging isang matabang lupa para sa kilusang Ekspresyonistang Aleman.<ref name="HollandGawthrop20012">{{cite book|author1=Jack Holland|author2=John Gawthrop|title=The Rough Guide to Berlin|url=https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl|url-access=registration|year=2001|publisher=Rough Guides|isbn=978-1-85828-682-2|page=[https://archive.org/details/roughguidetoberl00holl/page/361 361]|language=en}}</ref> Sa mga larangan tulad ng arkitektura, pagpipinta, at sine ay naimbento ang mga bagong anyo ng artistikong estilo. Sa pagtatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1918, isang [[Republikang Weimar|republika]] ang ipinahayag ni [[Philipp Scheidemann]] sa [[Reichstag (gusali)|gusaling Reichstag]]. Noong 1920, isinama ng [[Batas ng Kalakhang Berlin]] ang dose-dosenang mga suburban na lungsod, nayon, at pagmamay-ari sa paligid ng Berlin sa isang pinalawak na lungsod. Ang batas ay nagpalaki sa lugar ng Berlin mula 66&nbsp;km² tungo 883&nbsp;km² (25 tungo 341 sq mi). Halos dumoble ang populasyon, at ang Berlin ay may populasyon na humigit-kumulang apat na milyon. Sa panahong Weimar, ang Berlin ay sumailalim sa kaguluhan sa politika dahil sa kawalan ng katiyakan sa ekonomiya ngunit naging isang kilalang sentro ng Rumaragasang Dekada '20. Naranasan ng metropolis ang kaniyang kapanahunan bilang isang pangunahing kabesera ng mundo at kilala sa mga tungkulin ng pamumuno nito sa agham, teknolohiya, sining, humanidades, pagpaplano ng lungsod, pelikula, mas mataas na edukasyon, pamahalaan, at mga industriya. Si [[Albert Einstein]] ay sumikat sa publiko noong mga taon niya sa Berlin, na ginawaran ng Gantimpalang Nobel para sa Pisika noong 1921. [[Talaksan:Potsdamer_Platz_1945.jpg|left|thumb|Nawasak ang Berlin pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ([[Potsdamer Platz]], 1945)]] Noong 1933, si [[Adolf Hitler]] at ang [[Partidong Nazi|Partido Nazi]] ay naluklok sa kapangyarihan. Ang pamamahala ng NSDAP ay nagpabawas sa komunidad ng mga Hudyo ng Berlin mula 160,000 (isang-katlo ng lahat ng mga Hudyo sa bansa) sa humigit-kumulang 80,000 dahil sa pangingibang-bansa sa pagitan ng 1933 at 1939. Pagkatapos ng [[Kristallnacht]] noong 1938, libo-libong Hudyo ng lungsod ang ikinulong sa kalapit na kampong piitan ng Sachsenhausen. Simula noong unang bahagi ng 1943, marami ang ipinadala sa mga kampong piitan, gaya ng [[Kampo ng konsentrasyon sa Auschwitz|Auschwitz]].<ref>{{Cite web |title=The Jewish Community of Berlin |url=https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708152027/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005450 |archive-date=8 Hulyo 2017 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Holocaust Encyclopedia|language=en}}</ref> Ang Berlin ay ang pinakamabigat na binomba na lungsod sa kasaysayan. Sa panahon ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang malaking bahagi ng Berlin ay nawasak sa 1943–45 na reyd sa himpapawid ng mga Alyado at sa 1945 [[Labanan ng Berlin]]. Ang mga Alyado ay naghulog ng 67,607 tonelada ng mga bomba sa lungsod, na sinira ang 6,427 ektarya ng tinayuang lugar. Humigit-kumulang 125,000 sibilyan ang napatay.<ref>{{Citation |last=Clodfelter |first=Micheal |title=Warfare and Armed Conflicts- A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 |year=2002 |edition=2 |publisher=McFarland & Company |isbn=978-0-7864-1204-4|language=en}}</ref> Matapos ang pagtatapos ng digmaan sa Europa noong Mayo 1945, nakatanggap ang Berlin ng malaking bilang ng mga bakwit mula sa mga lalawigan sa Silangan. Hinati ng mga matagumpay na kapangyarihan ang lungsod sa apat na sektor, na kahalintulad sa mga lugar ng pananakop kung saan hinati ang Alemanya. Ang mga sektor ng [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Kanluraning Alyado]] (ang Estados Unidos, Reino Unido, at Pransiya) ay bumuo ng [[Kanlurang Berlin]], habang ang [[Unyong Sobyetika|Sobyetikong sektor]] ang bumuo ng [[Silangang Berlin]].<ref>{{Cite web |last=Benz |first=Prof. Dr. Wolfgang |date=27 Abril 2005 |title=Berlin – auf dem Weg zur geteilten Stadt |trans-title=Berlin – on the way to a divided city |url=https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181110120432/https://www.bpb.de/geschichte/nationalsozialismus/dossier-nationalsozialismus/39619/das-geteilte-berlin?p=all |archive-date=10 Nobyembre 2018 |access-date=10 Nobyembre 2018 |publisher=Bundeszentrale für politische Bildung |language=de}}</ref> Lahat ng apat na [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ay nagbahagi ng mga tungkuling pampamahalaan para sa Berlin. Gayunpaman, noong 1948, nang palawigin ng Kanluraning Alyado ang reporma sa pera sa Kanlurang mga sona ng Alemanya sa tatlong kanlurang sektor ng Berlin, ang [[Unyong Sobyetika|Unyong Sobyetiko]] ay nagpataw ng [[Pagbangkulong ng Berlin|pagharang]] sa mga daanan patungo at mula sa Kanlurang Berlin, na ganap na nasa loob ng kontrolado ng Sobyetikong teritoryo. Ang [[pagbangkulong ng Berlin]], na isinagawa ng tatlong kanlurang Alyado, ay nagtagumpay sa pagharang na ito sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain at iba pang mga suplay sa lungsod mula Hunyo 1948 hanggang Mayo 1949.<ref>{{Cite web |title=Berlin Airlift / Blockade |url=https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150318232831/https://www.western-allies-berlin.com/historic-events/detail/airlift-blockade |archive-date=18 Marso 2015 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Western Allies Berlin|language=en}}</ref> Noong 1949, itinatag ang Pederal na Republika ng Alemanya sa [[Kanlurang Alemanya]] at kalaunan ay isinama ang lahat ng mga sonang Amerikano, Briton, at Pranses, hindi kasama ang mga sona ng tatlong bansang iyon sa Berlin, habang ang [[Marxismo–Leninismo|Marxista-Leninistang]] [[Silangang Alemanya|Demokratikong Republikang Aleman]] ay idineklara sa [[Silangang Alemanya]]. Ang Kanlurang Berlin ay opisyal na nanatiling isang sinasakop na lungsod, ngunit ito ay nakahanay sa politika sa Republikang Federal ng Alemanya sa kabila ng heyograpikong paghihiwalay ng Kanlurang Berlin. Ang serbisyo ng himpapawid sa Kanlurang Berlin ay ipinagkaloob lamang sa mga kompanyang panghimpapawid ng mga Amerikano, Briton, at Pranses. [[Talaksan:Thefalloftheberlinwall1989.JPG|left|thumb|Ang [[Pader ng Berlin|pagbagsak ng Pader ng Berlin]] noong 9 Nobyembre 1989. Noong Oktubre 3, 1990, pormal nang natapos ang proseso ng [[muling pag-iisa ng Alemanya]].]] Ang pagkakatatag ng dalawang estadong Aleman ay nagpapataas ng tensiyon sa [[Digmaang Malamig]]. Ang Kanlurang Berlin ay napapaligiran ng teritoryo ng Silangang Aleman, at ang Silangang Alemanya ay nagpahayag ng Silangang bahagi bilang kabesera nito, isang hakbang na hindi kinilala ng mga kanluraning kapangyarihan. Kasama sa Silangang Berlin ang karamihan sa sentrong pangkasaysayan ng lungsod. Ang pamahalaang Kanlurang Aleman ay nagsariling nagtatag sa [[Bonn]].<ref>{{Cite web |title=Berlin after 1945 |url=https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090412221115/https://www.berlin.de/berlin-im-ueberblick/geschichte/1945.en.html |archive-date=12 Abril 2009 |access-date=8 Abril 2009 |publisher=BerlinOnline Stadtportal GmbH & Co. KG.|language=en}}</ref> Noong 1961, sinimulan ng Silangang Alemanya na itayo ang [[Pader ng Berlin]] sa paligid ng Kanlurang Berlin, at ang mga pangyayari ay umabot sa isang tangke na paghaharap sa [[Tsekpoint Charlie]]. Ang Kanlurang Berlin ay de facto na ngayong bahagi ng Kanlurang Alemanya na may natatanging legal na katayuan, habang ang Silangang Berlin ay de facto na bahagi ng Silangang Alemanya. Ibinigay ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang talumpating "''Ich bin ein Berliner''" noong Hunyo 26, 1963, sa harap ng [[Rathaus Schöneberg|munisipyo]] ng [[Schöneberg]], na matatagpuan sa kanlurang bahagi ng lungsod, na sinalungguhitan ang suporta ng Estados Unidos para sa Kanlurang Berlin.<ref>Andreas Daum, ''Kennedy in Berlin''. (sa Ingles)</ref> Ang Berlin ay ganap na nahati. Bagaman posible para sa mga Kanluranin na dumaan sa kabilang panig sa pamamagitan ng mahigpit na kontroladong mga tsekpoint, para sa karamihan ng mga taga-Silangan, ang paglalakbay sa Kanlurang Berlin o Kanlurang Alemanya ay ipinagbabawal ng pamahalaan ng Silangang Alemanya. Noong 1971, ginagarantiyahan ng isang Kasunduan ng Apat na Kapangyarihan ang pagpunta sa at mula sa Kanlurang Berlin sa pamamagitan ng kotse o tren sa pamamagitan ng Silangang Alemanya.<ref>{{Cite web |year=1996 |title=Ostpolitik: The Quadripartite Agreement of September 3, 1971 |url=https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225042306/https://usa.usembassy.de/etexts/ga5-710903.htm |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=U.S. Diplomatic Mission to Germany|language=en}}</ref> Noong 1989, sa pagtatapos ng Digmaang Malamig at panggigipit mula sa populasyon ng Silangang Aleman, ang Pader ng Berlin ay bumagsak noong Nobyembre 9 at kasunod na karamihan ay giniba. Ngayon, pinapanatili ng East Side Gallery ang malaking bahagi ng pader. Noong Oktubre 1990, muling [[Muling pag-iisa ng Alemanya|pinagsama]] ang dalawang bahagi ng Alemanya bilang Republika Federal ng Alemanya, at muling naging lungsod ang Berlin.<ref>''Berlin ‒ Washington, 1800‒2000: Capital Cities, Cultural Representation, and National Identities'', pat. (sa Ingles)</ref> Si [[Walter Momper]], ang alkalde ng Kanlurang Berlin, ay naging unang alkalde ng muling pinagsamang lungsod sa pansamantala. Ang mga halalan sa buong lungsod noong Disyembre 1990 ay nagresulta sa unang "lahatang Berlin" na alkalde na nahalal na manungkulan noong Enero 1991, kung saan ang magkahiwalay na opisina ng mga alkalde sa Silangan at Kanlurang Berlin ay magtatapos sa panahong iyon, at si [[Eberhard Diepgen]] (isang dating alkalde ng Kanluran Berlin) ang naging unang nahalal na alkalde ng isang muling pinag-isang Berlin.<ref>{{Cite news |date=1 Disyembre 1990 |title=Berlin Mayoral Contest Has Many Uncertainties |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |url-status=live |access-date=17 Hunyo 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190617212414/https://www.nytimes.com/1990/12/01/world/berlin-mayoral-contest-has-many-uncertainties.html |archive-date=17 Hunyo 2019|language=en}}</ref> Noong Hunyo 18, 1994, ang mga sundalo mula sa Estados Unidos, Pransiya, at Britanya ay nagmartsa sa isang parada na bahagi ng mga seremonya upang markahan ang pag-alis ng mga kaalyadong tropang pananakop na nagpapahintulot sa [[Muling pag-iisa ng Alemanya|muling pinagsamang Berlin]]<ref name="ReUnificationParade">{{Cite news |last=Kinzer |first=Stephan |date=19 Hunyo 1994 |title=Allied Soldiers March to Say Farewell to Berlin |work=[[The New York Times]] |location=New York City |url=https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |url-status=live |access-date=20 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121133602/https://www.nytimes.com/1994/06/19/world/allied-soldiers-march-to-say-farewell-to-berlin.html |archive-date=21 Nobyembre 2015|language=en}}</ref> (ang huling tropang Ruso ay umalis noong Agosto 31, habang ang huling pag-alis ng mga puwersa ng Kanluraning Alyado ay noong Setyembre 8, 1994). Noong Hunyo 20, 1991, bumoto ang [[Bundestag]] (Parlamentong Aleman) na ilipat ang luklukan ng kabesera ng Alemanya mula Bonn patungong Berlin, na natapos noong 1999. [[File:Humboldt Forum 9155.jpg|thumb|Ang muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]] na nalalapit nang matapos noong 2021]] Ang [[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|repormang pampangasiwaan ng Berlin noong 2001]] ay nagsanib ng ilang boro, na binawasan ang kanilang bilang mula 23 hanggang 12. Noong 2006, isinagawa sa Berlin ang Pangwakas na [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA]]. Sa isang pag-atakeng terorista noong 2016 na nauugnay sa [[Islamikong Estado|ISIL]], isang truck ang sadyang inimaneho sa isang palengkeng pam-Pasko sa tabi ng [[Pang-alaalang Simbahang Kaiser Wilhelm|Pang-alaalang Simbahang Kaiser Guillermo]], na nag-iwan ng 13 kataong namatay at 55 nasugatan.<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2016 |title=IS reklamiert Attacke auf Weihnachtsmarkt für sich |language=de |trans-title=IS recalls attack on Christmas market for itself |work=Frankfurter Allgemeine Zeitung |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |url-status=live |access-date=10 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321175944/https://www.faz.net/aktuell/politik/nach-anschlag-in-berlin-is-reklamiert-attentat-fuer-sich-14585337.html |archive-date=21 Marso 2019}}</ref><ref name="BBC.Dies">{{Cite news |date=26 Oktubre 2021 |title=Berlin attack: First aider dies 5 years after Christmas market murders |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |url-status=live |access-date=Oktubre 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026190214/https://www.bbc.com/news/world-europe-59048891 |archive-date=26 Oktubre 2021|language=en}}</ref> Binuksan ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) noong 2020, pagkalipas ng siyam na taon kaysa binalak, kung saan papasok na ang Terminal 1 sa serbisyo sa katapusan ng Oktubre, at ang mga lipad papunta at mula sa [[Paliparang Tegel]] ay magtatapos sa Nobyembre.<ref>{{Cite web |last=Gardner |first=Nicky |last2=Kries |first2=Susanne |date=8 Nobyembre 2020 |title=Berlin's Tegel airport: A love letter as it prepares to close |url=https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205135633/https://www.independent.co.uk/travel/news-and-advice/berlin-tegel-airport-germany-closing-history-brandenburg-b672759.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=The Independent |language=de}}</ref> Dahil sa pagbaba ng bilang ng mga pasahero na nagreresulta mula sa pandemya ng [[Pandemya ng COVID-19|COVID-19]], inihayag ang mga plano na pansamantalang isara ang Terminal 5&nbsp;ng BER, ang dating [[Paliparang Berlin Schönefeld|Paliparang Schönefeld]], simula sa Marso 2021 nang hanggang isang taon.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=Enero 29, 2021 |title=BER schließt Terminal in Schönefeld am 23. Februar |language=de |trans-title=BER closes the terminal in Schönefeld on February 23 |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205134830/https://www.tagesspiegel.de/berlin/flugverkehr-wegen-corona-eingebrochen-berschliesst-terminal-in-schoenefeld-am-23-februar/26864858.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> Ang nag-uugnay na linyang U-Bahn U5 mula Alexanderplatz hanggang [[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]], kasama ang mga bagong estasyong Rotes Rathaus at Unter den Linden, ay binuksan noong Disyembre 4, 2020, kung saan inaasahang magbubukas ang estasyon ng Museumsinsel U-Bahn sa bandang Marso 2021, na kokompleto sa lahat ng mga bagong gawa sa U5.<ref>{{Cite web |date=24 Agosto 2020 |title=BVG will verlängerte U5 am 4. Dezember eröffnen |trans-title=BVG wants to open the extended U5 on December 4th |url=https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133537/https://www.rbb24.de/panorama/beitrag/2020/08/berlin-bvg-u5-lueckenschluss-verlaengerung-start.html |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=5 Pebrero 2021 |website=rbb24 |language=de}}</ref> Ang isang bahagyang pagbubukas sa pagtatapos ng 2020 na museong [[Foro Humboldt]], na makikita sa muling itinayong [[Palasyo ng Berlin]], na inihayag noong Hunyo, ay ipinagpaliban hanggang Marso 2021.<ref>{{Cite news |date=27 Nobyembre 2020 |title=Humboldt Forum will zunächst nur digital eröffnen |language=de |trans-title=Humboldt Forum will initially only open digitally |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |access-date=5 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205133156/https://www.tagesspiegel.de/berlin/museen-in-der-corona-pandemie-humboldt-forum-will-zunaechst-nur-digital-eroeffnen/26666500.html |archive-date=5 Pebrero 2021}}</ref> === Pagtatangka ng pagsasanib ng Berlin-Brandeburgo === [[Talaksan:DEU_Berlin-Brandenburg_COA.svg|left|thumb|179x179px|Ang eskudo de armas na iminungkahi sa kontrata ng estado]] Ang legal na batayan para sa pinagsamang estado ng Berlin at [[Brandeburgo]] ay iba sa ibang mga panukala sa pagsasanib ng estado. Karaniwan, ang Artikulo 29&nbsp;ng [[Batayang Batas para sa Republikang Federal ng Alemanya|Batayang Batas]] ay nagsasaad na ang pagsasanib ng estado ay nangangailangan ng isang pederal na batas.<ref>{{cite act|type=|index=|date=24 Mayo 1949|article=29|article-type=Artikulo|legislature=Parlamentarischer Rat|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_29.html|language=de}}</ref> Gayunpaman, ang isang sugnay na idinagdag sa Batayang Batas noong 1994, Artikulo 118a, ay nagpapahintulot sa Berlin at Brandeburgo na magkaisa nang walang pag-aprubang federal, na nangangailangan ng isang reperendo at ratipikasyon ng mga parlamento ng parehong estado.<ref>{{cite act|type=|index=|date=27 Oktubre 1994|article=118a|article-type=Einzelnorm|legislature=Bundestag|title=Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland|trans-title=Basic Law for the Federal Republic of Germany|page=|url=https://www.gesetze-im-internet.de/gg/art_118a.html|language=de}}</ref> Noong 1996, nagkaroon ng hindi matagumpay na pagtatangka na pag-isahin ang mga estado ng Berlin at Brandeburgo.<ref name="berlingeschichte">{{Cite web |year=2004 |title=LÄNDERFUSION / FUSIONSVERTRAG (1995) |url=https://berlingeschichte.de/stadtentwicklung/texte/5_33_laefuver.htm |access-date=31 Marso 2022|language=de}}</ref> Parehong may iisang kasaysayan, diyalekto, at kultura at sa 2020, mayroong mahigit 225,000 residente ng Brandeburgo na namamasahe patungong Berlin. Ang pagsasanib ay nagkaroon ng halos nagkakaisang suporta ng isang malawak na koalisyon ng parehong mga pamahalaan ng estado, mga partidong pampolitika, media, mga asosasyon ng negosyo, mga [[unyon ng manggagawa]], at mga simbahan.<ref>{{Cite news |date=4 Mayo 2016 |title=Die Brandenburger wollen keine Berliner Verhältnisse |language=de |work=Tagesspiegel |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/gescheiterte-laenderfusion-mit-berlin-die-brandenburger-wollen-keine-berliner-verhaeltnisse/13539146.html |access-date=30 Marso 2022}}</ref> Bagaman bumoto ang Berlin ng pabor sa maliit na palugit, higit sa lahat ay nakabatay sa suporta sa dating [[Kanlurang Berlin]], hindi inaprubahan ng mga botante ng Brandeburgo ang pagsasanib sa malaking palugit. Nabigo ito higit sa lahat dahil sa ayaw ng mga botante ng Brandeburgo na tanggapin ang malaki at lumalaking utang ng publiko sa Berlin at takot na mawala ang pagkakakilanlan at impluwensiya sa kabesera.<ref name="berlingeschichte" /> == Heograpiya == === Topograpiya === [[Talaksan:Berlin_by_Senitnel-2.jpg|thumb|Imaheng satellite ng Berlin]] [[Talaksan:Luftbild_bln-schmoeckwitz.jpg|thumb|Ang labas ng Berlin ay nasasakupan ng mga kakahuyan at maraming lawa.]] Ang Berlin ay nasa hilagang-silangan ng Alemanya, sa isang lugar ng mababang latiang makahoy na may pangunahing patag na [[topograpiya]], bahagi ng malawak na [[Hilagang Kapatagang Europeo]] na umaabot mula hilagang Pransiya hanggang kanlurang Rusya. Ang ''Berliner Urstromtal'' (isang panahon ng yelo lambak glasyar), sa pagitan ng mababang [[Talampas ng Barnim]] sa hilaga at ng [[Talampas ng Teltow]] sa timog, ay nabuo sa pamamagitan ng natunaw na tubig na dumadaloy mula sa mga yelo sa dulo ng huling glasyasyong Weichseliense. Ang [[Spree (ilog)|Spree]] ay sumusunod sa lambak na ito ngayon. Sa Spandau, isang boro sa kanluran ng Berlin, ang Spree ay umaagos sa ilog [[Havel]], na dumadaloy mula hilaga hanggang timog sa kanlurang Berlin. Ang daloy ng Havel ay mas katulad ng isang hanay ng mga lawa, ang pinakamalaki ay ang Tegeler See at ang [[Großer Wannsee]]. Ang isang serye ng mga lawa ay dumadaloy din sa itaas na Spree, na dumadaloy sa [[Müggelsee|Großer Müggelsee]] sa silangang Berlin.<ref>{{Cite web |title=Satellite Image Berlin |url=https://maps.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://www.google.com/maps?ll=52.5333,13.38000&spn=0.060339,0.085316&t=k |archive-date=18 Pebrero 2022 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Google Maps|language=en}}</ref> Ang malalaking bahagi ng kasalukuyang Berlin ay umaabot sa mababang talampas sa magkabilang panig ng Lambak Spree. Malaking bahagi ng mga boro na [[Reinickendorf]] at [[Pankow]] ay nasa Talampas ng Barnim, habang ang karamihan sa mga boro ng [[Charlottenburg-Wilmersdorf]], [[Steglitz-Zehlendorf]], [[Tempelhof-Schöneberg]], at [[Neukölln]] ay nasa Talampas ng Teltow. Ang boro ng Spandau ay bahagyang nasa loob ng Lambak Glasyar ng Berlin at bahagyang nasa Kapatagang Nauen, na umaabot sa kanluran ng Berlin. Mula noong 2015, ang mga burol ng Arkenberge sa Pankow sa {{Convert|122|m|abbr=off}} taas, ay ang pinakamataas na punto sa Berlin. Sa pamamagitan ng pagtatapon ng mga labi ng konstruksiyon nalampasan nito ang [[Teufelsberg]] ({{Cvt|120.1|m}}), na kung saan mismo ay binubuo ng mga durog na bato mula sa mga guho ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.<ref>{{Cite web |last=Triantafillou |first=Nikolaus |date=27 Enero 2015 |title=Berlin hat eine neue Spitze |trans-title=Berlin has a new top |url=https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722225809/https://www.qiez.de/pankow/wohnen-und-leben/gruenes-berlin/der-hoechste-berg-von-berlin-liegt-nun-in-pankow-arkenberge/169588800 |archive-date=22 Hulyo 2016 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Qiez |language=de}}</ref> Ang [[Müggelberge]] sa 114.7 {{Convert|114.7|m|abbr=off}} taas ay ang pinakamataas na natural na punto at ang pinakamababa ay ang Spektesee sa Spandau, sa {{Convert|28.1|m|abbr=off}} taas.<ref>{{Cite news |last=Jacobs |first=Stefan |date=22 Pebrero 2015 |title=Der höchste Berg von Berlin ist neuerdings in Pankow |language=de |trans-title=The tallest mountain in Berlin is now in Pankow |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |url-status=live |access-date=22 Pebrero 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150519014725/https://www.tagesspiegel.de/berlin/bezirke/pankow/das-ist-die-hoehe-arkenberge-der-hoechste-berg-von-berlin-ist-neuerdings-in-pankow/11406254.html |archive-date=19 Mayo 2015}}</ref> === Klima === Ang Berlin ay may klimang pangkaragatan ([[Kategoryang Köppen sa klima|Köppen]]: ''Cfb'');<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Köppen Climate Classification (Weatherbase) |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130184209/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin,+Germany |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019 |website=Weatherbase|language=en}}</ref> ang silangang bahagi ng lungsod ay may bahagyang impluwensiyang kontinental (''Dfb''), isa sa mga pagbabago ay ang taunang pag-ulan ayon sa masa ng hangin at ang mas malaking kasaganaan sa isang panahon ng taon.<ref>{{Cite web |title=The different types of vertical greening systems and their relative sustainability |url=https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220603/https://www.bc-naklo.si/fileadmin/Vertikalne_ozelenitve_pdf/Ang_3_poglavje/3.1.3.pdf |archive-date=30 Enero 2019 |access-date=30 Enero 2019|language=en}}</ref><ref name="Elkins22">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|title=Berlin: The Spatial Structure of a Divided City|last1=Elkins|first1=Dorothy|last2=Elkins|first2=T. H.|last3=Hofmeister|first3=B.|date=4 Agosto 2005|publisher=Routledge|isbn=9781135835057|language=en|access-date=21 Setyembre 2020|archive-date=18 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131221/https://books.google.com/books?id=8VqRAgAAQBAJ&pg=PA77|url-status=live}}</ref> Nagtatampok ang ganitong uri ng klima ng katamtamang temperatura ng tag-init ngunit kung minsan ay mainit (para sa pagiging semikontinental) at malamig na taglamig ngunit hindi mahigpit sa halos lahat ng oras.<ref>{{Cite web |title=Berlin, Germany Climate Summary |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629211853/https://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=58301&cityname=Berlin%2C+Berlin%2C+Germany&units= |archive-date=29 Hunyo 2015 |access-date=15 Marso 2015 |publisher=Weatherbase|language=en}}</ref> Dahil sa mga transisyonal na sonang klima nito, karaniwan ang pagyeyelo sa taglamig, at may mas malaking pagkakaiba sa temperatura sa pagitan ng mga panahon kaysa sa karaniwan para sa maraming klimang pangkaragatan. Higit pa rito, ang Berlin ay inuri bilang isang katamtamang klimang kontinental (''Dc'') sa ilalim ng iskema ng klima ng Trewartha, gayundin ang mga suburb ng Lungsod ng Bagong York, bagaman inilalagay sila ng [[Kategoryang Köppen sa klima|sistemang Köppen]] sa iba't ibang uri.<ref>Gerstengarbe FW, Werner PC (2009) A short update on Koeppen climate shifts in Europe between 1901 and 2003. (sa Ingles)</ref> Ang mga tag-araw ay mainit-init at kung minsan ay mahalumigmig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|22|–|25|C}} at mababa sa {{Cvt|12|–|14|C}}. Ang mga taglamig ay malamig na may karaniwang mataas na temperatura na {{Cvt|3|C}} at mababa sa {{Cvt|−2|to|0|C}}. Ang tagsibol at taglagas ay karaniwang malamig hanggang banayad. Lumilikha ng mikroklima ang tinayuang bahagi ng Berlin, na may init na iniimbak ng mga gusali at bangketa ng lungsod. Ang mga temperatura ay maaaring {{Cvt|4|C-change}} mas mataas sa lungsod kaysa mga nakapaligid na lugar.<ref>{{Cite web |title=weather.com |url=https://www.weather.com/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070323015551/https://www.weather.com/ |archive-date=23 Marso 2007 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=weather.com|language=en}}</ref> Ang taunang pag-ulan ay {{Convert|570|mm|abbr=off}} na may katamtamang pag-ulan sa buong taon. Ang Berlin at ang nakapalibot na estado ng Brandeburgo ay ang pinakamainit at pinakatuyong rehiyon sa Alemanya.<ref name="berlinermorgenpost">{{Cite web |date=8 Marso 2016 |title=Berlin ist das wärmste und trockenste Bundesland |url=https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023193643/https://www.morgenpost.de/berlin/article207136607/Berlin-ist-das-waermste-und-trockenste-Bundesland.html |archive-date=23 Oktubre 2021 |access-date=23 Oktubre 2021 |website=Berliner Morgenpost|language=en}}</ref> Ang pag-ulan ng niyebe ay pangunahing nangyayari mula Disyembre hanggang Marso.<ref name="worldweather2">{{Cite web |title=Climate figures |url=https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817114255/https://www.worldweather.org/016/c00059.htm |archive-date=17 Agosto 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |website=World Weather Information Service|language=en}}</ref> Ang pinakamainit na buwan sa Berlin ay Hulyo 1834, na may karaniwang temperatura na {{Cvt|23.0|C}} at ang pinakamalamig ay Enero 1709, na maykaraniwang temperatura na {{Cvt|-13.2|C}}.<ref>{{Cite web |title=Temperaturmonatsmittel BERLIN-TEMPELHOF 1701- 1993 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702031754/https://old.wetterzentrale.de/klima/tberlintem.html |archive-date=2 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref> Ang pinakabasang buwan na naitala ay Hulyo 1907, na may {{Convert|230|mm|abbr=off}} ng pag-ulan, samantalang ang pinakamatuyo ay Oktubre 1866, Nobyembre 1902, Oktubre 1908 at Setyembre 1928, lahat ay may {{Convert|1|mm|3|abbr=off}} ng pag-ulan.<ref>{{Cite web |title=Niederschlagsmonatssummen BERLIN-DAHLEM 1848– 1990 |url=https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707182905/https://old.wetterzentrale.de/klima/pberlinda.html |archive-date=7 Hulyo 2019 |access-date=23 Hunyo 2019 |website=old.wetterzentrale.de|language=en}}</ref>{{Weather box|location=Berlin (Schönefeld), mga karaniwan noong 1981–2010, mga sukdulan noong 1957–kasalukuyan|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=15.1|Feb record high C=18.0|Mar record high C=25.8|Apr record high C=30.8|May record high C=32.7|Jun record high C=35.4|Jul record high C=37.3|Aug record high C=38.0|Sep record high C=32.3|Oct record high C=27.7|Nov record high C=20.4|Dec record high C=15.6|year record high C=38.0|Jan high C=2.8|Feb high C=4.3|Mar high C=8.7|Apr high C=14.3|May high C=19.4|Jun high C=22.0|Jul high C=24.6|Aug high C=24.2|Sep high C=19.3|Oct high C=13.8|Nov high C=7.3|Dec high C=3.3|year high C=13.7|Jan mean C=0.1|Feb mean C=0.9|Mar mean C=4.3|Apr mean C=9.0|May mean C=14.0|Jun mean C=16.8|Jul mean C=19.1|Aug mean C=18.5|Sep mean C=14.2|Oct mean C=9.4|Nov mean C=4.4|Dec mean C=1.0|year mean C=9.3|Jan low C=-2.8|Feb low C=-2.4|Mar low C=0.4|Apr low C=3.5|May low C=8.2|Jun low C=11.2|Jul low C=13.5|Aug low C=13.0|Sep low C=9.6|Oct low C=5.4|Nov low C=1.4|Dec low C=-1.6|year low C=5.0|Jan record low C=-25.3|Feb record low C=-22.0|Mar record low C=-16.0|Apr record low C=-7.4|May record low C=-2.8|Jun record low C=1.3|Jul record low C=4.9|Aug record low C=4.6|Sep record low C=-0.9|Oct record low C=-7.7|Nov record low C=-12.0|Dec record low C=-24.0|year record low C=-25.3|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=37.2|Feb precipitation mm=30.1|Mar precipitation mm=39.3|Apr precipitation mm=33.7|May precipitation mm=52.6|Jun precipitation mm=60.2|Jul precipitation mm=52.5|Aug precipitation mm=53.0|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=32.2|Nov precipitation mm=37.8|Dec precipitation mm=46.1|year precipitation mm=515.2|Jan sun=57.6|Feb sun=71.5|Mar sun=119.4|Apr sun=191.2|May sun=229.6|Jun sun=230.0|Jul sun=232.4|Aug sun=217.3|Sep sun=162.3|Oct sun=114.7|Nov sun=54.9|Dec sun=46.9|year sun=1727.6|Jan uv=1|Feb uv=1|Mar uv=2|Apr uv=4|May uv=5|Jun uv=6|Jul uv=6|Aug uv=5|Sep uv=4|Oct uv=2|Nov uv=1|Dec uv=0|source 1=DWD<ref>{{cite web |url = https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |title = Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte |access-date = 2019-06-12 |archive-date = 12 Hunyo 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140612043121/https://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue |url-status = live |language = en }}</ref> sa Weather Atlas<ref>{{Cite web|url=https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|title=Berlin, Germany – Detailed climate information and monthly weather forecast|last=d.o.o|first=Yu Media Group|website=Weather Atlas|language=en|access-date=2019-07-02|archive-date=25 Nobyembre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125121717/https://www.weather-atlas.com/en/germany/berlin-climate|url-status=live}}</ref>}}{{Weather box|location=Berlin (Tempelhof), elevation: {{convert|48|m|abbr=off}}, mga karaniwang noong 1971–2000, sukdulan 1878–kasalukuyan|collapsed=y|metric first=yes|single line=yes|Jan record high C=15.5|Feb record high C=18.7|Mar record high C=24.8|Apr record high C=31.3|May record high C=35.5|Jun record high C=38.5|Jul record high C=38.1|Aug record high C=38.0|Sep record high C=34.2|Oct record high C=28.1|Nov record high C=20.5|Dec record high C=16.0|Jan high C=3.3|Feb high C=5.0|Mar high C=9.0|Apr high C=15.0|May high C=19.6|Jun high C=22.3|Jul high C=25.0|Aug high C=24.5|Sep high C=19.3|Oct high C=13.9|Nov high C=7.7|Dec high C=3.7|Jan mean C=0.6|Feb mean C=1.4|Mar mean C=4.8|Apr mean C=8.9|May mean C=14.3|Jun mean C=17.1|Jul mean C=19.2|Aug mean C=18.9|Sep mean C=14.5|Oct mean C=9.7|Nov mean C=4.7|Dec mean C=2.0|Jan low C=−1.9|Feb low C=−1.5|Mar low C=1.3|Apr low C=4.2|May low C=9.0|Jun low C=12.3|Jul low C=14.3|Aug low C=14.1|Sep low C=10.6|Oct low C=6.4|Nov low C=2.2|Dec low C=-0.4|Jan record low C=-23.1|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-8.1|May record low C=-4.0|Jun record low C=1.5|Jul record low C=6.1|Aug record low C=3.5|Sep record low C=-1.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.0|Dec record low C=-20.5|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=42.3|Feb precipitation mm=33.3|Mar precipitation mm=40.5|Apr precipitation mm=37.1|May precipitation mm=53.8|Jun precipitation mm=68.7|Jul precipitation mm=55.5|Aug precipitation mm=58.2|Sep precipitation mm=45.1|Oct precipitation mm=37.3|Nov precipitation mm=43.6|Dec precipitation mm=55.3|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=8.0|Mar precipitation days=9.1|Apr precipitation days=7.8|May precipitation days=8.9|Jun precipitation days=7.0|Jul precipitation days=7.0|Aug precipitation days=7.0|Sep precipitation days=7.8|Oct precipitation days=7.6|Nov precipitation days=9.6|Dec precipitation days=11.4|unit precipitation days=1.0 mm|source 1=WMO<ref>{{cite web |url = https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |title = World Weather Information Service&nbsp;– Berlin |website = Worldweather.wmo.int |date = 5 Oktubre 2006 |access-date = 2012-04-07 |archive-date = 25 Abril 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |url-status = bot: unknown |language=en}} Abril 25, 2013, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=KNMI<ref>{{cite web |url = https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |title = Indices Data – Berlin/Tempelhof 2759 |access-date = 2019-05-13 |publisher =KNMI|language = en |archive-date = 9 Hulyo 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180709010608/https://eca.knmi.nl//download/millennium/millennium.php |url-status = dead |language=en}}</ref>}}{{Weather box|collapsed=y|metric first=y|single line=y|location=Berlin (Dahlem), {{convert|58|m|abbr=off}}, 1961–1990 mga normal, sukdulan 1908–kasalukuyan{{NoteTag|Dahil ang kinaroroonan ng himpilang pampanahon ay pinakamalayo mula sa mas makapal na urbanisadong rehiyon ng Berlin at mas malayo sa pangunahing UHI, ang mga halaga nito ay bahagyang mas mataas, lalo na sa gitna at kagyat na mga rehiyon.<ref>[https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm Long-term Development of Selected Climate Parameters (Edisyong 2015)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308213004/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/umweltatlas/ed413_13.htm |date=2021-03-08 }}, Berlin Environmental Atlas. ''Senate Department for Urban Development and Housing''. Nakuha noong Enero 30, 2019. (sa Ingles)</ref>}}|Jan record high C=15.2|Feb record high C=18.6|Mar record high C=25.1|Apr record high C=30.9|May record high C=33.3|Jun record high C=36.1|Jul record high C=37.9|Aug record high C=37.7|Sep record high C=34.2|Oct record high C=27.5|Nov record high C=19.5|Dec record high C=15.7|Jan mean C=-0.4|Feb mean C=0.6|Mar mean C=4.0|Apr mean C=8.4|May mean C=13.5|Jun mean C=16.7|Jul mean C=17.9|Aug mean C=17.2|Sep mean C=13.5|Oct mean C=9.3|Nov mean C=4.6|Dec mean C=1.2|Jan high C=1.8|Feb high C=3.5|Mar high C=7.9|Apr high C=13.1|May high C=18.6|Jun high C=21.8|Jul high C=23.1|Aug high C=22.8|Sep high C=18.7|Oct high C=13.3|Nov high C=7.0|Dec high C=3.2|Jan low C=-2.9|Feb low C=-2.2|Mar low C=0.5|Apr low C=3.9|May low C=8.2|Jun low C=11.4|Jul low C=12.9|Aug low C=12.4|Sep low C=9.4|Oct low C=5.9|Nov low C=2.1|Dec low C=-1.1|Jan record low C=-21.0|Feb record low C=-26.0|Mar record low C=-16.5|Apr record low C=-6.7|May record low C=-2.9|Jun record low C=0.8|Jul record low C=5.4|Aug record low C=4.7|Sep record low C=-0.5|Oct record low C=-9.6|Nov record low C=-16.1|Dec record low C=-20.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=43.0|Feb precipitation mm=37.0|Mar precipitation mm=38.0|Apr precipitation mm=42.0|May precipitation mm=55.0|Jun precipitation mm=71.0|Jul precipitation mm=53.0|Aug precipitation mm=65.0|Sep precipitation mm=46.0|Oct precipitation mm=36.0|Nov precipitation mm=50.0|Dec precipitation mm=55.0|Jan sun=45.4|Feb sun=72.3|Mar sun=122.0|Apr sun=157.7|May sun=221.6|Jun sun=220.9|Jul sun=217.9|Aug sun=210.2|Sep sun=156.3|Oct sun=110.9|Nov sun=52.4|Dec sun=37.4|unit precipitation days=1.0 mm|Jan precipitation days=10.0|Feb precipitation days=9.0|Mar precipitation days=8.0|Apr precipitation days=9.0|May precipitation days=10.0|Jun precipitation days=10.0|Jul precipitation days=9.0|Aug precipitation days=9.0|Sep precipitation days=9.0|Oct precipitation days=8.0|Nov precipitation days=10.0|Dec precipitation days=11.0|source 1=NOAA<ref name="noaa">{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | title = Berlin (10381) – WMO Weather Station | access-date = 30 Enero 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220218131223/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/DL/10381.TXT | archive-date = 2022-02-18 | url-status = dead | publisher = NOAA | language = en }} [https://archive.org/details/19611990NormalsNOAABerlin Naarkibo] 30 Enero 2019, sa [[Wayback Machine]]</ref>|source 2=Berliner Extremwerte<ref>{{cite web |url = https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |title = Berliner Extremwerte |access-date = 1 Disyembre 2014 |archive-date = 6 Hunyo 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200606191249/https://www.berliner-extremwerte.com/Berliner-Extremwerte.htm |url-status = live |language=en}}</ref>}} == Tanawin ng lungsod at arkitektura == === Tanawin ng lungsod === [[Talaksan:16-07-04-Abflug-Berlin-DSC_0122.jpg|thumb|Larawang panghimpapawid sa gitna ng Berlin na nagpapakita ng [[City West]], [[Potsdamer Platz]], [[Alexanderplatz]], at ang [[Tiergarten (liwasan)|Tiergarten]]]] Ang kasaysayan ng Berlin ay nag-iwan sa lungsod ng isang [[wiktionary:polycentric|polisentrikong]] pagkakaayos at isang napakaeklektikong hanay ng arkitektura at mga gusali. Ang hitsura ng lungsod ngayon ay higit na nahubog ng pangunahing papel na ginampanan nito sa kasaysayan ng Germany noong ika-20 siglo. Lahat ng pambansang pamahalaan na nakabase sa Berlin{{Spaced en dash}}ang Kaharian ng Prusya, ang Ikalawang Imperyong Aleman ng 1871, ang Republikang Weimar, Alemanyang Nazi, Silangang Alemanya, pati na rin ang muling pinagsamang Alemanya{{Spaced en dash}}ay nagpasimula ng mga ambisyosong programa sa muling pagtatayo, na ang bawat isa ay nagdaragdag ng sarili nitong natatanging estilo sa arkitektura ng lungsod. Sinalanta ang Berlin ng mga pagsalakay sa himpapawid, sunog, at labanan sa kalye noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at marami sa mga gusaling nakaligtas sa parehong Silangan at Kanluran ay giniba noong panahon pagkatapos ng digmaan. Karamihan sa demolisyong ito ay pinasimulan ng mga programa sa arkitektura ng munisipyo upang magtayo ng mga bagong distrito ng negosyo o tirahan at ang mga pangunahing arterya. Karamihan sa mga palamuti sa mga gusali bago ang digmaan ay nawasak kasunod ng mga makabagong dogma, at sa parehong mga sistema pagkatapos ng digmaan, gayundin sa muling pinagsamang Berlin, maraming mahahalagang estrukturang pamana ang muling itinayo, kabilang ang ''Forum Fridericianum'' kasama ang, [[Operang Estatal ng Berlin|Operang Estatal]] (1955), [[Palasyo ng Charlottenburg|Palasyo Charlottenburg]] (1957), ang mga monumental na gusali sa [[Gendarmenmarkt]] (dekada '80), ang [[Alte Kommandantur|Kommandantur]] (2003), at gayundin ang proyekto sa muling pagtatayo ng mga barokong patsada ng [[Palasyo ng Berlin|Palasyo ng Lungsod]]. Maraming mga bagong gusali ang naging inspirasyon ng kanilang makasaysayang mga nauna o ang pangkalahatang klasikong estilo ng Berlin, gaya ng Otel Adlon. Ang mga kumpol ng mga ''skyscraper'' o gusaling mataas ay tumaas sa iba't ibang lokasyon: [[Potsdamer Platz]], ang [[City West]], at [[Alexanderplatz]], ang huling dalawa ay naglalarawan sa mga dating sentro ng Silangan at Kanlurang Berlin, na ang una ay kumakatawan sa isang bagong Berlin noong ika-21 siglo, na bumangon mula sa mga guho no-man's land ng Pader ng Berlin. Ang Berlin ay may lima sa nangungunang 50 pinakamataas na gusali sa Alemanya. Mahigit sa sangkatlo ng sakop ng lungsod ay binubuo ng luntiang espasyo, kakahuyan, at tubig.<ref name="gruen2">{{Cite web |last=Senatsverwaltung für Umwelt, Verkehr und Klimaschutz Berlin, Referat Freiraumplanung und Stadtgrün |title=Anteil öffentlicher Grünflächen in Berlin |url=https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225003118/https://www.berlin.de/senuvk/umwelt/stadtgruen/gruenanlagen/de/daten_fakten/downloads/ausw_5.pdf |archive-date=25 Pebrero 2021 |access-date=2020-01-10|language=de}}</ref> Ang pangalawang pinakamalaki at pinakasikat na liwasan ng Berlin, ang [[Tiergarten (liwasan)|Großer Tiergarten]], ay matatagpuan sa gitna mismo ng lungsod. Sinasaklaw nito ang isang lugar na 210 ektarya at umaabot mula Zoo ng Bahnhof sa ''City West'' o Kanlurang Lungsod hanggang sa [[Tarangkahang Brandeburgo]] sa silangan. Kabilang sa mga tanyag na kalye, ang [[Unter den Linden]] at [[Friedrichstraße]] ay matatagpuan sa lumang sentro ng lungsod (at kasama sa dating Silangang Berlin). Ang ilan sa pangunahing kalye sa City West ay ang [[Kurfürstendamm]] (o pinaikling Ku´damm) at [[Kantstraße]]. === Arkitektura === [[Talaksan:Gendarmenmarkt_Panorama.jpg|thumb|Panorama ng [[Gendarmenmarkt]], na nagpapakita ng [[Konzerthaus Berlin]], nasa gilid ng [[Neue Kirche, Berlin|Simbahang Aleman]] (kaliwa) at [[Katedral na Pranses, Berlin|Simbahang Pranses]] (kanan)]] [[Talaksan:Berliner_Dom_seen_from_James_Simon_Park.jpg|thumb|Ang [[Katedral ng Berlin]] sa [[Pulo ng mga Museo]]]] Ang [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]] (toreng pantelebisyon) sa [[Alexanderplatz]] sa [[Mitte]] ay kabilang sa pinakamataas na estruktura sa Unyong Europeo sa {{Cvt|368|m}}. Itinayo noong 1969, makikita ito sa karamihan ng mga sentral na distrito ng Berlin. Ang lungsod ay makikita mula sa {{Convert|204|m|ft|abbr=off}} palapag ng pagmamasid. Simula rito, ang [[Karl-Marx-Allee]] ay patungo sa silangan, isang abenida na may linya ng mga monumental na gusali ng tirahan, na dinisenyo sa estilong [[Arkitekturang Stalinista|Sosyalismong Klasisismo]]. Katabi ng lugar na ito ay ang [[Rotes Rathaus]] (Bulwagang Panlungsod), na may natatanging pulang-ladrilyong arkitektura nito. Sa harap nito ay ang Neptunbrunnen, isang balong na nagtatampok ng mitolohikong pangkat ng mga [[Triton (mitolohiya)|Triton]], mga [[personipikasyon]] ng apat na pangunahing Prusong ilog, at [[Neptuno (mitolohiya)|Neptuno]] sa ibabaw nito. Ang [[Tarangkahang Brandeburgo]] ay isang ikonikong tanawin ng Berlin at Alemanya; ito ay tumatayo bilang isang simbolo ng mga pangyayaring Europeo at ng pagkakaisa at kapayapaan. Ang [[gusaling Reichstag]] ay ang tradisyonal na luklukan ng Parlamentong Aleman. Hinubog muli ito ng arkitektrong Briton na si [[Norman Foster (arkitekto)|Norman Foster]] noong dekada '90 at nagtatampok ng salaming simboryo sa ibabaw ng pook ng pagpupulong, na nagbibigay-daan sa libreng pampublikong tanaw sa mga pinagdadausang parlamento at magagandang tanawin ng lungsod. Ang Galeriyang ''East Side'' o Bandang Silangan ay isang ''open-air'' o panlabas na eksibisyong sining na direktang ipininta sa mga huling bahagi ng Pader ng Berlin. Ito ang pinakamalaking natitirang ebidensiya ng makasaysayang dibisyon ng lungsod. Ang [[Gendarmenmarkt]] ay isang [[Arkitekturang Neoklasiko|neoklasikong liwasan]] sa Berlin, ang pangalan ay nagmula sa punong-tanggapan ng sikat na Gens d'armes regiment na matatagpuan dito noong ika-18 siglo. Dalawang katulad na disenyong katedral ang hangganan nito, ang [[Französischer Dom]] kasama ang platapormang pang-obserbasyon nito at ang [[Deutscher Dom]]. Ang [[Konzerthaus Berlin|Konzerthaus]] (Bulwagang Pangkonsiyerto), tahanan ng Orkestra Sinfonika ng Berlin, ay nakatayo sa pagitan ng dalawang katedral. [[Talaksan:MJK_46430_Schloss_Charlottenburg.jpg|left|thumb|[[Palasyo Charlottenburg]]]] [[Talaksan:Berlin_Hackesche_Höfe1.jpg|left|thumb|[[Hackesche Höfe]]]] Ang [[Pulo ng mga Museo]] sa [[Spree (ilog)|Ilog Spree]] ay naglalaman ng [[Berlin#Mga museo|limang museo]] na itinayo mula 1830 hanggang 1930 at isang Pandaigdigang Pamanang Pook ng [[UNESCO]]. Ang pagpapanumbalik at pagtatayo ng isang pangunahing lagusan sa lahat ng mga museo, pati na rin ang muling pagtatayo ng [[Stadtschloss, Berlin|Stadtschloss]] ay nagpapatuloy.<ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2011 |title=Neumann: Stadtschloss wird teurer |trans-title=Neumann: Palace is getting more expensive |url=https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200703/https://www.berliner-zeitung.de/newsticker/neumann--stadtschloss-wird-teurer,10917074,10924086.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2010 |title=Das Pathos der Berliner Republik |trans-title=The pathos of the Berlin republic |url=https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203200702/https://www.berliner-zeitung.de/archiv/die-nullerjahre--nation-building---der-wiedervereinigte-staat-baut-sich-eine-neue-hauptstadt-das-pathos-der-berliner-republik,10810590,10717494.html |archive-date=3 Pebrero 2016 |access-date=7 Abril 2012 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Gayundin sa pulo at sa tabi ng [[Lustgarten]] at palasyo ay ang [[Katedral ng Berlin]], ang ambisyosong pagtatangka ni Emperador Guillermo II na lumikha ng Protestanteng karibal sa [[Basilika ni San Pedro]] sa Roma. Ang isang malaking kripta ay naglalaman ng mga labi ng ilan sa mga naunang Prusong maharlikang pamilya. Ang [[Katedral ni Santa Eduvigis]] ay ang Katoliko Romanong katedral ng Berlin. [[Talaksan:Bikinihaus_Berlin-1210760.jpg|thumb|Ang [[Breitscheidplatz]] kasama ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] ay ang sentro ng [[City West]].]] Ang [[Unter den Linden]] ay isang silangan–kanlurang abenidang nalilinyahan ng mga puno na mula sa Tarangkahang Brandeburgo hanggang sa pook ng dating Berliner Stadtschloss, at dating pangunahing promenada ng Berlin. Maraming Klasikong gusali ang nakahanay sa kalye, at naroon ang bahagi ng [[Unibersidad ng Berlin Humboldt|Pamantasang Humboldt]]. Ang [[Friedrichstraße]] ay ang maalamat na kalye ng Berlin noong Ginintuang Dekada Beynte. Pinagsasama nito ang mga tradisyon ng ika-20 siglo sa modernong arkitektura ng Berlin ngayon. Ang [[Potsdamer Platz]] ay isang buong kuwarto na binuo mula sa simula pagkatapos bumaba ang [[Pader ng Berlin|Pader]].<ref>{{Cite web |title=Construction and redevelopment since 1990 |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610103008/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/baubilanz/en/potsdamer_platz.html |archive-date=10 Hunyo 2008 |access-date=18 Agosto 2008 |publisher=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> Sa kanluran ng Potsdamer Platz ay ang Kulturforum, na naglalaman ng Gemäldegalerie, at nasa gilid ng Neue Nationalgalerie at ng Berliner Philharmonie. Ang [[Alaala sa mga Pinaslang na Hudyo ng Europa]], isang alaalang pang-[[Holokausto]], ay nasa hilaga.<ref>{{Cite news |last=Ouroussoff |first=Nicolai |date=9 Mayo 2005 |title=A Forest of Pillars, Recalling the Unimaginable |work=The New York Times |url=https://travel2.nytimes.com/2005/05/09/arts/design/09holo.html |access-date=18 Agosto 2008|language=en}}</ref> Ang lugar sa paligid ng [[Hackescher Markt]] ay tahanan ng mga kulturang moda, na may 'di-mabilang na mga bilihan ng damit, club, bar, at galeriya. Kabilang dito ang [[Hackesche Höfe]], isang kalipunan ng mga gusali sa paligid ng ilang patyo, na muling itinayo noong 1996. Ang kalapit na [[Bagong Sinagoga, Berlin|Bagong Sinagoga]] ay ang sentro ng kultura ng mga Hudyo. Ang Straße des 17. Juni, na nagkokonekta sa Tarangkahang Brandeburgo at Ernst-Reuter-Platz, ay nagsisilbing gitnang silangan-kanlurang axis. Ang pangalan nito ay ginugunita ang mga pag-aalsa sa Silangang Berlin noong Hunyo 17, 1953. Humigit-kumulang sa kalahati mula sa Tarangkahang Brandeburgo ay ang Großer Stern, isang isla ng sirkulong trapiko kung saan matatagpuan ang [[Haligi ng Tagumpay sa Berlin|Siegessäule]] (Haligi ng Tagumpay). Ang monumentong ito, na itinayo upang gunitain ang mga tagumpay ng Prusya, ay inilipat noong 1938–39 mula sa dati nitong posisyon sa harapan ng Reichstag. Ang [[Kurfürstendamm]] ay tahanan ng ilan sa mga mararangyang tindahan ng Berlin kung saan ang [[Pang-alaalang Simbahan ni Kaiser Guillermo]] sa silangang dulo nito sa [[Breitscheidplatz]]. Ang simbahan ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at iniwang guho. Ang malapit sa Tauentzienstraße ay ang [[KaDeWe]], na sinasabing pinakamalaking almasen sa kontinental na Europa. Ang [[Rathaus Schöneberg]], kung saan ginawa ni [[John F. Kennedy]] ang kaniyang tanyag na talumpating "''Ich bin ein Berliner''!", ay nasa [[Tempelhof-Schöneberg]]. Kanluran ng sentro, ang [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo Bellevue]] ay ang tirahan ng [[Pangulo ng Alemanya]]. Ang [[Palasyo Charlottenburg]], na nasunog noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ay ang pinakamalaking makasaysayang palasyo sa Berlin. Ang Funkturm Berlin ay isang toreng {{Convert|150|m|ft|abbr=off}}''lattice'' o parilya ng radyo sa pook-peryahan o ''fairground'', na itinayo sa pagitan ng 1924 at 1926. Ito ang tanging toreng pang-obserbasyon na nakatayo sa mga insulador at may restawran {{Cvt|55|m}} at isang larangang pantanaw {{Cvt|126|m}} sa ibabaw ng lupa, na mapupuntahan ng [[Elebeytor|elebaytor]] na may bintana. Ang [[Oberbaumbrücke]] sa ibabaw ng ilog Spree ay ang pinakaikonikong tulay ng Berlin, na nag-uugnay sa pinagsama-samang mga boro ng [[Friedrichshain]] at [[Kreuzberg]]. Nagdadala ito ng mga sasakyan, tao, at linyang U1 ng [[Berlin U-Bahn]]. Ang tulay ay nakompleto sa isang estilong [[ladrilyong gotiko]] noong 1896, na pinapalitan ang dating kahoy na tulay na may isang pang-itaas na daanan para sa U-Bahn. Ang gitnang bahagi ay giniba noong 1945 upang pigilan ang [[Hukbong Pula|Pulang Hukbo]] sa pagtawid. Pagkatapos ng digmaan, ang inayos na tulay ay nagsilbing tsekpoynt at tawiran sa hangganan sa pagitan ng mga sektor ng Sobyetiko at Amerikano, at kalaunan sa pagitan ng Silangan at Kanlurang Berlin. Noong kalagitnaan ng dekada '50, ito ay sarado sa mga sasakyan, at pagkatapos ng pagtatayo ng Pader ng Berlin noong 1961, ang trapiko ng tao ay mahigpit na pinaghigpitan. Kasunod ng muling pag-iisang Aleman, ang gitnang bahagi ay muling itinayo gamit ang isang kuwadrong [[asero]], at ipinagpatuloy ang serbisyo ng U-Bahn noong 1995. == Demograpiya == [[Talaksan:Berlin_population2.svg|left|thumb|Populasyon ng Berlin, 1880–2012]] Sa pagtatapos ng 2018, ang lungsod-estado ng Berlin ay mayroong 3.75&nbsp;milyong rehistradong naninirahan<ref name="pop-detail3">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> sa isang lugar na {{Cvt|891.1|km2}}. Ang densidad ng populasyon ng lungsod ay 4,206 na naninirahan bawat km². Ang Berlin ang pinakamataong lungsod sa [[Unyong Europeo]]. Noong 2019, ang urbanong sakop ng Berlin ay may humigit-kumulang 4.5&nbsp;milyong naninirahan. Magmula noong 2019, ang gumaganang urbanong pook ay tahanan ng humigit-kumulang 5.2&nbsp;milyong tao.<ref>[https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en Population on 1 January by age groups and sex – functional urban areas, Eurostat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903213351/https://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=urb_lpop1&lang=en|date=2015-09-03}}. (sa Ingles)</ref> Ang buong [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|kabeserang rehiyon ng Berlin-Brandeburgo]] ay may populasyon na higit sa 6&nbsp;milyon sa isang lugar na {{Cvt|30546|km2|0}}.<ref>{{Cite web |date=31 Agosto 2020 |title=Initiativkreis Europäische Metropolregionen in Deutschland: Berlin-Brandenburg |url=https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190817083458/https://www.deutsche-metropolregionen.org/mitglieder/berlin-brandenburg/ |archive-date=17 Agosto 2019 |access-date=6 Pebrero 2013 |website=www.deutsche-metropolregionen.org|language=de}}</ref>{{Historical populations|1721|65300|1750|113289|1800|172132|1815|197717|1825|220277|1840|330230|1852|438958|1861|547571|1871|826341|1880|1122330|1890|1578794|1900|1888848|1910|2071257|1920|3879409|1925|4082778|1933|4221024|1939|4330640|1945|3064629|1950|3336026|1960|3274016|1970|3208719|1980|3048759|1990|3433695|2000|3382169|2010|3460725|53=2020|54=3664088}}Noong 2014, ang lungsod-estado na Berlin ay nagkaroon ng 37,368 buhay na panganak (+6.6%), isang rekord na bilang mula noong 1991. Ang bilang ng mga namatay ay 32,314. Halos 2.0&nbsp;milyong kabahayan ang binilang sa lungsod. 54 porsiyento ng mga ito ay mga sambahayang iisa ang naninirahan. Mahigit sa 337,000 pamilya na may mga batang wala pang 18 taong gulang ang nanirahan sa Berlin. Noong 2014, ang kabeserang Aleman ay nagrehistro ng dagdag sa paglipat ng humigit-kumulang 40,000 katao.<ref>[https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf statistics Berlin Brandenburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315084534/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_en_2015_be.pdf|date=2016-03-15}}. www.statistik-berlin-brandenburg.de Hinango noong 10 Oktubre 2016. (sa Aleman)</ref> === Mga nasyonalidad === {| class="infobox" style="float:right;" | colspan="2" style="text-align:center;" |'''Mga residente ayon sa Pagkamamamayan''' <small>(31 Disyembre 2019)</small> <ref name="pop-detail6">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> |- !Bansa !Populasyon |- |Kabuuang mga rehistradong residente |3,769,495 |- |{{Flag|Alemanya}} |2,992,150 |- |{{Flag|Turkiya}} |98,940 |- |{{Flag|Polonya}} |56,573 |- |{{Flag|Syria}} |39,813 |- |{{Flag|Italya}} |31,573 |- |{{Flag|Bulgaria}} |30,824 |- |{{Flag|Rusya}} |26,640 |- |{{Flag|Romania}} |24,264 |- |{{Flag|Estados Unidos}} |22,694 |- |{{Flag|Biyetnam}} |20,572 |- |{{Flag|Pransiya}} |20,223 |- |{{Flag|Serbia}} |20,109 |- |{{Flag|Nagkakaisang Kaharian}} |16,751 |- |{{Flag|Espanya}} |15,045 |- |{{Flag|Gresya}} |14,625 |- |{{Flag|Croatia}} |14,430 |- |{{Flag|India}} |13,450 |- |{{Flag|Ukranya}} |13,410 |- |{{Flag|Afghanistan}} |13,301 |- |{{Flag|Tsina}} |13,293 |- |{{Flag|Bosnia at Herzegovina}} |12,691 |- |Iba pang Gitnang Silangan at Asya |88,241 |- |Ibang Europa |80,807 |- |Africa |36,414 |- |Iba pang mga America |27,491 |- |Oceania at [[Antarctica]] |5,651 |- |Walang estado o Hindi Malinaw |24,184 |} Ang pambansa at pandaigdigang paglipat sa lungsod ay may mahabang kasaysayan. Noong 1685, pagkatapos ng pagpapawalang-bisa ng [[Kautusan ng Nantes]] sa Pransiya, tumugon ang lungsod sa pamamagitan ng [[Kautusan ng Potsdam]], na tinitiyak ang kalayaan sa relihiyon at katayuang walang buwis sa mga Pranses na Huguenot na bakwit sa loob ng sampung taon. Ang [[Batas ng Kalakhang Berlin]] noong 1920 ay nagsama ng maraming suburb at nakapalibot na mga lungsod ng Berlin. Binuo nito ang karamihan sa teritoryo na binubuo ng modernong Berlin at pinalaki ang populasyon mula sa 1.9&nbsp;milyon tungo 4&nbsp;milyon. Ang aktibong imigrasyon at asilong pampolitika sa Kanlurang Berlin ay naghudyat ng mga alon ng imigrasyon noong dekada '60 at '70. Ang Berlin ay tahanan ng hindi bababa sa 180,000 residenteng Turko at [[Mga Turko sa Alemanya|Turko-Aleman]],<ref name="pop-detail4">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> na ginagawa itong pinakamalaking komunidad ng mga Turko sa labas ng Turkiya. Noong dekada '90 ang ''Aussiedlergesetze ay'' nagbigay-daan sa imigrasyon sa Alemanya ng ilang residente mula sa dating [[Unyong Sobyetiko]]. Sa ngayon, ang mga etnikong Aleman mula sa mga bansa ng dating Unyong Sobyetiko ang bumubuo sa pinakamalaking bahagi ng komunidad na nagsasalita ng Ruso.<ref>{{Cite web |last=Dmitry Bulgakov |date=11 Marso 2001 |title=Berlin is speaking Russians' language |url=https://www.russiajournal.com/node/4653 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406142034/https://www.russiajournal.com/node/4653 |archive-date=6 Abril 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Russiajournal.com|language=en}}</ref> Ang huling dekada ay nakaranas ng pagdagsa mula sa iba't ibang bansa sa Kanluran at ilang rehiyon sa Africa.<ref>{{Cite news |last=Heilwagen |first=Oliver |date=28 Oktubre 2001 |title=Berlin wird farbiger. Die Afrikaner kommen – Nachrichten Welt am Sonntag – Welt Online |language=de |work=Die Welt |url=https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |url-status=live |access-date=2 Hunyo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515022639/https://www.welt.de/print-wams/article616463/Berlin_wird_farbiger_Die_Afrikaner_kommen.html |archive-date=15 Mayo 2011}}</ref> Ang isang bahagi ng mga imigranteng Africano ay nanirahan sa [[Afrikanisches Viertel]].<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=6 Pebrero 2009|title=Zweites Afrika-Magazin "Afrikanisches Viertel" erschienen Bezirksbürgermeister Dr. Christian Hanke ist Schirmherr|url=https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|location=Berlin|publisher=berlin.de|access-date=27 Setyembre 2016|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050530/https://www.berlin.de/ba-mitte/aktuell/presse/archiv/20090206.1305.119894.html|url-status=live|language=de}}</ref> Ang mga batang Aleman, EU-Europeo, at Israeli ay nanirahan na rin sa lungsod.<ref>{{Cite journal |date=12 Disyembre 2014 |title=Hummus in the Prenzlauer Berg |url=https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |url-status=live |journal=The Jewish Week |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230010937/https://www.thejewishweek.com/special-sections/jewish-journeys/hummus-prenzlauer-berg |archive-date=30 Disyembre 2014 |access-date=29 Disyembre 2014|language=en}}</ref> Noong Disyembre 2019, mayroong 777,345 na rehistradong residente ng dayuhang nasyonalidad at dagdag pang 542,975 mamamayang Aleman na may "pinanggalingang imigrante" ''(Migrationshintergrund, MH)'',<ref name="pop-detail5">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> ibig-sabihin sila o ang isa sa kanilang mga magulang ay nandayuhan sa Alemanya pagkatapos ng 1955. Ang mga dayuhang residente ng Berlin ay nagmula sa mga 190 bansa.<ref>{{Cite web |date=5 Pebrero 2011 |title=457 000 Ausländer aus 190 Staaten in Berlin gemeldet |trans-title=457,000 Foreigners from 190 Countries Registered in Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428201553/https://www.morgenpost.de/printarchiv/berlin/article104791484/457-000-Auslaender-aus-190-Staaten-in-Berlin-gemeldet.html |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |website=Berliner Morgenpost |language=de}}</ref> Apatnapu't walong porsiyento ng mga residenteng wala pang 15 taong gulang ay may pinagmulang imigrante. Ang Berlin noong 2009 ay tinatayang mayroong 100,000 hanggang 250,000 hindi rehistradong mga naninirahan.<ref>{{Cite news |last=Von Andrea Dernbach |date=23 Pebrero 2009 |title=Migration: Berlin will illegalen Einwanderern helfen – Deutschland – Politik – Tagesspiegel |work=Der Tagesspiegel Online |publisher=Tagesspiegel.de |url=https://www.tagesspiegel.de/politik/deutschland/berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |url-status=live |access-date=15 Setyembre 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131251/https://www.tagesspiegel.de/politik/migration-berlin-will-illegalen-einwanderern-helfen/1452916.html |archive-date=18 Pebrero 2022|language=en}}</ref> Ang mga Boro ng Berlin na may malaking bilang ng mga migrante o populasyon na ipinanganak sa ibang bansa ay [[Mitte]], [[Neukölln]], at [[Friedrichshain-Kreuzberg]].<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2016 |title=Zahl der Ausländer in Berlin steigt auf Rekordhoch |url=https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804053354/https://jungefreiheit.de/politik/deutschland/2016/zahl-der-auslaender-in-berlin-steigt-auf-rekordhoch/ |archive-date=4 Agosto 2017 |access-date=13 Hunyo 2017 |website=jungefreiheit.de |language=de}}</ref> Mayroong higit sa 20 hindi katutubong komunidad na may populasyong hindi bababa sa 10,000 katao, kabilang ang mga komunidad ng mga Turko, Polako, Ruso, Lebanes, Palestino, Serbio, Italyano, Indiyano, Bosnio, Biyetnames, Amerikano, Rumano, Bulgaro, Croata, Tsino, Austriako, Ukrano, Pranses, Briton, Españo, Israeli, Thai, Irani, Ehipsiyo, at Siryo.. === Mga wika === Ang Aleman ay ang opisyal at nangingibabaw na sinasalitang wika sa Berlin. Ito ay isang wikang Kanlurang Aleman na nagmula ang karamihan ng bokabularyo nito mula sa sangay ng Aleman ng pamilya ng wikang [[Mga wikang Indo-Europeo|Indo-Europeo]]. Ang Aleman ay isa sa 24 na wika ng Unyong Europeo,<ref>{{Cite web |last=European Commission |title=Official Languages |url=https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926004848/https://ec.europa.eu/languages/policy/linguistic-diversity/official-languages-eu_en.htm |archive-date=26 Setyembre 2014 |access-date=29 Hulyo 2014|language=en}}</ref> at isa sa tatlong wikang pantrabaho ng [[Komisyong Europeo]]. Ang Berlinerisch o Berlinisch ay hindi isang diyalekto sa lingguwistika. Ito ay sinasalita sa Berlin at sa [[Kalakhang Rehiyon ng Berlin/Brandeburgo|nakapaligid na kalakhang pook]]. Nagmula ito sa isang Brandeburges na varyant. Ang diyalekto ay nakikita na ngayon na mas katulad ng isang sosyolekto, higit sa lahat sa pamamagitan ng pagtaas ng imigrasyon at mga uso sa mga edukadong populasyon na magsalita ng karaniwang Aleman sa pang-araw-araw na buhay. Ang pinakakaraniwang ginagamit na wikang banyaga sa Berlin ay Turko, Polako, Ingles, Persa, Arabe, Italyano, Bulgaro, Ruso, Rumano, Kurdo, Serbo-Croata, Pranses, Español, at Biyentames. Mas madalas na naririnig ang Truko, Arabe, Kurdo, at Serbo-Croata sa kanlurang bahagi dahil sa malalaking komunidad ng Gitnang Silangan at dating Yugoslavia. Ang Polako, Ingles, Ruso, at Biyetnames ay may mas maraming katutubong nagsasalita sa Silangang Berlin.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2010 |title=Studie – Zwei Millionen Berliner sprechen mindestens zwei Sprachen – Wirtschaft – Berliner Morgenpost – Berlin |url=https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522160634/https://www.morgenpost.de/printarchiv/wirtschaft/article1309952/Zwei-Millionen-Berliner-sprechen-mindestens-zwei-Sprachen.html |archive-date=22 Mayo 2011 |access-date=2 Hunyo 2011 |publisher=Morgenpost.de|language=de}}</ref> === Relihiyon === Ayon sa senso noong 2011, humigit-kumulang 37 porsiyento ng populasyon ang nag-ulat na mga miyembro ng isang legal na kinikilalang simbahan o relihiyosong organisasyon. Ang iba ay hindi kabilang sa naturang organisasyon, o walang impormasyong makukuha hinggil sa kanila.<ref name="Census 2011">{{Cite web |title=Zensus 2011 – Bevölkerung und Haushalte – Bundesland Berlin |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193809/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/zensus/gdb/bev/be/11_Berlin_bev.pdf |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=23 Pebrero 2019 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=6–7 |language=de}}</ref> Ang pinakamalaking relihiyong denominasyon na naitala noong 2010 ay ang [[Protestantismo|Protestanteng]] rehiyonal na samahang simbahan —ang [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana]] (EKBO) —isang nagkakaisang simbahan. Ang EKBO ay miyembro ng [[Simbahang Ebanghelika sa Alemanya|Simbahang Ebanghelika sa Alemanya (EKD)]] at [[Union Evangelischer Kirchen|Union Evangelischer Kirchen (UEK)]]. Ayon sa EKBO, ang kanilang kasapian ay umabot sa 18.7 porsiyento ng lokal na populasyon, habang ang [[Simbahang Katolikong Romano]] ay mayroong 9.1 porsyento ng mga residenteng nakarehistro bilang mga miyembro nito.<ref name="kirchenmitglieder2010">{{Cite web |date=Nobyembre 2011 |title=Kirchenmitgliederzahlen am 31.12.2010 |trans-title=Church membership on 31 December 2010 |url=https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209204513/https://www.ekd.de/ekd_de/ds_doc/Ber_Kirchenmitglieder_2010.pdf |archive-date=9 Pebrero 2018 |access-date=10 Marso 2012 |publisher=Evangelical Church in Germany |language=de}}</ref> Humigit-kumulang 2.7% ng populasyon ang nakikilala sa iba pang mga denominasyong Kristiyano (karamihan sa [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Silangang Ortodokso]], ngunit iba't ibang mga Protestante rin).<ref name="klStatistik2010">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ayon sa rehistro ng mga residente ng Berlin, noong 2018, 14.9 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Ebanghelika, at 8.5 porsiyento ay miyembro ng Simbahang Katolika.<ref name="pop-detail7">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref> Ang gobyerno ay nagpapanatili ng rehistro ng mga miyembro ng mga simbahang ito para sa mga layunin ng buwis, dahil kinokolekta nito ang buwis sa simbahan sa ngalan ng mga simbahan. Hindi ito nag-iingat ng mga rekord ng mga miyembro ng ibang relihiyosong organisasyon na maaaring mangolekta ng kanilang sariling buwis sa simbahan, sa ganitong paraan. Noong 2009, humigit-kumulang 249,000 [[Muslim]] ang iniulat ng Tanggapan ng Estadistika na mga miyembro ng mga Masjid at Islamikong relihiyosong organisasyon sa Berlin,<ref>{{Cite web |title=Statistisches Jahrbuch für Berlin 2010 |trans-title=Statistical yearbook for Berlin 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120202750/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/jahrbuch/jb2010/JB_201004_BE.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2012 |access-date=10 Pebrero 2013 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> habang noong 2016, tinatantiya ng pahayagang ''[[Der Tagesspiegel]]'' na humigit-kumulang 350,000 Muslim ang nag-obserba ng [[Ramadan]] sa Berlin.<ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=23 Pebrero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212013247/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Disyembre 2019|language=de}}</ref> Noong 2019, humigit-kumulang 437,000 rehistradong residente, 11.6% ng kabuuan, ang nag-ulat na mayroong pinanggalingan sa paglilipat mula sa isa sa mga estadong Miyembro ng Organisasyon ng Kooperasyong Islamiko.<ref name="pop-detail8">{{Cite web |title=Statistischer Bericht: Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 31. Dezember 2019 |trans-title=Statistical Report: Residents in the state of Berlin on 31 December 2019 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223110544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/publikationen/stat_berichte/2020/SB_A01-05-00_2019h02_BE.pdf |archive-date=23 Pebrero 2020 |access-date=8 Abril 2020 |website=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |pages=4, 10, 13, 18–22 |language=de}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berger |first=Melanie |date=6 Hunyo 2016 |title=Ramadan in Flüchtlingsheimen und Schulen in Berlin |language=de |trans-title=Ramadan in refugee camps and schools in Berlin |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712125538/https://www.tagesspiegel.de/berlin/muslime-im-fastenmonat-ramadan-in-fluechtlingsheimen-und-schulen-in-berlin/13696160.html |archive-date=12 Hulyo 2017}}</ref> Sa pagitan ng 1992 at 2011 halos dumoble ang populasyon ng Muslim.<ref>{{Cite news |last=Schupelius |first=Gunnar |date=28 Mayo 2015 |title=Wird der Islam künftig die stärkste Religion in Berlin sein? |work=Berliner Zeitung |url=https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |url-status=live |access-date=13 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603092248/https://www.bz-berlin.de/berlin/kolumne/wird-der-islam-kuenftig-die-staerkste-religion-in-berlin-sein |archive-date=3 Hunyo 2017|language=de}}</ref> Humigit-kumulang 0.9% ng mga Berlines ay kabilang sa ibang mga relihiyon. Sa tinatayang populasyon na 30,000–45,000 na mga residenteng Hudyo,<ref name="The Boston Globe 2014-11-01">{{Cite web |last=Ross |first=Mike |date=1 Nobyembre 2014 |title=In Germany, a Jewish community now thrives |url=https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222235631/https://www.bostonglobe.com/opinion/2014/11/01/germany-jewish-community-now-thrives/fcPnmnfpbLQ0hM1A6zDyNN/story.html |archive-date=22 Disyembre 2016 |access-date=19 Agosto 2016 |website=The Boston Globe}}</ref> humigit-kumulang 12,000 ang mga rehistradong miyembro ng mga relihiyosong organisasyon.<ref name="klStatistik20102">{{Cite web |date=Disyembre 2010 |title=Die kleine Berlin–Statistik 2010 |trans-title=The small Berlin statistic 2010 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085946/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/Produkte/kleinestatistik/kBEst_2010.pdf |archive-date=19 Hulyo 2011 |access-date=4 Enero 2011 |publisher=Amt für Statistik Berlin–Brandenburg |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Berlin|Katoliko Romanong arsobispo ng Berlin]] at ang nahalal na tagapangulo ng [[Ebanghelikong Simbahan ng Berlin-Brandeburgo-Mataas na Lusacia Silesiana|EKBO]] ay pinamagatang obispo ng EKBO. Higit pa rito, ang Berlin ay ang luklukan ng maraming mga Ortodoksong katedral, tulad ng Katedral ni San Boris ang Bautista, isa sa dalawang luklukan ng Bulgarong Ortodokso na Diyosesis ng Kanluran at Gitnang Europa, at ang Katedral ng Muling Pagkabuhay ni Kristo ng Diyosesis ng Berlin (Patriarkado ng Mosku). {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|width1=500|width2=500|width3=500|width4=500|height1=350|height2=350|height3=350|height4=350|image1=Berliner Dom - panoramio (20).jpg|image2=NeueSynagogue.JPG|image3=2020-04-16 P4160889 St.Hedwigs-Kathedrale, Bebelplatz.jpg|image4=Şehitlik mosque Berlin by ZUFAr.jpg|footer=Paikot pa kanan mula sa taas pakaliwa: [[Katedral ng Berlin]], [[Bagong Sinagoga (Berlin)|Bagong Sinagoga]], Moske Şehitli, at [[Katedral ni Santa Eduvigis]]}} Ang mga mananampalataya ng iba't ibang relihiyon at denominasyon ay nagpapanatili ng maraming lugar ng pagsamba sa Berlin. Ang Malayang Simbahang Ebangheliko-Luterano ay may walong parokya na may iba't ibang laki sa Berlin.<ref>{{Cite web |title=Lutheran Diocese Berlin-Brandenburg |url=https://www.selk-berlin.de/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328152944/https://www.selk-berlin.de/ |archive-date=28 Marso 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |publisher=Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche|language=de}}</ref> Mayroong 36 na kongregasyong Bautista (sa loob Samahan ng mga Ebanghelikong Malayang Simbahang Kongregasyon sa Alemanya), 29 Bagong Apostolikong Simbahan, 15 [[Nagkakaisang Metodistang Simbahan|Nagkakaisang Metodista]] na simbahan, walong Malayang Ebanghelika na Kongregasyon, apat na Simbahan ni Kristo, Siyentipiko (una, iklawa, ikatlo, at ikalabing-anim), anim mga kongregasyon ng [[Ang Simbahan ni Jesucristo ng mga Banal sa mga Huling Araw]], isang Lumang Simbahan, at isang [[Anglikanismo|Anglicanong]] simbahan sa Berlin. Ang Berlin ay may higit sa 80 moske,<ref>{{Cite web |title=Berlin's mosques |url=https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093250/https://www.dw.com/en/berlins-mosques/g-17572423 |archive-date=11 Nobyembre 2018 |access-date=11 Nobyembre 2018 |publisher=Deutsche Welle|language=en}}</ref> sampung sinagoga,<ref>{{Cite news |last=Keller |first=Claudia |date=10 Nobyembre 2013 |title=Berlins jüdische Gotteshäuser vor der Pogromnacht 1938: Untergang einer religiösen Vielfalt |language=de |trans-title=Berlin's jewish places of worship before the Pogromnacht 1938: Decline of a religious diversity |work=[[Der Tagesspiegel]] |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |url-status=live |access-date=11 Nobyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111093246/https://www.tagesspiegel.de/berlin/berlins-juedische-gotteshaeuser-vor-der-pogromnacht-1938-untergang-einer-religioesen-vielfalt/9052966.html |archive-date=11 Nobyembre 2018 |quote=Von den weit mehr als 100 jüdischen Gotteshäusern sind gerade einmal zehn übrig geblieben. (in english: Of the far more than 100 synagogues, only ten are left.)}}</ref> at dalawang templong [[Budismo|Budista]]. == Gobyerno at politika == {{main|Politika ng Berlin}} === Estadong lungsod === [[Talaksan:Rotes_Rathaus.jpg|left|thumb|[[Rotes Rathaus]] (''Pulang Munisipyo''), luklukan ng Senado at Alkalde ng Berlin.]] Mula noong [[Muling pag-iisang Aleman|muling pag-iisa]] noong Oktubre 3, 1990, ang Berlin ay isa sa tatlong [[Länder ng Alemanya|estadong lungsod sa Alemanya]] na kabilang sa kasalukuyang 16 na estado ng Alemanya. Ang [[Abgeordnetenhaus ng Berlin|Kapulungan ng mga Kinatawan]] (''Abgeordnetenhaus'') ay kumakatawan bilang parlamento ng lungsod at estado, na mayroong 141 na luklukan. Ang ehekutibong tanggapan ng Berlin ay ang [[Senado ng Berlin]] (''Senat von Berlin''). Binubuo ang Senado ng Namamahalang Alkalde (''Regierender Bürgermeister''), at hanggang sampung senador na may hawak na ministerong posisyon, dalawa sa kanila ang may hawak na titulong "Alkalde" (''Bürgermeister'') bilang kinatawan ng Namamahalang Alkalde.<ref>{{Cite web |date=2016-11-01 |title=Verfassung von Berlin – Abschnitt IV: Die Regierung |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008025644/https://www.berlin.de/rbmskzl/regierender-buergermeister/verfassung/artikel.41527.php |archive-date=8 Oktubre 2020 |access-date=2020-10-02 |website=www.berlin.de |language=de}}</ref> Ang kabuuang taunang badyet ng estado ng Berlin noong 2015 ay lumampas sa €24.5 ($30.0) bilyon kabilang ang surplus sa badyet na €205 ($240) milyon.<ref>{{Cite news |title=Berliner Haushalt Finanzsenator bleibt trotz sprudelnder Steuereinnahmen vorsichtig |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/berliner-haushalt-finanzsenator-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-24702234 |url-status=live |access-date=20 Setyembre 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218131248/https://www.berliner-zeitung.de/sport-leidenschaft/berliner-haushalt-finanzsenator-kollatz-ahnen-bleibt-trotz-sprudelnder-steuereinnahmen-vorsichtig-li.6132?pid=true |archive-date=18 Pebrero 2022|language=de}}</ref> Ang estado ay nagmamay-ari ng malawak na pag-aari, kabilang ang mga gusaling pang-administratibo at pamahalaan, mga kompanya ng real estate, pati na rin ang mga stake sa Estadio Olimpiko, mga paliguan, mga kompanya ng pabahay, at maraming mga pampublikong negosyo at mga subsidiyaryo na kompanya.<ref>{{Cite web |date=18 Mayo 2017 |title=Vermögen |trans-title=Assets |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190928151604/https://www.berlin.de/sen/finanzen/de-plain/vermoegen/artikel.92737.de-plain.php |archive-date=28 Setyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de|language=de}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 Setyembre 2019 |title=Beteiligungen des Landes Berlin |trans-title=Holdings of the State of Berlin |url=https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219070001/https://www.berlin.de/sen/finanzen/vermoegen/beteiligungen/artikel.7208.php |archive-date=19 Disyembre 2019 |access-date=28 Setyembre 2019 |website=Berlin.de |language=de}}</ref> Hawak ng Partido Sosyo-Demokratiko (''Sozialdemokratische Partei Deutschlands'' o SPD) at ng Kaliwa (Die Linke) ang pamahalaang lungsod pagkatapos ng halalang estatal noong 2001 at nanalo ng isa pang termino sa halalang estatal noong 2006.<ref>{{Cite web |title=Berlin state election, 2006 |url=https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323161037/https://www.statistik-berlin.de/produkte/Faltblatt_Brochure/berlin_in_Zahlen_engl.pdf |archive-date=23 Marso 2012 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Der Landeswahlleiter für Berlin |language=de}}</ref> Mula noong halalang estatal noong 2016, nagkaroon ng koalisyon sa pagitan ng Partido Sosyo-Demokratiko, mga Lunti, at Kaliwa. Ang Namumunong Alkalde ay magkasabay na Panginoong Alkalde ng Lungsod ng Berlin (''Oberbürgermeister der Stadt'') at Ministro na Pangulo ng Estado ng Berlin (''Ministerpräsident des Bundeslandes''). Ang tanggapan ng Namamahalang Alkalde ay nasa [[Rotes Rathaus|Rotes Rathaus (Pulang Munisipyo)]]. Mula noong 2014 ang tanggapang ito ay hawak ni Michael Müller ng mga Sosyo-Demokratiko. === Mga boro === [[Talaksan:Berlin_Subdivisions.svg|right|thumb|[[Mga boro at kapitbahayan ng Berlin|12 boro ng Berlin at ang kanilang 96 na kapitbahayan]]]] Ang Berlin ay nahahati sa 12 boro o distrito (''Bezirke''). Ang bawat boro ay may ilang mga subdistrito o mga kapitbahayan (''Ortsteile''), na nag-ugat sa mas matatandang munisipalidad na nauna sa pagbuo ng Kalakhang Berlin noong Oktubre 1, 1920. Ang mga subdistritong ito ay naging urbanisado at isinama sa lungsod nang maglaon. Maraming residente ang lubos na nakikilala sa kanilang mga kapitbahayan, na kolokyal na tinatawag na ''[[Kiez]]''. Sa kasalukuyan, ang Berlin ay binubuo ng 96 na mga subdistrito, na karaniwang binubuo ng ilang mas maliliit na pook residensiyal o kuwarto. Ang bawat boro ay pinamamahalaan ng isang sangguniang pamboro (''Bezirksamt'') na binubuo ng limang konsehal (''Bezirksstadträte'') kasama ang alkalde ng boro (''Bezirksbürgermeister''). Ang konseho ay inihahalal ng asamblea ng boro (''Bezirksverordnetenversammlung''). Gayunpaman, ang mga indibidwal na boro ay hindi mga independiyenteng munisipalidad, ngunit nasa ilalim ng Senado ng Berlin. Ang mga alkalde ng boro ay bumubuo sa konseho ng mga alkalde (''Rat der Bürgermeister''), na pinamumunuan ng Namamahalang Alkalde ng lungsod at nagpapayo sa Senado. Ang mga kapitbahayan ay walang mga lokal na katawan ng pamahalaan. === Kakambal na bayan – mga kinakapatid na lungsod === Ang Berlin ay nagpapanatili ng opisyal na pakikipagsosyo sa 17 lungsod.<ref name="Berlintwins2">{{Cite web |title=City Partnerships |url=https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205104217/https://www.berlin.de/rbmskzl/en/international-relations/city-partnerships/ |archive-date=5 Pebrero 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=Berlin.de |publisher=Governing Mayor of Berlin, Senate Chancellery, Directorate for Protocol and International Relations |type=opisyal na websayt|language=de}}</ref> Ang [[Kakambal na lungsod|pagkakambal ng lungsod]] sa pagitan ng Berlin at iba pang mga lungsod ay nagsimula sa kapatid nitong lungsod na Los Angeles noong 1967. Kinansela ang mga pagsosyo ng Silangang Berlin sa panahon ng muling pag-iisa ng Alemanya ngunit kalaunan ay bahagyang muling itinatag. Ang mga pakikipagsosyo ng Kanlurang Berlin ay dati nang pinaghihigpitan sa antas ng boro. Noong panahon ng Digmaang Malamig, ang mga partnership ay sumasalamin sa iba't ibang hanayan ng kapangyarihan, kung saan ang Kanlurang Berlin ay nakikipagsosyo sa mga kabesera sa Kanluraning Mundo at Silangang Berlin na karamihan ay nakikipagsosyo sa mga lungsod mula sa [[Pakto ng Varsovia]] at mga kaalyado nito. Mayroong ilang magkasanib na proyekto sa maraming iba pang mga lungsod, tulad ng [[Beirut]], Belgrade, São Paulo, [[Copenhague]], Helsinki, [[Amsterdam]], [[Johannesburg]], [[Mumbai]], Oslo, [[Hanoi]], Shanghai, [[Seoul]], [[Sopiya|Sofia]], [[Sydney]], Lungsod ng New York, at [[Viena]]. Lumalahok ang Berlin sa mga pandaigdigang asosasyon ng lungsod gaya ng Samahan ng mga Kabesera ng Unyong Europeo, Eurocities, Ugnayan ng mga mga Europeong Lungsod ng Kultura, Metropolis, Pagpupulong Kumperensiya ng mga Pangunahing Lungsod ng Mundo, at Kumperensiya ng mga Kabeserang Lungsod ng Mundo. Ang Berlin ay kakambal sa:<ref name="Berlintwins2"/>{{div col|colwidth=20em}} *Los Angeles, Estados Unidos (1967) <!--Paris - not twinning, does not consider Berlin as its twin town--> *[[Madrid]], España (1988) *[[Istanbul]], Turkiya (1989) *[[Varsovia]] Polonya (1991) *Mosku, Rusya (1991) *[[Bruselas]], Belhika (1992) *[[Budapest]], Unggarya (1992) *[[Tashkent]], Uzbekistan (1993) *[[Lungsod Mehiko]], Mehiko (1993) *[[Jakarta]], Indonesia (1993) *Beijing, Tsina (1994) *Tokyo, Hapon (1994) *[[Buenos Aires]], Arhentina (1994) *[[Praga]], Republikang Tseko (1995) *[[Windhoek]], Namibia (2000) *Londres, Nagkakaisang Kaharian (2000) *[[Kyiv]], Ukranya (2023) {{div col end}}Mula noong 1987, ang Berlin ay mayroon ding opisyal na pakikipagsosyo sa Paris, Pransiya. Ang bawat boro ng Berlin ay nagtatag din ng sarili nitong kambal na bayan. Halimbawa, ang borough ng [[Friedrichshain-Kreuzberg]] ay may pagsosyo sa Israeling lungsod ng [[Kiryat Yam]].<ref>{{Cite web |title=Städtepartnerschaftsverein Friedrichshain-Kreuzberg e. V. |url=https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309000305/https://www.berlin.de/ba-friedrichshain-kreuzberg/ueber-den-bezirk/staedtepartner/artikel.149158.php |archive-date=9 Marso 2021 |access-date=8 Pebrero 2021 |website=berlin.de |language=de}}</ref> === Kabiserang lungsod === Ang Berlin ay ang kabisera ng Pederal na Republika ng Alemanya. Ang [[Pangulo ng Alemanya]], na ang mga tungkulin ay higit sa lahat panseremonya sa ilalim ng saligang batas ng Alemanya, ay may opisyal na tirahan sa [[Palasyo Bellevue, Alemanya|Palasyo ng Bellevue]].<ref>{{cite web |title=Bundespräsident Horst Köhler |url=https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323221516/https://www.bundespraesident.de/DE/Home/home_node.html |archive-date=23 Marso 2020 |access-date=7 Abril 2012 |publisher=Bundespraesident.de |language=de}}</ref> Ang Berlin ay ang luklukan ng [[Kansilyer ng Alemanya]] (Bundeskanzler), na nakalagay sa gusali ng Kansilyeriya, ang Bundeskanzleramt. Sa tapat ng Kansilyeriya ay ang [[Bundestag]], ang Parlamento ng Alemanya, na nakalagay sa inayos na gusali ng Reichstag mula nang ilipat ang pamahalaan sa Berlin noong 1998. Ang [[Bundesrat]] ("pederal na konseho", na gumaganap sa tungkulin ng mataas na kapulungan) ay ang kinatawan ng 16 na bumubuong estado (Länder) ng Alemanya at may luklukan sa dating Kapulungan ng mga Panginoon ng Prusya. Ang kabuuang taunang pederal na badyet na pinamamahalaan ng pamahalaan ng Alemanya ay humigit sa €310 ($375) bilyon noong 2013<ref>{{cite web |title=Gesetz über die Feststellung des Bundeshaushaltsplans für das Haushaltsjahr 2014 |url=https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713104953/https://www.buzer.de/gesetz/11213/a188132.htm |archive-date=13 Hulyo 2016 |access-date=20 Setyembre 2016 |website=buzer.de}}</ref> at lumago sa higit sa €524 ($606) bilyon noong 2026.<ref>{{Cite web |title=Bundeshaushalt digital - Bundeshaushalt - |url=https://www.bundeshaushalt.de/DE/Bundeshaushalt-digital/bundeshaushalt-digital.html |access-date=2026-08-18 |website=Bundeshaushalt |language=de}}</ref> Ang paglipat ng pederal na pamahalaan at Bundestag sa Berlin ay halos natapos noong 1999. Gayunpaman, ang ilang mga ministeryo, pati na rin ang ilang maliliit na departamento, ay nanatili sa pederal na lungsod ng [[Bonn]], ang dating kabisera ng Kanlurang Alemanya. Patuloy ang mga talakayan tungkol sa paglipat ng mga natitirang ministeryo at departamento sa Berlin.<ref>{{cite web |date=26 Oktubre 2010 |title=Der Regierungsumzug ist überfällig |url=https://www.berliner-zeitung.de/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig-li.6130 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034346/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/der-regierungsumzug-ist-ueberfaellig,10810590,10751012.html |archive-date=24 Setyembre 2015 |access-date=20 Nobyembre 2023 |publisher=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang Pederal na Tanggapan ng Ugnayang Panlabas at ang mga ministeryo at departamento ng Tanggulan, Katarungan at Proteksiyon ng Mamimili, Pananalapi, Ugnayang Panloob, Ugnayang Pang-ekonomiya at Enerhiya, Paggawa at Ugnayang Panlipunan, Ugnayang Pampamilya, Mga Nakatatandang Mamamayan, Kababaihan at Kabataan, Kapaligiran, Konserbasyon ng Kalikasan at Kaligtasang Nukleyar, Pagkain at Agrikultura, Pakikipagtulungang Pang-ekonomiya at Pag-unlad, Kalusugan, Transportasyon at Imprastrakturang Digital, at Edukasyon at Pananaliksik ay nakabase sa kabisera. == Ekonomiya == {{main|Ekonomiya ng Berlin}} [[Talaksan:Berlin_Mitte_by_night.JPG|left|thumb|Ang Berlin ay isang UNESCO "Lungsod ng Disenyo" at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistema ng ''startup'' o kompanyang nagsisimula.<ref>{{Cite web |title=Berlin – Europe's New Start-Up Capital |url=https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331043259/https://www.credit-suisse.com/us/en/news-and-expertise/entrepreneurs/articles/news-and-expertise/2015/08/en/berlin-europes-new-start-up-capital.html |archive-date=31 Marso 2016 |access-date=27 Marso 2016 |website=Credit Suisse|language=en}}</ref>]] Ang Berlin ay isang [[UNESCO]] "''City of Design''" (o Disenyo ng Lungsod) at kinikilala para sa mga [[Mga malikhaing industriya|malikhaing industriya]] nito at ekosistemang ''startup'' o kompanyang nagsisimula. Noong 2018, ang GDP ng Berlin ay umabot sa €147&nbsp;bilyon, isang pagtaas ng 3.1% kumpara sa nakaraang taon. Ang ekonomiya ng Berlin ay pinangungunahan ng [[Tersiyaryong sektor ng ekonomiya|sektor ng serbisyo]], na may humigit-kumulang 84% ng lahat ng kompanya na nagnenegosyo sa mga serbisyo. Noong 2015, ang kabuuang lakas-paggawa sa Berlin ay 1.85&nbsp;milyon. Ang bahagdan ng walang trabaho ay umabot sa 24 na taon na mababang noong Nobyembre 2015 at tumayo sa 10.0%.<ref>{{Cite news |title=Berlin hat so wenig Arbeitslose wie seit 24 Jahren nicht |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |url-status=live |access-date=1 Nobyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151203224849/https://www.berliner-zeitung.de/wirtschaft/arbeitsmarkt-in-berlin-berlin-hat-so-wenig-arbeitslose-wie-seit-24-jahren-nicht,10808230,32678128.html |archive-date=3 Disyembre 2015}}</ref> Mula 2012 hanggang 2015, ang Berlin, bilang isang estado ng Aleman, ay may pinakamataas na taunang bahagdan ng paglago ng trabaho. Humigit-kumulang 130,000 trabaho ang naidagdag sa panahong ito.<ref>{{Cite news |date=28 Enero 2015 |title=In Berlin gibt es so viele Beschäftigte wie nie zuvor |language=de |work=Berliner Zeitung |url=https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |url-status=live |access-date=16 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224010722/https://www.berliner-zeitung.de/berlin/rekord-in-der-hauptstadt-in-berlin-gibt-es-so-viele-beschaeftigte-wie-nie-zuvor,10809148,33634676.html |archive-date=24 Pebrero 2016}}</ref> Kabilang sa mahahalagang sektor ng ekonomiya sa Berlin ang mga agham pambuhay, transportasyon, impormasyon at mga teknolohiya sa komunikasyon, media at musika, pananalastas at disenyo, [[biyoteknolohiya]], mga serbisyong pangkapaligiran, konstruksiyon, e-komersiyo, retail, negosyo sa hotel, at inhinyeriyang medikal.<ref>{{Cite news |date=21 Setyembre 2006 |title=Poor but sexy |work=The Economist |url=https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |url-status=live |access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622201720/https://www.economist.com/displayStory.cfm?story_id=7953479 |archive-date=22 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Ang pananaliksik at pag-unlad ay may kahalagahang pang-ekonomiya para sa lungsod.<ref name="factsheet">{{Cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Maraming malalaking korporasyon tulad ng Volkswagen, Pfizer, at SAP ang nagpapatakbo ng mga laboratoryong pang-inobasyon sa lungsod.<ref>{{Cite news |title=Immer mehr Konzerne suchen den Spirit Berlins |publisher=Berliner Morgenpost |url=https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116150546/https://www.morgenpost.de/wirtschaft/article208628997/Immer-mehr-Konzerne-suchen-den-Spirit-Berlins.html |archive-date=16 Enero 2017|language=de}}</ref> Ang Science and Business Park sa Adlershof ay ang pinakamalaking parke ng teknolohiya sa Alemanya na sinusukat ng kita.<ref>{{Cite web |title=The Science and Technology Park Berlin-Adlershof |url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117042743/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/ |archive-date=17 Enero 2017 |access-date=13 Enero 2017 |website=Berlin Adlershof: Facts and Figures |publisher=Adlershof|language=en}}</ref> Sa loob ng Eurosona, ang Berlin ay naging sentro para sa paglipat ng negosyo at pandaigdigang pamumuhunan.<ref>{{Cite news |title=Global Cities Investment Monitor 2012 |publisher=KPMG |url=https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |url-status=live |access-date=28 Agosto 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102003006/https://www.kpmg.com/FR/fr/IssuesAndInsights/News/Documents/GPIA-KPMG-CIM-2012.pdf |archive-date=2 Nobyembre 2013|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote nach Bundesländern in Deutschland 2018 {{!}} Statista |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627171657/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/36651/umfrage/arbeitslosenquote-in-deutschland-nach-bundeslaendern/ |archive-date=27 Hunyo 2021 |access-date=13 Nobyembre 2018 |website=Statista |language=de}}</ref> {| class="wikitable" ! Taon<ref>{{Cite web |title=Arbeitslosenquote in Berlin bis 2018 |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211194253/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/2519/umfrage/entwicklung-der-arbeitslosenquote-in-berlin-seit-1999/ |archive-date=11 Disyembre 2019 |access-date=11 Disyembre 2019 |website=Statista|language=de}}</ref> ! Bahagdan ng walang trabaho (%) |- | 2000 | 15.8 |- | 2001 | 16.1 |- | 2002 | 16.9 |- | 2003 | 18.1 |- | 2004 | 17.7 |- | 2005 | 19.0 |- | 2006 | 17.5 |- | 2007 | 15.5 |- | 2008 | 13.8 |- | 2009 | 14.0 |- | 2010 | 13.6 |- | 2011 | 13.3 |- | 2012 | 12.3 |- | 2013 | 11.7 |- | 2014 | 11.1 |- | 2015 | 10.7 |- | 2016 | 9.8 |- | 2017 | 9.0 |- | 2018 | 8.1 |- | 2019 | 7.8 |} === Turismo at mga kumbensyon === Noong 2014, may 788 [[otel]] ang Berlin na may 134,399 [[kama]].<ref name="visitBerlin">{{cite web |title=Berlin Welcomes Record Numbers of Tourists and Convention Participants in 2014 |url=https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150305115925/https://press.visitberlin.de/en/news-release/berlin-welcomes-record-numbers-of-tourists-and-convention-participants-in-2014-287-mill |archive-date=5 Marso 2015 |access-date=5 Marso 2015 |website=visitBerlin |language=en}}</ref> Nagtala ang lungsod ng 28.7 milyong pananatili sa otel at 11.9 milyong bisita ng otel noong 2014.<ref name="visitBerlin" /> Mahigit dalawang ulit na lumaki ang bilang ng mga [[Turismo|turista]] sa nakalipas na sampung taon, at naging ikatlong pinakabinibisitang destinasyon ng lungsod sa Europa ang Berlin. Kabilang sa mga pinakabinibisitang lugar sa Berlin ang: [[Potsdamer Platz]], Brandenburger Tor, [[pader ng Berlin]], [[Alexanderplatz]], [[Museumsinsel]], [[Fernsehturm Berlin|Fernsehturm]], East-Side Gallery, Schloss-Charlottenburg, Zoologischer Garten, Siegessäule, [[Gedenkstätte Berliner Mauer]], Mauerpark, Harding Botaniko, [[Französischer Dom]], [[Deutscher Dom]] at Holocaust-Mahnmal. Ang pinakamalalaking pangkat ng mga bisita ay mula sa Alemanya, [[Reyno Unido]], [[Netherlands|Olanda]], [[Italya]], [[Espanya]] at [[Estados Unidos]].<ref>{{cite web |date=18 Pebrero 2026 |title=Tourism annual review 2025: Berlin maintains its leading position in Europe |url=https://about.visitberlin.de/en/press/press-releases/tourism-annual-review-2025-berlin-maintains-its-leading-position-europe |access-date=2026-05-01 |publisher=visitBerlin |language=en}}</ref> Ayon sa datos ng ''International Congress and Convention Association'' o Asosasyong Kongreso at Kumbensyong Pandaigdigan noong 2015, naging nangungunang tagapag-ayos ng mga kumperensiya sa buong mundo ang Berlin, na nagdaos ng 195 pandaigdigang pagpupulong.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2017 |title=Berlin No.1 city and Germany No.2 country in new ICCA rankings |language=en |work=C-MW.net |url=https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |url-status=live |access-date=13 Enero 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116152841/https://www.c-mw.net/berlin-no-1-city-germany-no-2-country-new-icca-rankings/ |archive-date=16 Enero 2017}}</ref> Ginaganap ang ilan sa mga kaganapang pangkongreso na ito sa mga lugar tulad ng CityCube Berlin o Berlin Congress Center (bcc). Ang Messe Berlin (kilala rin bilang Berlin ExpoCenter City) ang pangunahing kompanya sa lungsod na nag-oorganisa ng mga kombensiyon. Sumasaklaw sa mahigit 160,000 metro kuwadrado ang pangunahing lugar nitong eksibisyon. Taunang ginaganap sa lungsod ang ilang malalaking perya pangkalakalan, tulad ng peryang pangkonsumer na elektronika na IFA, kung saan unang ipinakilala sa publiko ang unang praktikal na teyp pangrekord at ang unang ganap na elektronikong sistema ng [[telebisyon]], ang Palabas Panghimpapawid ng ILA Berlin, ang Isang Linggo ng Moda sa Berlin (kabilang ang ''Premium Berlin'' at ''Panorama Berlin''), ang Isang Linggong Berde, ang ''Fruit Logistica'', ang perya sa transportasyon na InnoTrans, ang perya sa turismo na ITB, at ang perya para sa [[Libangan (gawain)|libangang]] pang-adulto at [[erotika]] na Venus. Nakakaakit ang mga ito ng malaking bilang ng mga bisitang pangnegosyo. {{Multiple image | align = center | image1 = Berlin Fashion Week 2013 b.jpg | width1 = 206 | caption1 = Isang Linggo ng Moda sa Berlin | image2 = IFA 2012 IMG 7677.JPG | width2 = 206 | caption2 = Ang IFA ay isa sa nangungunang palabas pangkalakalan sa Europa para sa mga elektronikong pang-konsyumer. }} === Mga malikhaing industriya === [[File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:European_Film_Academy_-_European_Film_Awards_logo.svg|thumb|Ang Akademyang Pelikulang Europeo o ''European Film Academy'' (nakalarawan ang logo) ay itinataga sa Berlin.]] [[File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Postfuhramt_(Berlin)_-msu-2021-4274-.jpg|thumb|Ang Postfuhramt sa Berlin-Mitte, kung saan isinagawa ni Ottomar Anschütz ang unang pagpapalabas ng mga larawang gumagalaw na kasinglaki ng aktuwal na mga bagay noong Nobyembre 25, 1894.<ref>{{cite web |title=Ottomar Anschütz, Kinogeschichte, lebender Bilder, Kino, erste-Kinovorführung, Kinovorführung, Projektion, Kinoe, Bewegungsbilder |url=https://www.ottomar-anschuetz.de/kino_1__vorfuehrung.htm}} (sa Aleman)</ref>]] Ang industriya ng malikhaing sining at libangan ay mahalagang bahagi ng ekonomiya ng Berlin. Kabilang sa sektor ang [[musika]], [[pelikula]], [[pagpapatalastas]], [[arkitektura]], sining, disenyo, [[moda]], sining ng [[pagtatanghal]], [[paglilimbag]], [[pananaliksik]] at pagpapaunlad, [[software|''software'']],<ref>{{cite magazine |date=12 Abril 2012 |title=Berlin Cracks the Startup Code |url=https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130130130708/https://www.businessweek.com/articles/2012-04-12/berlin-cracks-the-startup-code |archive-date=30 Enero 2013 |access-date=10 Pebrero 2013 |magazine=Businessweek |language=en}}</ref> telebisyon, [[radyo]], at mga [[larong bidyo]]. Noong 2014, humigit-kumulang 30,500 malikhaing kompanya ang nagpatakbo sa metropolitanong rehiyon ng Berlin-Brandenburg, na karamihan ay maliliit at katamtamang laking [[negosyo]]. Nakalikha ang mga ito ng [[€]]15.6 bilyong kita at 6% ng kabuuang pribadong benta sa ekonomiya. Lumago ang industriya ng kultura mula 2009 hanggang 2014 sa karaniwang bilis na 5.5% bawat taon.<ref>{{cite web |date=7 Hunyo 2015 |title=Culture and Creative Industries Index Berlin-Brandenburg 2015 |url=https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123121709/https://www.creative-city-berlin.de/en/good-to-know/facts-figures/ |archive-date=23 Enero 2016 |access-date=3 Enero 2016 |publisher=Creative City Berlin |language=en}}</ref> Mahalagang sentro ang Berlin para sa industriya ng pelikulang Europeo at Aleman.<ref>{{cite news |date=10 Nobyembre 2007 |title=Wall-to-wall culture |language=en |work=The Age |location=Australia |url=https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |url-status=live |access-date=30 Nobyembre 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213082441/https://www.theage.com.au/news/arts/walltowall-culture/2007/11/09/1194329483873.html |archive-date=13 Disyembre 2007}}</ref> Tahanan ito ng mahigit 1,000 kompanya ng produksiyon ng pelikula at telebisyon at 270 [[sinehan]], at humigit-kumulang 300 pambansa at pandaigdigang koproduksiyon ang kinukunan sa rehiyon bawat taon. Ang makasaysayang Babelsberg Studios at ang kompanya ng produksiyon na UFA ay nasa katabing [[Potsdam]]. Tahanan din ang lungsod ng Deutsche Filmakademie (Akademya ng Pelikulang Aleman), na itinatag noong 2003, at ng Akademyang Pelikulang Europeo, na itinatag noong 1988. === Midya === {{main|Midya sa Berlin}} Maraming tagapaglathala ng [[magasin]], [[pahayagan]], [[aklat]], at mga publikasyong pang-[[agham]] o akademiko, pati na ang kanilang mga kaugnay na industriya ng serbisyo, ay nakabase sa Berlin. Bukod dito, humigit-kumulang 20 ahensiya ng [[balita]], mahigit 90 pahayagang rehiyonal na araw-araw na inilalathala at kanilang mga websayt, gayundin ang mga tanggapan sa Berlin ng mahigit 22 pambansang publikasyon gaya ng ''Der Spiegel'' at ''Die Zeit'', ang nagpapatibay sa posisyon ng kabisera bilang sentro ng Alemanya para sa mga maimpluwensiyang [[talakayan]]. Ang Berlin ang pangunahing lokasyon ng ilang internasyonal at rehiyonal na estasyon ng telebisyon at radyo.<ref>{{cite web |title=Media Companies in Berlin and Potsdam |url=https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602163244/https://www.medienboard.de/WebObjects/Medienboard.woa/wa/CMSshow/2809830 |archive-date=2 Hunyo 2013 |access-date=19 Agosto 2008 |website=medienboard |language=en}}</ref> Ang pampublikong tagapagbalita na RBB ay may punong-tanggapan sa Berlin, gayundin ang mga komersiyal na tagapagbalita na MTV Europe at Welt. Ang internasyonal na pampublikong tagapagbalita ng Alemanya na Deutsche Welle ay may yunit ng produksiyon ng telebisyon sa Berlin, at karamihan sa mga pambansang tagapagbalita ng Alemanya ay may istudiyo sa lungsod, kabilang ang ZDF at RTL. Pinakamaraming pahayagang araw-araw sa Alemanya ang Berlin, na may maraming lokal na ''broadsheet'' (''Berliner Morgenpost'', ''Berliner Zeitung'', ''[[Der Tagesspiegel]]'') at tatlong pangunahing [[Tabloid|''tabloid'']], pati na rin ang mga pambansang pahayagang araw-araw na may iba't ibang laki at magkakaibang pampolitikang pagkakaugnay, gaya ng ''Die Welt'', ''Neues Deutschland'', at ''Die Tageszeitung''. Tahanan din ang Berlin ng ilang pangunahing tagapaglathalang Aleman, kabilang ang Walter de Gruyter, Springer, Suhrkamp, at Cornelsen. == Kalidad ng buhay == Sa isang sarbey ng [[Komisyong Europeo]] noong 2023, 86% ng mga rumesponde sa Berlin ang nasiyahan sa lungsod bilang lugar na [[tirahan]]. Natuklasan din ng sarbey na 83% ang nasiyahan sa kanilang personal na kalagayan sa [[trabaho]].<ref>{{cite report|url=https://ec.europa.eu/regional_policy/sources/reports/qol2023/2023_quality_life_european_cities_en.pdf|title=Report on the quality of life in European cities, 2023|year=2023|publisher=European Commission, Directorate-General for Regional and Urban Policy|doi=10.2776/830208|location=Luxembourg|pages=11, 14, 46|isbn=978-92-68-07782-5|access-date=10 August 2026|language=en}}</ref> Sa ''Global Power City Index'' (Pandaigdigang Indeks ng Lungsod ng Kapangyarihan) noong 2025, ikaapat ang Berlin sa kategorya ng kakayahang tirhan sa 48 lungsod. Saklaw ng kategoryang ito ang mga kondisyon sa pagtatrabaho, gastos sa pamumuhay, [[kaligtasan]], [[kalusugan]] at kagalingan, pati na ang pagkuha sa mga pang-araw-araw na serbisyo at pasilidad.<ref>{{cite report|url=https://www.mori-m-foundation.or.jp/pdf/GPCI2025_summary.pdf|title=Global Power City Index 2025 Summary|year=2025|publisher=Institute for Urban Strategies, Mori Memorial Foundation|pages=2, 14|access-date=10 Agosto 2026|language=en}}</ref> Natuklasan sa ''Social Report'' (Ulat Panlipunan) ng Berlin noong 2025, na sumasaklaw sa mga pagbabago hanggang 2023, na humigit-kumulang 20% ng mga residente ang nanganganib na makaranas ng [[kahirapan]]. Natuklasan din nito na katulad na proporsiyon ng mga sambahayan ang gumagastos ng hindi bababa sa 40% ng kanilang [[kita]] sa upa at mga kaugnay na singil.<ref>{{cite report|url=https://www.berlin.de/sen/soziales/service/sozialberichterstattung/260414-senasgiva-sozialbericht-2025-dina4.pdf|title=Berlin in Zahlen: Sozialbericht 2025|trans-title=Berlin in figures: Social Report 2025|date=16 Abril 2026|publisher=Senatsverwaltung für Arbeit, Soziales, Gleichstellung, Integration, Vielfalt und Antidiskriminierung|pages=12–13, 95|language=de|access-date=10 August 2026}}</ref> == Transportasyon == === Mga paliparan === [[File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_Brandenburg_Airport_at_night.jpg|right|thumb|[[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) sa gabi]] Ang [[Paliparang Berlin Brandeburgo]] (BER) ay isang pandaigdigang paliparan sa Schönefeld, [[Brandeburgo]], na matatagpuan kaagad sa labas ng timog-silangang hangganan ng Berlin. Nagsimula ang konstruksiyon noong 2006, at binuksan ang paliparan noong Oktubre 2020 matapos ang malawakang mga pagkaantala at paglagpas sa itinakdang gastusin. Pinagsama nito sa isang lugar ang komersiyal na trapiko sa himpapawid mula sa [[Paliparang Berlin Tegel]] at [[Paliparang Berlin Schönefeld]].<ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2018 |title=What happened to Berlin's ghost airport? |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20181030-what-happened-to-berlins-ghost-airport |access-date=12 Agosto 2026 |website=BBC Worklife |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=30 Oktubre 2020 |title=Berlin Brandenburg Airport BER takes off |url=https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/ber-opens-1806626 |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Federal Government of Germany |language=en}}</ref> Noong 2025, 26.1 milyong pasahero ang pinagsilbihan ng BER, kaya ito ang ikatlong pinakaabalang paliparan sa Alemanya.<ref>{{cite web |title=Berlin Brandenburg Airport |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/berlin-brandenburg-airport.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Maaari pang palawakin ang paliparan upang makapagsilbi ng hanggang 55 milyong pasahero bawat taon pagsapit ng 2040.<ref>{{Cite web |last=BLZ |date=2020-01-23 |title=Gericht weist weitere Klage gegen BER-Erweiterung ab&nbsp; &nbsp; |url=https://www.berliner-zeitung.de/article/gericht-weist-weitere-klage-gegen-ber-erweiterung-ab-5486 |access-date=2026-08-12 |website=Berliner Zeitung |language=de}}</ref> Ang istasyong Paliparang BER, na matatagpuan sa ilalim ng Terminal 1, ay pinaglilingkuran ng Berlin S-Bahn, mga panrehiyon at malalayuang [[tren]], at ng ''Airport Express'' (FEX). Mula Disyembre 2025, nag-uugnay ang FEX sa paliparan at Berlin Hauptbahnhof sa humigit-kumulang 23 minuto.<ref>{{cite web |date=12 Disyembre 2025 |title=Even faster to BER: Five times an hour in 23 minutes from Hauptbahnhof to BER |url=https://corporate.berlin-airport.de/en/company-media/media-portal/pressemitteilungen/2025-12-12-bahnanbindung-ber.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=Flughafen Berlin Brandenburg GmbH|language=en}}</ref> Hanggang sa pagsasara nito noong 2008, pinagsilbihan din ang Berlin ng Paliparang Tempelhof. Ang dating paliparan nito ay binuksan bilang pampublikong liwasan na Tempelhofer Feld noong 2010.<ref>{{cite web |date=23 June 2025 |title=Park Tempelhofer Feld |url=https://www.berlin.de/en/parks-and-gardens/3561883-4407152-park-tempelhofer-feld.en.html |access-date=12 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin|language=en}}</ref> === Mga lansangan === Nagbibigay ang imprastraktura ng [[transportasyon]] ng Berlin ng iba't ibang paraan ng paglalakbay sa lungsod. May kabuuang 979 [[tulay]] na tumatawid sa 197 km (122 milya) ng mga daluyan ng tubig sa loob ng lungsod. May kabuuang 5,422 km (3,369 milya) ang mga [[Daanan|lansangan]] ng Berlin, kung saan 77 km (48 milya) ang mga langsangang-bayan na kilala bilang ''Autobahn''. Noong 2013, 1.344 milyong sasakyang de-motor lamang ang nakarehistro sa lungsod. Sa 377 sasakyan sa bawat 1,000 residente noong 2013 (570 sa bawat 1,000 sa Alemanya), ang Berlin, bilang isang pandaigdigang lungsod sa Kanluran, ay kabilang sa mga lungsod na may pinakamababang bilang ng sasakyan bawat tao. === Mga riles === Direktang nag-uugnay ang mga linya ng tren para sa malalayong distansiya ng Berlin sa lahat ng pangunahing lungsod ng Alemanya. Nagbibigay naman ang mga panrehiyong linya ng tren ng Verkehrsverbund Berlin-Brandeburgo ng pagpunta sa [[Brandeburgo]] at sa [[Dagat Baltiko]]. Ang [[Berlin Hauptbahnhof]] (Pangunahing Istasyon ng Berlin) ang pinakamalaking estasyong riles sa Europa na may magkahiwalay na antas para sa mga [[riles]]. Pinatatakbo ng Deutsche Bahn ang mabilis na tren na [[Intercity-Express]] (ICE) patungo sa mga destinasyon sa loob ng bansa, kabilang ang [[Hamburgo]], [[Munich]], [[Cologne|Colonia]], [[Stuttgart]], at [[Frankfurt am Main]]. === Transportasyong pantubig === Tinatawid ng mga [[ilog]] na [[Spree]] at [[Havel]] ang Berlin. Walang madalas na koneksiyon ng pampasaherong sasakyang pantubig papunta at palabas ng Berlin. Ang pinakamalaking daungan sa loob ng lupain ng Berlin, ang Westhafen, ay matatagpuan sa distrito ng [[Moabit]]. Isa itong lugar para sa paglilipat at pag-iimbak ng mga kargamento para sa sasakyang pandagat sa mga ilog at kanal, at patuloy na lumalaki ang kahalagahan nito.<ref>{{cite news |last1=Latz |first1=Christian |date=14 Marso 2021 |title=Wie der Westhafen Berlins Güterverkehr in die Zukunft bringt |language=de |website=morgenpost.de |url=https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |url-status=live |access-date=4 Setyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904114311/https://www.morgenpost.de/bezirke/mitte/article231791147/Wie-der-Westhafen-Berlins-Gueterverkehr-in-die-Zukunft-bringt.html |archive-date=4 Setyembre 2021}}</ref> === Mga bus na interurbano === Dumarami ang mga serbisyo ng [[bus]] na interurbano (o ''intercity'') na bumibiyahe papunta at mula sa Berlin. May mahigit 10 istasyon<ref>{{cite web |title=Berlin: Stations |url=https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203013756/https://www.travelinho.com/en/travel/berlin |archive-date=3 Disyembre 2017 |access-date=2 Disyembre 2017 |publisher=Travelinho.com |language=en}}</ref> ang lungsod ng Berlin na pinagsisilbihan ng mga bus patungo sa iba't ibang destinasyon sa buong Berlin. Ang mga destinasyon sa Alemanya at Europa ay konektado sa pamamagitan ng palitan ng mga bus na interurbanong na ''Zentraler Omnibusbahnhof Berlin''. === Pampublikong transportasyon sa lungsod === [[File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_Südzugang.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Berlin_-_U-Bahnhof_Heidelberger_Platz_S%C3%BCdzugang.jpg|thumb|Ang Berlin U-Bahn (Metro) sa istasyon ng Heidelberger Platz]] Ang ''Berliner Verkehrsbetriebe'' (BVG) at ang kumpanyang pag-aari ng estado ng Alemanya na Deutsche Bahn (DB) ay nangangasiwa ng ilang malawak na sistema ng pampublikong transportasyon sa lungsod.<ref>{{cite web |title=Die kleine Berlin-Statistik 2015 |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315083836/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2015_be.pdf |archive-date=15 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> {| class="wikitable" !Sistema !Mga istasyon / Linya / Haba ng ''network'' !Taunang bilang ng pasahero !Tagapag-opera / Mga tala |- |S-Bahn |166 / 16 / 331 km (206 mi) |431,000,000 (2016) |DB / Pangunahing nasa ibabaw ng lupa na sistema ng riles para sa mabilis na transportasyon, na may mga hintuan sa mga karatig-lungsod |- |U-Bahn |173 / 9 / 146 km (91 mi) |563,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing nasa ilalim ng lupa na sistema ng riles / 24-oras na serbisyo tuwing katapusan ng linggo |- |Tram |404 / 22 / 194 km (121 mi) |197,000,000 (2017) |BVG / Pangunahing naglilingkod sa mga distrito sa silangang bahagi |- |Bus |3,227 / 198 / 1,675 km (1,041 mi) |440,000,000 (2017) |BVG / Malawak na serbisyo sa lahat ng distrito / 62 linya sa gabi |- |''Ferry'' |6 na linya | |BVG / Mga ''[[ferry]]'' o lantsang pantawid para sa transportasyon gayundin para sa paglilibang |} Mahaba at masalimuot ang kasaysayan ng pampublikong transportasyon sa Berlin dahil sa paghahati ng lungsod noong ika-20 dantaon, kung kailan walang serbisyong nag-uugnay sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bahagi nito. Mula noong 1989, malawakan nang napaunlad ang network ng transportasyon. Gayunman, mayroon pa rin itong mga tren mula sa unang bahagi ng ika-20 dantaon, gaya ng U1.<ref>{{Cite book |author=Winfried Wolf |title=Berlin, Weltstadt ohne Auto? : Verkehrsgeschichte 1848–2015 |date=1994 |publisher=ISP |isbn=3929008742 |edition=1. Aufl |location=Köln |language=de |oclc=33163088}}</ref> === Pagbibisikleta === Kilala ang Berlin sa lubhang maunlad nitong sistema ng mga daanan ng [[bisikleta]].<ref>{{cite web |title=Bike City Berlin |url=https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921163501/https://www.treehugger.com/files/2007/07/bike_city_berli.php |archive-date=21 Setyembre 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Treehugger|language=en}}</ref> Tinatayang may 710 bisikleta sa bawat 1,000 residente sa Berlin. Tinatayang 500,000 siklista bawat araw ang bumubuo sa 13% ng kabuuang [[trapiko]] noong 2010.<ref>{{cite web |title=Platz da! – für die Radfahrer |url=https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326195118/https://www.neues-deutschland.de/artikel/193840.platz-da-8211-fuer-die-radfahrer.html |archive-date=26 Marso 2011 |access-date=22 Marso 2011 |website=Neues Deutschland|language=de}}</ref> May access ang mga siklista sa Berlin sa 620 km ng mga daanan ng bisikleta, kabilang ang humigit-kumulang 150 km ng mga ipinag-uutos na daanan ng bisikleta, 190 km ng mga rutang pambisikleta na wala sa mga kalsada, 60 km ng mga linya ng bisikleta sa mga kalsada, 70 km ng mga pinagsasaluhang linya ng bus na maaari ring gamitin ng mga siklista, 100 km ng pinagsasaluhang daanan ng mga naglalakad at bisikleta,<ref>{{cite web |year=2013 |title=Berlin Traffic in Figures |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160319085713/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/politik_planung/zahlen_fakten/download/Mobility_en_komplett.pdf |archive-date=19 Marso 2016 |access-date=14 Pebrero 2016 |website=Senate Department of Urban Development|language=en}}</ref> at 50 km ng mga markadong linya ng bisikleta sa gilid ng mga kalsada o bangketa. Pinahihintulutan ang mga siklista na isakay ang kanilang mga bisikleta sa mga tren ng Regionalbahn (RE), S-Bahn at U-Bahn, sa mga tram, at sa mga bus na bumibiyahe sa gabi kung bibili sila ng tiket para sa bisikleta.<ref>{{cite web |title=Mit dem Fahrrad – In Bussen und Bahnen |trans-title=By Bicycle – In Buses and Trains |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522101353/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/verkehr/mobil/fahrrad/bus_bahn/ |archive-date=22 Mayo 2010 |access-date=15 Hunyo 2010 |publisher=Senate Department of Urban Development |language=de}}</ref> === Mga taksi === Ang mga taksi sa Berlin ay dilaw o murang-kayumanggi.<ref>{{Cite web |title=Taxis in Berlin |url=https://www.visitberlin.de/en/taxis-berlin |access-date=2024-06-25 |website=www.visitberlin.de |language=en}}</ref> Noong 2024, humigit-kumulang 8,000 taksi ang nasa serbisyo. Tulad sa malaking bahagi ng Europa, ang mga serbisyo ng ibinabahaging taksi na nakabatay sa [[Application software|app]] ay magagamit subalit limitado.<ref>{{Cite web |author1=H. F. |date=Hulyo 31, 2023 |title=Yes, There's Uber in Germany, but… |url=https://www.german-way.com/yes-theres-uber-in-germany-but/ |work=The German Way & More • Language and Culture in Austria, Germany and Switzerland|language=en}}</ref> == Enerhiya == [[File:Berlin-mitte heizkraftwerk-mitte 20060605 629.jpg|thumb|Planta ng kuryente ng Heizkraftwerk Mitte]] Karamihan sa kuryenteng nalilikha sa Berlin ay nagmumula sa mga planta ng pinagsamang produksiyon ng init at kuryente (CHP), na nagtustos din sa mga ''network'' ng pampook na pagpapa-init ng lungsod. Netong tagapag-angkat ng kuryente ang Berlin at kumukuha ito ng kuryente mula sa kalapit na [[Brandenburg|Brandeburgo]], lalo na tuwing tag-araw kung kailan binabawasan ng mga lokal na planta ng CHP ang kanilang produksiyon.<ref name="Berlin-electricity-2024">{{cite web |date=5 Hunyo 2025 |title=Mehr als die Hälfte des Stroms aus Erneuerbaren |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/083-2025/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Amt für Statistik Berlin-Brandenburg |language=de}}</ref> Ang linyang kuryente na Berlin 380-kV, na tumatawid sa lungsod mula [[Spandau]] hanggang [[Marzahn]], ay bumubuo ng mahalagang bahagi ng ''network'' ng transmisyon ng lungsod.<ref>{{cite web |title=380-kV Berlin diagonal power link |url=https://www.50hertz.com/en/Grid/Griddevelopement/Onshoreprojects/380-kVBerlindiagonalpowerlink |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=50Hertz Transmission}}</ref> Ang pagkakakonekta nito sa panrehiyong grid noong 1994 ang nagtapos sa operasyon ng [[West Berlin]] bilang isang hiwalay na sistemang elektrikal.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.stromnetz.berlin/en/about-us/history/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=Stromnetz Berlin|language=en}}</ref> Ang BEW Berliner Energie und Wärme, na pag-aari ng estado ng Berlin mula noong 2024, ay nagpapatakbo ng ilang pangunahing planta ng CHP at ng pinakamalaking network ng pampook na pagpapa-init sa lungsod, na nagtutustos sa humigit-kumulang isang katlo ng mga sambahayan sa Berlin.<ref name="BEW-public-ownership">{{cite web |date=3 Mayo 2024 |title=Berlin holt die Wärme nach Hause |url=https://www.bew.berlin/aktuelles-und-presse/berlin-holt-die-waerme-nach-hause/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Kabilang sa pinakamalalaki nitong planta ang pinapagana ng karbon na istasyong elektrikal ng Reuter West at ang natural gas-fired na istasyong elektrikal ng Berlin-Mitte.<ref name="BEW-generating-facilities">{{cite web |title=Unsere Erzeugungsanlagen in Berlin |url=https://www.bew.berlin/fernwaermesystem/erzeugungsanlagen/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=BEW Berliner Energie und Wärme |language=de}}</ref> Lumalaki ang produksiyon ng kuryente mula sa [[Renewable energy|mga nababagong pinagkukunan ng enerhiya]] sa lungsod, lalo na dahil sa potoboltaiko. Pagsapit ng katapusan ng 2025, mayroon nang 55,861 potoboltaikong instalasyon ang Berlin na may pinagsamang kapasidad na 487 MWp. Tinatayang 438 GWh ang taunang produksiyon ng mga ito, na katumbas ng humigit-kumulang 6% ng kabuuang produksiyon ng kuryente ng Berlin.<ref>{{cite report |url=https://www.berlin.de/solarcity/solarcity-berlin/was-ist-der-masterplan-und-wo-stehen-wir/monitoring/260521_solarcity_monitoringbericht_2025_broschuere_a4_final.pdf |title=Monitoringbericht 2025: Masterplan Solarcity Berlin |date=Mayo 2026 |publisher=Berlin Senate Department for Economics, Energy and Public Enterprises |page=13 |language=de |access-date=9 Agosto 2026}}</ref> Inaatasan ng batas pangklima ng Berlin ang Senado na magsikap para sa unti-unting pag-aalis ng batong karbon pagsapit ng 2030.<ref name="Berlin-coal-phase-out">{{cite web |title=Machbarkeitsstudie „Kohleausstieg und nachhaltige Fernwärmeversorgung Berlin 2030“ |url=https://www.berlin.de/sen/uvk/klimaschutz/waermewende/grundlagen-und-analysen/kohleausstieg-berlin/ |access-date=9 Agosto 2026 |publisher=State of Berlin |language=de}}</ref> == Kalusugan == [[File:Charité vom Futurium aus.jpg|thumbnail|Charité, pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa]] Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa mga tuklas sa medisina at mga inobasyon sa teknolohiyang medikal.<ref>{{cite news|url=https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|title=Berlin leuchtet| first1=Anja| last1=Kühne| first2=Tilmann| last2=Warnecke| publisher=Der Tagesspiegel| date=17 Oktubre 2007| access-date=18 Disyembre 2016|language=de| archive-date=22 Hunyo 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080622052142/https://www.tagesspiegel.de/magazin/wissen/Elitewettbewerb-Universitaeten;art304,2400973|url-status=live}}</ref> Malaki ang naging impluwensiya ng mga siyentista mula sa Berlin sa makabagong kasaysayan ng medisina. Si [[Rudolf Virchow]] ang nagtatag ng [[Patolohiya|patolohiyang]] [[Selula|selular]], samantalang bumuo si [[Robert Koch]] ng mga bakuna laban sa [[anthrax]], [[kolera]], at [[tuberkulosis]].<ref>{{cite web| url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| title=History of the Charité of Berlin| publisher=Charité| date=2015| access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=20 Marso 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160320005731/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/history/| url-status=live|language=en}}</ref> Dahil sa kanyang mga nagawa sa buong buhay niya, itinuturing si Koch bilang isa sa mga nagtatag ng makabagong [[medisina]].<ref>{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | title=Louis Pasteur vs Robert Koch: The History of Germ Theory | website=YouTube | date=26 Mayo 2023 | access-date=7 Enero 2024 | archive-date=30 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240130055659/https://www.youtube.com/watch?v=XCVnOb6VXmg | url-status=live |language=en}}</ref> Ang kompleks ng Charité (Universitätsklinik Charité) ang pinakamalaking ospital na pang-unibersidad sa Europa at nagmula ang kasaysayan nito noong 1710. Mahigit kalahati ng lahat ng nagwaging Aleman ng [[Gantimpalang Nobel]] sa [[Pisiyolohiya]] o Medisina, kabilang sina [[Emil von Behring]], Robert Koch at [[Paul Ehrlich]], ay nagtrabaho sa Charité. Nahahati ang Charité sa apat na kampus at mayroon itong humigit-kumulang 3,000 kama, 15,500 kawani, 8,000 estudyante, at mahigit 60 silid-operasyon. Umaabot sa dalawang bilyong euro bawat taon ang taunang kita nito.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin">{{cite web |url=https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |title=Facts & Figures |author=Charité – Universitätsmedizin Berlin |language=en |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=22 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622171444/https://www.charite.de/en/the_charite/about_us/facts_figures/ |url-status=live }}</ref> == Edukasyon at pananaliksik == [[Talaksan:Berlin-Mitte_Humboldt-Uni_05-2014.jpg|right|thumb|Ang [[Unibersidad ng Berlin Humboldt]] ay kaugnay sa 57 nagwagi sa Gantimpalang Nobel.]] Magmula noong 2014, ang Berlin ay may 878 na paaralan, na nagtuturo sa 340,658 mag-aaral sa 13,727 klase, at 56,787 nagsasanay sa mga negosyo at saanman.<ref name="factsheet22">{{cite web |title=Die kleine Berlin Statistik |url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014 |access-date=26 Agosto 2014 |website=berlin.de|language=de}}</ref> Ang lungsod ay may 6 na taong programa sa primaryang edukasyon. Pagkatapos matapos ang elementarya, magpapatuloy ang mga mag-aaral sa ''Sekundarschule'' (isang komprehensibong paaralan) o ''Gymnasium'' (paaralan para sa paghahanda sa kolehiyo). Ang Berlin ay may natatanging na programa sa paaralang bilingual sa ''Europaschule'', kung saan tinuturuan ang mga bata ng kurikulum sa Alemanya at isang wikang banyaga, simula sa elementarya at magpapatuloy sa mataas na paaralan.<ref>{{cite web |title=Jahrgangsstufe Null |url=https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520234625/https://www.tagesspiegel.de/berlin/;art270,2185300 |archive-date=20 Mayo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[Der Tagesspiegel]] |language=de}}</ref> Ang Französisches Gymnasium Berlin, na itinatag noong 1689 upang turuan ang mga anak ng lumikas na Huguenot, ay nag-aalok ng pagtuturo (Aleman/Pranses).<ref>{{Cite web |title=Geschichte des Französischen Gymnasiums |url=https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615205603/https://www.fg-berlin.de/WebObjects/FranzGym.woa/wa/CMSshow/1064384 |archive-date=15 Hunyo 2008 |access-date=17 Agosto 2008 |website=Französisches Gymnasium Lycée Français Berlin |language=de, fr}}</ref> Ang Paaralang John F. Kennedy, isang bilingweng Aleman–Ingles na pampublikong paaralan sa [[Zehlendorf (Berlin)|Zehlendorf]], ay partikular na tanyag sa mga anak ng mga diplomatiko at komunidad ng ekspatriado na nagsasalita ng Ingles. 82 {{Lang|de|Gymnasien}} ang nagtutro ng [[Wikang Latin|Latin]] <ref>{{Cite web |date=29 Marso 2013 |title=Latein an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/latein |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004133934/https://www.gymnasium-berlin.net/latein |archive-date=4 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> at 8 ang nagtuturo ng [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]].<ref>{{Cite web |date=31 Marso 2013 |title=Alt-Griechisch an Berliner Gymnasien |url=https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012215308/https://www.gymnasium-berlin.net/alt-griechisch |archive-date=12 Oktubre 2017 |access-date=6 Mayo 2018 |language=de}}</ref> === Mataas na edukasyon === [[File:Freie Universitaet Berlin - Gebaeudekomplex Rost- und Silberlaube.jpg|thumb|right|Ang Malayang Pamantasan ng Berlin]] Ang kabisera at rehiyon ng Berlin-Brandenburg ay isa sa mga pinakamasiglang sentro ng mataas na edukasyon at pananaliksik sa Alemanya at Europa. Sa kasaysayan, 67 nagwagi ng Gantimpalang Nobel ang may kaugnayan sa mga [[unibersidad]] na nakabase sa Berlin. May apat na pampublikong unibersidad na nakatuon sa pananaliksik ang lungsod at mahigit 30 pribado, propesyonal, at teknikal na kolehiyo at institusyon ng mataas na edukasyon, na nag-aalok ng malawak na saklaw ng mga disiplina.<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-partner.de/622/?L=1|title=Metropolis of Sciences|website=Berlin Partner GmbH|access-date=19 Agosto 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080424003113/https://www.berlin-partner.de/622/?L=1 |archive-date=24 Abril 2008|language=en}}</ref> Umabot sa rekord na 175,651 ang bilang ng mga estudyanteng naka-enrol noong terminong taglamig ng 2015/16.<ref>{{cite web|url=https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|title=HochschulenBerlin mit neuem Studentenrekord|website=Focus|date=25 Nobyembre 2015|access-date=1 Disyembre 2015|language=de|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408172817/https://www.focus.de/regional/brandenburg/hochschulen-berlin-mit-neuem-studentenrekord_id_5111299.html|url-status=live}}</ref> Humigit-kumulang 18% sa kanila ang may pandaigdigang pinagmulan. Ang tatlong pinakamalalaking unibersidad ay may pinagsamang humigit-kumulang 103,000 nakatalang mag-aaral. Kabilang dito ang Freie Universität Berlin ''(Malayang Pamantasang ng Berlin, FU Berlin)'' na may humigit-kumulang 33,000<ref>{{cite web |url=https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |title=Facts and Figures |author=Free University of Berlin |date=29 Nobyembre 2010 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=3 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203075516/https://www.fu-berlin.de/en/universitaet/leitbegriffe/zahlen/index.html |url-status=live }}</ref> mag-aaral, ang Humboldt Universität zu Berlin ''(HU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |title=Facts and Figures |author=Humboldt University of Berlin |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=16 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716113033/https://www.hu-berlin.de/en/about/humboldt-universitaet-zu-berlin/facts |url-status=live|language=en}}</ref> mag-aaral, at Technische Universität Berlin ''(TU Berlin)'' na may 35,000<ref>{{cite web |url=https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |title=Facts and Figures |author=Technische Universität Berlin|access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=26 Hulyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726214449/https://www.tu.berlin/en/about/profile/tu-berlin-statistics/ |url-status=live |language=en}}</ref> estudyante. Ang Paaralang Medisina ng Charité ay may humigit-kumulang 8,000 mag-aaral.<ref name="Charité – Universitätsmedizin Berlin"/> Ang FU, HU, TU, at Charité ang bumubuo sa Alyansa ng Pamantasan ng Berlin, na tumanggap ng pondo mula sa programang Estratehiyang Ekselente ng pamahalaang Aleman.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |title=Excellence Strategy of the German Government |author=Berlin University Alliance |date=12 Pebrero 2018 |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=27 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627013223/https://www.berlin-university-alliance.de/en/excellence-strategy/index.html |url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|title=Excellence Strategy|author=DFG|language=en|access-date=27 Hunyo 2020|archive-date=26 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726202732/https://www.dfg.de/sites/exu-karte/en.html|url-status=live}}</ref> Ang Universität der Künste ''(UdK)'' ay may humigit-kumulang 4,000 estudyante at ang [[ESMT Berlin]] ay isa lamang sa apat na paaralang pangnegosyo sa Alemanya na may tripleng akreditasyon.<ref>{{cite web |url=https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts/ |title=Facts and Figures |author=Berlin University of the Arts |access-date=27 Hunyo 2020 |archive-date=28 Hunyo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628084223/https://www.udk-berlin.de/en/service/press-communication/figures-and-facts |url-status=dead |language=en}}</ref> Ang Paaralang Hertie, isang pribadong paaralan ng pampublikong patakaran na matatagpuan sa Mitte, ay may mahigit 900 mag-aaral at doktoral na mag-aaral. Ang Paaralan ng Ekonomika at Batas ng Berlin ay may humigit-kumulang 11,000 nakatalang mag-aaral, ang Pamantasang Berlin ng [[Nalalapat na agham|Nilapat na mga Agham]] at [[Teknolohiya]] ay may humigit-kumulang 12,000 mag-aaral, at ang Hochschule für Technik und Wirtschaft (Pamantasan ng Nilapat na mga Agham para sa [[Inhenyeriya|Inhinyeriya]] at [[Ekonomika]]) ay may humigit-kumulang 14,000 mag-aaral. === Pananaliksik === [[File:Berlin Adlershof Photonics Center 2016.jpg|thumb|Ang Pang-agham at Teknolohiyang Parke ng WISTA sa Adlershof]] Mataas ang densidad ng lungsod ng mga institusyon ng pananaliksik na kilala sa buong mundo, tulad ng Samahang Fraunhofer, Instituto ng DLR para sa Pananaliksik sa mga Planetang Katawan, Samahang Leibniz, Samahang Helmholtz, at Samahang Max Planck, na malaya sa mga unibersidad nito o maluwag lamang ang ugnayan sa mga ito.<ref>{{cite web|title=Ten institutions that dominated science in 2015|url=https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|website=Nature Index|date=20 Abril 2016 |access-date=20 Abril 2016|archive-date=24 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424082505/https://www.natureindex.com/news-blog/ten-institutions-that-dominated-science-in-twentyfifteen|url-status=live|language=en}}</ref> Noong 2012, humigit-kumulang 65,000 propesyonal na [[siyentista]] ang nagtatrabaho sa pananaliksik at pagpapaunlad sa lungsod.<ref name="berlin.de">{{cite web|url=https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |title=Die kleine Berlin Statistik |website=berlin.de |access-date=26 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714163544/https://www.statistik-berlin-brandenburg.de/produkte/kleinestatistik/AP_kleinestatistik_de_2013_be.pdf |archive-date=14 Hulyo 2014|language=de}}</ref> Ang Berlin ay isa sa mga pamayanang pangkaalaman at inobasyon (KIC) ng Instituto Europeo ng Inobasyon at Teknolohiya (EIT).<ref>{{cite web|url=https://eit.europa.eu/home.html |title=European Institute of Innovation and Technology: Home |website=Europa (web portal) |access-date=8 Hunyo 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100529152704/https://eit.europa.eu/home.html |archive-date=29 Mayo 2010|language=en}}</ref> Nakabase ang KIC sa Sentro ng Pagnenegosyo ng TU Berlin at nakatuon sa pagpapaunlad ng mga industriya ng [[Teknolohiyang pang-impormasyon|IT]]. Nakikipagtulungan ito sa malalaking kumpanyang multinasyonal tulad ng Siemens, [[Deutsche Telekom]], at SAP.<ref>{{cite web|title=EIT ICT Labs – Turn Europe into a global leader in ICT Innovation|url=https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|website=Technische Universität Berlin Center for Entrepreneurship|access-date=25 Oktubre 2016|archive-date=26 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026162619/https://www.entrepreneurship.tu-berlin.de/menue/masterprogramme_qualifizierung/eit_ict_labs/|url-status=dead|language=en}}</ref> Isa sa matagumpay na kluster ng [[pananaliksik]], negosyo, at teknolohiya sa Europa ay nakabase sa WISTA sa Adlershof, na may mahigit 1,000 kaakibat na kompanya, departamento ng unibersidad, at institusyong pang-agham.<ref>{{cite web|title=Adlershof in Brief|url=https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|website=Adlershof.de|access-date=27 Oktubre 2016|archive-date=10 Oktubre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010165349/https://www.adlershof.de/en/facts-figures/adlershof-in-numbers/|url-status=live|language=en}}</ref> Bukod sa mga aklatang kaakibat ng mga unibersidad, ang Aklatang Pampamahalaan ng Berlin ay isang pangunahing aklatan ng pananaliksik. Ang dalawang pangunahing lokasyon nito ay nasa Potsdamer Straße at sa [[Unter den Linden]]. Mayroon ding 86 pampublikong aklatan sa lungsod.<ref name="berlin.de"/> Nakabase sa Berlin ang ResearchGate, isang pandaigdigang sayt na [[hatirang pangmadla]] para sa mga siyentista. == Kultura == [[Talaksan:Alte_Nationalgalerie_abends_(Zuschnitt).jpg|thumb|200x200px|Ang [[Alte Nationalgalerie]] ay bahagi ng [[Pulo ng mga Museo]], isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook|Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO]].]] [[Talaksan:Cafe_am_Holzmarkt,_River_Spree,_Berlin_(46636049685).jpg|left|thumb|Ang alternatibong Holzmarkt, [[Friedrichshain-Kreuzberg]]]] {{main|Kultura sa Berlin}} Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO-2">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/532|title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin|website=[[UNESCO]]|access-date=19 Agosto 2008|archive-date=8 Agosto 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532|url-status=live|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Kilala ang Berlin sa maraming institusyong pangkultura nito, na marami sa mga ito ay tumatangkilik sa pandaigdigang reputasyon.<ref name="UNESCO3"/><ref name="UNESCO22">{{Cite web |title=World Heritage Site Palaces and Parks of Potsdam and Berlin |url=https://whc.unesco.org/en/list/532 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080808091530/https://whc.unesco.org/en/list/532 |archive-date=8 Agosto 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |website=[[UNESCO]]|language=en}}</ref> Ang pagkakaiba-iba at kasiglahan ng metropolis ay humantong sa isang trendsetting na eksena.<ref>{{Cite web |title=Hub Culture's 2009 Zeitgeist Ranking |url=https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090331064158/https://www.hubculture.com/groups/hubnews/news/162/ |archive-date=31 Marso 2009 |access-date=30 Abril 2009 |website=Hub Culture|language=en}}</ref> Isang makabagong musika, sayaw at eksena sa sining ang nabuo noong ika-21 siglo. Ang lumalawak na kultural na pangyayari sa lungsod ay binibigyang-diin ng paglipat ng Universal Music Group na nagpasya na ilipat ang kanilang punong-tanggapan sa pampang ng Ilog Spree.<ref>{{Cite web |title=Berlin's music business booms |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911125347/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/bauen/bueroflaechen/en/friedrichshain.shtml |archive-date=11 Setyembre 2007 |access-date=19 Agosto 2008 |website=Expatica|language=en}}</ref> Noong 2005, ang Berlin ay pinangalanang "Lungsod ng Disenyo" ng [[UNESCO]] at naging bahagi na ng Creative Cities Network mula noon.<ref name="Cityofdesign32"/> === Mga galeriya at museo === [[File:Nofretete Neues Museum.jpg|thumb|upright|Thutmose, ''Busto ni Nefertiti'', Museong Ehipsyo ng Berlin]] Mula noong 2011, may 138 museo at mahigit 400 galeriya ng sining ang Berlin.<ref name="berlin.de"/><ref>{{cite web|url=https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |title=Sprung in die Wolken |website=Zitty |date=2 Hulyo 2008 |access-date=19 Agosto 2008 |language=de |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://service.zitty.de/kultur-kunst/14539/ |archive-date=2 Abril 2012}}</ref> Ang kalipunan sa [[Pulo ng mga Museo|Pulong Museo]] ay isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng UNESCO at matatagpuan sa hilagang bahagi ng Pulo ng Spree sa pagitan ng [[Spree]] at Kupfergraben.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/896|title=World Heritage Site Museumsinsel|publisher=[[UNESCO]]|access-date=6 Mayo 2021|archive-date=6 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506100913/https://whc.unesco.org/en/list/896|url-status=live|language=en}}</ref> Noon pa mang 1841, itinalaga na ito sa pamamagitan ng isang kautusang maharlika bilang isang "distritong nakalaan para sa sining at mga antigong bagay". Kasunod nito, itinayo ang [[Altes Museum|Museong Altes]] sa [[Lustgarten]]. Itinayo rin dito ang Museong Neues, na nagpapakita ng busto ni Reyna [[Nefertiti]],<ref>{{cite web|url=https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|title=Egypt battling for more relics after Louvre success|publisher=Expatica|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709211530/https://www.expatica.com/nl/egypt-battling-for-more-relics-after-louvre-success/|archive-date=9 Hulyo 2019|url-status=dead|access-date=9 Hulyo 2019|language=en}}</ref> [[Alte Nationalgalerie]], [[Pergamon Museum|Museong Pergamon]], at [[Bode Museum|Museong Bode]]. Bukod sa Pulong Museo, marami pang museo sa lungsod. Nakatuon ang Gemäldegalerie (Galeriya ng mga Pintura) sa mga pinta ng mga "matandang maestro" mula ika-13 hanggang ika-18 dantaon, samantalang dalubhasa ang Neue Nationalgalerie (Bagong Pambansang Galeriya, na itinayo ni Ludwig Mies van der Rohe) sa pagpipinta ng Europa noong ika-20 siglo. Ang Hamburger Bahnhof, sa [[Moabit]], ay nagtatanghal ng malaking koleksiyon ng moderno at kontemporaryong sining. Ang pinalawak na [[Deutsches Historisches Museum|Museong Deutsches Historisches]] ay muling binuksan sa Zeughaus at nagtatanghal ng pangkalahatang kasaysayan ng Alemanya na sumasaklaw sa mahigit isang milenyo. Ang Arkibong Bauhaus ay isang museo ng disenyo noong ika-20 dantaon mula sa bantog na paaralang [[Bauhaus]]. Ang Museong Berggruen ay naglalaman ng koleksiyon ng bantog na kolektor noong ika-20 dantaon na si Heinz Berggruen, at nagtatampok ng malawak na koleksiyon ng mga obra nina [[Picasso]], [[Matisse]], [[Cézanne]], at [[Giacometti]], bukod sa iba pa.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|title=Dealer Will Enrich Art of the Berlin He Fled|last=Vogel|first=Carol|date=21 Disyembre 2000|work=The New York Times|access-date=28 Disyembre 2018|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=21 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321180644/https://www.nytimes.com/2000/12/21/arts/dealer-will-enrich-art-of-the-berlin-he-fled.html|url-status=live}}</ref> Ang Kupferstichkabinett Berlin (Museo ng mga Estampa at Guhit) ay bahagi ng Staatlichen Museen zu Berlin (Mga Museo ng Estado ng Berlin) at ng Kulturforum sa Potsdamer Platz sa distrito ng Tiergarten ng distrito ng Mitte sa Berlin. Ito ang pinakamalaking museo ng grapikong sining sa Alemanya at isa rin sa apat na pinakamahahalagang koleksiyon ng ganitong uri sa mundo.<ref>{{Cite web |title=Kupferstichkabinett |url=https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |website=Staatliche Museen zu Berlin |access-date=4 Agosto 2022 |archive-date=24 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124201004/https://www.smb.museum/en/museums-institutions/kupferstichkabinett/about-us/profile/ |url-status=live |language=de}}</ref> Kabilang sa koleksiyon ang disenyo ni Friedrich Gilly para sa bantayog kay [[Federico II ng Prusya]].<ref>{{Cite book |last=Tillack-Graf |first=Anne-Kathleen |title=Das Denkmal für Friedrich den Großen von Friedrich Gilly 1796 |year=2004 |location=Munich |language=de |publisher=GRIN Verlag |isbn=9783640966035}}</ref> [[File:Exterior of Fotografiska Berlin.jpg|alt=Exterior of Fotografiska Berlin|thumb|Panlabas na anyo ng Fotografiska Berlin sa Oranienburger Str.]] Nagho-''host'' ang Berlin ng ilang pangunahing institusyong nakatuon sa [[potograpiya]], na nagpapakita ng makasaysayan at makabagong ugnayan ng lungsod sa midyum na ito. Ang Museum für Fotografie, na bahagi ng Staatliche Museen zu Berlin at tahanan ng Pundasyong Helmut Newton, ay nagtatanghal ng mga makasaysayan at kontemporaryong akdang potograpiko kasama ang permanenteng eksibisyong ''Helmut Newton's Private Property''. Ang Fotografiska Berlin, na binuksan noong 2023 sa Kunsthaus Tacheles, ay nakatuon sa moderno at kontemporaryong potograpiya sa pamamagitan ng pagtatanghal ng mga lokal at pandaigdigang litratista kasama ang mga pampublikong programa. Ang C/O Berlin, na matatagpuan sa Amerika Haus malapit sa Zoologischer Garten, ay isang pangunahing lugar ng mga eksibisyon para sa potograpiya at biswal na midya, at kilala sa pagtatanghal ng mga itinatag na at umuusbong na litratista. Mahalaga rin ang papel ng potograpiya sa mas malalaking institusyon tulad ng Berlinische Galerie, na isinasama ang potograpiya sa pagtatanghal nito ng makabagong sining, at ng Kunstbibliothek Berlin, na naglalaman ng malawak na arkibong potograpiko. Ang iba pang mga lugar tulad ng Galeriya ng Larawan sa Friedrichshain ay nakadaragdag sa kulturang potograpiko ng lungsod na nakatuon sa dokumentasyon at mga usaping panlipunan. === Buhay-gabi at mga pagdiriwang === Ipinagdiriwang ang buhay-gabi o ''nightlife'' ng Berlin bilang isa sa mga pinakamagkakaiba at masigla sa uri nito.<ref>{{cite web|url=https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|title=Losing your mind in Berlin|first=Walter|last=Wasacz|website=Metro Times|date=11 Oktubre 2004|access-date=18 Nobyembre 2006|archive-date=10 Setyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910010712/https://www.metrotimes.com/detroit/losing-your-mind-in-berlin/Content?oid=2180018|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|title=Berlin, Berlin, the city of sin. The city that never sleeps, or better yet, where you never have to sleep.|date=5 Enero 2017|publisher=Decoded Magazine|access-date=14 Pebrero 2022|archive-date=6 Pebrero 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206084058/https://www.decodedmagazine.com/berlin-berlin-city-sin-city-never-sleeps-better-yet-never-sleep/|url-status=live|language=en}}</ref> Noong dekada 1970 at 1980, ang SO36 sa [[Kreuzberg]] ay naging sentro ng [[Punk rock|musikang punk]] at kultura. Naging tanyag ang ''SOUND'' at ang ''Dschungel''. Sa buong dekada 1990, ang mga taong nasa edad 20 mula sa iba't ibang panig ng mundo, partikular na mula sa [[Western Europe|Kanluranin]] at Gitnang Europa, ay ginawang pangunahing destinasyon ng buhay-gabi ang eksena ng mga klab sa Berlin. Pagkatapos ng pagbagsak ng Pader ng Berlin noong 1989, maraming makasaysayang gusali sa Mitte, ang dating sentro ng lungsod ng Silangang Berlin, ang ilegal na inokupa at muling itinayo ng mga batang iskuwater at naging masiglang lugar para sa mga pagtitipon ng ''underground'' (o palihim) at kontra-kultura.<ref>{{Cite web|title=Art of Now – Berlin's Nightlife – BBC Sounds|url=https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|access-date=6 Hulyo 2020|website=BBC|language=en-GB|archive-date=6 Hulyo 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706225511/https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m000j1j7|url-status=live}}</ref> Maraming naytklab ang matatagpuan sa mga sentrong distrito, kabilang ang Tresor at Berghain. Ang KitKatClub at ilang iba pang lugar ay kilala sa kanilang mga partidong malaya sa mga seksuwal na paghihigpit. Hindi kailangang magsara ang mga klab sa takdang oras tuwing katapusan ng linggo, at maraming piging o ''party'' ang nagpapatuloy hanggang umaga o maging sa buong katapusan ng linggo, kabilang ang mga malapit sa [[Alexanderplatz]]. Naging tanyag na lugar ang ilang lugar para sa eksena ng ''neo-burlesque''. Mahaba ang kasaysayan ng Berlin sa kulturang [[Mga bakla|bakla]] at isa itong mahalagang pinagmulan ng kilusan para sa mga karapatan ng [[LGBT]]. Malayang nagpapatakbo ang mga bar at bulwagan ng sayawan para sa magkaparehong kasarian noong dekada 1880 pa, at nagsimula noong 1896 ang unang magasin na pangbakla na ''Der Eigene''. Pagsapit ng dekada 1920, nagkaroon ang mga bakla at [[lesbiyana]] ng hindi pa kailanman nasaksihang antas ng pagiging hayag sa lipunan.<ref>{{cite book|last=Krauss|first=Kenneth|title=The drama of fallen France: reading la comédie sans tickets |year=2004|publisher=State University of New York |location=Albany, NY |isbn=978-0-7914-5953-9 |page=11|language=en}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |title=Berlin Story – The New Yorker |first=Alex |last=Ross |date=26 Enero 2015 |magazine=The New Yorker |access-date=6 Hunyo 2016 |archive-date=20 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420134154/https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/26/berlin-story |url-status=live |language=en}}</ref> Ngayon, bukod sa positibong kapaligiran sa mas malawak na eksena ng mga klab, mayroon muling napakaraming klab na ''[[queer]]'' at pagdiriwang ang lungsod. Kabilang sa pinakakilala at pinakamalaki ang Berlin Pride, ang ''Christopher Street Day'',<ref>{{cite web|url=https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007101504/https://www.berlin-tourist-information.de/english/zielgruppen/e_zg_gay_bezirke.php |archive-date=7 Oktubre 2006 |title=Berlin for Gays and Lesbians |date=7 Oktubre 2006 |access-date=7 Abril 2012|language=en}}</ref> ang ''Lesbian and Gay City Festival'' sa Berlin-Schöneberg, at ang ''Kreuzberg Pride''. Ang taunang Pandaigdigang Pista ng Pelikula sa Berlin (Berlinale), na may humigit-kumulang 500,000 dumalo, ay itinuturing na pinakamalaking pistang pelikula sa mundo batay sa bilang ng mga dumadalo mula sa publiko.<ref>{{cite web |url=https://www.europeanfilmacademy.org/ |title=European Film Academy |publisher=European Film Academy |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=25 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525004720/http://www.europeanfilmacademy.org/ |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.berlinale.de/ |title=Berlin Film Festival |publisher=Berlinale.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=17 Pebrero 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110217150238/https://www.berlinale.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> Ang Karneval der Kulturen (''Karnabal ng mga Kultura''), isang parada sa lansangan na binubuo ng maraming pangkat etniko, ay ginaganap tuwing katapusan ng linggo ng [[Pentecost|Pentekostes]].<ref>{{cite web |url=https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |title=English Summary |publisher=Karneval-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419112335/https://www.karneval-berlin.de/de/english.175.html |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Kilala rin ang Berlin sa pangkulturang pagdiriwang na Berliner Festspiele, na kinabibilangan ng jazz festival na JazzFest Berlin, at ng Young Euro Classic, ang pinakamalaking pandaigdigang pagdiriwang ng mga orkestrang pangkabataan sa mundo. Ginaganap sa lungsod ang ilang festival at kumperensiya tungkol sa teknolohiya at sining sa midya, kabilang ang Transmediale at Chaos Communication Congress. Ang taunang Pistang Berlin ay nakatuon sa [[indie rock]], elektronikong musika at synthpop at bahagi ng Pandaigdigang Linggo ng Musika sa Berlin.<ref>[https://www.berlinfestival.de/en.html Berlin Festival] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150314234453/https://www.berlinfestival.de/en.html |date=2015-03-14}} na websayt (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.berlin-music-week.de/en/ Berlin Music Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410203724/https://www.berlin-music-week.de/en/ |date=2014-04-10 }} na websayt (sa Ingles)</ref> Taun-taon, nagdaraos ang Berlin ng isa sa pinakamalalaking pagdiriwang ng [[Bagong Taon]] sa mundo, na dinadaluhan ng mahigit isang milyong tao. Ang sentro nito ay ang [[Tarangkahang Brandeburgo]], kung saan nakasentro ang mga paputok sa pagsapit ng hatinggabi, subalit may iba't ibang pribadong palabas ng paputok sa buong lungsod. Karaniwang nagbabatian sa pamamagitan ng pagtaas ng baso.ang mga dumadalo sa mga piging sa Alemanya sa Bagong Taon gamit ang isang baso ng bula-bulang alak. <gallery widths="150" heights="150"> File:20150208 - Berlinale Palast and Red Carpet.JPG|Ang Berlinale ang pinakamalaking pandaigdigang pistang pelikula na dinadaluhan ng mga manonood. File:Festival of Lights 2012 - Französischer Dom.jpg|Ang Katedral ng Pransiya sa taunang Pista ng mga Ilaw File:Hanukkah, Brandenburg Gate (Berlin).jpg|Pagdiriwang ng [[Hanukkah]] sa Tarangkahang Brandeburgo </gallery> === Sining ng pagtatanghal === [[File:Rattle BPH-Rittershaus1-Wikipedia.jpg|thumb|right|Si Sir Simon Rattle na nagdidirehe sa tanyag na Pilarmonikong Berlin]] May 44 teatro at tanghalan ang Berlin.<ref name="berlin.de" /> Ang Teatrong Deutsches sa Mitte ay itinayo noong 1849–50 at halos tuluy-tuloy na nagpatakbo mula noon. Ang Volksbühne sa Rosa-Luxemburg-Platz ay itinayo noong 1913–14, bagaman itinatag ang kompanya noong 1890. Ang Kalipunang Berliner, na kilala sa pagtatanghal ng mga akda ni [[Bertolt Brecht]], ay itinatag noong 1949. Itinatag ang Schaubühne noong 1962 at lumipat sa gusali ng dating Universum Cinema sa Kurfürstendamm noong 1981. Sa kapasidad na 1,895 upuan at lawak ng entablado na {{convert|2854|m2|0|abbr=off|sp=us}}, ang Friedrichstadt-Palast sa Berlin Mitte ang pinakamalaking palasyo ng palabas sa Europa. Para sa malayang eksena ng sayaw at teatro sa Berlin, mahalaga ang mga lugar tulad ng Sophiensäle sa Mitte at ang tatlong gusali ng Hebbel am Ufer (HAU) sa Kreuzberg. Mapupuntahan din ng mga manonood na nagsasalita ng Ingles ang karamihan sa mga produksiyon doon. Nakabase rin doon ang ilan sa mga pangkat ng sayaw at teatro na nagtatrabaho sa pandaigdigang antas, tulad ng Gob Squad at Rimini Protokoll, pati na rin ang mga pista tulad ng pandaigdigang pista na Sayaw sa Agosto. May tatlong bahay-[[opera]] ang Berlin: ang Deutsche Oper, ang Berlin State Opera, at ang Komische Oper. Ang Berlin State Opera sa [[Unter den Linden]] ay binuksan noong 1742 at pinakamatanda sa tatlo. Si Daniel Barenboim ang direktor nitong pangmusika. Tradisyonal na nagdadalubhasa ang Komische Oper sa mga operetta at matatagpuan din sa Unter den Linden. Binuksan ang Deutsche Oper noong 1912 sa Charlottenburg. Ang pangunahing lugar ng lungsod para sa mga pagtatanghal ng musikal na teatro ay ang Theater am Potsdamer Platz at ang Theater des Westens (itinayo noong 1895). Mapapanood ang kontemporaryong sayaw sa ''Radialsystem V''. Nagdaraos ang Tempodrom ng mga konsiyerto at aliwang hango sa sirko. Naglalaman din ito ng isang spa na nag-aalok ng karanasang gumagamit ng maraming pandama. Ang Admiralspalast sa Mitte ay may masiglang programa ng iba't ibang pagtatanghal at mga kaganapang pangmusika. May pitong orkestra ng simponiya sa Berlin. Ang Orkestrang Pilarmonikong Berlin ay isa sa mga pangunahing orkestra sa mundo;<ref>{{cite news |author=Charlotte Higgins and Ben Aris in Berlin |date=29 Abril 2004 |title=Is Rattle's Berlin honeymoon over? |language=en |newspaper=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |url-status=live |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828013033/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/29/germany.arts |archive-date=28 Agosto 2013}}</ref> nakabase ito sa Berliner Philharmonie malapit sa Potsdamer Platz, sa isang kalyeng ipinangalan sa pinakamatagal nitong naging punong konduktor, si Herbert von Karajan.<ref>{{cite news |last=Wakin |first=Daniel J. |date=25 Setyembre 2005 |title=Music: Berlin |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |url-status=live |access-date=2024-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529193551/https://www.nytimes.com/2005/09/25/travel/music-berlin.html |archive-date=2015-05-29}}</ref> Si Simon Rattle ang punong konduktor nito mula 1999 hanggang 2018, at kasalukuyang hawak ni Kirill Petrenko ang posisyong iyon. Ang Konzerthausorchester Berlin ay itinatag noong 1952 bilang orkestra para sa Silangang Berlin. Si Christoph Eschenbach ang punong konduktor nito. Nagtatanghal ang Haus der Kulturen der Welt ng mga eksibisyon tungkol sa mga usaping interkultural at nagdaraos ng mga pagtatanghal ng musikang pangmundo at mga kumperensiya.<ref>{{cite web |author=D |url=https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |title=Haus der Kulturen der Welt |publisher=Hkw.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=3 Mayo 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503225327/https://www.hkw.de/en/bottom/impressum/impressum.php |url-status=live |language=de}}</ref> Kilala ang ''Kookaburra'' at ang ''Quatsch Comedy Club'' sa kanilang mga palabas na satira at komedya. Noong 2018, inilarawan ng ''[[The New York Times|New York Times]]'' ang Berlin bilang "maituturing na kabisera ng underground elektronikong musika sa mundo".<ref>{{Cite news |last=Wilder |first=Charly |date=21 Hunyo 2018 |title=In the Capital of Electronic Music, Women Rule the Scene |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |url-access=limited |access-date=7 Agosto 2020 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2018/06/21/arts/music/women-djs-berlin.html |archive-date=1 Enero 2022 |issn=0362-4331}}</ref> === Pagkain === {{multiple image | align = right | caption_align = center | footer_align = center | image1 = Döner Kebab.jpg | width1 = 226 | caption1 = [[Doner kebab|Döner kebab]] | image2 = Currywurst-1.jpg | width2 = 192 | caption2 = Isang plato ng [[Currywurst]] | footer = Naimbento sa Berlin, ang currywurst at makabagong döner ay mga sagisag ng kulturang popular at lutuin ng Germany. }} Malaki ang pagkakaiba-iba ng pagkain at mga handog na pagkain sa Berlin. Dalawampu't tatlong restawran sa Berlin ang ginawaran ng isa o higit pang [[Michelin Guide#Stars|bituin ng Michelin]] sa [[Michelin Guide|Gabay ng Michelin]] noong 2021, na naglagay sa lungsod sa nangungunang posisyon sa Alemanya ayon sa bilang ng mga restawrang may ganitong pagkilala.<ref>{{cite web |url=https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |title=MICHELIN Guide, Germany, Berlin Restaurants |publisher=MICHELIN Guide |access-date=15 Nobyembre 2021 |archive-date=15 Nobyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115075322/https://guide.michelin.com/en/de/berlin-region/berlin/restaurants |url-status=live |language=en}}</ref> Kilala ang Berlin sa mga pagkaing [[Panggugulayin|behetaryanismo]]<ref>{{cite web |url=https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |title=Good Taste Award Winner 2015: Berlin, The New Vegetarian Capital |date=5 Setyembre 2015 |publisher=SAVEUR |access-date=1 Marso 2016 |archive-date=17 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160217063554/https://www.saveur.com/vegetarian-restaurants-berlin-germany |url-status=live |language=en}}</ref> at [[Veganism|beganismo]],<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |title=Berlin: Vegan capital of the world? |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403195151/https://www.dw.com/en/berlin-vegan-capital-of-the-world/a-35951064 |url-status=live |language=en}}</ref> at tahanan ito ng isang makabago at masiglang eksena ng negosyong pagkain na nagtataguyod ng mga kosmopolitanong lasa, lokal at napapanatiling sangkap, pansamantalang pamilihan ng pagkaing lansangan, mga ''supper club'' o klab panghapunan, gayundin ng mga pagdiriwang ng pagkain tulad ng Isang Linggo ng Pagkain sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |title=Berlin's booming food scene |publisher=DW |access-date=4 Abril 2017 |archive-date=3 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170403200216/https://www.dw.com/en/berlins-booming-food-scene/a-17983026 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|title=Conscious Food Consumption at Berlin's Restlos Glücklich|date=11 Setyembre 2016|publisher=Food Tank|access-date=4 Abril 2017|archive-date=4 Abril 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404043408/https://www.foodtank.com/news/2016/09/conscious-food-consumption-at-berlins-restlos-gluecklich/|url-status=live|language=en}}</ref> Maraming lokal na pagkain ang nagmula sa mga tradisyong pangkusina ng hilagang Alemanya at kinabibilangan ng mga malasa at nakakabusog na putahe na may [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[gansa]], [[isda]], [[gisantes]], [[legumbre]], [[pipino]], o [[patatas]]. Kabilang sa mga karaniwang [[pagkain]] sa Berlin ang mga tanyag na [[street food|pagkaing lansangan]] tulad ng ''[[Currywurst]]'' (na sumikat dahil sa mga manggagawa sa konstruksyon noong panahon ng muling pagtatayo ng lungsod pagkatapos ng digmaan), ''Buletten'' at ang [[donat]] na ''Berliner'', na kilala sa Berlin bilang {{lang|de|Pfannkuchen}} ({{IPA|de|ˈp͡fanˌkuːxn̩|lang|De-Pfannkuchen.ogg}}).<ref>[https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm Berlin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303102248/https://www.germanfoods.org/consumer/facts/berlin.cfm |date=2014-03-03 }} German Foods (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|title=Spicy sausage that is worthy of a shrine in Berlin|newspaper=The Independent|first=Tony|last=Paterson|date=15 Agosto 2009|access-date=24 Agosto 2017|archive-date=22 Marso 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322143121/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/news/spicy-sausage-that-is-worthy-of-a-shrine-in-berlin-1772530.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Malawak ang mga [[Panaderya|panaderyang]] Aleman na nag-aalok ng iba't ibang [[tinapay]] at [[pastelerya]]. Matatagpuan sa [[KaDeWe]] ang isa sa pinakamalalaking pamilihan ng mga piling pagkain sa Europa, at ang ''Rausch'' ay isa sa pinakamalalaking tindahan ng [[tsokolate]] sa mundo.<ref>{{Cite news|url=https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|title=Chocolate Heaven at Fassbender & Rausch|publisher=Luxe Adventure Traveler|date=2013|access-date=1 Marso 2016|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092139/https://luxeadventuretraveler.com/fassbender-rausch/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rausch.de/en/tradition|title=History from 1918 to today|publisher=Rausch Chocolate House|access-date=26 Hulyo 2023|archive-date=26 Hulyo 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726072355/https://www.rausch.de/en/tradition|url-status=live|language=en}}</ref> Tahanan din ang Berlin ng isang sari-saring eksena ng gastronomiya na sumasalamin sa kasaysayan ng mga [[imigrante]] sa lungsod. Dinala ng mga imigranteng [[Turko]] at [[Mga Arabe|Arabe]] ang kanilang mga tradisyong pangkusina sa lungsod, kabilang ang ''lahmacun'' at ''falafel'', na naging karaniwang pagkaing mabilisang ihain. Ang makabagong bersiyon ng [[pangmadaliang pagkain]] na [[sandwits]] na [[doner kebab]], na nabuo sa Berlin noong [[dekada 1970]], ay naging paboritong pagkain sa Alemanya at sa iba pang bahagi ng mundo. === Libangan === Ang Zoologischer Garten Berlin, ang mas matanda sa dalawang [[zoo]] sa lungsod, ay itinatag noong 1844. Ito ang pinakadinadalaw na zoo sa Europa at nagtatampok ng pinakamaraming uri ng hayop sa mundo.<ref>{{cite web |url=https://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061007155448/http://www.rbb-online.de/_/nachrichten/vermischtes/beitrag_jsp/key=news4382800.html |url-status=dead|archive-date=7 Oktubre 2006|title=Hauptstadt-Zoo beliebtester Tierpark|website=Rundfunk Berlin-Brandenburg|access-date=17 Agosto 2008|language=de}}</ref> Dito dating nanirahan ang tanyag na Knut, isang [[polar bear|osong pampolo]] na ipinanganak sa pagkabihag.<ref>{{Cite news|first=Tristana|last=Moore|title=Baby bear becomes media star|date=23 Marso 2007|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6486993.stm|work=BBC News|access-date=17 Agosto 2008|archive-date=1 Abril 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070401034258/https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/6486993.stm|url-status=live|language=en}}</ref> Ang isa pang zoo ng lungsod, ang Tierpark Friedrichsfelde, ay itinatag noong 1955. Ang Botanischer Garten ng Berlin ay kinabibilangan ng Museong Botaniko ng Berlin. Sa lawak na {{convert|43|ha|acre}} at may humigit-kumulang 22,000 iba't ibang uri ng halaman, isa ito sa pinakamalaki at pinakamasasaklaw na koleksiyon ng buhay-halaman sa mundo. Kabilang sa iba pang hardin sa lungsod ang Britzer Garten at ang Gärten der Welt (Mga Hardin ng Mundo) sa Marzahn.<ref>{{cite web |url=https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |title=Grün Berlin |language=de |trans-title=Green Berlin |publisher=Die Grün Berlin GmbH |access-date=27 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522183154/https://www.gruen-berlin.de/gesellschaft/ |archive-date=22 Mayo 2011 |url-status=dead}}</ref> Ang parke ng Tiergarten sa Mitte, na may disenyo ng tanawin ni Peter Joseph Lenné, ay isa sa pinakamalaki at pinakapopular na parke sa Berlin.<ref>{{cite web |url=https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |title=Peter Joseph Lenné, Senate Department of Urban Development |publisher=Stadtentwicklung.berlin.de |date=30 Setyembre 2011 |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421101545/https://www.stadtentwicklung.berlin.de/aktuell/wettbewerbe/lenne/en/biographie.shtml |archive-date=21 Abril 2013 |url-status=dead}}</ref> Sa Kreuzberg, nag-aalok ang Viktoriapark ng tanawin ng katimugang bahagi ng panloob na Berlin. Ang Parkeng Treptower, sa tabi ng Spree sa Treptow, ay nagtatampok ng isang malaking Bantayog ng Digmaang Sobyet. Ang Volkspark sa [[Friedrichshain]], na binuksan noong 1848, ay ang pinakamatandang parke sa lungsod at nagtatampok ng mga bantayog, sinehang panlabas tuwing tag-araw, at ilang pasilidad para sa [[palakasan]].<ref>{{cite web|author1=Paul Sullivan|title=Volkspark Friedrichshain|url=https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|website=Slow Travel Berlin|access-date=30 Agosto 2014|date=30 Hulyo 2010|archive-date=3 Setyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903203937/https://www.slowtravelberlin.com/volkspark-friedrichshain/|url-status=live|language=en}}</ref> Ang Tempelhofer Feld, ang dating lugar ng paliparan ng lungsod, ay pinakamalaking bukas na espasyo sa loob ng isang lungsod sa mundo.<ref>{{cite news |last=Stephan |first=Felix |url=https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |title=Entfaltung auf dem Rollfeld |location=Berlin (Germany) |newspaper=zeit.de |date=10 Disyembre 2012 |access-date=8 Pebrero 2018 |archive-date=21 Oktubre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021183842/https://www.zeit.de/lebensart/2012-09/lust-auf-stadt-tempelhofer-feld |url-status=live |language=de}}</ref> Ang [[Potsdam]] ay nasa timog-kanlurang gilid ng Berlin. Ang lungsod ay naging tirahan ng mga hari ng [[Prussia|Prusya]] at ng Kaiser ng Alemanya hanggang 1918. Ang lugar sa paligid ng Potsdam, partikular ang [[Sanssouci]], ay kilala sa magkakaugnay na mga lawa at mga pook na pangkultura. Ang Mga Palasyo at Parke ng Potsdam at Berlin ang pinakamalaking [[World Heritage Site|Pook na Pamanang Pandaigdig]] sa Alemanya.<ref name="UNESCO-2"/> Kilala rin ang Berlin sa maraming [[kapihan]], musikero sa lansangan, mga bar sa tabing-dagat sa kahabaan ng Ilog Spree, mga pamilihang ukay-ukay, mga ''boutique'' (o maliit na tindahan), at mga tindahang ''pop-up'' na nagbibigay ng mga pagkakataon para sa [[Libangan (gawain)|libangan]] at [[paglilibang]].<ref>{{cite news |last=Lee |first=Denny |url=https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |title=36 Hours in Berlin |location=Berlin (Germany) |publisher=Travel.nytimes.com |date=10 Disyembre 2006 |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624141002/https://travel.nytimes.com/2006/12/10/travel/10hours.html |archive-date=24 Hunyo 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> <gallery widths="150" heights="150"> File:Berlin Elefantentor 09-2017 b.jpg|Ang Tarangkahang Elepante sa [[Zoo ng Berlin]] File:Siegessäule10 b.jpg|Ang [[Haligi ng Tagumpay ng Berlin]] sa Tiergarten File:Berlin Tiergarten4.jpg|Sa loob ng Tiergarten (parke) File:Botanischer Garten Gärtnerwohnhaus I.jpg|Sa loob ng Harding Botaniko ng Berlin </gallery> == Palakasan == [[Talaksan:Berliner_Olympiastadion_night_2.jpg|thumb|Sa Olympiastadion dinaos ang Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 1936, ang Katupasan ng Kopang Pandaigdig ng FIFA ng 2006, at ang Katapusan ng UEFA Euro ng 2024.]] [[Talaksan:Berlin_marathon.jpg|thumb|Ang Maratong Berlin ay ang kasalukuyang ikalawang rekord pandaigdig na kurso (ang rekord pandaigdig na kurso ay magmula noong Agosto 2024 na Maratong Chicago).]] [[Talaksan:Berlin_Mercedes-Benz-Arena.jpg|thumb|Arenang Uber (dating O2 World Berlin, kalaunan ay Arenang Mercedes-Benz)]] Naging tanyag ang Berlin bilang punong-abala sa mga pangunahing pandaigdigang paligsahan sa palakasan.<ref>{{cite web|url=https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|title=Melbourne retains ultimate sports city title|website=ABC News|date=1 Abril 2008|access-date=1 Hulyo 2008|archive-date=13 Enero 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113164852/https://www.abc.net.au/news/stories/2008/04/01/2204562.htm?section=sport|url-status=dead|language=en}}</ref> Nag-host ang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init]] ng 1936 at naging punong-abala sa [[FIFA World Cup|Kopang Pandaigdig]] ng [[FIFA]] ng 2006.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |title=Italy conquer the world as Germany wins friends |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080821050509/https://www.fifa.com/worldcup/archive/germany2006/overview.html |archive-date=21 Agosto 2008|language=en}}</ref> Idinaos sa Olympiastadion ang mga Kampeanatong Atletikong Pandaigdig (''World Athletics Championships'') noong 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin2009.org/ |title=12. IAAF Leichtathletik WM berlin 2009 |publisher=Berlin2009.org |access-date=10 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090720233014/https://www.berlin2009.org/ |archive-date=20 Hulyo 2009 |url-status=dead|language=de}}</ref> Dinaos sa lungsod ng paligsahan sa [[basketbol]] na Hulng Apa ng Euroleague noong 2009 at 2016,<ref>{{cite web|url=https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|title=Euroleague Final Four returns to Berlin in 2016|publisher=Euroleague|date=11 Mayo 2015|access-date=5 Nobyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019170810/https://www.euroleague.net/news/i/5y55csanso845gfb|archive-date=19 Oktubre 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> at naging isa sa mga punong-abala ng FIBA EuroBasket 2015. Noong 2015, naging lugar ang Berlin para sa Katupasan ng Liga ng mga Kampeon ng UEFA . Nag-''bid'' o nag-alok ang lungsod na mag-''host'' ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2000|Palarong Olimpiko sa Tag-init ng 2000]] subalit natalo sa [[Sydney]].<ref>{{Cite web |date=Hunyo 2009 |title=Berlin's Failed Bid to Host the 2000 Summer Olympic Games: Urban Development and the Improvement of Sports Facilities |url=https://www.researchgate.net/publication/46541517|language=en}}</ref> Nag-''host'' ang Berlin ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig sa Tag-init ng 2023. Ito ang unang pagkakataon na naging punong-abala ang Alemanya ng Espesyal na Palarong Olimpikong Pandaigdig.<ref>{{cite web|url=https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|title=Berlin, Germany selected to host the 2023 Special Olympics World Games|publisher=Special Olympics|access-date=21 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221041349/https://www.specialolympics.org/about/press-releases/berlin-germany-selected-to-host-the-2023-special-olympics-world-games|archive-date=21 Disyembre 2018|url-status=dead|language=en}}</ref> Ang taunang Maratong Berlin{{snd}}isang kurso na may pinakamaraming takbong kabilang sa nangungunang 10 rekord pandaigdig{{snd}}at ang ISTAF ay mga matagal nang itinatag na paligsahan sa [[Atletiks|atletiko]] sa lungsod.<ref>{{cite web |url=https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |title=Berlin Marathon |publisher=Scc-events.com |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402162248/https://www.scc-events.com/en/events/halbmarathon/ |archive-date=2 Abril 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Mellowpark sa Köpenick ay isa sa pinakamalalaking liwasang pang-iskayt e at BMX sa Europa.<ref>{{cite web|url=https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |title=Mellowpark Campus |publisher=urbancatalyst-studio.de |access-date=29 Agosto 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904031925/https://www.urbancatalyst-studio.de/en/projects/project-site/mellowpark-berlin.html |archive-date=4 Setyembre 2014|language=en}}</ref> Naging popular ang isang ''fan fest'' o pista ng mga tagahanga sa Tarangkahang Brandeburgo, na umaakit ng ilang daang libong manonood, tuwing may mga pandaigdigang paligsahan sa putbol gaya ng Europeong Kampeonatong UEFA.<ref>{{cite web|url=https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |title=500,000 spectators to watch the game together |publisher=Blogs.bettor.com |access-date=7 Abril 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322085540/https://blogs.bettor.com/The-best-sports-stadiums-in-the-world-a21645 |archive-date=22 Marso 2012|language=en}}</ref> Si Friedrich Ludwig Jahn, na madalas kilalaning "ama ng makabagong [[himnastika]]", ay nakaimbento ng pahalang na bar, mga magkahanay na bar, mga singsing, at kabayo sa paglundag noong mga 1811 sa Berlin.<ref>{{Cite book|title=Gymnastics|last=Mcintosh|first=J. S.|publisher=Mason Crest|year=2010|isbn=978-1422217344|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|title=A History of Gymnastics: From Ancient Greece to Modern Times {{!}} Scholastic|last=Strauss|first=Michael|website=www.scholastic.com|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=19 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219051634/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/history-gymnastics-ancient-greece-modern-times/|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|title=Friedrich Jahn invented gymnastics' apparatus|last=Drane|first=Robert|date=16 Marso 2016|website=Inside Sport|access-date=4 Disyembre 2019|archive-date=4 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204131519/https://www.insidesport.com.au/news/friedrich-jahn-invented-gymnastics-apparatus-422812|url-status=live|language=en}}</ref> Ang kilusang Turners ni Jahn, na unang isinagawa sa Volkspark Hasenheide, ang pinagmulan ng makabagong klab pang-isport.<ref>{{cite web | url=https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | title=Ältester Sportverein der Welt wird 200 Jahre | access-date=20 Enero 2024 | archive-date=26 Enero 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240126003431/https://www.ndr.de/geschichte/Aeltester-Sportverein-HT16-feiert-200-Jahre,jubilaeumht100.html | url-status=live |language=de}}</ref> Noong 2013, humigit-kumulang 600,000 taga-Berlin ang nakarehistro sa isa sa mahigit 2,300 klab pampalakasan at pisikal na [[kalusugan]].<ref>{{cite web |url=https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |title=Der Landessportbund Berlin – Mitglieder |publisher=LSB |access-date=3 Setyembre 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141004065645/https://www.lsb-berlin.net/wir-ueber-uns/der-lsb-berlin/ |archive-date=4 Oktubre 2014 |url-status=dead|language=de}}</ref> Pinangangasiwaan ng lungsod ng Berlin ang mahigit 60 pampublikong panloob at panlabas na palanguyan.<ref>{{cite web |url=https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |title=Berlin's swimming pools and bathing spots |publisher=New in the City |access-date=12 Pebrero 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216213503/https://www.newinthecity.de/en/sports-leisure-berlin/2976-berlin-swimming-pools-and-bathing-spots.html |archive-date=16 Pebrero 2016 |url-status=dead|language=en}}</ref> Ang Berlin ang pinakamalaking sentro ng pagsasanay para sa Olimpiko sa Alemanya, kung saan nakabase ang humigit-kumulang 500 nangungunang atleta (15% ng lahat ng nangungunang atleta sa Germany). Lumahok sa 2012 mga Palarong Olimpiko ang 47 piling atleta. Nakamit ng mga taga-Berlin ang 7 gintong, 12 pilak, at 3 tansong medalya.<ref>{{cite web |url=https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |title=Sports Metropolis |publisher=Be Berlin |access-date=12 Pebrero 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216042009/https://www.berlin-sportmetropole.de/english/olympiastuetzpunkt/index.html |archive-date=16 Pebrero 2016|language=en}}</ref> Nakabase sa Berlin ang ilang propesyonal na klab na kumakatawan sa pinakamahahalagang pampangkat na palakasan na pinapanood sa Alemanya. Ang pinakamatanda at pinakapopular na koponang nasa unang dibisyon na nakabase sa Berlin ay ang klab pamputbol na Hertha BSC.<ref name="Herthabsc.de-2011">{{cite web |url=https://www.herthabsc.de/ |title=Hertha BSC |publisher=Herthabsc.de |date=27 Disyembre 2011 |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=23 Disyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223123453/https://www.herthabsc.de/ |url-status=dead |language=en}}</ref> Kinatawan ng koponan ang Berlin bilang kasaping nagtatag ng Bundesliga noong 1963. Kabilang sa iba pang propesyonal na klab sa pampangkat na palakasan ang: {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Klab ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Palakasan ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | Itinatag ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Liga ! scope="col" style="background:gold; color:navy;" | (Mga) Lugar ng Paglalaro |- |1. FC Union Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fc-union-berlin.de/ |title=Union Berlin |publisher=Fc-union-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=7 Pebrero 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207225546/https://www.fc-union-berlin.de/ |url-status=live |language=en}}</ref> |[[Association football|Putbol]] |1966 |Bundesliga |Stadion An der Alten Försterei |- |Hertha BSC<ref name="Herthabsc.de-2011" /> |[[Association football|Putbol]] |1892 |2. Bundesliga |Olympiastadion |- |ALBA Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.albaberlin.de/ |title=ALBA Berlin |publisher=Albaberlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=10 Mayo 2000 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000510094130/https://www.albaberlin.de/ |url-status=live |language=de}}</ref> |Basketbol |1991 |BBL |Uber Arena |- |Berlin Thunder<ref>{{cite web |url=https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |title=Berlin Thunder |publisher=europeanleague.football |access-date=26 Mayo 2021 |archive-date=21 Mayo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521130817/https://www.europeanleague.football/members-of-efl/berlin-thunder |url-status=live |language=en}}</ref> |[[American football|Amerikanong putbol]] |2021 |ELF |Friedrich-Ludwig-Jahn-Sportpark |- |Eisbären Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.eisbaeren.de |title=Eisbären Berlin |publisher=Eisbaeren.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-date=4 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404224600/https://www.eisbaeren.de/ |url-status=live |language=de}}</ref> |Haking yelo |1954 |DEL |Uber Arena |- |Füchse Berlin<ref>{{cite web |url=https://www.fuechse-berlin.de/ |title=Füchse Berlin |publisher=Fuechse-berlin.de |access-date=7 Abril 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419192051/https://www.fuechse-berlin.de/ |archive-date=19 Abril 2012 |url-status=dead|language=de}}</ref> |Handbol |1891 |HBL |Max-Schmeling-Halle |- |Berlin Recycling Volleys |[[Balibol (palakasan)|Balibol]] |1991 |Bundesliga |Max-Schmeling-Halle |- |Berliner Hockey Club |Lacrosse |2005 |Bundesliga |Ernst-Reuter-Feld |- |Berliner RC<ref>{{cite web |url=https://berliner-rugby-club.de|title=Berliner RC|publisher=Berliner.de |access-date=1 Enero 2026|language=de}}</ref> |Unyong Rugbi |1926 |Rugby-Bundesliga |Sportanlage Jungfernheide |- |RK 03 Berlin |Unyong Rugbi |1967 |Rugby-Bundesliga |Stadion Buschallee |- |FC Liria Berlin<ref>{{cite web |url= https://fcliria.berlin|title=Liria Berlin|publisher=Fciliria.berlin |access-date=1 Enero 2026|language=de}}</ref> |Futsal |1985 |Futsal Bundesliga |Bezirkssporthalle Neukölln - Werner-Seelenbinder-Sportpark |} == Mga tala == <references group="pananda"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Geographic location |Centre = Berlin |North = [[Neubrandenburg]], [[Rostock]] |Northeast = [[Szczecin]] ([[Polonya]]) |East = [[Frankfurt (Oder)]] |Southeast = [[Cottbus]] |South = [[Dresden]] |Southwest = [[Potsdam]], [[Dessau]], [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]], [[Leipzig]] |West = [[Brandenburg an der Havel]], [[Braunschweig]] |Northwest = [[Hamburg]], [[Lübeck]] }} {{Navboxes |list= {{Berlin}} {{Mga Borough ng Berlin}} {{Mga lungsod sa Alemanya}} {{Germany states}} {{Kabiserang lungsod ng Unyong Europeo}} {{Talaan ng mga kabiserang European batay sa rehiyon}} {{Kabiserang Kultural sa Europa}} {{Hanseatic League}} }} {{Kandid-NA}} [[Kategorya:Mga estado ng Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Mga lungsod sa Alemanya|Berlin]] [[Kategorya:Kabisera sa Europa|Berlin]] [[Kategorya:Berlin]] szk9jz8pqtwmiw5gg11k1ker3grnh0t 0 20852 2226980 2083021 2026-09-20T15:26:52Z Ryomaandres 8044 2226980 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}}Ang '''lalawigan ng Cosenza''' ({{Lang-it|provincia di Cosenza}} ) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]] . Ang kabesera nito ay ang lungsod ng [[Cosenza]]. Naglalaman ito ng 150 ''[[Komuna|comune]]'', nakalista sa [[talaan ng mga munisipalidad sa Lalawigan ng Cosenza]].<ref>{{cite web|url=http://www.tuttitalia.it/calabria/provincia-di-cosenza/|title=Provincia di Cosenza|publisher=Tutt Italia|accessdate=19 August 2015}}</ref> == Kasaysayan == Ang mga unang bakas ng paninirahan ng mga tao sa lugar ay mula sa maagang panahon ng [[Paleolitiko]]. Kasama sa mga pook na ito ang [[Yungib Romito]] sa [[Papasidero]], kabilang ang mga pinta sa dingding ng [[bovidae]].<ref>{{cite book|first1=Gaetano|last1=Reina|title=La Calabria|location=Milan|publisher=Mursia|year=1989}}</ref> Nagsimula ang Cosenza bilang isang pamayanan ng Italikong [[Mga Brucio|Brucio]] na tribo, at naging kanilang kabesera bago sinalakay ng mga Romano ang lugar. Ang bayan ay nasakop ng mga [[Imperyong Romano|Romano]] noong 204 BK at pinangalanang Cosentia. Simula noong ika-8 siglo BK, ang kasalukuyang provincial area ay naging bahagi ng tinatawag na [[Greater Greece|Kalakhang Gresya]]. Ang mga lungsod ng Gresya, kabilang ang [[Sibari]] at [[Pandosiya (Bruttium)|Pandosia]], ay kadalasang matatagpuan sa baybayin at sa paanan ng [[Pollino]] massif. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad sa Lalawigan ng Cosenza]] ==Mga sanggunian==  {{reflist}} * == Mga panlabas na link == * [https://www.provincia.cs.it/portale/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Coord|39|18|N|16|15|E|source:itwiki_type:adm2nd}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|39|18|N|16|15|E|source:itwiki_type:adm2nd}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] 8ub3o3l77kkfwo0ecp7oqzyakrexo86 2226981 2226980 2026-09-20T15:27:32Z Ryomaandres 8044 2226981 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}}Ang '''lalawigan ng Cosenza''' ({{Lang-it|provincia di Cosenza}} ) ay isang [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]] . Ang kabesera nito ay ang lungsod ng [[Cosenza]]. Naglalaman ito ng 150 ''[[Komuna|comune]]'', nakalista sa [[talaan ng mga munisipalidad sa Lalawigan ng Cosenza]].<ref>{{cite web|url=http://www.tuttitalia.it/calabria/provincia-di-cosenza/|title=Provincia di Cosenza|publisher=Tutt Italia|accessdate=19 August 2015}}</ref> == Kasaysayan == Ang mga unang bakas ng paninirahan ng mga tao sa lugar ay mula sa maagang panahon ng [[Paleolitiko]]. Kasama sa mga pook na ito ang [[Yungib Romito]] sa [[Papasidero]], kabilang ang mga pinta sa dingding ng [[bovidae]].<ref>{{cite book|first1=Gaetano|last1=Reina|title=La Calabria|location=Milan|publisher=Mursia|year=1989}}</ref> Nagsimula ang Cosenza bilang isang pamayanan ng Italikong [[Mga Brucio|Brucio]] na tribo, at naging kanilang kabesera bago sinalakay ng mga Romano ang lugar. Ang bayan ay nasakop ng mga [[Imperyong Romano|Romano]] noong 204 BK at pinangalanang Cosentia. Simula noong ika-8 siglo BK, ang kasalukuyang provincial area ay naging bahagi ng tinatawag na [[Greater Greece|Kalakhang Gresya]]. Ang mga lungsod ng Gresya, kabilang ang [[Sibari]] at [[Pandosiya (Bruttium)|Pandosia]], ay kadalasang matatagpuan sa baybayin at sa paanan ng [[Pollino]] massif. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad sa Lalawigan ng Cosenza]] ==Mga sanggunian==  {{reflist}} * == Mga panlabas na link == * [https://www.provincia.cs.it/portale/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Coord|39|18|N|16|15|E|source:itwiki_type:adm2nd}}<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|39|18|N|16|15|E|source:itwiki_type:adm2nd}} {{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya]] 2huz3hn8y0lzmdefgirlqd2cyjoa5vm 0 22750 2226941 2222219 2026-09-20T13:31:24Z ~2026-50630-33 166555 /* Himno ng Obando */ 2226941 wikitext text/x-wiki {{Other uses|Obando (paglilinaw)}} {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Bayan ng Obando | sealfile = Ph seal bulacan obando.png | caption = Mapa ng [[Bulacan]] na nagpapakita sa lokasyon ng Obando. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = Ika-apat na Distrito ng Bulacan | barangays = 11 | class = Ika-2 Klase;urbano | mayor = Edwin C. Santos | areakm2 = 15.91 | founded = 14 Mayo 1753 }} Ang '''Obando'''<ref name=Obando/> (<small>pagbigkas:</small> o•bán•do) ay isang ika-2 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Bulacan]], [[Pilipinas]]. 16 kilometro ang layo nito mula sa [[Maynila]], ang kabisera ng Pilipinas. Napapagitnaan ang Obando ng dalawang lungsod mula sa [[Kalakhang Maynila]]: ang [[Lungsod ng Valenzuela]] sa silangan, [[Navotas]] at [[Lungsod ng Malabon]] sa timog, [[Bulakan, Bulacan|Bulacan]] sa hilaga, at ang mga katubigan ng [[Look ng Maynila]] sa kanluran. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. == Binuong area == Sa patuloy na paglawak ng Kalakhang Maynila, kabilang na ngayon ang lungsod sa binuong area ng Maynila na umaabot sa San Ildefonso sa pinakahilagang bahagi nito.<ref name=Obando/> ==Demograpiko== {{Populasyon}} Mula noong 2002, may tinatayang [[populasyong]] 58,245 ang Obando, kung saan 49% ang kalalakihan at 51% ang kababaihan. Sa kasalukuyang populasyon, may 14% ang namumuhay sa mga rural na barangay habang ang kabilang ang natitira sa populasyong urbano. Mayroon itong mga 12,349 kabahayan. P9,000.00 ang karaniwang buwanang sahod ng isang kabahayan, bahagyang mas mababa kaysa sa minimum na P9,540.00 para sa isang mag-anak na may 6 na abot-kayang-tiisin o abot-saklaw (''threshold'') na itinakda ng Kagawaran ng Kabutihang Panlipunan at Kaunlaran (''Department of Social Welfare and Development'').<ref name=Obando/> == Mga suliranin == Kabilang sa mga suliran ng bayan ng Obando ang [[dagsaang pagbaha tuwing panahon ng tag-ulan]] at ang [[polusyon ng ilog dahil sa pook tapunan sa Tanza, Navotas.]] Noong 2002, nagpasa ang Sangguniang Bayan ng Obando, Bulacan ng isang kontrobersiyal na resolusyong nagpapahintulot sa mga ''barge'' ng Phileco (''Philippine Ecology Systems Corporation'') na dumaan sa mga kailugan ng Obando upang magtapon ng nilalaman nitong mga basura sa dating-ilog na kontralodong tapunan ng basura ngayon sa Tanza, Navotas, 1 kilometro lamang ang layo mula sa Obando. Maraming mga pagkilos ng masa ng mamamayan ang tumuligsa rito ngunit nabigo ang mga lokal na opisyales para pigilin ang pagtatapon magpahanggang sa ngayon. May mga pag-aaral na nagpapakitang nakapagpapadumi ng ilog ang operasyon ng tapunan at nakapagdulot ng ilang mga karamdaman sa mga naninirahan, karamihan na ang mga may edad, kababaihan at mga kabataan.<ref name=Obando/> == Kabuhayan (Ekonomiya) == * Trabaho sa lungsod - marami sa mga Obandenyo (o ''Obandeño'') ang may mga "puting-kolyar" na trabaho at naghahanapbuhay sa Kalakhang Maynila. Marami sa kanila ang naging matagumpay at may ilang mga malalaking pangalan sa likod ng mga kompanyang kanilang pinagtatrabahuhan. * Trabaho sa pabrika - mayroon ding mga naninirahang naghahanapbuay sa mga pabrika sa Obando at kanugnog-bayan. * [[OFW]] - may mga Obandenyo ring sumubok magtrabaho sa ibang bansa kung saan marami ang nagsipagtagumpay. * [[Pangingisda]], isang dating pangunahing pinagkukunan ng kabuhayan ng mga mamamayan ng Obando, marami pa ring aktibong mga mangingisda. * Ibang pinagkukunan ng kabuhayan ang pagpoproseso ng mga pagkain, pagaalaga ng mga bibe, poltri, baboy at pagpapalaki ng mga maaalagaang mga hayop. * [[Pangangalakal]] - kabilang ang pagtitinda ng mga barbekyu at samalamig, mga teleponong selular, [[tindahang sari-sari]], tiangge, potograpiya, at iba pang mga serbisyo. * [[Pedicab]] o ''[[Trike]]'', isa rin itong pangkaraniwang tanawin sa Obando, Bulacan. Ginagamitan ng lakas ng tao ang isang traysikel na may isa o dalawang upuang pantao para dalhin ang mga pasahero, kabilang ang drayber. Maraming mga Obandenyo ang gumamit ng ganitong sasakyang pampubliko, at mas ibig ng mga sumasakay na mga mamamayan sapagkat mas mura ang pamasahe kapag inihambing sa dyipni o traysikel na may motor. Mas gamitin ito tuwing may pagbaha. * [[Pananahi]] at paggawa ng mga [[alahas]] - tanyag ang mga ito ngunit humina ang negosyo noong 2002. == Heograpiya == [[Talaksan:Sunset in a fish pen in Obando, Bulacan.jpg|thumb|264x264px|Isang palaisdaan sa Obando]] Isa sa mga katangian ng Obando ang pagkakaroon ng mga patag at mabababang mga baybaying sabana o kapatagan. Dating isang estuwaryo (wawa o bunganga ng ilog) ang area ngunit nabuo mula sa gilid o hangganan dahil sa mga buhangin at naging pangkasalukuyang anyong binubuo ng mga distritong pangkalakalan ''(commercial)'', bahaging industriyal na disitrito, pamahayan (residential) at palaisdaan. Sa loob ng munisipalidad, mayroong dalawang kailugan at tatlong maliliit na ilog o ilug-ilugan, ang Ilog ng Meycauayan sa hilaga, ang Ilog ng Pinagkabalian sa timog at ang Ilog Paco, Ilog Hulo at Ilog Pag-asa na tumatagos sa bayan kahanay ng daang panlalawigan.<ref name=Obando/> Mayroon 15.91&nbsp;km² areang lupain ang Obando. Mayroon itong urbanong areang 1.85&nbsp;km² na binubuo ng 2 mga barangay, binubuo ng 14.06&nbsp;km² areang rural ang iba pang 9 na mga barangay, 82.50% ang mga palaisdaan. Pampolitika na nahahati pa sa 11 [[barangay]] (8 urbano, 3 rural) ang Obando. Nakalagak sa kahabaan ng Ilog ng Paliwas ang mga barangay ng Binuangan at Salambao, at maaari lamang marating sa pamamagitan ng pagsakay sa mga bangkang may motor.<ref name=Obando/> Tulad ng ibang mga bayan sa Bulacan, mayroong dalawang natatanging panahon ang Obando: ang tag-init at tag-ulan. Nagaganap ang tag-ulan mula Mayo hanggang Oktubre, habang ang tag-araw naman tuwing Nobyembre hanggang Abril. Tumatanggap ng 80% pagbagsak ng ulan sa taunang pag-ulan tuwing panahon ng tag-ulan ang Obando, dahil sa habagat ng kanluran at mga bagyo.<ref name=Obando/> === Mga Barangay === [[Talaksan:Obando.jpg|thumb|right|Ang [[Simbahan ng Obando]].]] {{pangunahin|Mga Barangay ng Obando, Bulacan}} Ang bayan ng Obando ay nahahati sa 11 mga [[barangay]].<ref name=Obando/> * Binuangan * Catanghalan * Hulo * Lawa * Salambao * Paco * Pag-asa (Pob.) * Paliwas * Panghulo * San Pascual * Tawiran == Kasaysayan == [[Talaksan:Ang Bayan ng Obando NHC marker.jpg|thumb|right|Panandang pangkasaysayan na ginawa ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan noong 1973]] Noong ika-18 daantaon, binubuo lamang ng isang bayan - ang Munisipalidad ng Meycauayan - ang mga munisipalidad na kilala ngayon bilang [[Meycauayan, Bulacan|Meycauayan]], Polo at Obando. Lumikha ang bayan ng Polo at Obando ng isang baryong tinawag na Catangalan. Noong taong 1623, binuo ang munisipalidad ng Polo, na kilala ngayon bilang Lungsod ng Valenzuela, na kinabubukluran ng pangkasalukuyang mga teritoryo ng Bayan ng Obando. Sa pamamagitan ng isang kautusang ipinatupad noong ng Gobernador at Kapitan Heneral ng Kapuluang si Don Francisco de Obando y Solís Márquez ng Obando, nilikha ang bayan at inihiwalay mula sa inang bayan nitong Polo noong 14 Mayo 1753. Dahil sa wala sa panahong pagkamatay ng gobernador sa kamay ng mga [[Britaniko]] noong panahon ng Pitong Taong Digmaan, isinagawa ang paglikha at pagtatatag ng bayan ng alkalde mayor ng lalawigang si Don Francisco Morales y Mozabe, ng Ministrong Panlalawigan, S. Gregorio, Reb. Pr. Alejandro Ferrer, kasama ang maraming mga debotong mga relihiyoso. Si Reb. Fr. Manuel De Olivendia ang ministrong napili para pangasiwaan ang bayan. Noong taong 1907, naging isang nagsasariling bayan ng Bulacan ang Obando. Pagkaraan, dahil sa walang kapagurang pagpupunyagi ng mga opisyal ng munisipyo, muling nilikom ang isang bahagi ng Gasak, [[Navotas]], upang maging bahagi ng Obando. Pinilit nila itong kinuha sapagkat naniniwala ang mga opisyal ng Obando na dating bahagi ng Munisipalidad ang Gasak na inampon lamang ng Navotas sa paglipas ng panahon. Nagtagumpay ang mga opisyal noong 30 Enero 1975 dahil sa Kautusan ng Pangulo Bilang 646 (''Presidential Decree No. 646''). Isang bahagi ng Gasak, Navotas na tinatayang may 1.78 kuwadrado kilometro ang nabalik sa Obando. Karamihan sa mga ito ang mga palaisdaan at mabuhanging baybayin at pinaniniwalaang magsisilbing mainam na panghikayat na pangturismo kapag napaunlad. Sa pamamagitan ng resolusyon ng Konsehong Munisipal ng 1975, naging isang barangay ang area at pinangalanang [[Nuestra Señora de Salambao]] bilang pagbibigay papuri sa isang [[patron ng Obando]].<ref name=Obando/> === Mga alkalde ng Obando, Bulacan === LEONARDO DING VALEDA TAONG KASALUKUYAN [[Edwin C. Santos]] (2013 - 2022)<br /> Orencio E. Gabriel (2007 - 2013)<br /> Zoilito Santiago (2004 - 2007)<br /> Onesimo Joaquin (2001 - 2004)<br /> Conrado Lumabas Jr. (1992 - 2001)<br /> Bienvenido Evangelista (1988 - 1992)<br /> Antonio Joaquin (''OIC'' 1986 - 1988) === Mga bise-alkalde ng Obando, Bulacan === Zoilito A. Santiago (2013 - kasalukuyan)<br /> Danilo R. de Ocampo (2010 - 2013)<br /> Leonardo S. Pantanilla (2007 - 2010)<br /> Jose S.D. Correa (2004 - 2007)<br /> Zoilito A. Santiago (2001 - 2004)<br /> Onesimo Joaquin (1998 - 2001)<br /> Romerico Santos (1995 - 1998)<br /> Gaudioso Espinosa (1992 - 1995)<br /> Romegio Dela Cruz (1988 - 1992) === Mga Makasaysayang Lugar/Pook === Simbahan<br /> San Pascual Baylon Parish<br /> Binuangan United Methodist Church (1905)<br /> Obando Central United Methodist Church (1916)<br /> Nuestra Senora de Salambao === Himno ng Obando === May himno ang Obando, Bulacan, na pinamagatang: ''Obando, Bayang Pinagpala''. Narito ang mga panitik:<ref name=Obando>Obando, Bayang Pinagpala!, Pamahalaang Bayan ng Obando, 2006/2007</ref> ''Dito ako isinilang sa bayang puno ng kasaysayan''<br /> ''Dito ko rin natutunan kulturang minana’t kinagisnan''<br /> ''Yamang dagat may biyayang taglay''<br /> ''Mga patron ang gaming gabay''<br /> ''Taong baya’t pinuno sama-sama sa pagsulong ng aming'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ''Saan man ako mapadayo, ipagmamalaking bayan ko’y Obando''<br /> ''Dayuhan ka man sa aking bayan, ituturing kang tunay na kaibigan''<br /> ''Pagtulong sa ‘min ay nakalaan,''<br /> ''Problema mo’y tiyak kang dadamayan''<br /> ''Taong baya’t pinuno sama-sama sa pag-unlad ng aming'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ''Bayang pinagpala, nakamit ang tunay na biyaya''<br /> ''Bayang ipagmamalaki sa puso at diwa.'' ==Mga Transmitter== *Radio Bunch 1566 kHz ([[Audiovisual Communicators]]) == Tingnan din == * [[Simbahan ng Obando]] * [[Sayaw sa Obando]] * [[Colegio de San Pascual Baylon]] * [[Binuangan United Methodist Church]] * [[Obando Central United Methodist Church]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== * [http://www.obando.bulacan.ph/ Obando Bulacan] * [http://obandenyo.com OBANDENYO.COM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815060517/http://obandenyo.com/ |date=2010-08-15 }} * http://elgu2.ncc.gov.ph/obando/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050225175529/http://elgu2.ncc.gov.ph/obando/ |date=2005-02-25 }} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Bulacan}} [[Kategorya:Mga bayan ng Bulacan]] [[Kategorya:Obando]] h5tt9akcla9nvuccjwgylorpba57pa4 0 54494 2227197 2226375 2026-09-21T09:31:05Z Ivan P. Clarin 84769 2227197 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᜃᜈ̟ᜎ̱ᜊᜅ̟<br>Urban Canlubang | official_name = Barangay ng Canlubang | native_name = Canlubang, Laguna<br>4028 | settlement_type = [[Barangay|Independent Barangay]] | image_skyline = CanlubangArch.jpg | image_caption = Ang arko ng Brgy. Canlubang | image_seal = Barangay_Canlubang_Seal.jpg | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = {{PH wikidata|map_caption}} | image_map1 = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#FF0000|zoom=11|Id=Q5032522}} | map_caption = Ang mapa ng Canlubang na matatagpuan sa Pilipinas | pushpin_map = Pilipinas | pushpin_label_position = left | pushpin_label = Canlubang | subdivision_type = [[Bansa]] | subdivision_name = [[Pilipinas]] | subdivision_type1 = [[Estado]] | subdivision_name1 = [[Luzon]] | subdivision_type2 = [[Rehiyon]] | subdivision_name2 = [[Calabarzon|Calabarzon (Region&nbsp;4-A)]] | subdivision_type3 = [[Probinsya]] | subdivision_name3 = [[Laguna]] | subdivision_type4 = [[City]] | subdivision_name4 = [[Calamba, Laguna|Calamba]] | subdivision_type5 = [[Kabisera]] | subdivision_name5 = MCDC (''de jure'')<br>Ceris (''de facto'') | subdivision_type6 = Largest district | subdivision_name6 = Carmel, Canlubang | subdivision_type7 = Zip code+ | subdivision_name7 = 4028 (''geographically only'') | leader_title = Kapitan<br>Konsehal | leader_name = {{plainlist| * [[Larry O. Dimayuga]] (''inkumbent'')<!-- Barangay Kapitan--><br>OIC; Edgar Mangubat * Catherine Palentinos * Eric Q. Manaig * Hector Fajardo }} | area_total_km2 = 39.12 | population_total = 54, 655 | population_as_of = 2010 | website = | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | blank_name_sec1 = Wika | blank_info_sec1 = [[Wikang Tagalog|Tagalog]] (Traditional)<br>{{hlist|[[Taglish]] (Simplified)}} | blank_name_sec2 = Patron | blank_info_sec2 = [[Jose ng Nazareth|Saint Joseph the Worker Parish]]<br>St. Joseph the Worker Parish (Mayo 1) {{PSGCstyle}} }} Ang brgy '''Canlubang''', ([[Baybayin]]: ᜃᜈ̟ᜎ̱ᜊᜅ̟), ay isang Nagsasariling barangay (Independent Barangay) sa [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] dito sa [[Pilipinas]]. Ito ay maituturing pinakamalaking barangay sa buong lungsod ng Calamba at pumapangalawa sa pinakamalaking barangay sa buong [[Pilipinas]]. Dito rin matatagpuan ang mga pangangailangan nang mga taga Calamba at maraming opurtunidad na makukuha tulad nang trabaho, tirahan at iba pa.<ref>{{Cite web |url=https://www.tripmondo.com/philippines/calabarzon/province-of-laguna/matang-tubig |title=Archive copy |access-date=2018-11-12 |archive-date=2023-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822124448/https://www.tripmondo.com/philippines/calabarzon/province-of-laguna/matang-tubig/ |url-status=dead }}</ref>. ==Heograpiya== Ang Urban Canlubang ay may lawak na 39.12 lupain na sumasakop sa lungsod ng Calamba, ito ay pinapagitan ng mga lungsod/bayan ng [[Silang, Cavite|Silang]], [[Tagaytay]] sa [[Cavite]] at [[Cabuyao]] sa Laguna, noong kapanahunan ni Don Jose Yulo mula sa [[Bago, Negros Occidental]] ang Canlubang ay ginawang plantasyon ng tubohan noong 1970s. ==Pagaari ni Don. José Yulo== Ang Canlubang ay maituturing na pumapangalawa pinakalamalaking barangay hindi lang sa [[Calamba, Laguna|Calamba]] kundi sa buong [[Laguna]]. Noong kapanahunan pa ni Yulo katuwang ang kanyang asawa na si Cecilia A. Yulo na sila ang nangangalaga sa lugar na iyon, bagamat sa kanila ang lupain na ito, taniman nang tubuhan (asukalan) ang tinaguraiang Mill Estate nang Luzon, at maihahalintulad sa [[Hinoba-an]], [[Negros Occidental]] sa Bisayas. Ang Canlubang ay nakatulong para sa mga taga Calamba dahil ang nasasakupan nito ang lugar at dito matatagpuan ang iba't-ibang opurtinidad nang mga naninirahan sa ibang barangay sa Calamba. ==Pagaari ni Ayala== Nang mabili nang pamilyang Ayala ang ibang lupain ng Canlubang nag-pasya si Ayala na palakihin pa ito magmula sa Republic Wakepark Nuvali, ng Canlubang mula sa Pittland, Cabuyao hanggang sa Nuvali sa [[Santa Rosa, Laguna]] nagpasya si Ayala na ang Canlubang ay nabibilang sa Nuvali Ayala sa pag mamay-ari nito ngunit sakop pa rin ito ng [[Calamba, Laguna|Calamba]]. Ang lupain ng Canlubang sa sukat ay 3, 912.0 ang lawak. == Mga opisyal ng Barangay Canlubang == {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" align="right" style="font-size: 90%; margin-left:1em; border:1px solid #999;" | colspan="2" style="background:#000000; text-align:center; color:limegreen"| <big>'''Barangay Opisyales'''</big> |- | <center>'''Edgar Mangubat'''</center> |- | colspan="2" style="background:red; text-align:center;"| '''Barangay Opisyales (2018)''' |- |style="background:#f9f9f9"|Au Juliano |style="background:#f9f9f9"|{{small|Cedula's Tresurer}} |- |style="background:#f9f9f9"|Raquel Martinez |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani}} |- |style="background:#f9f9f9"|Cristel Austria |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani}} |- |style="background:#f9f9f9"|{{grey|Lucilalo Diaz}} |style="background:#f9f9f9"|{{small|(''former'' Kawani)}} |- |style="background:#f9f9f9"|Nolan G. Celo |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani}} |- |style="background:#f9f9f9"|Gina "Gie" |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani ng Sityo Asia-1}} |- |style="background:#f9f9f9"|Anabelle Murillo |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani}} |} ===Populasyon sa Canlubang=== * 1990- 20,112 * 1995- 34,484 * 2000- 45,294 * 2007- 54,602 * 2010- 54,655 ===Dibisyon ng barangay sa Canlubang=== Ito ay binubuo ng 21 na sityo at ng sariling ZIP Code; 4028, Ito ay isa sa mga mahahalagang barangay na nasasakupan ng Calamba dahil sa mga bilang ng industriyal sa barangay, Ito ay isang independent o nagsasarili dahil sa pag-lago ng interes at income, Dapatwat ito ay isa sa mga pinepetisyon na ihain bilang, pagbubukod sa lungsod dahil sa pagsasarili nito sa mga mag-dadaang taon na mahahanay sa mga bayang listahan sa lalawigan ng [[Laguna]], ngunit ito ay nakasunod at nakapaloob sa slope map sa kabuoan ng Calamba. At ang pumapangalawang pinakamalaking barangay sa Pilipinas. {{unbulleted list | {{Color box|#FFF895|‡|border=darkgray}} {{font|Urban|size=90%}} | {{Color box|#BFF5FF|±|border=darkgray}} {{font|Bukod|size=90%}} | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Kabisera|size=90%}} | {{Color box|#FFE6F3|∗|border=darkgray}} {{font|Kinukumpuni|size=90%}} }} {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- !Distrito !Mga sityo * !Status !Kabisera |- | style="background-color:#FFF895;" |[[Talaksan:1915Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 08.jpg|100px]]<br>'''Canlubang (Proper)''' || style="background-color:#FFF895;" | Casmicejos<br>*Happy Valley<br>Locomotive<br>Old Stable<br>(Baryo) Paltok || style="background-color:#FFF895;" | Urban at Rural || style="background-color:#FFF895;" | Baryo Paltok |- | style=background-color:#BFF5FF | [[Talaksan:1982Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 12.jpg|100px]]<br>*Carmel District || style=background-color:#BFF5FF | --- || style=background-color:#BFF5FF | Rural || style=background-color:#BFF5FF | ''Carmel District'' |- | style="background-color:#FFE6F3;" | [[Talaksan:2094Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 46.jpg|100px]]<br>Ceris Village || style="background-color:#FFE6F3;" | *Ceris I<br>Ceris II<br>Ceris III || style="background-color:#FFE6F3;" | Rural at Urban || style="background-color:#FFE6F3;" | Ceris III |- | style="background-color:#CCFFCC;" |[[Talaksan:Manfil, Canlubang 2023.jpg|100px]]<br>Kapayapaan Village || style="background-color:#CCFFCC;" | Asia-1<br>Asia-2<br>''Carmel Housing''<br>Manfil (including {{grey|''Villasante''}})<br>*MCDC<br>Palao || style="background-color:#CCFFCC;" | Urban || style="background-color:#CCFFCC;" | Manfil |- | style=background-color:#BFF5FF | Silangan Village || style=background-color:#BFF5FF | *Kapatagan B-1 || style=background-color:#BFF5FF | Urban || style=background-color:#BFF5FF | ''Silangan'' |- | style="background-color:#FFE6F3;" |[[Talaksan:Matang Tubig Cave.jpg|100px]]<br>Upland Canlubang || style="background-color:#FFE6F3;" | Balagbag Araw<br>*Buntog<br>Majada-In<br>Mangumit I<br>Mangumit II<br>Putol || style="background-color:#FFE6F3;" | Rural || style="background-color:#FFE6F3;" | Buntog |} ==Mga sityo ng Canlubang== {{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Sitios of Canlubang'''|image1=| image2 = The wake park at Nuvali in Laguna.jpg|image3=St. Joseph Parish Church in Canlubang, Calamba, Laguna.jpg|image4=Matang Tubig Down Falls.jpg |caption1=Ang [[Ospital ng Lungsod Calamba]] |caption2 =Ang Republ1c Wakepark sa Canlubang |caption3=Ang Simbahan ng St. Joseph Parish Church|caption4=Ang talon ng San Cristobal sa gilid ng Canlubang.}} Ang barangay, ay binubuo ng 24 sityo at mga purok sa Canlubang. Bawat sityo ay pinamumunuan ng punong barangay (''or punong kinatawan''). Ito ang mga: {{unbulleted list | {{Color box|#FFF895|‡|border=darkgray}} Urbanisadong Sityo | {{Color box|#BFF5FF|±|border=darkgray}} Bukod at Kinukumpuni Sityo | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} Baryo & Urbanisadong Sityo | {{Color box|#FFE6F3|∗|border=darkgray}} Kinukumpuni Sityo | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} Sityo }} {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !style="background: white" colspan=4 align="center" |Mga sityo sa Canlubang |- | '''Sityo's''' | '''Call Sign''' | '''S.I.C <!--Sitio Incharge-->''' | '''Bahagi''' |- | 1. style="background-color:#FFF895;" | ‡ Asia-1 || {{flag|Alaska}}<br>{{flagicon|Georgia (U.S. state)}} [[Georgia (estado ng Estados Unidos)|Georgia]] || Larry Marasigan<br>Donardo Tuazon || rowspan="2"| Kapayapaan |- | 2. style="background-color:#FFE6F3;" | * Asia-2 || {{flag|Argentina}} || Arnel G. Villareal |- | 3. Balagbag Araw/Kapatagan || {{flag|Bahrain}} || Guillermo Casapao || rowspan="2"| Upland |- | 4. Buntog || {{flag|Brunei}} || Marcelo Cartago |- | 5. Bomba || {{flag|Bahamas}} || Teodora Capacio || Urban |- | 6. style="background-color:#FFF895;" | ‡ '''Canlubang''' || {{flag|Canada}} || Marilyn Jose || Proper |- | 7. style=background-color:#BFF5FF | ± Carmel Housing || {{flagicon|Illinois}} [[Chicago]] || Marlon Mailom || Kapayapaan (''but outside of jurisdiction'') |- | 8. style="background-color:#CCFFCC;" | † Casmicejos || {{flag|Colombia}} || Ruth Evangelista || Proper |- | 9. style="background-color:#FFE6F3;" | * Ceris I & II || {{flag|Cyprus}} || Federico Romero || rowspan="2"| Bukod |- | 10. style="background-color:#FFE6F3;" | * Ceris III || {{flag|Colorado}} || Reynaldo Oña |- | 11. style="background-color:#CCFFCC;" | † Happy Valley || {{flagicon|Texas}} [[Houston]] || Ronaldo Llanto || rowspan="2"| Proper |- | 12. style="background-color:#FFE6F3;" | * Kapatagan B-1 || {{flag|Belgium}} || Mario Pulido |- | 13. Locomotive || {{flagicon|United Kingdom}} [[London]] || Samuel Lagadia || Independent |- | 14. style="background-color:#FFE6F3;" | * Majada-In || {{flagicon|Florida}} [[Miami]]<br>{{flag|Minnesota}} || Albert Yadao<br>Jose Burgos || rowspan="3"| Upland |- | 15. Mangumit I || {{flag|Malaysia}} || Amadeo Evangelista |- | 16. style="background-color:#FFE6F3;" | * Mangumit II || {{flag|Vietnam}} || Medong Navarro |- | 17. style="background-color:#CCFFCC;" | † Manfil || {{flag|Missouri}} || Jan Ardy Belleza || rowspan="2"| Kapayapaan |- | 18. style="background-color:#FFE6F3;" | * MCDC || {{flag|Maryland}}<br>{{flag|Mexico}} || Berth Corpuz<br>Marissa Burgos |- | 19. MTBA/Majada || {{flag|Montana}} || Lorna Precilla || Upland |- | 20. Old Stable || {{flag|Osaka}} || Carlo Baradas || Proper |- | 21. Paikit || {{flag|Poland}} || Antonio Angcao || rowspan="2"| Kapayapaan |- | 22. style="background-color:#BFF5FF;" | ± Palao || {{flag|Arizona}} || Ernest Dulay |- | 23. Paltok || {{flag|Panama}} || Antonio Doctoria || Proper |- | 24. style="background-color:#FFF895;" | ‡ Silangan Village || {{flagicon|Washington}} [[Seattle, Washington|Seattle]] || Rafael Panganiban || Bukod |} ==Distrito ng Barangay Canlubang== ; CENTRAL CANLUBANG * Avida Settings * Carmelray Industrial Park 1 & GK Village * Kapayapaan Village * Morning Fields ; EASTERN CANLUBANG * B-1 * Canlubang Proper * Ceris I & II * Ceris III * Old Stable * Silangan (East) ; NORTHERN CANLUBANG * Mangumit II-Vesta Plains * Elaro Nuvali-Calamba Southwing ; SOUTHWESTERN CANLUBANG * Balagbag Araw (''[[Matang Tubig]]'') * Buntog * Putol == Turismo == * '''Canlubang Golf & Country Club'''- Ay Country Club na isa sa mga tatlong Golf Course nang Canlubang ito ay pinakamalaking Country Club sa nasabing lugar na matatagpuan sa Sityo '''MTBA''' (Balagbag Araw, Matang Tubig). * '''Canlubang Sugar Estate Golf Course'''- Ay Country Club na matatagpuan sa bahagi nang ''St. Joseph the Parish Church'' na kasakop nang Sityo '''Casmicehos''' sa (Barrio Canlubang). * '''Matang Tubig'''- Ang '''MTBA''' o '''Matang Tubig, Balagbag Araw''' ay isa sa mga kasakop nang Canlubang na kadikit lugar nang Barangay Casile sa Cabuyao. Ito ay isang turismo nang paliguan nang mga tao na bumubukal na tubig at kabilang rito ang San Cristobal River o ''Matang Tubig Falls''. Na ginawa noong taong 1932 panahon nang mga Espanyol. * '''Republ1c Wakepark'''- Ang Republic Wakepark-Nuvali ay isa sa mga turismo na maipagmamalaki nang Canlubang dahil sa ankin nitong ganda na pag-mamayari ni Ayala. Ito ay may hugis Oblong. Na matatagpuan sa timog-kanluran nang ''The Mills Country Club''. Na bahagi nang Sityo '''Mangumit 1 (Vesta Plains)'''. * '''St. Joseph the Parish Church''' (Canlubang Church)- Ang simbahan na ito ay isa sa mga malaking simbahan nang Canlubang (''Parokya'') na matatagpuan sa tapat nang Groto at nang Rizal Shrine sa Sityo '''Casmicehos''' na napapalibutan nang ''Canlubang Town Golf Course''. * '''The Mills Country Club'''- Ang Mills Country Club ay isa sa mga pangalawang Country Club nang Canlubang na matatagpuan bahagi pa nang ''Carmelray Industrial Park 1''. Ito ay matatagpuan sa ''Morning Fields Village'' at ''Republic Wakepark (Nuvali)''. * '''Villa Cueba'''- ay isang kuwebang paliguan mula sa Canlubang, ito ay dugtong pusod mula sa "Matang Tubig" ==Mall== * '''Carmel Mall'''- Ang Carmel Mall ay isa sa mga itinayong unang Mall nang Canlubang dito matatagpuan ang New Canlubang Terminal at Tatlong Butas (3 Holes) na nagmula pa sa Sityo Casmicehos. Ang Carmel Mall ay bahagi pa nang Proper (Poblacion) Canlubang. * '''iMall'''- Ang I Mall ay isa sa mga itinayong pangalawang Mall nang Canlubang, matatagpuan ito sa Arko (Arch) nang Canlubang at bahagi pa ito nang Proper (Poblacion) Canlubang sa Sityo Old Stable. ''Ang Dalawang Mall na ito ay katumbas na nang isa sa mga malaking mall na naitayo noong 2009-2010 sa [[Calamba, Laguna|Calamba]] ang [[SM City Calamba]]''. ==Industriya== Ang baryo Canlubang, Laguna ay nilagakan ng iba't ibang kompanya mula sa labas ng [[Kalakhang Maynila]].<ref>https://www.carmelray.com/locators-list-park-1</ref> ==Mga Opisyal ng Gobyerno sa Eleksyon== {{See also|Lokal na halalan sa Canlubang, 2022}} :'''Eleksyon ng Opisyal ng Barangay Canlubang, 2018 - kasalukuyan''' *Punong Barangay : Larry "L.O.D" Dimayuga ({{small|2nd termino}}) #Barangay Kagawad, Dexter "Den-Den" Bathan #Barangay Kagawad, Eric Q. Manaig #Barangay Kagawad, Vicente "Enteng" Pradas #Barangay Kagawad, Robert "Bert" Cubio #Barangay Kagawad, Edgar "Egay" Mangubat #Barangay Kagawad, Mario "Jun-Jun" Cogay Jr. #Barangay Kagawad, Mario D. Legaspi #SK Kapitan, Christine Joy Mangco ---- :'''Eleksyon ng Opisyal ng Barangay Canlubang 2013 - 2018''' *Punong Barangay : Larry O. Dimayuga ({{small|1st termino}}) #Barangay Kagawad 1, Dexter A. Bathan #Barangay Kagawad 2, Hector L. Fajardo ({{small|dating konsehal}}) #Barangay Kagawad 3, Jeremias L. Marticio, Sr. #Barangay Kagawad 4, Abel C. Landicho #Baranagy Kagawad 5, Lazaro N. Marasigan #Barangay Kagawad 6, Vicente P. Pradas #Barangay Kagawad 7, Mario D. Legaspi ==Tingnan rin== * Canlubang Creek == Kilalang tao == * Art Gutierrez - Filipino cluster volleyball player (''[[KIS–SR Senior High School|Kapayapaan]]'') * Derrick Bartolata - Filipino cluster volleyball player (''Lawa'') * Mikko Meer - Filipino cluster volleyball player (''St. Benilde, Calamba'') * Larry O. Dimayuga - Brgy. Chairman {{small|(''Former Barangay chairman'')}} * Mario Cogay Jr. † - Brgy. Councilor {{small|(''Former OIC Chairman'')}} * [[José Yulo]] † - Filipino general * Vicente Madrigal † - Filipino general ==Larawan== ; Upland area <gallery> Talaksan:Republ1c Wakepark, Calamba City, Jan 2013.jpg|Ang Republ1c Wakepark sa Canlubang Talaksan:Xavier School Nuvali.jpg|Ang Xavier School Nuvali sa Mangumit Vesta Plains </gallery> ; Kapayapaan area <gallery> Talaksan:Asia-1, Canlubang 2023.jpg|Asia-1 Talaksan:Asia-2, Canlubang 2023.jpg|Asia-2 Talaksan:Carmel, Canlubang, Calamba City 2023.jpg|''Carmel'' Talaksan:Manfil 2018.jpg|Manfil Talaksan:MCDC, Canlubang 2023.jpg|MCDC Talaksan:Palao, Canlubang 2023.jpg|Palao </gallery> ; Proper area <gallery> Talaksan:Diocesan Shrine of Mary Help of Christians Canlubang.jpg|Ang Mary Help of Christians sa Canlubang Talaksan:1915Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 08.jpg|Ang iMall sa Canlubang Talaksan:1982Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 11.jpg|Ang PureGold Grocery sa CarmelMall Canlubang |Ang logo ng Kapayapaan Integrated School (KIS) Talaksan:2094Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 31.jpg|Ang ''Global Care Medical Center of Canlubang'' </gallery> {{Canlubang}} {{Calamba}} ==Sanggunian== {{reflist}} <!-- location of geography beggins --> {{Geographic location | Centre = Canlubang | North = [[Cabuyao]] | East = [[Calamba, Laguna|Calamba]] | West = [[Silang, Kabite]] | South = [[Santo Tomas, Batangas]] }} <!-- location of geography ends --> [[Kategorya:Barangay]] [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Laguna]] {{stub}} qifwhiqjnopvba8zbivu5f7vn96le60 2227198 2227197 2026-09-21T09:34:30Z Ivan P. Clarin 84769 /* Distrito ng Barangay Canlubang */ 2227198 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᜃᜈ̟ᜎ̱ᜊᜅ̟<br>Urban Canlubang | official_name = Barangay ng Canlubang | native_name = Canlubang, Laguna<br>4028 | settlement_type = [[Barangay|Independent Barangay]] | image_skyline = CanlubangArch.jpg | image_caption = Ang arko ng Brgy. Canlubang | image_seal = Barangay_Canlubang_Seal.jpg | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = {{PH wikidata|map_caption}} | image_map1 = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#FF0000|zoom=11|Id=Q5032522}} | map_caption = Ang mapa ng Canlubang na matatagpuan sa Pilipinas | pushpin_map = Pilipinas | pushpin_label_position = left | pushpin_label = Canlubang | subdivision_type = [[Bansa]] | subdivision_name = [[Pilipinas]] | subdivision_type1 = [[Estado]] | subdivision_name1 = [[Luzon]] | subdivision_type2 = [[Rehiyon]] | subdivision_name2 = [[Calabarzon|Calabarzon (Region&nbsp;4-A)]] | subdivision_type3 = [[Probinsya]] | subdivision_name3 = [[Laguna]] | subdivision_type4 = [[City]] | subdivision_name4 = [[Calamba, Laguna|Calamba]] | subdivision_type5 = [[Kabisera]] | subdivision_name5 = MCDC (''de jure'')<br>Ceris (''de facto'') | subdivision_type6 = Largest district | subdivision_name6 = Carmel, Canlubang | subdivision_type7 = Zip code+ | subdivision_name7 = 4028 (''geographically only'') | leader_title = Kapitan<br>Konsehal | leader_name = {{plainlist| * [[Larry O. Dimayuga]] (''inkumbent'')<!-- Barangay Kapitan--><br>OIC; Edgar Mangubat * Catherine Palentinos * Eric Q. Manaig * Hector Fajardo }} | area_total_km2 = 39.12 | population_total = 54, 655 | population_as_of = 2010 | website = | coordinates = {{PH wikidata|coordinates}} | blank_name_sec1 = Wika | blank_info_sec1 = [[Wikang Tagalog|Tagalog]] (Traditional)<br>{{hlist|[[Taglish]] (Simplified)}} | blank_name_sec2 = Patron | blank_info_sec2 = [[Jose ng Nazareth|Saint Joseph the Worker Parish]]<br>St. Joseph the Worker Parish (Mayo 1) {{PSGCstyle}} }} Ang brgy '''Canlubang''', ([[Baybayin]]: ᜃᜈ̟ᜎ̱ᜊᜅ̟), ay isang Nagsasariling barangay (Independent Barangay) sa [[Calamba, Laguna|Calamba]], [[Laguna]] dito sa [[Pilipinas]]. Ito ay maituturing pinakamalaking barangay sa buong lungsod ng Calamba at pumapangalawa sa pinakamalaking barangay sa buong [[Pilipinas]]. Dito rin matatagpuan ang mga pangangailangan nang mga taga Calamba at maraming opurtunidad na makukuha tulad nang trabaho, tirahan at iba pa.<ref>{{Cite web |url=https://www.tripmondo.com/philippines/calabarzon/province-of-laguna/matang-tubig |title=Archive copy |access-date=2018-11-12 |archive-date=2023-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822124448/https://www.tripmondo.com/philippines/calabarzon/province-of-laguna/matang-tubig/ |url-status=dead }}</ref>. ==Heograpiya== Ang Urban Canlubang ay may lawak na 39.12 lupain na sumasakop sa lungsod ng Calamba, ito ay pinapagitan ng mga lungsod/bayan ng [[Silang, Cavite|Silang]], [[Tagaytay]] sa [[Cavite]] at [[Cabuyao]] sa Laguna, noong kapanahunan ni Don Jose Yulo mula sa [[Bago, Negros Occidental]] ang Canlubang ay ginawang plantasyon ng tubohan noong 1970s. ==Pagaari ni Don. José Yulo== Ang Canlubang ay maituturing na pumapangalawa pinakalamalaking barangay hindi lang sa [[Calamba, Laguna|Calamba]] kundi sa buong [[Laguna]]. Noong kapanahunan pa ni Yulo katuwang ang kanyang asawa na si Cecilia A. Yulo na sila ang nangangalaga sa lugar na iyon, bagamat sa kanila ang lupain na ito, taniman nang tubuhan (asukalan) ang tinaguraiang Mill Estate nang Luzon, at maihahalintulad sa [[Hinoba-an]], [[Negros Occidental]] sa Bisayas. Ang Canlubang ay nakatulong para sa mga taga Calamba dahil ang nasasakupan nito ang lugar at dito matatagpuan ang iba't-ibang opurtinidad nang mga naninirahan sa ibang barangay sa Calamba. ==Pagaari ni Ayala== Nang mabili nang pamilyang Ayala ang ibang lupain ng Canlubang nag-pasya si Ayala na palakihin pa ito magmula sa Republic Wakepark Nuvali, ng Canlubang mula sa Pittland, Cabuyao hanggang sa Nuvali sa [[Santa Rosa, Laguna]] nagpasya si Ayala na ang Canlubang ay nabibilang sa Nuvali Ayala sa pag mamay-ari nito ngunit sakop pa rin ito ng [[Calamba, Laguna|Calamba]]. Ang lupain ng Canlubang sa sukat ay 3, 912.0 ang lawak. == Mga opisyal ng Barangay Canlubang == {| class="infobox" cellpadding="3" cellspacing="0" align="right" style="font-size: 90%; margin-left:1em; border:1px solid #999;" | colspan="2" style="background:#000000; text-align:center; color:limegreen"| <big>'''Barangay Opisyales'''</big> |- | <center>'''Edgar Mangubat'''</center> |- | colspan="2" style="background:red; text-align:center;"| '''Barangay Opisyales (2018)''' |- |style="background:#f9f9f9"|Au Juliano |style="background:#f9f9f9"|{{small|Cedula's Tresurer}} |- |style="background:#f9f9f9"|Raquel Martinez |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani}} |- |style="background:#f9f9f9"|Cristel Austria |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani}} |- |style="background:#f9f9f9"|{{grey|Lucilalo Diaz}} |style="background:#f9f9f9"|{{small|(''former'' Kawani)}} |- |style="background:#f9f9f9"|Nolan G. Celo |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani}} |- |style="background:#f9f9f9"|Gina "Gie" |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani ng Sityo Asia-1}} |- |style="background:#f9f9f9"|Anabelle Murillo |style="background:#f9f9f9"|{{small|Kawani}} |} ===Populasyon sa Canlubang=== * 1990- 20,112 * 1995- 34,484 * 2000- 45,294 * 2007- 54,602 * 2010- 54,655 ===Dibisyon ng barangay sa Canlubang=== Ito ay binubuo ng 21 na sityo at ng sariling ZIP Code; 4028, Ito ay isa sa mga mahahalagang barangay na nasasakupan ng Calamba dahil sa mga bilang ng industriyal sa barangay, Ito ay isang independent o nagsasarili dahil sa pag-lago ng interes at income, Dapatwat ito ay isa sa mga pinepetisyon na ihain bilang, pagbubukod sa lungsod dahil sa pagsasarili nito sa mga mag-dadaang taon na mahahanay sa mga bayang listahan sa lalawigan ng [[Laguna]], ngunit ito ay nakasunod at nakapaloob sa slope map sa kabuoan ng Calamba. At ang pumapangalawang pinakamalaking barangay sa Pilipinas. {{unbulleted list | {{Color box|#FFF895|‡|border=darkgray}} {{font|Urban|size=90%}} | {{Color box|#BFF5FF|±|border=darkgray}} {{font|Bukod|size=90%}} | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} {{font|Kabisera|size=90%}} | {{Color box|#FFE6F3|∗|border=darkgray}} {{font|Kinukumpuni|size=90%}} }} {|class="wikitable sortable" style="text-align: center" |- !Distrito !Mga sityo * !Status !Kabisera |- | style="background-color:#FFF895;" |[[Talaksan:1915Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 08.jpg|100px]]<br>'''Canlubang (Proper)''' || style="background-color:#FFF895;" | Casmicejos<br>*Happy Valley<br>Locomotive<br>Old Stable<br>(Baryo) Paltok || style="background-color:#FFF895;" | Urban at Rural || style="background-color:#FFF895;" | Baryo Paltok |- | style=background-color:#BFF5FF | [[Talaksan:1982Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 12.jpg|100px]]<br>*Carmel District || style=background-color:#BFF5FF | --- || style=background-color:#BFF5FF | Rural || style=background-color:#BFF5FF | ''Carmel District'' |- | style="background-color:#FFE6F3;" | [[Talaksan:2094Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 46.jpg|100px]]<br>Ceris Village || style="background-color:#FFE6F3;" | *Ceris I<br>Ceris II<br>Ceris III || style="background-color:#FFE6F3;" | Rural at Urban || style="background-color:#FFE6F3;" | Ceris III |- | style="background-color:#CCFFCC;" |[[Talaksan:Manfil, Canlubang 2023.jpg|100px]]<br>Kapayapaan Village || style="background-color:#CCFFCC;" | Asia-1<br>Asia-2<br>''Carmel Housing''<br>Manfil (including {{grey|''Villasante''}})<br>*MCDC<br>Palao || style="background-color:#CCFFCC;" | Urban || style="background-color:#CCFFCC;" | Manfil |- | style=background-color:#BFF5FF | Silangan Village || style=background-color:#BFF5FF | *Kapatagan B-1 || style=background-color:#BFF5FF | Urban || style=background-color:#BFF5FF | ''Silangan'' |- | style="background-color:#FFE6F3;" |[[Talaksan:Matang Tubig Cave.jpg|100px]]<br>Upland Canlubang || style="background-color:#FFE6F3;" | Balagbag Araw<br>*Buntog<br>Majada-In<br>Mangumit I<br>Mangumit II<br>Putol || style="background-color:#FFE6F3;" | Rural || style="background-color:#FFE6F3;" | Buntog |} ==Mga sityo ng Canlubang== {{Multiple image |direction = vertical |align = right |header = '''''Sitios of Canlubang'''|image1=| image2 = The wake park at Nuvali in Laguna.jpg|image3=St. Joseph Parish Church in Canlubang, Calamba, Laguna.jpg|image4=Matang Tubig Down Falls.jpg |caption1=Ang [[Ospital ng Lungsod Calamba]] |caption2 =Ang Republ1c Wakepark sa Canlubang |caption3=Ang Simbahan ng St. Joseph Parish Church|caption4=Ang talon ng San Cristobal sa gilid ng Canlubang.}} Ang barangay, ay binubuo ng 24 sityo at mga purok sa Canlubang. Bawat sityo ay pinamumunuan ng punong barangay (''or punong kinatawan''). Ito ang mga: {{unbulleted list | {{Color box|#FFF895|‡|border=darkgray}} Urbanisadong Sityo | {{Color box|#BFF5FF|±|border=darkgray}} Bukod at Kinukumpuni Sityo | {{Color box|#CCFFCC|†|border=darkgray}} Baryo & Urbanisadong Sityo | {{Color box|#FFE6F3|∗|border=darkgray}} Kinukumpuni Sityo | {{Color box|#FDFDFD|border=darkgray}} Sityo }} {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !style="background: white" colspan=4 align="center" |Mga sityo sa Canlubang |- | '''Sityo's''' | '''Call Sign''' | '''S.I.C <!--Sitio Incharge-->''' | '''Bahagi''' |- | 1. style="background-color:#FFF895;" | ‡ Asia-1 || {{flag|Alaska}}<br>{{flagicon|Georgia (U.S. state)}} [[Georgia (estado ng Estados Unidos)|Georgia]] || Larry Marasigan<br>Donardo Tuazon || rowspan="2"| Kapayapaan |- | 2. style="background-color:#FFE6F3;" | * Asia-2 || {{flag|Argentina}} || Arnel G. Villareal |- | 3. Balagbag Araw/Kapatagan || {{flag|Bahrain}} || Guillermo Casapao || rowspan="2"| Upland |- | 4. Buntog || {{flag|Brunei}} || Marcelo Cartago |- | 5. Bomba || {{flag|Bahamas}} || Teodora Capacio || Urban |- | 6. style="background-color:#FFF895;" | ‡ '''Canlubang''' || {{flag|Canada}} || Marilyn Jose || Proper |- | 7. style=background-color:#BFF5FF | ± Carmel Housing || {{flagicon|Illinois}} [[Chicago]] || Marlon Mailom || Kapayapaan (''but outside of jurisdiction'') |- | 8. style="background-color:#CCFFCC;" | † Casmicejos || {{flag|Colombia}} || Ruth Evangelista || Proper |- | 9. style="background-color:#FFE6F3;" | * Ceris I & II || {{flag|Cyprus}} || Federico Romero || rowspan="2"| Bukod |- | 10. style="background-color:#FFE6F3;" | * Ceris III || {{flag|Colorado}} || Reynaldo Oña |- | 11. style="background-color:#CCFFCC;" | † Happy Valley || {{flagicon|Texas}} [[Houston]] || Ronaldo Llanto || rowspan="2"| Proper |- | 12. style="background-color:#FFE6F3;" | * Kapatagan B-1 || {{flag|Belgium}} || Mario Pulido |- | 13. Locomotive || {{flagicon|United Kingdom}} [[London]] || Samuel Lagadia || Independent |- | 14. style="background-color:#FFE6F3;" | * Majada-In || {{flagicon|Florida}} [[Miami]]<br>{{flag|Minnesota}} || Albert Yadao<br>Jose Burgos || rowspan="3"| Upland |- | 15. Mangumit I || {{flag|Malaysia}} || Amadeo Evangelista |- | 16. style="background-color:#FFE6F3;" | * Mangumit II || {{flag|Vietnam}} || Medong Navarro |- | 17. style="background-color:#CCFFCC;" | † Manfil || {{flag|Missouri}} || Jan Ardy Belleza || rowspan="2"| Kapayapaan |- | 18. style="background-color:#FFE6F3;" | * MCDC || {{flag|Maryland}}<br>{{flag|Mexico}} || Berth Corpuz<br>Marissa Burgos |- | 19. MTBA/Majada || {{flag|Montana}} || Lorna Precilla || Upland |- | 20. Old Stable || {{flag|Osaka}} || Carlo Baradas || Proper |- | 21. Paikit || {{flag|Poland}} || Antonio Angcao || rowspan="2"| Kapayapaan |- | 22. style="background-color:#BFF5FF;" | ± Palao || {{flag|Arizona}} || Ernest Dulay |- | 23. Paltok || {{flag|Panama}} || Antonio Doctoria || Proper |- | 24. style="background-color:#FFF895;" | ‡ Silangan Village || {{flagicon|Washington}} [[Seattle, Washington|Seattle]] || Rafael Panganiban || Bukod |} ==Distrito ng Barangay Canlubang== ; CENTRAL CANLUBANG * Avida Settings * Carmelray Industrial Park 1 & GK Village * Kapayapaan Village ☆ * Morning Fields ; EASTERN CANLUBANG * B-1 * Canlubang Proper □ * Ceris I & II * Ceris III * Old Stable * Silangan (East) ; NORTHERN CANLUBANG * Mangumit II-Vesta Plains * Elaro Nuvali-Calamba Southwing ; SOUTHWESTERN CANLUBANG * Balagbag Araw (''[[Matang Tubig]]'') * Buntog * Putol == Turismo == * '''Canlubang Golf & Country Club'''- Ay Country Club na isa sa mga tatlong Golf Course nang Canlubang ito ay pinakamalaking Country Club sa nasabing lugar na matatagpuan sa Sityo '''MTBA''' (Balagbag Araw, Matang Tubig). * '''Canlubang Sugar Estate Golf Course'''- Ay Country Club na matatagpuan sa bahagi nang ''St. Joseph the Parish Church'' na kasakop nang Sityo '''Casmicehos''' sa (Barrio Canlubang). * '''Matang Tubig'''- Ang '''MTBA''' o '''Matang Tubig, Balagbag Araw''' ay isa sa mga kasakop nang Canlubang na kadikit lugar nang Barangay Casile sa Cabuyao. Ito ay isang turismo nang paliguan nang mga tao na bumubukal na tubig at kabilang rito ang San Cristobal River o ''Matang Tubig Falls''. Na ginawa noong taong 1932 panahon nang mga Espanyol. * '''Republ1c Wakepark'''- Ang Republic Wakepark-Nuvali ay isa sa mga turismo na maipagmamalaki nang Canlubang dahil sa ankin nitong ganda na pag-mamayari ni Ayala. Ito ay may hugis Oblong. Na matatagpuan sa timog-kanluran nang ''The Mills Country Club''. Na bahagi nang Sityo '''Mangumit 1 (Vesta Plains)'''. * '''St. Joseph the Parish Church''' (Canlubang Church)- Ang simbahan na ito ay isa sa mga malaking simbahan nang Canlubang (''Parokya'') na matatagpuan sa tapat nang Groto at nang Rizal Shrine sa Sityo '''Casmicehos''' na napapalibutan nang ''Canlubang Town Golf Course''. * '''The Mills Country Club'''- Ang Mills Country Club ay isa sa mga pangalawang Country Club nang Canlubang na matatagpuan bahagi pa nang ''Carmelray Industrial Park 1''. Ito ay matatagpuan sa ''Morning Fields Village'' at ''Republic Wakepark (Nuvali)''. * '''Villa Cueba'''- ay isang kuwebang paliguan mula sa Canlubang, ito ay dugtong pusod mula sa "Matang Tubig" ==Mall== * '''Carmel Mall'''- Ang Carmel Mall ay isa sa mga itinayong unang Mall nang Canlubang dito matatagpuan ang New Canlubang Terminal at Tatlong Butas (3 Holes) na nagmula pa sa Sityo Casmicehos. Ang Carmel Mall ay bahagi pa nang Proper (Poblacion) Canlubang. * '''iMall'''- Ang I Mall ay isa sa mga itinayong pangalawang Mall nang Canlubang, matatagpuan ito sa Arko (Arch) nang Canlubang at bahagi pa ito nang Proper (Poblacion) Canlubang sa Sityo Old Stable. ''Ang Dalawang Mall na ito ay katumbas na nang isa sa mga malaking mall na naitayo noong 2009-2010 sa [[Calamba, Laguna|Calamba]] ang [[SM City Calamba]]''. ==Industriya== Ang baryo Canlubang, Laguna ay nilagakan ng iba't ibang kompanya mula sa labas ng [[Kalakhang Maynila]].<ref>https://www.carmelray.com/locators-list-park-1</ref> ==Mga Opisyal ng Gobyerno sa Eleksyon== {{See also|Lokal na halalan sa Canlubang, 2022}} :'''Eleksyon ng Opisyal ng Barangay Canlubang, 2018 - kasalukuyan''' *Punong Barangay : Larry "L.O.D" Dimayuga ({{small|2nd termino}}) #Barangay Kagawad, Dexter "Den-Den" Bathan #Barangay Kagawad, Eric Q. Manaig #Barangay Kagawad, Vicente "Enteng" Pradas #Barangay Kagawad, Robert "Bert" Cubio #Barangay Kagawad, Edgar "Egay" Mangubat #Barangay Kagawad, Mario "Jun-Jun" Cogay Jr. #Barangay Kagawad, Mario D. Legaspi #SK Kapitan, Christine Joy Mangco ---- :'''Eleksyon ng Opisyal ng Barangay Canlubang 2013 - 2018''' *Punong Barangay : Larry O. Dimayuga ({{small|1st termino}}) #Barangay Kagawad 1, Dexter A. Bathan #Barangay Kagawad 2, Hector L. Fajardo ({{small|dating konsehal}}) #Barangay Kagawad 3, Jeremias L. Marticio, Sr. #Barangay Kagawad 4, Abel C. Landicho #Baranagy Kagawad 5, Lazaro N. Marasigan #Barangay Kagawad 6, Vicente P. Pradas #Barangay Kagawad 7, Mario D. Legaspi ==Tingnan rin== * Canlubang Creek == Kilalang tao == * Art Gutierrez - Filipino cluster volleyball player (''[[KIS–SR Senior High School|Kapayapaan]]'') * Derrick Bartolata - Filipino cluster volleyball player (''Lawa'') * Mikko Meer - Filipino cluster volleyball player (''St. Benilde, Calamba'') * Larry O. Dimayuga - Brgy. Chairman {{small|(''Former Barangay chairman'')}} * Mario Cogay Jr. † - Brgy. Councilor {{small|(''Former OIC Chairman'')}} * [[José Yulo]] † - Filipino general * Vicente Madrigal † - Filipino general ==Larawan== ; Upland area <gallery> Talaksan:Republ1c Wakepark, Calamba City, Jan 2013.jpg|Ang Republ1c Wakepark sa Canlubang Talaksan:Xavier School Nuvali.jpg|Ang Xavier School Nuvali sa Mangumit Vesta Plains </gallery> ; Kapayapaan area <gallery> Talaksan:Asia-1, Canlubang 2023.jpg|Asia-1 Talaksan:Asia-2, Canlubang 2023.jpg|Asia-2 Talaksan:Carmel, Canlubang, Calamba City 2023.jpg|''Carmel'' Talaksan:Manfil 2018.jpg|Manfil Talaksan:MCDC, Canlubang 2023.jpg|MCDC Talaksan:Palao, Canlubang 2023.jpg|Palao </gallery> ; Proper area <gallery> Talaksan:Diocesan Shrine of Mary Help of Christians Canlubang.jpg|Ang Mary Help of Christians sa Canlubang Talaksan:1915Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 08.jpg|Ang iMall sa Canlubang Talaksan:1982Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 11.jpg|Ang PureGold Grocery sa CarmelMall Canlubang |Ang logo ng Kapayapaan Integrated School (KIS) Talaksan:2094Calamba City Canlubang Roads Landmarks Barangays 31.jpg|Ang ''Global Care Medical Center of Canlubang'' </gallery> {{Canlubang}} {{Calamba}} ==Sanggunian== {{reflist}} <!-- location of geography beggins --> {{Geographic location | Centre = Canlubang | North = [[Cabuyao]] | East = [[Calamba, Laguna|Calamba]] | West = [[Silang, Kabite]] | South = [[Santo Tomas, Batangas]] }} <!-- location of geography ends --> [[Kategorya:Barangay]] [[Kategorya:Calamba, Laguna]] [[Kategorya:Laguna]] {{stub}} rf6clq5z4yjxkx62judybbh2lhrycno 0 65376 2227137 2216612 2026-09-21T05:21:52Z Ryomaandres 8044 2227137 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Magnifico | image = | image_size = 220px | caption = | director = Maryo J. De los Reyes | producer = | writer = Yesharim B. Yamamoto | narrator = | starring = ''Tingnan ang talaan'' | music = | cinematography = | editing = | distributor = | released = {{start date|2003|1|29}} | runtime = 120-122 minuto | country = Pilipinas | language = Filipino | budget = | gross = }} Ang '''Magnifico'''<ref name=IMDb>[http://www.imdb.com/title/tt0353691/ Magnifico] sa IMDb.com</ref> ay isang 2003 na pelikulang nagmula sa Pilipinas. Hinggil ito sa isang siyam na taong gulang na batang nagngangalang ''Magnifico'', ang pinagbatayan ng pamagat ng pelikula.<ref name=CineFil>[http://www.cinefilipino.com/index.php?q=taxonomy/term/6&page=2 Magnifico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304122254/http://www.cinefilipino.com/index.php?q=taxonomy/term/6&page=2 |date=2016-03-04 }}, CineFilipino.com</ref> Si Maryo J. Delos Reyes ang direktor ng pelikulang kinabibidahan nina [[Albert Martinez]], [[Lorna Tolentino]], at [[Jiro Manio]] (bilang ''Magnifico'').<ref name=IMDb/> Nilalarawan ang pelikula bilang isang malungkot na pelikulang dula at pangmag-anak. Nagwagi ang pelikula ng Gantimpalang Jury (ng Kinderfilmfest) mula sa Pandaigdigang Kapistahang Pampelikula sa Berlin (''Berlin International Film Festival'').<ref name=IATV>[http://www.iatv.tv/Press/Consulate%20General%20of%20the%20Philippines_051205.pdf Magnifico], Ulat mula sa Konsulado Heneral ng Pilipinas, IATV.tv (PDF)</ref><ref name=PCGNY>[http://www.pcgny.net/pcgny/2005/0512_01.html Ulat hinggil sa ''Magnifico''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118070700/http://www.pcgny.net/pcgny/2005/0512_01.html |date=2008-11-18 }}, ''The Imaginasian Presents New York Film Festival on June 10, 2005, The Imaginasian - News Release, 12 Mayo 2005, PCGNY.net</ref> Sinulat ang kuwento ni Michiko S. Yamamoto.<ref name=StarPulse/> Pinarangalan din ang panoorin bilang pinakamahusay na pelikula ng Star, FAMAS, FAP, at URIAN noong 2004.<ref name=PCGNY/> Itinanghal rin ito sa [[lungsod ng New York]] noong Hunyo 2005.<ref name=IATV/> ==Buod ng Magnifico== Nang mawala ang tulong na guguling pampag-aaral ng kaniyang kapatid na lalaking si Miong, nagsimulang mawalan na rin ng pag-asa ang mga magulang (ginanapan nina Albert Martinez at Lorna Tolentino) ni Magnifico, sapagkat hindi na nila alam kung paano pa sila makakaahon pa sa kahirapan.<ref name=IATV/><ref name=PCGNY/> Nagmula si Magnifico sa isang nayon ng Lumban, [[Laguna]], na inibig tumulong sa kaniyang mga magulang, sapagkat may sakit na kanser ang kaniyang lola (ginanapan ni [[Gloria Romero]]). Bukod sa nawala ang tulong na panggugol pampag-aaral ng nakatatandang kapatid na lalaki (ginananapan ni Danilo Barrios), may sakit ding ''cerebral palsy'' ang kapatid pa niyang babaeng si ''Helen'' (Isabella De Leon).<ref name=StarPulse>LeVasseur, Andrea. [http://www.starpulse.com/movie/Magnifico/V290016/0/2/ "Magnifico,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006200943/http://www.starpulse.com/movie/Magnifico/V290016/0/2/ |date=2008-10-06 }} All Movie Guide, StarPulse.com</ref><ref name=CBCP>[http://www.cbcpworld.com/cinema/archives/2003/feb2003/magnifico.html Magnifico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081016002252/http://www.cbcpworld.com/cinema/archives/2003/feb2003/magnifico.html |date=2008-10-16 }}, pagsusuring pampelikula, CBCPWorld.com, 14 Pebrero 2003</ref> ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga pelikula ng 2003]] rv7pjv9nn8fc6j9h9z921ur4ct3h9d0 0 76448 2227126 2162215 2026-09-21T04:42:20Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Hannibal]] sa [[Anibal]] mula sa redirect 2162215 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} {{Infobox Military Person |name=Hannibal, anak ni Hamilcar Barca |lived=248–183 o 182 BK |image= |caption=Isang Romanong marmol na busto ni Hannibal na orihinal na matatagpuan sa lumang lungsod-estado ng Capua sa [[Italya]]. Maaaring huwad ang imahen na ito.<ref>Goldsworthy, A. (2001) ''Cannae'' p.24. Cassell, London.</ref><ref>{{cite book | url = http://books.google.com/books?id=E-sEAAAAQAAJ&pg=PA353&dq=hannibal+bust+authentic&client=opera&hl=es | title = ''The Edinburgh review'' | author = [[Sydney Smith]], (bilang patnugot ng magasin na [[The Edinburgh review]]) | editor = A. at C. Black | year = 1866 | pages = 351,353}}</ref> | born = 248 BC | died = 183 o 182 BC | birthdate = 248 BC | birthplace = [[Carthage]], [[Tunisia]] | deathdate = 183 o 182 BC (aged 64-65) | deathplace = [[Gebze]], [[Anatolia]] |allegiance=[[Imperyo ng Kartago]] |rank=[[Heneral]], punong kumander ng sandatahang lakas ng mga [[Kartago|Kartaheno]] |battles={{tree list}} [[Pagsalakay ng mga Barcid sa Iberya]]<br>[[Mga Digmaang Puniko|Ikalawang Digmaang Puniko]] **Labanan sa Ticinus **Labanan sa Lawa ng Trasimene **Labanan sa Trebia **[[Labanan sa Cannae]] **Labanan sa Nola **Pagkubkob Casilinum **Ikalawang Labanan sa Nola **Ikatlong Labanan sa Nola **Labanan sa Tarentum **Labanan sa Capua **Labanan sa Silarus **Labanan sa Herdonia **Labanan sa Numistro **Labanan sa Canusium **Labanan sa Caulonia **Labanan sa Petalia **Labanan sa Grumentum **Labanan sa Crotona **Labanan sa Zama<br> [[Digmaang Romano-Seleucid]] **Labanan sa Eurymedon<br> [[Digmaang Pergamese-Bithynian]] *Labanan sa dagat ng Marmara }} [[File:Hannibal Slodtz Louvre MR2093.png|thumb|Isang istatuwa ni Hannibal Barca na matatagpuan sa Museong Louvre.]] Si '''Hannibal, anak ni [[Hamilcar Barca]]''',{{#tag:ref|Katulad ng kasanayan ng Griyego at Romano na banggitin ang relasyon, karaniwan din na bahagi ito sa pagpapangalan ng mga Kartago.<ref>Ameling, Walter ''Karthago: Studien zu Militär, Staat und Gesellschaft'' p.81-82</ref>|group=n}} karaniwang kilala bilang '''Hannibal''' (248–183 o 182 BK)<ref group="n">Pinakakaraniwang binibigay ang petsa ng pagkamatay ni Hannibal's bilang 183 BC, ngunit may posibilidad na maaaring nangyari ito noong 182 BC.</ref><ref>{{Cite web |title=Microsoft Encarta — Hannibal (general) |url=http://encarta.msn.com/text_761574573___0/Hannibal_(general).html |access-date=2009-02-26 |archive-date=2008-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306141201/http://encarta.msn.com/text_761574573___0/Hannibal_(general).html |url-status=dead }}</ref><ref name="1911britannica">''M.O.B. Caspari, ''[http://encyclopedia.jrank.org/HAN_HEG/HANNIBAL_mercy_or_favour_of_Baa.html HANNIBAL ("grace of Baal")] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011210510/http://encyclopedia.jrank.org/HAN_HEG/HANNIBAL_mercy_or_favour_of_Baa.html |date=2007-10-11 }} ''1911 Encyclopædia Britannica''</ref><ref name="macgregor">{{cite book|title=The Story of Rome|author=Mary Macgregor|chapter=The Death of Hannibal|accessdate=2006-07-05|chapterurl=http://www.mainlesson.com/display.php?author=macgregor&book=rome&story=hannibal2&PHPSESSID=eb1cde7138b9994d0c97c7a7c1005a85|archive-date=2008-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005174955/http://www.mainlesson.com/display.php?author=macgregor&book=rome&story=hannibal2&PHPSESSID=eb1cde7138b9994d0c97c7a7c1005a85|url-status=dead}}</ref><ref>Church, Alfred J., ''The Story of Carthage'', p. [http://books.google.com/books?vid=OCLC04333680&id=Zd6NZwd8LdYC&pg=PA269&dq=Hannibal,+183,+death 269]</ref> ay isang [[Kartago]]ng pinuno at taktiko ng militar na popular na kinikilala bilang isa sa mga pinakatalentadong kumander sa kasaysayan. Isang namumunong kumander ng mga Kartago ang kanyang amang si Hamilcar Barca noong panahon ng Unang Digmaang Puniko. Sina [[Mago]] at [[Hasdrubal (Barcid)|Hasdrubal]] ang kanyang mga nakakabatang kapatid, at bayaw siya ni Hasdrubal ang Bello. Nabuhay si Hannibal sa panahon ng tensiyon sa [[Mediteranyo]], nang naitatag ng [[Roma]] ([[Republika ng Romano]] noon) ang pangingibabaw nito sa ibang malalaking kapangyarihan katulad ng [[Kartago]], at ang Helenistikong kaharian ng [[Masedonya]], Syracuse, at ang imperyong Seleucid. Isa sa mga sikat na natamo niya ang pasiklab ng [[Mga Digmaang Puniko|Ikalawang Digmaang Puniko]] nang nagmartsa siya ng isang sandatahang lakas, na kabilang ang mga [[elepante]]ng pandigma, mula [[Tangway ng Iberia|Iberia]] sa ibayo ng [[Pyrenees|Pirineos]] at ang [[Alpes]] hanggang sa hilagang [[Italya]]. Sa kanyang ilang taon sa Italya, nanalo siya ng tatlong dramatikong tagumpay sa Trebia, Trasimene at Cannae at nagkaroon ng ilang Romanong kakampi. Bagaman, pagkalipas ng 17 taon, isang kontra-sakop na sinagawa ng mga Romano sa [[Hilagang Aprika]] ang nagpilit sa kanyang bumalik sa Kartago, kung saan natalo siya ni [[Scipio Africanus]] sa Labanan sa Zama. Pinag-aralan ni Scipio ang mga taktika ni Hannibal, at sariling lumikha ng ilan, na ginamit niya upang ilabas si Hasbrubal sa labas ng [[Espanya]], at sa kalaunan, talunin ang kanyang guro sa militar, si Hannibal, sa Zama. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Talababa == <references group="n"/> [[Kategorya:Mga taga-Kartago]] qtrcffaev36k6c28kk57us9x8osa2oy 0 84063 2227131 2024865 2026-09-21T04:49:04Z Ryomaandres 8044 2227131 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Luzzi|elevation_min_m=|mayor=Federico Umberto|area_footnotes=|area_total_km2=77.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Luzzesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Cavoni, Petrine, Serra Civita, Timparello|elevation_m=375|saint=Inmaculada Concepcion at San [[Francisco ng Paola]]|day=Pebrero 12, Abril 2|postal_code=87040|area_code=0984|website={{official website|http://www.comunediluzzi.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Luzzi|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Luzzi_Centro_Storico.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Luzzi-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|27|N|16|17|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Luzzi''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|I Lùzzi}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], bahagi ng rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiyang pisikal == [[File:Autunno_Luzzi.jpeg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Autunno_Luzzi.jpeg|left|thumb|303x303px|Pook kabundukan ng Luzzi.]] === Klima === Ang klima sa pangkalahatan ay Mediteraneo. Ang natatanging klima ng Luzzi, katulad ng iba pang bahagi ng Lambak Crati, ay nakasalalay sa halos ganap na kawalan ng impluwensiya ng dagat sa temperatura: sa katunayan, posible ang malawak na pagkakaiba-iba ng temperatura (lalo na sa lugar ng lambak) sa buong taon. Sa tag-araw, ang temperatura ay maaaring umabot sa 37-38°C sa panahon ng mga heat wave, kahit 40°C o mas mataas pa sa mga mababang lugar, habang ang niyebe ay bumabagsak sa sentro ng bayan nang hindi bababa sa isang beses sa isang taon, sa pagitan ng Disyembre at Marso. Gayunpaman, ang mga bulubunduking lugar ay nakikinabang sa mahusay na pag-ulan ng niyebe sa pagitan ng Nobyembre at Abril. Kasama ang iba pang bahagi ng Lambak Crati, ang Luzzi ay tumatanggap ng pinakamahusay na pag-ulan ng niyebe sa panahon ng mga "slide" na pag-ulan ng niyebe, na nangyayari kapag ang isang patong ng mainit at mamasa-masang hangin ay dumadaloy sa isang patong ng malamig na hangin na idineposito sa lupa kasunod ng malamig na pagbuga ng hangin. == Mga monumento at tanawin == === Munisipyo === Ang ''palazzo comunale'' o munisipyo gusaling ito noong ika-18 siglo ay nagpatotoo sa isang mahalagang tradisyon sa kasaysayan at kumakatawan sa pinakamahalagang estrukturang arkitektura sa makasaysayang sentro ng lungsod. Kilala bilang Palazzo Vivacqua, ito ay dating pagmamay-ari ng mga Prinsipe Firrao, "ang unang kastilyo sa Luzzi-Centro noong panahon ng paghahari ni Sanseverino" (dumating ang mga Vivacqua sa Luzzi noong 1781, ipinatawag ng mga Prinsipe Firrao upang pamahalaan at pangasiwaan ang kanilang maraming lokal na ari-arian). Sa kasalukuyan, ito ay nagsisilbing bulwagan ng bayan. Ang gusali, na ginamit bilang isang pribadong tirahan mula noong 1940, ay nasa isang malalang kalagayan ng pagkasira, kapwa sa estruktura at sa mga katangian nito. Ang isang serye ng mga interbensyon, na paulit-ulit sa paglipas ng mga taon, ay nagbigay-daan sa pagbawi nito, na may kumpletong pagpapanumbalik ng estruktura at pagsasaayos ng iba't ibang palapag at silid, kung saan ang iba't ibang mga tungkulin sa pamamahala, politika, at administratibo ng bulwagan ng bayan ay ipinamamahagi. Ang panlabas ay hugis parisukat, sa perpektong estilong Renasimyento, na may mga simpleng harapan. Binubuo ito ng dalawang palapag, kasama ang isang silong at attic. Ang pasukan ay nakabalangkas sa pamamagitan ng isang estrukturang bato na umaabot sa kabila ng gusali. Isang hagdanan na may partikular na halaga sa arkitektura ang nangingibabaw sa atrio ng gusali at direktang konektado sa hardin at iba pang mga estrukturang tirahan, na ngayon ay ginagamit bilang mga tanggapan ng munisipyo. Ang itaas na palapag ay nagtatampok ng isang malaking balkonahe sa gitna at dalawang mas maliliit na balkonahe sa gilid.<ref>{{Cita web|url=http://www.luzziportal.it/Vivacqua.htm|titolo=Palazzo Vivacqua|accesso=12 febbraio 2014|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20140222150800/http://www.luzziportal.it/Vivacqua.htm|dataarchivio=22 febbraio 2014|urlmorto=sì}}</ref> == Mga kambal bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Longobucco]], Italya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Pages with non-numeric formatnum arguments]] 5f7ygsldhtwztgnfbwg3uv80t79ql92 0 97204 2227047 466321 2026-09-21T01:45:46Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pitagoras]] 2227047 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pitagoras]] l73mw0ubbl04hsi1gbtirfugdl4a0kn 0 97205 2227048 466322 2026-09-21T01:45:51Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pitagoras]] 2227048 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pitagoras]] l73mw0ubbl04hsi1gbtirfugdl4a0kn 0 97206 2227049 466323 2026-09-21T01:45:56Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Pitagoras]] 2227049 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pitagoras]] l73mw0ubbl04hsi1gbtirfugdl4a0kn 0 126573 2227052 1656772 2026-09-21T01:46:06Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Beganismo]] 2227052 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Beganismo]] 1pjkhcio6sq8ozv7cjlpz7su8x5hosd 0 126574 2227053 1656773 2026-09-21T01:46:11Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Beganismo]] 2227053 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Beganismo]] 1pjkhcio6sq8ozv7cjlpz7su8x5hosd 0 126575 2227054 1656774 2026-09-21T01:46:16Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Beganismo]] 2227054 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Beganismo]] 1pjkhcio6sq8ozv7cjlpz7su8x5hosd 0 136668 2227091 2130057 2026-09-21T02:42:22Z Ryomaandres 8044 2227091 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Ponti|official_name=Comune di Ponti|native_name=|image_skyline=Ponti, Piemonte, Italia.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Ponti-Stemma.png|shield_size=80px|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|38|N|8|22|E|type:city(679)_region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|province=[[Lalawigan ng Alessandria|Alessandria]] (AL)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Piero Luigi Roso|area_footnotes=|area_total_km2=12.4|population_footnotes=|population_demonym=Pontesi|elevation_footnotes=|elevation_m=186|saint=San Sebastian|day=Enero 20|postal_code=15010|area_code=0144|website={{official website|http://www.comuneponti.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Ponti''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Alessandria]], rehiyon na [[Piamonte]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} timog-silangan ng [[Turin]] at mga {{Convert|35|km|mi}} timog-kanluran ng [[Alessandria]]. Ang Ponti ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Bistagno]], [[Castelletto d'Erro]], [[Denice]], [[Monastero Bormida]], [[Montechiaro d'Acqui]], at [[Sessame]]. == Kasaysayan == Ang mga pinagmulan ng munisipalidad ng Ponti ay makikita sa [[panahon bago ang mga Romano]]: ang mga makasaysayang mapagkukunan ay nagpetsa ng pundasyon nito kasabay ng kalapit na [[Acqui Terme]] (Aquae Statiellae). Sa panahon ng dominasyong Romano ang nayon ay binigyan ng pangalang ''Pontum'', mula sa mga tulay na itinayo ng mga Romano sa ilog ng [[Bormida]] sa panahon ng pagtatayo ng [[via Emilia Scauri]]. Sa ngayon, bilang pag-alaala sa mahalagang ruta ng komunikasyong Romano na ito, makikita ang isang haligi ng Antonina (isang palatandaan ng daan mula sa panahon ng mga Romano) sa portico ng gusaling sibiko ng munisipyo. Sa mas malalayong panahon, ang lugar na ngayon ay Ponti ay pinaninirahan ng [[Liguri Stazielli]] na siyang nagtatag ng kasalukuyang Acqui Terme. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Alessandria}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] j6kslyzyv5ox37lnhjwphed3o0735a0 0 137534 2227069 2027946 2026-09-21T02:07:49Z Ryomaandres 8044 2227069 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Prali|official_name=Comune di Prali|native_name=|image_skyline=Prali.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|53|N|7|3|E|type:city(322)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|metropolitan_city=[[kalakhang Lungsod ng Turin|Turin]] (TO)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Andrea Domard|area_footnotes=|area_total_km2=72.61|population_footnotes=|population_demonym=Pralini|elevation_footnotes=|elevation_m=1455|saint=|day=|postal_code=10060|area_code=0121|website={{official website|http://www.praly.it/}}|footnotes=}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> [[Talaksan:Ghigo_Tempio_Valdese.JPG|thumb| Kampanaryo ng Valdenseng templo sa ''[[frazione]]'' ng Ghigo.]] Ang '''Prali''' ay isang ''[[comune]]'' (munisipyo) sa [[Kalakhang Lungsod ng Turin]] sa rehiyon ng [[Piamonte]] sa hilagang [[Italya]] na matatagpuan mga {{Convert|60|km|mi}} timog-kanluran ng [[Turin]], sa hangganan ng [[Pransiya]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 322 at may lawak na {{Convert|72.6|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Prali ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Abriès]] (Pransiya), [[Angrogna]], [[Bobbio Pellice]], [[Perrero]], [[Pragelato]], [[Salza di Pinerolo]], [[Sauze di Cesana]], at [[Villar Pellice]]. == Heograpiyang pisikal == Ang mga nakapalibot na bundok ay may taas na mula 2000 metro hanggang halos 3000. == Kasaysayan == Ang mga unang bakas ng pag-iral nito ay itinayo noong ika-11 siglo, ngunit ang unang opisyal na dokumento na nagpapatunay sa pag-iral nito ay nagsimula noong 1462. Ang presensiya ng mga Valdense ay naidokumento mula sa simula, na nagdiwang ng isang [[sinodo]] doon noong 1533 upang kumpirmahin ang kanilang pagsunod sa ang [[Repormang Protestante]]. Noong 1556 isang templo ang itinayo sa nayon ng Ghigo para sa lahat ng mga Valdense sa itaas na [[lambak Germanasca]]. == Kakambal na bayan — kinakapatid na lungsod == Ang Prali ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|France}} [[Abriès]], Pransiya == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Turin}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] okb1rjgfivavus4ow2w78c0n4us6a4q 0 158875 2226970 791386 2026-09-20T14:21:26Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Dukado ng Normandia]] to [[Mga Normando]] 2226970 wikitext text/x-wiki #redirect [[mga Normando]] pdwgpqeis0e6tsaq9q2lqsjl8s29c6x 0 159928 2226948 2028464 2026-09-20T13:39:49Z Ryomaandres 8044 2226948 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Floro|elevation_m=260|area_total_km2=18|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sanfloresi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=San Floro|mayor=|day=Agosto 18|postal_code=88021|area_code=0961|website={{official website|http://www.sanfloro.com}}|footnotes=|istat=079108|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di San Floro|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San Floro-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|50|N|16|31|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|frazioni=[[Borgia (Italia)|Borgia]], [[Caraffa di Catanzaro]], [[Catanzaro]], [[Cortale]], [[Girifalco]], [[Maida, Calabria|Maida]]}} Ang '''San Floro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) at [[bayan]] sa lalawigan ng [[Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[Italya]]. == Pisikal na heograpiya == Ito ay isang maburol na bayan sa silangang bahagi ng lalawigan ng Catanzaro, ilang kilometro mula sa [[Golpo ng Squillace]]. Dahil sa posisyon nitong pangheograpiya na dinodomina ang lambak [[Lambak Corace|Corace]], nag-aalok ito ng isang tanawig mayaman sa likas na natural na kagandahan kung saan ang kasaysayan, kultura, at tradisyon ay magkakaugnay na lumilikha ng tawag ng dagat, lahat ay pinagaan ng isang banayad na simoy na nagpapagaan sa mainit na mga araw ng tag-init. Ito ay mainam na lugar upang magbakasyon. Matatagpuan sa taas na 260 m mula sa antas ng dagat, nag-aalok ito ng malawak na terasa kung saan ang kabesera ng rehiyon ([[Catanzaro]]) ay nasa harap, ang mga bundok ng [[La Sila|Sila]] sa likuran, at ang [[Dagat Honiko|Dagat]] [[Dagat Honiko|Honiko]] sa silangan. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} czlz4vg2sugp4mvhesb5926xcotsff3 2226949 2226948 2026-09-20T13:40:16Z Ryomaandres 8044 2226949 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Floro|elevation_m=260|area_total_km2=18|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sanfloresi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=San Floro|mayor=|day=Agosto 18|postal_code=88021|area_code=0961|website={{official website|http://www.sanfloro.com}}|footnotes=|istat=079108|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di San Floro|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San Floro-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|50|N|16|31|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|frazioni=[[Borgia (Italia)|Borgia]], [[Caraffa di Catanzaro]], [[Catanzaro]], [[Cortale]], [[Girifalco]], [[Maida, Calabria|Maida]]}} Ang '''San Floro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) at [[bayan]] sa lalawigan ng [[Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[Italya]]. Mayroong 692 naninirahan dito.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> == Pisikal na heograpiya == Ito ay isang maburol na bayan sa silangang bahagi ng lalawigan ng Catanzaro, ilang kilometro mula sa [[Golpo ng Squillace]]. Dahil sa posisyon nitong pangheograpiya na dinodomina ang lambak [[Lambak Corace|Corace]], nag-aalok ito ng isang tanawig mayaman sa likas na natural na kagandahan kung saan ang kasaysayan, kultura, at tradisyon ay magkakaugnay na lumilikha ng tawag ng dagat, lahat ay pinagaan ng isang banayad na simoy na nagpapagaan sa mainit na mga araw ng tag-init. Ito ay mainam na lugar upang magbakasyon. Matatagpuan sa taas na 260 m mula sa antas ng dagat, nag-aalok ito ng malawak na terasa kung saan ang kabesera ng rehiyon ([[Catanzaro]]) ay nasa harap, ang mga bundok ng [[La Sila|Sila]] sa likuran, at ang [[Dagat Honiko|Dagat]] [[Dagat Honiko|Honiko]] sa silangan. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} 96z026nnpr3ounnf5j2lrtr63o1zq9v 2227100 2226949 2026-09-21T03:10:34Z Ryomaandres 8044 2227100 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Floro|elevation_m=260|area_total_km2=18|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sanfloresi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=San Floro|mayor=|day=Agosto 18|postal_code=88021|area_code=0961|website={{official website|http://www.sanfloro.com}}|footnotes=|istat=079108|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di San Floro|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Galleria Santa Maria, Nuova Statale Jonica 106, Calabria.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San Floro-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|50|N|16|31|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|frazioni=[[Borgia (Italia)|Borgia]], [[Caraffa di Catanzaro]], [[Catanzaro]], [[Cortale]], [[Girifalco]], [[Maida, Calabria|Maida]]}} Ang '''San Floro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) at [[bayan]] sa lalawigan ng [[Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[Italya]]. Mayroong 692 naninirahan dito.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> == Pisikal na heograpiya == Ito ay isang maburol na bayan sa silangang bahagi ng lalawigan ng Catanzaro, ilang kilometro mula sa [[Golpo ng Squillace]]. Dahil sa posisyon nitong pangheograpiya na dinodomina ang lambak [[Lambak Corace|Corace]], nag-aalok ito ng isang tanawig mayaman sa likas na natural na kagandahan kung saan ang kasaysayan, kultura, at tradisyon ay magkakaugnay na lumilikha ng tawag ng dagat, lahat ay pinagaan ng isang banayad na simoy na nagpapagaan sa mainit na mga araw ng tag-init. Ito ay mainam na lugar upang magbakasyon. Matatagpuan sa taas na 260 m mula sa antas ng dagat, nag-aalok ito ng malawak na terasa kung saan ang kabesera ng rehiyon ([[Catanzaro]]) ay nasa harap, ang mga bundok ng [[La Sila|Sila]] sa likuran, at ang [[Dagat Honiko|Dagat]] [[Dagat Honiko|Honiko]] sa silangan. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} lmbtql7pb20a8krq8sfrjfdwfc3qh4n 0 159929 2226950 2028154 2026-09-20T13:41:18Z Ryomaandres 8044 2226950 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Mango d'Aquino|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://www.comunedisanmangodaquino.it/}}|area_code=0968|postal_code=88040|day=Enero 27|saint=[[Tomas Aquino]]|elevation_m=450|elevation_footnotes=|population_demonym=Sammanghesi|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Italiano di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=6|area_footnotes=|mayor=Luca Marrelli|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di San Mango d'Aquino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|4|N|16|12|E|region:IT_type:city(1864)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=San Mango d'Aquino-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama San Mango D'Aquino.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Mango d'Aquino''' ([[Mga wika ng Calabria|Sammanghese]]: {{Lang|scn|Santu Mangu}}) ay isang [[bayan]] at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italyano|katimugang Italya]]. Ang bayang ito kamakailan ay pinanibago ng maraming mga programa sa konstruksiyon na idinisenyo upang mapabuti ang pagpunta rito para sa turismo. Ang bayan may hangganan sa [[Cleto, Calabria|Cleto]], [[Martirano Lombardo]], at [[Nocera Terinese]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang unang pangalan ng bayan ay "Muricello," pagkatapos ay "Casale nuovo," at sa huli ay "Santo Mango." Ang iba't ibang pangalan ay naiulat sa lahat ng mga klasikong sanggunian at kinumpirma sa iba pang mahahalagang dokumento, kabilang ang kasulatan ng pagtatatag ng parokya, na isinulat noong 1648 at maaaring konsultahin sa mga sinupan ng Obispo ng Tropea, at sa mga rehistro ng parokya, na nagsisimula noong 1653 at napanatili sa mga sinupan ng San Mango. Samakatuwid, nais ng piyudal na panginoong si Luigi d'Aquino na gunitain ang piyudo na pagmamay-ari ng kanyang ama, si Tommaso d'Aquino, Prinsipe ng Santo Mango sa Cilento, bago lumipat ang pamilya sa Calabria, kung saan ang isa pang anak na babae ni Tommaso, si Laura, ay ikinasal sa kanyang kamag-anak na si Cesare d'Aquino, pangalawang Prinsipe ng Castiglione, Konde ng Martirano, at Panginoon ng Nicastro, noong 1628. == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} ttimvmy1oolcurjkq88y2trd92nouq6 0 159930 2226952 2028192 2026-09-20T13:46:16Z Ryomaandres 8044 2226952 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Pietro Apostolo|province=[[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]] (CZ)|website={{official website|http://www.comune.sanpietroapostolo.cz.it/}}|area_code=0961|postal_code=88040|day=|saint=San Pedro|elevation_m=780|elevation_footnotes=|population_demonym=Petresi|population_footnotes=|area_total_km2=11.72|area_footnotes=|mayor=Raffaele De Santis|mayor_party=|frazioni=Bivio Zeta, Pasqualazzo, Colicella, Colla|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di San Pietro Apostolo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|00|15|N|16|28|04|E|region:IT_type:city(893)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=San Pietro Apostolo|image_alt=|imagesize=|image_skyline=<!-- SanPietroApostolo.jpg -->|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Pietro Apostolo''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|scn|San Piatru}}) ay isang [[komuna]] at [[bayan]] sa lalawigan ng [[Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[Italya]]. Ito ay mga {{Convert|9.5|mi|km}} hilagang-kanluran ng Catanzaro, ang kabesera ng lalawigan. Napapaligiran ito ng mga nayon ng [[Decollatura]], [[Gimigliano]], [[Miglierina]], [[Serrastretta]], at [[Tiriolo]]. Ang pinakamalaking kalapit na bayan ay ang [[Nicastro]], na mula naging bahagi na ng mas malaking ''comune'' ng [[Lamezia Terme]]. == Kasaysayan == Ang nayon ay itinatag ng mga magsasakang tumakas sa [[Motta Santa Lucia]] pagkatapos ng lindol noong 1638. Lumipat sila papasok sa lupain, at humingi ng kanlungan kay Prinsipe Carlo Cigala ng [[Tiriolo]], na nagpahintulot sa kanila na manirahan sa lugar na kilala ngayon bilang "Colla Pagliara" kapalit ng pagbabayad ng maliit na buwis sa harapan. Kalaunan ay lumipat sila sa isang mas mababang lugar, na mas ligtas sa hangin. Kinuha ng nayon ang pangalan nito mula sa isang maliit na estatwa ni apostol San Pedro na itinayo sa lugar. Ang nayon ay pinamahalaan ng fiefdom ni Tiriolo hanggang sa katapusan ng ika-18 siglo, nang magkaroon ito ng awtonomiya sa ilalim ng Batas Blg. 14 ng Enero 19, 1807, na ginamit ang pangalang "San Pietro a Tiriolo," na inilagay ito sa ilalim ng hurisdiksiyon ng tinatawag noon na Calabria Ulteriore, na binubuo ng halos kasalukuyang mga lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Lalawigan ng Crotona|Crotona]], [[Kalakhang Lungsod ng Regio de Calabria|Regio de Calabria]], at [[Lalawigan ng Vibo Valentia|Vibo Valentia]]. Noong Mayo 4, 1811, ang munisipalidad ay tinawag na San Pietro Apostolo, na nagpapatunay sa epektibong paghihiwalay nito mula sa Tiriolo, na, gayunpaman, ay nanatiling administratibong sentro nito. Ang Batas blg. 360 ng Mayo 1, 1816, ay naglipat ng bayan mula sa administrasyon ng Tiriolo patungo sa Gimigliano at, dahil dito, mula sa lalawigan ng Calabria Ulteriore patungo sa bagong lalawigan ng Calabria Ulteriore Seconda. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.sanpietroapostolo.cz.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20070929091045/http://www.varrilaro.net/sanpietro/ Website tungkol sa S. Pietro] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Catanzaro}} trzicuwqst13jc4imlk8ncukdxqlfcl 0 159931 2226951 2028183 2026-09-20T13:44:41Z Ryomaandres 8044 2226951 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Pietro a Maida|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://sanpietroamaida.asmenet.it}}|area_code=0968|postal_code=88025|day=|saint=[[Saint Nicholas|San Nicola di Bari]]|elevation_m=365|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=16.3|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=San Pietro a Maida Scalo|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di San Pietro a Maida|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|50|50|N|16|20|30|E|region:IT_type:city(4282)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Pietro a Maida''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|scn|San Pìetru a Majida}}) ay isang [[bayan]] at ''[[Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Cuneo|comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]].<ref>{{cite news|title=Genealogy in San Pietro a Maida|url=http://www.italianside.com/calabria/catanzaro/san-pietro-a-maida/genealogy/|accessdate=18 January 2016|publisher=ItalianSide}}</ref> Mayroong 3,805 naninirahan dito.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> == Heograpiya == Ang bayan ay may hangganan sa [[Curinga]], [[Jacurso]], [[Lamezia Terme]], at [[Maida, Calabria|Maida]]. Ang bayan ng San Pietro ay matatagpuan sa isang talampas na 355 metro ang taas mula sa antas ng dagat, na pinangungunahan ng [[Bundok Contessa]], at sumasaklaw sa isang lugar na 16.35 km². Ang lupa, na lubhang kanais-nais para sa agrikultura, lalo na sa pagtatanim ng [[olibo]], ay nagbigay-daan para sa pagtaas ng pagtatanim sa paglipas ng panahon, kaya naman ipinagmamalaki ng lugar ang isang malaking taniman ng olibo (humigit-kumulang 800 ektarya) kumpara sa ginagamit na lugar na pang-agrikultura. === Klima === Ang bayan ay may napakabanayad na klima, salamat sa lokasyon nito sa heograpiya at sa impluwensya ng [[Dagat Tireno]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas na inaprubahan ng konseho ng munisipyo ay kumakatawan sa patron na si San [[Nicolas ng Bari]]. Ang bandila ay isang pulang tela.<ref>{{cita testo|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-cz-san-pietro-a-maida.pdf|titolo=Statuto|autore=Comune di San Pietro a Maida|posizione=art. 2 c. 6}}</ref> == Mga monumento at tanawin == Kapansin-pansin ang pagkakaayos ng makasaysayang sentro, na naglalaman ng mahahalagang artistikong at relihiyosong mga lugar, tulad ng Inang Simbahan ng San Nicola di Bari noong ika-16 na siglo, ang Simbahan ng Santa Maria, at ang Simbahan ng San Giovanni (ika-15 siglo). Ang mga kahanga-hangang bahorelyebe sa matigas na terracotta ng mga eskultor na sina Francesco at Fortunato Violi ay nagsasalaysay ng kasaysayan at pinagmulan ng San Pietro a Maida. Ang napakalaking bahorelyebe (250 x 150 cm), na nagpapalamuti sa mga kalye ng nayon, ay nakalagay sa loob ng isang balangkas ng ladrilyong terracotta. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} 7blb54v7drdvgs7wqo652r79rnu3d7i 0 159932 2226953 2028274 2026-09-20T13:47:36Z Ryomaandres 8044 2226953 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Sostene|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://www.comune.sansostene.cz.it/}}|area_code=0967|postal_code=88060|day=|saint=San Sostene|elevation_m=470|elevation_footnotes=|population_demonym=Sansostenesi|population_footnotes=|area_total_km2=31|area_footnotes=|mayor=Luigi Aloisio|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di San Sostene|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|38|15|N|16|29|12|E|region:IT_type:city(1114)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''San Sostene''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|scn|Sanzosti}}) ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Ito ay isa sa pinakamaliit na ''comune'' sa lalawigan. Ang bayan ay may hangganan sa [[Badolato]], [[Brognaturo]], [[Cardinale, Calabria|Cardinale]], [[Davoli]], [[Isca sullo Ionio]], [[Sant'Andrea Apostolo dello Ionio]], at [[Satriano]]. == Mga monumento at tanawin == [[File:Chiesa_di_Santa_Maria_del_Monte_con_monumento_ai_caduti_(11_agosto_2021_).jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Chiesa_di_Santa_Maria_del_Monte_con_monumento_ai_caduti_(11_agosto_2021_).jpg|left|thumb|Simbahan ng Santa Maria del Monte]] Ang makasaysayang sentro, na matatagpuan sa kabesera, ay ipinagmamalaki ang ilang sinaunang bahay at marangal na palasyo, ngunit higit sa lahat, ang inang simbahan na inialay kay Santa Maria del Monte, na itinayo sa mga guho ng isang medyebal na kastilyo na pagmamay-ari rin ni Prinsipe Raffaele Pignatelli. Pinaniniwalaang ito ay isang medyebal na Norman castrum, na dating tahanan ng isang garison. Sa loob, may mga mahahalagang fresco at mga ipinintang larawan noong ika-18 siglo, at ang mga altar ng iba't ibang kapilya ay gawa sa magagandang polikromong marmol. Kapansin-pansin ang Kapilya ng mga Kaluluwa sa Purgatoryo, kung saan maaari mong hangaan ang isang canvas na naglalarawan kay Kristo sa Krus kasama ang mga babaeng nagdarasal, at ang mga sinaunang fresco ay maaaring masulyapan sa ilalim ng mga patong ng dayap. Sa buong bayan, ang iba't ibang palasyo ay konektado sa pamamagitan ng mga daanan sa ilalim ng lupa, na nagsilbing takasan ang mga potensyal na panlabas na pag-atake ng mga Saracen. Mas moderno ang Simbahan ng Madonna del Rosario, na matatagpuan sa distrito ng tabing-dagat, na tinatanaw ang bilugan na plasa ng "Padre Pio". == Ekonomiya == Ang pangunahing mga aktibidad pangkabuhayan sa ''comune'' ay kinabibilangan ng: * paggamit ng lakas ng hangin * paglilinang ng mga kastanyas * paggawa ng langis ng oliba * paggawa ng alak para sa kanila == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} q63cl8vqmvvlm8qjhd64lqbj3a7k768 0 159933 2226955 2028242 2026-09-20T13:53:05Z Ryomaandres 8044 2226955 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Vito sullo Ionio|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=17|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sanvitesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=404|mayor_party=|saint=[[Vito ng Lucania|San Vito martire]]|day=Hunyo 15|postal_code=88067|area_code=0967|website={{official website|http://sanvitosulloionio.asmenet.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|mayor=|frazioni=Aria Melia, Cerrifita, Fegotto, Foresta, Iannuzzo, Minà, Paccusa, Pietrascritta, Postaglianadi|official_name=Comune di San Vito sullo Ionio|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San Vito sullo Ionio-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|43|N|16|25|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|istat=079122}} Ang '''San Vito sullo lonio''' ay isang [[komuna]] at [[bayan]] sa lalawigan ng [[Catanzaro]] na matatagpuan sa lambak sa [[Calabria]] rehiyon ng [[Italya]]. Ang santong patron ng San Vito ay si San Vito. Sinabi ng alamat na si San Vito mismo, ay nagprotekta sa bayan mula sa isang pagbaha. Ang ekonomiya ng bayan ay lubos na umaasa sa agrikultura at turismo. == Katangian == Matatagpuan ang bayan sa Lambak Aurunci na mga 400 metro ang antas mula sa antas ng dagat. Sa teritoryo ng munisipalidad matatagpuan ang mga taniman ng bino at mga kakahuyan ng olibo.<ref>{{Cite web |title=San Vito Sullo Ionio – Il Cammino Kalabria Coast to Coast, dallo Ionio al Tirreno |url=https://www.kalabriatrekking.it/il-cammino-coast-to-coast/en/san-vito-sullo-ionio-2/ |access-date=2026-09-20 |language=en-GB}}</ref> == Ekonomiya == Ang San Vito sullo Ionio ay dating kilala sa maunlad nitong mga gawaing pang-agrikultura at yaring-kamay. Ang ekonomiya ay umiikot sa mga gilingang-tubig, pagtatanim ng mora, produksyon ng seda, at kalakalan ng mga natatanging tubong briar, na, dahil sa malaking dami ng produksiyon, ay nagbigay ng trabaho sa maraming pamilya. Ang pag-unlad ng sektor ng serbisyo at ang pangingibang-bayan, mula noong dekada '50 pataas, ay unti-unting sumira sa ekonomiya ng kanayunan. Ngayon, iilan na lamang ang mga tagapag-alaga ng tradisyonal na kaalaman ang natitira, na masigasig na nagpapatuloy sa mga sinaunang kasanayang naipasa mula sa henerasyon hanggang sa henerasyon. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fractions]] [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fiscal_code]] 3rwaut4cwuepvms6eg7dma40ex11fqv 2226956 2226955 2026-09-20T13:53:31Z Ryomaandres 8044 2226956 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Vito sullo Ionio|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=17|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Sanvitesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=404|mayor_party=|saint=[[Vito ng Lucania|San Vito martire]]|day=Hunyo 15|postal_code=88067|area_code=0967|website={{official website|http://sanvitosulloionio.asmenet.it}}|footnotes=<!-- These are currently unused -->|mayor=|frazioni=Aria Melia, Cerrifita, Fegotto, Foresta, Iannuzzo, Minà, Paccusa, Pietrascritta, Postaglianadi|official_name=Comune di San Vito sullo Ionio|shield_alt=|native_name=|image_skyline=PanoramaSanVitoIonio.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San Vito sullo Ionio-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|43|N|16|25|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|istat=079122}} Ang '''San Vito sullo lonio''' ay isang [[komuna]] at [[bayan]] sa lalawigan ng [[Catanzaro]] na matatagpuan sa lambak sa [[Calabria]] rehiyon ng [[Italya]]. Ang santong patron ng San Vito ay si San Vito. Sinabi ng alamat na si San Vito mismo, ay nagprotekta sa bayan mula sa isang pagbaha. Ang ekonomiya ng bayan ay lubos na umaasa sa agrikultura at turismo. == Katangian == Matatagpuan ang bayan sa Lambak Aurunci na mga 400 metro ang antas mula sa antas ng dagat. Sa teritoryo ng munisipalidad matatagpuan ang mga taniman ng bino at mga kakahuyan ng olibo.<ref>{{Cite web |title=San Vito Sullo Ionio – Il Cammino Kalabria Coast to Coast, dallo Ionio al Tirreno |url=https://www.kalabriatrekking.it/il-cammino-coast-to-coast/en/san-vito-sullo-ionio-2/ |access-date=2026-09-20 |language=en-GB}}</ref> == Ekonomiya == Ang San Vito sullo Ionio ay dating kilala sa maunlad nitong mga gawaing pang-agrikultura at yaring-kamay. Ang ekonomiya ay umiikot sa mga gilingang-tubig, pagtatanim ng mora, produksyon ng seda, at kalakalan ng mga natatanging tubong briar, na, dahil sa malaking dami ng produksiyon, ay nagbigay ng trabaho sa maraming pamilya. Ang pag-unlad ng sektor ng serbisyo at ang pangingibang-bayan, mula noong dekada '50 pataas, ay unti-unting sumira sa ekonomiya ng kanayunan. Ngayon, iilan na lamang ang mga tagapag-alaga ng tradisyonal na kaalaman ang natitira, na masigasig na nagpapatuloy sa mga sinaunang kasanayang naipasa mula sa henerasyon hanggang sa henerasyon. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fractions]] [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|fiscal_code]] sko2b2oirgq95p49pni46d77ftwou4x 0 159934 2226944 2049507 2026-09-20T13:33:47Z Ryomaandres 8044 2226944 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sant'Andrea Apostolo dello Ionio|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://www.santandrea.gov.it/}}|area_code=0967|postal_code=88066|day=Nobyembre 30|saint=[[San Andres]] Apostol|elevation_m=312|elevation_footnotes=|population_demonym=Andreolesi|population_footnotes=|area_total_km2=20|area_footnotes=|mayor=Nicola Ramogida|mayor_party=|frazioni=Contrada Taverna, Fego, Sant'Andrea Ionio Marina[1]|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Sant'Andrea Apostolo dello Ionio|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|37|N|16|32|E|region:IT_type:city(2329)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Veduta con Chiesa di Sant'Andrea.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Sant'Andrea Apostolo dello lonio''' ay isang [[komuna]] at [[bayan]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[Italya]]. == Heograpiya == Ang Sant'Andrea ay matatagpuan sa timog na bahagi ng lalawigan ng Catanzaro. Ang bayan ng Sant'Andrea ay may hangganan sa ilog Alaca sa hilaga, ang [[Dagat Honiko]] sa silangan, ang ilog Salùbro sa timog, at ang paanan ng Calabres sa Apeninong sa kanluran. Ang nayon ay matatagpuan sa mga burol ng La Maddalena at Lipantana Cerasia. Ang munisipyo ng Sant'Andrea ay matatagpuan sa taas na 330 metro sa taas ng dagat. == Teritoryo == Ang teritoryo ng bayan ay kasalukuyang nagsisimula mula sa antas ng dagat sa Sant'Andrea Marina at umabot sa taas na 1,110 m sa ibabaw ng dagat. Ang Sant'Andrea Superiore, sa taas ng munisipyo, ay matatagpuan sa 330 m metro sa taas ng dagat. == Kasaysayan == Sa loob ng maikling panahon, sa pagitan ng 1800 at 1805, muling nagbanta ang mga Turko sa mga baybaying Honiko, dahil sa kawalan ng katiyakan at kalituhan sa politika. Natigil ang mga banta nang pagsamahin ang Kahariang Borboniko. Gayunpaman, ang huling pagsalakay ng mga Turko sa mga baybayin ng Sant'Andrea ay naganap noong Agosto 15, 1815. Sa pagkakataong iyon, isang binata mula sa Sant'Andrea ang dinukot. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Catanzaro}} c0cojk82zd69kgsi40w3qtowiznd36r 0 159935 2226954 2028499 2026-09-20T13:50:07Z Ryomaandres 8044 2226954 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Santa Caterina dello Ionio|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://www.comune.santacaterinadelloionio.cz.it}}|area_code=0967|postal_code=88060|day=Nobyembre 25|saint=[[Santa Catalina ng Alejandria]] (sa Paese), [[Arkanghel Gabriel|San Gabriele Arcangelo]] (tanging sa Marina)|elevation_m=459|elevation_footnotes=|population_demonym=Caterisani|population_footnotes=|area_total_km2=41|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Santa Caterina dello Ionio|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|32|N|16|31|E|region:IT_type:city(2277)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Simbahan ng Santa Catalina ng Alejandria|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Chiesa di Santa Caterina D'Alessandria a Santa Caterina dello Ionio ( agosto 2022).jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Santa Caterina dello lonio''' ay isang [[bayan]] at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Mula sa Pandaigdigang Paliparan ng Lamezia Terme o estasyon ng tren, maaaring magrenta ng kotse o gumamit ng iba't ibang mga pribadong serbisyo sa paglipat, Sa pamamagitan ng paglalakbay sa kahabaan ng highway A3 Salerno - Reggio Calabria, palabas sa Lamezia Terme - Catanzaro. Magpatuloy sa SS 280 (E848) patungo sa Catanzaro. == Heograpiyang pisikal == Habang nagpapatuloy sa agos (nasa maburol na lugar pa rin), nagbabago ang mga batong litaw at morpolohiya. Lumilipat tayo mula sa isang alon-alon na morpolohiya patungo sa tuwid na mga dalisdis na nailalarawan sa pamamagitan ng matarik na mga dalisdis, na may lumilitaw na mga mabuhanging deposito ng klastiko. Sa paglalakad sa mga kama ng ilog (mga ilog Ponzo at Munita), makikita ang mga hindi inaasahang sabak sa mga batong litaw na ito. Ang mga halaman ay nailalarawan sa pamamagitan ng mga scrub na Mediteraneo. Ang bulubunduking lugar ay nailalarawan sa pamamagitan ng pagbabago sa heolohiya, na may malawakang nasira na mga granitong batong litaw. Kung tungkol sa mga halaman, wala tayo sa isang tunay na natural na estado, dahil ang lugar ay muling tinamnan ng kagubatan sa pagitan ng 1950s at 1970s. Gayunpaman, ang muling paggugubat ay nakatulong sa buong rehiyon sa mga tuntunin ng konserbasyon ng lupa. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} ly5omch79tc3k99wrnr7vkffgshwrvw 0 159936 2226942 2029093 2026-09-20T13:32:50Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Satriano]] sa [[Satriano, Calabria]] 2029093 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Satriano|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website=|area_code=0967|postal_code=88060|day=Nobyembre 9|saint=San Teodoro|elevation_m=287|elevation_footnotes=|population_demonym=Satrianesi|population_footnotes=|area_total_km2=22|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Satrianoo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|40|N|16|28|E|region:IT_type:city(3061)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Satriano|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Vista di satriano cz.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Satriano''' ay isang [[bayan]] at ''[[komuna]]'' sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang bayan ay may hangganan sa [[Cardinale, Calabria|Cardinale]], [[Davoli]], [[Gagliato]], [[Petrizzi]], [[San Sostene]], at [[Soverato]]. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} 4ocm338lufscvwy5qk5b6sycezecylb 2226957 2226942 2026-09-20T13:56:48Z Ryomaandres 8044 2226957 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Satriano|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website=|area_code=0967|postal_code=88060|day=Nobyembre 9|saint=San Teodoro|elevation_m=287|elevation_footnotes=|population_demonym=Satrianesi|population_footnotes=|area_total_km2=22|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Satrianoo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|40|N|16|28|E|region:IT_type:city(3061)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Satriano|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Vista di satriano cz.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Satriano''' ay isang [[bayan]] at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya]]. Mayroong 3,379 naninirahan dito.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> == Heograpiya == Ang teritoryo ng Satriano ay umaabot mula sa kapatagan sa kahabaan ng [[Dagat Honiko|Dagat]] [[Dagat Honiko|Honiko]] hanggang sa mga burol. Ang populasyon ay nakakalat sa pagitan ng baybayin at mga burol (gitnang Satriano), kung saan matatagpuan ang mga tanggapan ng munisipyo. Ipinagmamalaki ng itaas na bahagi ng bayan ang maraming taniman ng [[kastanyas]], habang ang mga burol ay may mga puno ng [[olibo]]. Ang bayan ay may hangganan sa [[Cardinale, Calabria|Cardinale]], [[Davoli]], [[Gagliato]], [[Petrizzi]], [[San Sostene]], at [[Soverato]]. == Kasaysayan == === Gironda, Ravaschieri, Filangieri === Ang Satriano, tulad ng Cardinale, ay unang pinamunuan ng pamilyang Gironda, pagkatapos ay ng pamilyang Ravaschieri, at sa huli ay ng pamilyang Filangieri. == Impraestruktura at transportasyon == Ang teritoryo ng munisipyo ay tinatahak ng [[Daang Estatal 106 Honiko]] at ng mga kalsadang panlalawigan na 128, 130, 148 at 149. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} jep71by8mujcwt2zg4t84ncca6ocs8i 0 159937 2226958 2029163 2026-09-20T13:57:57Z Ryomaandres 8044 2226958 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Sellia|elevation_footnotes=|area_total_km2=12|population_footnotes=|population_total=526|population_as_of=31 Disyembre 2013|pop_density_footnotes=|population_demonym=|elevation_m=560|mayor=|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=88050|area_code=0961|website={{official website|http://sellia.asmenet.it}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Sellia|image_map=|native_name=|image_skyline=Sellia2.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Sellia (CZ)-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|frazioni=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|59|N|16|38|E|region:IT_type:city(589)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|footnotes=}}Ang '''Sellia''' ({{Lang-el|Sèllia}}) ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Mayroong 1,300 na residente ang bayan noong 1960. Noong 2015 ang bayan ay mayroong 537 residente; halos 60% ng mga residente ay higit sa 65 taong gulang. Sa taong iyon si Davide Zicchinella, ang alkalde, ay pumirma ng isang atas na nagsasaad na "bawal magkasakit sa bayan."<ref>"[http://www.thelocal.it/20150807/italian-town-warns-people-to-stop-dying Italian town warns people to 'stop dying']" ().</ref> == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ay matatagpuan sa taas na 560 metro mula sa antas ng dagat sa lugar ng Catanzaro Presila, sa kahabaan ng dalisdis na nagtatagpo patungo sa [[Golpo ng Squillace]]. Ang Sellia ay kadalasang maburol, na may taas na mula 147 hanggang 640 metro mula sa antas ng dagat. Ang nayon ay may hangganan sa mga bayan ng [[Albi, Calabria|Albi]], [[Catanzaro]], [[Magisano]], [[Pentone]], [[Simeri Crichi]], [[Soveria Simeri]], at [[Zagarise]]. == Mga monumento at tanawin == Ang makasaysayang sentro ng Sellia, na binubuo ng maraming eskinita na istilong medyebal, ay konektado sa ibabang bahagi ng bayan sa pamamagitan ng "Porta Bella": isang hagdanan na itinayo sa isang sinaunang rutang medyebal. Ang bayan ay tahanan ng tatlong simbahan: San Nicola di Bari, ang Simbahan ng Banal na Rosaryo, at ang Simbahan ng Madonna della Neve. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} e8mbutjcmfmm1u6qgeykzwn3axwt0lw 0 159938 2226959 2029143 2026-09-20T13:59:18Z Ryomaandres 8044 2226959 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sellia Marina|elevation_m=82|area_total_km2=40.9|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Seliesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=[[Saint Nicholas|San Nicola di Bari]]|mayor=|day=Mayo 25|postal_code=88050|area_code=0961|website={{official website|http://www.comune.selliamarina.cz.it}}|footnotes=|istat=079127|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Sellia Marina|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Sellia Marina-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|55|N|16|45|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|frazioni=[[Cropani]], [[Sersale]], [[Simeri Crichi]], [[Soveria Simeri]], [[Zagarise]]}} Ang '''Sellia Marina''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Nasa Sellia Marina ang [[Ang transmiter ng LORAN-C na si Sellia Marina|master station]] ng mga transmiter ng LORAN-C sa Mediteraneo, para sa mababang frequency ng nabigasyon sa radyo.{{Fact|date=March 2008}} == Kasaysayan == Kabilang sa mga pugante ay ang mga prinsesang [[Troya]] na sina Astyochema, Attila, at Medicastena, mga kapatid ni Haring [[Priamo]], na nagtayo ng tatlong templo: isa na inialay kay Pale, sa Bundok Uria; isa kay [[Hera]], sa Crocchio; at isa kay [[Atenas]], sa isang burol malapit sa Simeri, sa lugar ng Colle del Sindaco ngayon. Ang mga pamayanan ng Paleopolis, Herapolis, at Athenapolis ay lumitaw sa paligid ng mga templo. Noong 400 BC, ang Paleopolis, Herapolis, at Athenapolis ay nagsama-sama sa isang kompederasyon na tinatawag na Trischene (mula sa Griyegong Treis Schenè, "Tatlong Lugar" o "Tatlong Simbahan"). Ito ay naging isang mahalagang sentro, salamat sa paborableng posisyon nito para sa kalakalan sa lupa at dagat. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} sdqxchgfyuzvhcduibh7hn6silaji2j 0 159939 2226960 2029140 2026-09-20T14:00:24Z Ryomaandres 8044 2226960 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Serrastretta|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://comune.serrastretta.cz.it}}|area_code=0968|postal_code=88040|day=|saint=[[Cayetano ng Thiene|San Gaetano]]|elevation_m=840|elevation_footnotes=|population_demonym=Serrastrettesi|population_footnotes=|area_total_km2=41.65|area_footnotes=|mayor=Felice Maria Molinaro|mayor_party=|frazioni=Accaria, Angoli, Migliuso, Cancello, Nocelle, Viterale, Forestella, Polidonti,San Michele|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Serrastretta|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|1|N|16|24|E|region:IT_type:city(3589)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Serrastretta-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Comune_di_Serrastretta.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Serrastretta''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang bayan ay may hangganan sa [[Amato]], [[Decollatura]][[Feroleto Antico|, Feroleto Antico]], [[Lamezia Terme]], [[Miglierina]], [[Pianopoli]], [[Platania]], at [[San Pietro Apostolo]]. == Heograpiyang pisikal == Ang teritoryo ay matatagpuan sa isang bangin sa pagitan ng mga bundok ng Serra. Sa Serrastretta, sa Bundok Condrò (bago ang bayan) ay mayroong isang malawak na kagubatan ng beech na may artipisyal na lawa. Ang teritoryo ng munisipyo ay maburol sa mga ibabang bahagi nito (Nocelle, Cancello, Salice, Migliuso, San Michel, at Mruchi), habang ang mga bulubunduking lugar ay umaabot mula sa mga ''[[frazione]]'' ng Angoli, [[Accaria]], at Viterale hanggang sa Serrastretta. Ipinagmamalaki ng munisipalidad ang malaking dami ng natural na bukal ng mineral na tubig na dumadaloy nang sariwa mula sa lupa. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.serrastretta.cz.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Catanzaro}} atqwcjat7930whwqtx841mclytgrmtj 0 159940 2226961 2176135 2026-09-20T14:02:34Z Ryomaandres 8044 2226961 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sersale|province=[[Lalawigan ng Catanzaro]] (Cz)|website=|area_code=0961|postal_code=88054|day=|saint=|elevation_m=740|elevation_footnotes=|population_demonym=Sersalesi|population_footnotes=|area_total_km2=53|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Sersale|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|1|N|16|44|E|type:city(5,041)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''Sersale''' ay isang [[komuna]] sa lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[Italya]]. Noong 2013, ang Sersale ay may tinatayang populasyon na 4,701.<ref name="world gazetteer2">{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=464491672|title="The World Gazetteer"|accessdate=2014-02-25|archiveurl=https://archive.today/20130210115007/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=464491672|archivedate=2013-02-10|url-status=dead}}</ref> Ang Sersale ay itinatag noong 1620. Pinangalan ito sa isang [[baron]] na nagngangalang Francesco Sersale na nagmamay-ari ng maraming lupain sa lugar na nakapalibot sa kasalukuyang mga hangganan ng Sersale. Si Francesco Sersale at ang kaniyang pamilya ay nagmula sa [[Napoles]]. Mayroong mga tala ng pamilyang ito sa lugar na iyon mula pa noong 1271. [[File:Panorama_cascata_campanaro_(Sersale_-_CZ).jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Panorama_cascata_campanaro_(Sersale_-_CZ).jpg|left|thumb|Talon ng Campanaro]] == Heograpiyang pisikal == Kapansin-pansin ang hiking at magandang tanawin sa Rehiyonal na Reserbang Pangkalikasan ng Valli Cupe, kasama ang mga sabak, monolito, sinaunang puno, at ang mga talon ng mga ilog Campanaro at Crocchio. Ang Sabak ng Valli Cupe ay natatangi sa Europa at tahanan ng napakabihirang bulbiferous fern. Ang iba pang mga canyon ay ang Melissano, Inferno, Gole del Crocchio, Catoie-Barbaro, at Raga. Ang pinakatanyag na monolito ay ang Pietra Aggiallu, na humigit-kumulang 18 metro ang taas. Kabilang sa mga sinaunang puno ang Gigante Buono, na halos 9 na metro ang sirkumperensiya, ang Gigante Greco, at ang Giganti di Cavallopoli. Kabilang sa hindi mabilang na mga talon ay ang Campanaro, Rupe, Allori, Salice, Muschi, Chiusa, Chiusetta, Rovetto, San Basile, Crocchio, Cavallopoli, at ang talon ng Inferno, na, kasama ang malalalim na bangin at sinaunang mga puno ng oriental plane, ay itinuturing na isa sa mga pinakanakakaantig. == Kasaysayan == Ang opisyal na pagkakatatag ng Sersale ay nagsimula pa noong Agosto 3, 1620, salamat sa 13 na naninirahan mula sa Serrastretta na, noong Agosto 3, 1620, ay nakatanggap ng enpiteusis mula kay Baron Don Francesco Sersale, Duke ng Belcastro, ng bahagi ng kanyang lupain ng Zagarise at nais na pangalanan ang kanilang pamayanan na "Sersale" bilang parangal sa makasaysayang pamilyang patrician ng Napoles at Sorrento. == Mga panlabas na link == * [http://www.sersale.org/vital.htm Napiling Mga Rekord Sibil 1809-1910] == Mga pinagkuhanan == {{reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} knqr5or2crclxc2f0n6lg9hnaor11ih 0 159941 2226962 2029193 2026-09-20T14:05:20Z Ryomaandres 8044 2226962 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Settingiano|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website=|area_code=0961|postal_code=88040|day=Nobyembre 11|saint=[[Martin ng Tours|San Martino]]|elevation_m=170|elevation_footnotes=|population_demonym=Settingianesi|population_footnotes=|area_total_km2=14|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=Martelletto|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Settingiano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|54|45|N|16|30|50|E|region:IT_type:city(2319)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Settingiano-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''Settingiano''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. == Heograpiyang pisikal == Ang orihinal na sentrong urbano ng Settingiano ay matatagpuan sa dalisdis ng isang napakatarik na burol sa [[Istmo ng Catanzaro]] (ang pinakamakitid na bahagi ng tangway ng Italya), ang [[istmo]] sa pagitan ng Dagat [[Dagat Tireno|Tireno]] at [[Dagat Honiko|Honiko]], sa silangang bahagi ng [[Marcellinara]] saddle. Sa nakalipas na dalawampung taon, ang munisipalidad ay nakaranas ng malaking paglaki ng populasyon, lalo na sa nayon ng Martelletto, na ngayon ay kumakatawan sa produktibong sentro ng munisipalidad, tahanan ng sonang industriyal at ang lugar na nakakaranas ng pinakamalaking paglawak ng tirahan. Ang bayan ay may hangganan sa [[Caraffa di Catanzaro]], [[Catanzaro]], [[Marcellinara]], at [[Tiriolo]]. == Kasaysayan == Ang Settingiano ay itinatag noong huling bahagi ng ika-16 na siglo ng mga mamamayan ng [[Rocca Falluca]], isang sinaunang nayon noong medyebal na ang mga guho ay nananatili pa rin sa hangganan sa pagitan ng mga teritoryo ng Tiriolo at Settingiano. Isa sa mga pangunahing simbolo ng bayan ay ang estatwa ni San Martino na matatagpuan sa Piazza Bellavista, katabi mismo ng makasaysayang Bar Centrale, isang madalas na lugar ng pagpupulong para sa mga mamamayan ng Settingiano. Ang San Martino ang patron ng bayan, at isang pagdiriwang ang ginaganap bawat taon, na nag-aanyaya sa mga mang-aawit na may mataas na kalidad sa buong mundo. == Kasaysayan == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Settingiano ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Abril 2, 2001.<ref>Registrato nei Registri dell'Ufficio Araldico in data 14-05-2001.</ref><ref>{{Cita web|url=http://settingiano.asmenet.it/index.php|titolo=Stemma e Gonfalone|accesso=29 luglio 2025|sito=Comune di Settingiano}}</ref> == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} opaf59ghqv5bcmf7zpu3dclpdg35mf3 0 159942 2226963 2029197 2026-09-20T14:06:47Z Ryomaandres 8044 2226963 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Simeri Crichi|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://www.simericrichi.net}}|area_code=0961|postal_code=88050|day=|saint=|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Cricari|population_footnotes=|area_total_km2=46.7|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=Porto d'Orra, Marincoli, Homomorto|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Simeri Crichi|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|57|15|N|16|38|20|E|region:IT_type:city(3836)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Simeri Crichi-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Municipio di Simeri Crichi.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Simeri Crichi''' ({{Lang-el|Mesimerion-Krikos}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang bayan ay may hangganan sa [[Catanzaro]], [[Sellia, Calabria|Sellia]], [[Sellia Marina]], at [[Soveria Simeri]]. == Kasaysayan == Ang Simeri ang pinakamatandang nayon, na nagmula pa noong Gitnang Kapanahunan: isang serye ng mga artepakto mula sa unang kalahati ng Panahon ng Bakal at panahon ng Magna Graecia ang nahukay sa lugar na ito. Sa kabilang banda, ang Crichi ay itinatag noong ikalawang kalahati ng ika-18 siglo, tila ng isang grupo ng mga magsasaka mula sa Sellia. Hinggil sa Simeri, ang mga unang piyudal na panginoon ay ang mga Falloc at pagkatapos ay ang mga Ruffo. Sinundan sila ng pamilyang Centelles, at pagkatapos, noong 1482, ang pamilyang d'Aragona d'Ayerbe, na, na naging mga konde mula pa noong 1519, ay humawak ng titulo hanggang 1580. Mula sa taong ito, ang baronya ay dumaan sa ilang pamilya. Ito ay pagmamay-ari ng Sambahayan ni Borgia, pagkatapos ay sa Ravaschieri di Satriano, sa pamilyang De Fiore (mga markes mula 1715), sa pamilyang Barretta Gonzaga (na may titulong mga duke mula 1749), at sa huli, sa pamilyang De Nobili ng Catanzaro, ang mga huling pyudal na panginoon. Dahil sa pinsala ng lindol noong 1783, kinilala ang Simeri bilang isang munisipalidad sa pamamagitan ng atas noong Mayo 4, 1811, at ang mga ''[[frazione]]'' ng Crichi at Petrizia ay itinalaga rito (ang huli ay kinuha mula rito kasama ang reorganisasyong administratibo ng Bourbon noong 1816 at kasalukuyang bahagi ng munisipalidad ng Sellia Marina). Sa pamamagitan ng atas noong Setyembre 16, 1848, muling pinagsama ang munisipalidad at ang sentro ng munisipyo ay inilipat sa Crichi. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} 0b4njim9laugk7g9utox4tfai0ynhtj 0 159943 2226964 2029198 2026-09-20T14:07:32Z Ryomaandres 8044 2226964 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sorbo San Basile|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://www.comune.sorbosanbasile.cz.it}}|area_code=0961|postal_code=88050|day=Disyembre 3|saint=[[San Francisco Javier]]|elevation_m=605|elevation_footnotes=|population_demonym=Sorbesi|population_footnotes=|area_total_km2=58.69|area_footnotes=|mayor=Vincenzo Nania|mayor_party=|frazioni=Melitello, Cutura, villaggio Lagomar|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Sorbo San Basile|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|1|08|N|16|34|10|E|region:IT_type:city(932)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Sorbo San Basile - panoramio.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Sorbo San Basile''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|scn|U Sòrbu}}) ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang salitang "sorbo" sa Italyano ay nangangahulugang "ang puno ng serbisyo o puno ng sorb-mansanas" kung saan maraming halamanan sa paligid. Ang mga salitang "San Basile" ay tumutukoy sa Griyegong Santong si [[Basilio ng Caesarea|Basilio ang Dakila]] sapagkat ang mga mongheng Basiliano ay nagtatag ng isang monasteryo sa lugar noong 640. Ang bayan ay may hangganan sa [[Bianchi, Calabria|Bianchi]], [[Carlopoli]], [[Cicala]], [[Colosimi]], [[Fossato Serralta]], [[Gimigliano]], [[Panettieri]], at [[Taverna, Calabria|Taverna]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas ng munisipyo at ang gonfalon ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong ika-15 ng Marso 2018.<ref>{{Cita web|url=http://www.comune.sorbosanbasile.cz.it/index.php?action=index&p=372|titolo=Cerimonia inaugurazione stemma araldico comunale|sito=Comune di Sorbo San Basile|data=11 marzo 2019}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.sorbosanbasile.cz.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Catanzaro}} 9omtb57zu3ktsm23uwn8cqrez9rtw5l 2226965 2226964 2026-09-20T14:15:08Z Ryomaandres 8044 2226965 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sorbo San Basile|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://www.comune.sorbosanbasile.cz.it}}|area_code=0961|postal_code=88050|day=Disyembre 3|saint=[[San Francisco Javier]]|elevation_m=605|elevation_footnotes=|population_demonym=Sorbesi|population_footnotes=|area_total_km2=58.69|area_footnotes=|mayor=Vincenzo Nania|mayor_party=|frazioni=Melitello, Cutura, villaggio Lagomar|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Sorbo San Basile|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|1|08|N|16|34|10|E|region:IT_type:city(932)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Sorbo San Basile - panoramio.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Sorbo San Basile''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|scn|U Sòrbu}}) ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang salitang "sorbo" sa Italyano ay nangangahulugang "ang puno ng serbisyo o puno ng sorb-mansanas" kung saan maraming halamanan sa paligid. Ang mga salitang "San Basile" ay tumutukoy sa Griyegong Santong si [[Basilio ng Caesarea|Basilio ang Dakila]] sapagkat ang mga mongheng Basiliano ay nagtatag ng isang monasteryo sa lugar noong 640. Ang bayan ay may hangganan sa [[Bianchi, Calabria|Bianchi]], [[Carlopoli]], [[Cicala]], [[Colosimi]], [[Fossato Serralta]], [[Gimigliano]], [[Panettieri]], at [[Taverna, Calabria|Taverna]]. Ang bayan ay may populasyon na 708 at densidad na 11.94/km² na may sakop na 59.28 km²<ref>{{Cite web |title=City Population: Check for Humans |url=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fitaly%2Fcalabria%2Fcatanzaro%2F079134__sorbo_san_basile%2F |access-date=2026-09-20 |website=www.citypopulation.de}}</ref> Matatagpuan ito sa pook ng [[La Sila|Sila Piccola]] ng Calabria at kinatatangian ng mga [[agriturismo]] at mga guesthouse na pinatatakbo ng mga pamilya.<ref>{{Cite web |title=Visit Sorbo San Basile – Rural Hill Town in Calabria |url=https://www.italyreview.com/sorbo-san-basile.html |access-date=2026-09-20 |website=Italy Review • 2,000+ Italian Destinations Explored |language=en}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas ng munisipyo at ang gonfalon ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong ika-15 ng Marso 2018.<ref>{{Cita web|url=http://www.comune.sorbosanbasile.cz.it/index.php?action=index&p=372|titolo=Cerimonia inaugurazione stemma araldico comunale|sito=Comune di Sorbo San Basile|data=11 marzo 2019}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.sorbosanbasile.cz.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Catanzaro}} fxccf6d2kmlz52w5yx97qn8dt95uelu 2226966 2226965 2026-09-20T14:16:12Z Ryomaandres 8044 2226966 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Sorbo San Basile|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://www.comune.sorbosanbasile.cz.it}}|area_code=0961|postal_code=88050|day=Disyembre 3|saint=[[San Francisco Javier]]|elevation_m=605|elevation_footnotes=|population_demonym=Sorbesi|population_footnotes=|area_total_km2=58.69|area_footnotes=|mayor=Vincenzo Nania|mayor_party=|frazioni=Melitello, Cutura, villaggio Lagomar|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Sorbo San Basile|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|1|08|N|16|34|10|E|region:IT_type:city(932)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Sorbo San Basile - panoramio.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Sorbo San Basile''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|scn|U Sòrbu}}) ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang salitang "sorbo" sa Italyano ay nangangahulugang "ang puno ng serbisyo o puno ng sorb-mansanas" kung saan maraming halamanan sa paligid. Ang mga salitang "San Basile" ay tumutukoy sa Griyegong Santong si [[Basilio ng Caesarea|Basilio ang Dakila]] sapagkat ang mga mongheng Basiliano ay nagtatag ng isang monasteryo sa lugar noong 640. Ang bayan ay may hangganan sa [[Bianchi, Calabria|Bianchi]], [[Carlopoli]], [[Cicala]], [[Colosimi]], [[Fossato Serralta]], [[Gimigliano]], [[Panettieri]], at [[Taverna, Calabria|Taverna]]. Ang bayan ay may populasyon na 708 at densidad na 11.94/km² na may sakop na 59.28 km²<ref>{{Cite web |title=City Population: Check for Humans |url=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fitaly%2Fcalabria%2Fcatanzaro%2F079134__sorbo_san_basile%2F |access-date=2026-09-20 |website=www.citypopulation.de}}</ref> Matatagpuan ito sa pook ng [[La Sila|Sila Piccola]] ng Calabria na isang mahirap na puntahang lugar ng lalawigan. Ang bayan ay kinatatangian ng mga [[agriturismo]] at mga guesthouse na pinatatakbo ng mga pamilya.<ref>{{Cite web |title=Visit Sorbo San Basile – Rural Hill Town in Calabria |url=https://www.italyreview.com/sorbo-san-basile.html |access-date=2026-09-20 |website=Italy Review • 2,000+ Italian Destinations Explored |language=en}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas ng munisipyo at ang gonfalon ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong ika-15 ng Marso 2018.<ref>{{Cita web|url=http://www.comune.sorbosanbasile.cz.it/index.php?action=index&p=372|titolo=Cerimonia inaugurazione stemma araldico comunale|sito=Comune di Sorbo San Basile|data=11 marzo 2019}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.sorbosanbasile.cz.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Catanzaro}} rkr8s747vwxawqhrj215rk0ftdfnebt 0 159944 2226946 2029230 2026-09-20T13:36:07Z Ryomaandres 8044 2226946 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Soverato|frazioni=Soverato Superiore|website={{official website|http://www.comunesoverato.it/}}|area_code=0967|postal_code=88068|day=|saint=|elevation_m=7|elevation_footnotes=|population_demonym=Soveratesi|population_footnotes=|area_total_km2=7.7|area_footnotes=|mayor=Ernesto Alecci|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]] (CZ)|official_name=Comune di Soverato|region=[[Calabria]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|41|N|16|33|E|region:IT_type:city(9859)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|image_shield=Soverato-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Golfo di Soverato.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Soverato''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|scn|Suvaràtu}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[katimugang Italya]]. Ang bayan ay may 8,413 na naninirahan. Ang Soverato ay ang pinakamayamang bayan bawat capita sa Calabria, at kamakailan lamang ay nakakaranas ng pagtaas sa turismo mula pa noong 2015. Ang mga kamakailang proyekto ay isinasagawa upang mapaunlakan ang mga bagong turista kabilang ang pagdaragdag ng Villa Comunale, ang pagsasaayos ng Lungomare Europa, at ang patuloy na pagsasaayos ng pangunahing pampamilihang lansangan sa bayan, ang Corso Umberto I, na nakatakdang makompleto sa huling bahagi ng 2019. == Pinagmulan ng pangalan == Ayon sa tradisyon, ang kasalukuyang pangalan ng lungsod ay nagmula sa puno ng korko, na sagana sa pagtubo sa loob ng munisipalidad at sa mga nakapalibot na lugar, ang huli ay dating bahagi ng distrito ng Soverato at ngayon ay kabilang sa ibang mga munisipalidad. == Mga kilalang mamamayan == * [[Guido Daniele]] (artista) * [[Elisabetta Gregoraci]] (modelo at personalidad sa TV) * Vincenzo Guarna (manunulat ng prosa) * Antonio Lombardo (tombeur de femmes) == Galeriya == === Mga modernong gusali === <gallery> Talaksan:SoveratoPalace 03.jpg| Talaksan:SoveratoPalace 02.jpg| Talaksan:SoveratoPalace 01.jpg| </gallery> == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category-inline|Soverato}} {{Lalawigan ng Catanzaro}} 0zoramp46j393a0dtx80pnmdfaanene 0 159945 2226967 2029190 2026-09-20T14:17:42Z Ryomaandres 8044 2226967 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Soveria Mannelli|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://soveriamannelli.asmenet.it}}|area_code=0968|postal_code=88049|day=Hunyo 24|saint=San [[Juan Bautista]]|elevation_m=774|elevation_footnotes=|population_demonym=Soveritani|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=20|area_footnotes=|mayor=Leonardo Sirianni|mayor_party=|frazioni=Colla, Pirillo, San Tommaso|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Soveria Mannelli|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|5|N|16|22|E|region:IT_type:city(3509)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Soveria Mannelli-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama_Soveria_Mannelli_2006_11_24.jpg|native_name={{lang|scn|Suverìa Mannielli}}|footnotes=}} Ang '''Soveria Mannelli''' ({{Lang-scn|Suverìa Mannielli}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang bayan ay may hangganan sa [[Bianchi, Italya|Bianchi]], [[Carlopoli]], [[Colosimi]], [[Decollatura]], [[Gimigliano]], at [[Pedivigliano]]. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Ang altitud at ang presensya ng Bundok [[Reventino]], na naghihiwalay dito sa dagat, ay nagbibigay dito ng klimang Apenino, na may malamig na taglamig at tag-araw, at isang mahabang tag-ulan mula taglagas hanggang tagsibol. == Kasaysayan == Sa pagtatapos ng ika-18 siglo, sa kanyang "''Pagsasalarawan ng Kaharian ng Napoles''", iniiba pa rin ni Alfano ang "San Tommaso Mannelli", isang nayon ng Scigliano, teritoryong pag-aari ng estado, mula sa "Soveria", isang fief ng pamilyang Passalacqua, na may humigit-kumulang 700 naninirahan.<ref>{{cita libro |url=http://books.google.it/books?id=e5NMAAAAMAAJ&pg=PT104&dq=Soveria+Mannelli&as_brr=1 |p=89 |cognome=Alfano |nome=Giuseppe Maria |titolo=Istorica descrizione del Regno di Napoli, diviso in dodici provincie, in cui si fa menzione delle cose più rimarchevoli |città=Napoli |editore=Vincenzo Manfredi |anno=1795}}</ref> == Mga mamamayan == * [[Rosario Rubbettino]] (1941 &ndash; 2000), tagapaglatha, ay ipinanganak sa bayan. == Mga pinagkuhanan == * Mario Felice Marasco, ''Soveria Mannelli e il suo territorio, Notizie e dati tratti dagli appunti di Ivone Sirianni'', San Vito al Tagambrao: Tipografia Sanvitese Ellerani, 1969 * Mario Gallo, ''Soveria Mannelli, Saggi e documentazione storica'', Cosenza: Dahil Emme, 1991 {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} 32f5v65i6n7exkk68w62wb7689hnvdf 0 159946 2226968 2029181 2026-09-20T14:19:35Z Ryomaandres 8044 2226968 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Soveria Simeri|mayor_party=|website={{official website|http://www.comune.soveriasimeri.cz.it}}|area_code=0961|postal_code=88050|day=Agosto 7|saint=[[Donato ng Arezzo|San Donato ng Arezzo]]|elevation_m=378|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Soveritani|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=22.28|area_footnotes=|mayor=Amedeo Mormile|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|official_name=Comune di Soveria Simeri|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Soveria Simeri-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|38|57|N|16|41|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Soveria Simeri''' ay isang [[komuna]] at [[bayan]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang nayon ay {{Convert|16|km|mi|0}} mula sa Catanzaro, {{Convert|12|km|mi|0}} mula sa baybayin [[Dagat Honiko]] {{Convert|20|km|mi}} mula sa talampas ng [[La Sila]]. Ang ekonomiya ay kalakhang sa agrikultura na may mahusay na pag-unlad ng pangunahing sektor. Kilala ang produksiyon ng mga prutas ng sitrus, langis ng oliba, honey, karne, mga produktong gatas, at mga produktong organiko. Kasama sa mga gawaing artesano ang tatlong laboratoryo ng mga gawaing salamin. == Heograpiya == Naniniwala ang ilan na ang orihinal na pangalan ng Soveria Simeri ay Trischene dahil sakop nito ang tatlong lugar: Simeri, Soveria, at Crichi. Kasunod ng isang malakas na lindol, gumuho ang ilang bahagi ng lugar, at ang buong lugar ay nahati sa tatlong seksiyon, kung saan matatagpuan ang kasalukuyang mga nayon. Pinaniniwalaang napakatanda na ng pinagmulan nito, mula pa noong panahon ng [[Magna Graecia]]. Kalaunan, noong [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang]] [[Gitnang Kapanahunan|Kapanahunan]], nagkaroon ito ng kaunting kahalagahan, at, gaya ng sinasabi, ang Simeri, ang orihinal na sentro, ay ang luklukan ng isang [[dukado]]. Sa katunayan, natagpuan ang mga sinaunang arkeolohikong labi, tulad ng [[kastilyo]], na nananatili pa rin ang mga guho, at ang [[katedral]], na ngayon ay halos ganap nang guho. Natagpuan din ang mga barya at amphorae mula sa panahon ng mga Griyego sa mga nakapalibot na kanayunan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Lalawigan ng Catanzaro}} 0ic1zquvyvxhsdxn0wggx6293ly5mel 0 159947 2226969 2029424 2026-09-20T14:21:10Z Ryomaandres 8044 2226969 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Squillace|province=[[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]] (CZ)|website=http://www.squillace.org|area_code=0961|postal_code=88069|day=Mayo 7|saint=[[San Agacio]] Martir|elevation_m=344|elevation_footnotes=|population_demonym=Squillacesi|population_footnotes=|area_total_km2=33|area_footnotes=|mayor=Pasquale Muccari|mayor_party=|frazioni=Fiasco Baldaia, Squillace Lido|region=[[Calabria]]|official_name=Città di Squillace|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|47|N|16|31|E|region:IT_type:city(3451)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Squillace-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Burg von Squillace.jpg|native_name=[[Griyegong Calabres|Griko]]: {{lang|el|Skylàkion}}|footnotes=}} Ang '''Squillace''' ({{Lang-grc|Σκυλλήτιον}} ''Skylletion''; Medyebal na Griyego: ''Skylakion'') ay isang sinaunang bayan at [[komuna]], sa [[Lalawigan ng Catanzaro]], bahagi ng [[Calabria]], [[katimugang Italya]], nakaharap sa [[Golpo Squillace]].<ref>{{cite book|title=The Times Comprehensive Atlas of the World|edition=13|year=2011|publisher=Times Books|location=London|isbn=9780007419135|page=78 L6}}</ref> == Kasaysayan == Dahil sa estratehikong posisyon nito, patuloy na naging target ng mga [[Saraseno]] ang Squillace. Dumanas ito ng paulit-ulit na pagsalakay, at sa katunayan, sa loob ng isang tiyak na panahon, ito ay pinangungunahan ng mga Arabe, na ginawa itong isang nakakatakot na base militar. Pagkatapos ng maikling panahon ng pamamahala, ito ay napasailalim sa hegemonya ng mga [[Mga Normando|Normando]] Ang estratehikong papel militar nito, na kinikilala na ng mga Griyego, ay kinumpirma rin ng mga Normando, na, noong 1044, ay nagtayo ng isang kastilyo-kuta doon, na ginawa itong isang kondado na may isang pamayanan.<ref>{{cita web|url=https://www.squillaceonline.it/wafx_res/Files/castello.pdf|titolo=Guaimario IV ed i Normanni: il castello di Squillace|accesso=22 novembre 2024}}</ref> == Mga kilalang mamamayan == * [[Cassiodorus]] * [[Florestano Pepe]] * [[Guglielmo Pepe]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category-inline|Squillace}} {{Lalawigan ng Catanzaro}} o6o70wtu53atrwitxktzgl1qfxy6eeg 2226971 2226969 2026-09-20T14:22:29Z Ryomaandres 8044 2226971 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Squillace|province=[[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]] (CZ)|website=http://www.squillace.org|area_code=0961|postal_code=88069|day=Mayo 7|saint=[[San Agacio]] Martir|elevation_m=344|elevation_footnotes=|population_demonym=Squillacesi|population_footnotes=|area_total_km2=33|area_footnotes=|mayor=Pasquale Muccari|mayor_party=|frazioni=Fiasco Baldaia, Squillace Lido|region=[[Calabria]]|official_name=Città di Squillace|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|47|N|16|31|E|region:IT_type:city(3451)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Squillace-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Burg von Squillace.jpg|native_name=[[Griyegong Calabres|Griko]]: {{lang|el|Skylàkion}}|footnotes=}} Ang '''Squillace''' ({{Lang-grc|Σκυλλήτιον}} ''Skylletion''; Medyebal na Griyego: ''Skylakion'') ay isang sinaunang bayan at [[komuna]], sa [[Lalawigan ng Catanzaro]], bahagi ng [[Calabria]], [[katimugang Italya]], nakaharap sa [[Golpo Squillace]].<ref>{{cite book|title=The Times Comprehensive Atlas of the World|edition=13|year=2011|publisher=Times Books|location=London|isbn=9780007419135|page=78 L6}}</ref> == Kasaysayan == Dahil sa estratehikong posisyon nito, patuloy na naging target ng mga [[Saraseno]] ang Squillace. Dumanas ito ng paulit-ulit na pagsalakay, at sa katunayan, sa loob ng isang tiyak na panahon, ito ay pinangungunahan ng mga Arabe, na ginawa itong isang nakakatakot na base militar. Pagkatapos ng maikling panahon ng pamamahala, ito ay napasailalim sa hegemonya ng mga [[Mga Normando|Normando]] Ang estratehikong papel militar nito, na kinikilala na ng mga Griyego, ay kinumpirma rin ng mga Normando, na, noong 1044, ay nagtayo ng isang kastilyo-kuta doon, na ginawa itong isang kondado na may isang pamayanan.<ref>{{cita web|url=https://www.squillaceonline.it/wafx_res/Files/castello.pdf|titolo=Guaimario IV ed i Normanni: il castello di Squillace|accesso=22 novembre 2024}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Squillace Lido === Sa nakalipas na tatlumpung taon, isang mabilis na lumalawak na resort sa tabing-dagat ang nabuo sa mga dalampasigan ng lumang lungsod. Dating kilala bilang Squillace Scalo, hango sa "hinto" ng [[Estasyon ng Squillace]], ngayon ay karaniwang kilala ito bilang Squillace Lido, o Marina di Squillace. == Mga kilalang mamamayan == * [[Cassiodorus]] * [[Florestano Pepe]] * [[Guglielmo Pepe]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category-inline|Squillace}} {{Lalawigan ng Catanzaro}} 9o7q5l5apyd4jeckdss4vg9vtoc01u4 0 159948 2226972 2029416 2026-09-20T14:24:02Z Ryomaandres 8044 2226972 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Stalettì|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://staletti.asmenet.it}}|area_code=0961|postal_code=88069|day=Nobyembre 17|saint=San Gregorio|elevation_m=382|elevation_footnotes=|population_demonym=Stalettesi|population_footnotes=|area_total_km2=11|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=Santa Maria del Mare, Torrazzo, Copanello, [[Caminia]], Pietragrande|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Stalettì|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|45|55|N|16|32|20|E|region:IT_type:city(2264)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Chiesa del SS.Rosario (Stalettì) 2.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Stalettì''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Katimugang Ialya|katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang bayan ay may hangganan sa [[Montauro]] at [[Squillace]]. Mayroon itong napakahusay na tanawin, kabilang ang mga magagandang baybayin sa Caminia, Copanello, at frazione ng Pietragrande, pati na rin ang mga burol at bundok. == Mga monumento at tanawin == === Mga pook arkeolohiko === Maraming mga pook arkeolohiko sa lugar, tulad ng pook arkeolohiko ng Santa Maria del Mare, na may mga labi ng isang pentagonal na kuta ng mga Bisantino, na walang kinalaman sa Vivarium na itinatag ni Cassiodorus. Ayon sa mga indikasyon sa topograpiko na ibinigay ni Cassiodorus sa Institutiones (ang Vivariense ay "nasa paanan ng Bundok Moscio, malapit sa Ilog Alessi at malapit sa dagat"), ito ay matatagpuan sa tinatawag ngayong Coscia di Staletti. == Sport == Mula noong 2012, ang nangungunang koponan ng football sa bansa ay ang U.S.D. C.S.I. Stalettì, na kasalukuyang naglalaro sa grupong Calabres na Unang Kategorya B. Mayroon din itong kategoryang Allievi, kung saan ilang batang manlalaro ang ilang beses nang tinawag sa First Team. Ang titulo ay naibenta kay Vigor Lamezia. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} gcdiav2s22ftvc4dgj889zqu2tn6vcj 0 159949 2226973 2029503 2026-09-20T14:27:30Z Ryomaandres 8044 2226973 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Taverna|province=[[lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]] (CZ)|website={{official website|http://www.tavernaonline.com}}|area_code=0961|postal_code=88055|day=|saint=|elevation_m=521|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=132.31|area_footnotes=|mayor=Sebastiano Tarantino|mayor_party=|frazioni=Villaggio Mancuso, Villaggio Racise, Monaco|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Taverna|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|01|15|N|16|34|50|E|region:IT_type:city(2668)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama Comune Taverna.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Taverna''' ay isang [[komuna]] at [[bayan]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[Italya]]. Matatagpuan ito sa paanan ng kabundukang [[La Sila|Sila.]] == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang pangrelihiyon === ==== Simbahan ng Santo Domingo ==== Ang siklo ng mga fresco na naglalarawan ng Mga Kuwento ng Buhay ni Santo Domingo, na matatagpuan sa itaas ng mga arko ng gitnang nabe, ay natapos noong 1693 at bahagyang dinisenyo ni Mattia Preti, ngunit kalaunan ay natapos ng mga maliliit na artista. Pinag-isa ni Papa [[Inocencio VIII]], kasama ang bulang papal noong ika-22 ng Agosto 1748, ang Hospitale di Taverna, ang luklukan ng administrasyon ng lungsod, sa kumbento. Sa parehong taon, sa loob ng simbahan, itinayo ang kapilya na inialay sa patron na si [[San Sebastian]] [[San Sebastian|Martir]], habang noong 1794-1795, nagsimula ang muling pagtatayo ng kampana.<ref>{{Cita|Valentino|p. 28}}.</ref> Sa pamumuno ng mga Pranses, sa simula ng ika-19 na siglo, ang kumbento ay sinupil at pagkatapos ay naibalik noong 1820. Ang buong archive ng simbahan at ang aklatan ng mga Dominikano ay nasunog noong 1861, na dulot ng pagkubkob ng humigit-kumulang 200 bandido, na pumilit sa mga walang kalaban-laban na populasyon na magkulong sa loob ng simbahan hanggang sa pagdating ng mga Guwardiyang Maharlika. Noong 1867, tumigil ang buhay monghe sa kumbento dahil sa batas tungkol sa "[[Disolusyon ng mga Hinahawakang Pagmamay-aring Eklesyastiko]]". == Mga mamamayan == * [[Mattia Preti]], ika-17 siglong Barokong pintor * [[Gregorio Preti]], ika-17 siglong Barokong pintor, kapatid ni Mattia Preti == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Catanzaro}} h0ehcljtkua7yasyrvj4lblwun8bkgn 0 159950 2226976 2029467 2026-09-20T14:30:34Z Ryomaandres 8044 2226976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Tiriolo|province=[[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]] (CZ)|website={{official website|http://tiriolo.asmenet.it}}|area_code=0961|postal_code=88056|day=|saint=|elevation_m=690|elevation_footnotes=|population_demonym=Tiriolesi|population_footnotes=|area_total_km2=28.98|area_footnotes=|mayor=Domenico Stefano Greco|mayor_party=|frazioni=Sarrottino, Pratora, Soluri|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Tiriolo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|56|45|N|16|30|30|E|region:IT_type:city(4073)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Tiriolo panorama|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Tiriolo Panorama 1.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Tiriolo''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ang lugar ng kapanganakan ng Renasimiyentong pintor na si [[Marco Cardisco]]. == Heograpiya == Ang bayan ay may hangganan sa [[Catanzaro]], [[Gimigliano]], [[Marcellinara]], [[Miglierina]], [[San Pietro Apostolo]], at [[Settingiano]]. == Kasaysayan == Tinatayang itinatag ng mga [[Magna Graecia|Griyego]] ang Tiriolo humigit-kumulang 600 taon bago ang Digmaang Trojan: Hinango ang pangalan ng Tryoros mula sa tatlong bundok na nakapalibot dito. Posibleng itinatag ito sa puntong ito dahil sa napaka-estratehikong lokasyon nito. Sinasabi rin ng mga lokal na alamat na dito huminto si Ulises at ang teritoryo nito ay ang lupain ng mga Phaeacian na inilarawan sa [[Odisea]]. Ang orihinal na populasyon ay Griyego, hanggang sa ang lugar ay nasakop noong bandang 500 BK ng mga Indo-Europeo na kilala bilang Brettii o Bruttii at nawalan ng ugnayan sa kanilang inang bayan, ang [[Gresya]].<ref>[[Horace De Rilliet|Horace Rilliet]], ''[[Colonna mobile in Calabria nell'anno 1852]]'', [[Rubbettino]], p. 188.</ref> Ilang labi mula pa noong [[Neolitiko]], Panahon ng Bakal, at mga sumunod na panahon ang natagpuan sa loob ng munisipalidad. Noong panahon ng pag-aalsa ni [[Espartaco]], ito ang pinangyarihan ng rebelyon at nakita ang dalawang magkasalungat na hukbo: sa hilagang pampang, sa mga dalisdis na dumadausdos mula Tiriolo patungong Marcellinara, ang mga lehiyon ni [[Craso]] ay ipinakalat, habang sa kabilang kuta ay nakakulong ang mga rebelde ni Spartacus. Upang mapigilan ang pagsulong ng mga lehiyonaryo, naghukay sila ng binahang trinsera, mismo sa kasalukuyang Kipot ng Marcellinara, na nagdurugtong sa dalawang dagat. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20070312044350/http://www.prolocotiriolo.it/ Association ng Turista] {{Lalawigan ng Catanzaro}} p9q9xm9r1zapht6f60opquvs7mfynjh 0 159951 2226978 2029544 2026-09-20T14:32:38Z Ryomaandres 8044 2226978 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Torre di Ruggiero|frazioni=Logge, Case Incenzo|website={{official website|http://www.comunetorrediruggiero.it}}|area_code=0967-0|postal_code=88060|day=Hulyo 6|saint=[[Santa Domenica]]|elevation_m=598|elevation_footnotes=|population_demonym=Torresi|population_footnotes=|area_total_km2=24|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|official_name=Comune di Torre di Ruggiero|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|38|N|16|22|E|region:IT_type:city(1243)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''Torre di Ruggiero''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|scn|A Tùrri}}) ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]] . Isang kaakit-akit bayan, na may maraming mga nagwaging premyadong restawran at pagawaan ng alak, ang rehiyon ay kilalang-kilala sa maharlikang pamilya kung saan ang karamihan ay naninirahan sa labas ng Italya. Sa kasaysayan, ang pangkaraniwang karnabal/gawaing pampamayanan ay tinatawag ding "Saint De la Rosseio Regeoo" na pinagtitipon ang bayan, at itinuring na pinakamagandang pagdiriwang na naranasan ng bayan. Ang munisipalidad ng Torre di Ruggiero ay tinatahak ng Sentiero Italia, ng [[Italyanong Club Alpino]] (CAI), isang landas na dumadaan sa mga taniman ng haya at kastanyas. == Heograpiya == Ang baryo ay may hangganan sa [[Capistrano, Calabria|Capistrano]], [[Cardinale, Calabria|Cardinale]], [[Chiaravalle Centrale]], [[San Nicola da Crissa]], [[Simbario]], at [[Vallelonga]]. == Ekonomiya == Ang Torre ay may medyo hindi pa maunlad na ekonomiya, na pangunahing nakatuon sa pagtatanim ng [[Abelyana|abelyanang]] [[Cardinale, Calabria|Cardinale]], na kilala rin bilang abelyanang Tonda di Calabria. Ang uri ng hazelnut na ito ay ipinakilala sa Cardinale noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo; ang pagtatanim nito ay kalaunan ay lumawak lampas sa mga hangganan ng munisipalidad, at ngayon ay itinatanim din sa Torre di Ruggiero (isang kalapit na munisipalidad). == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Catanzaro}} ic8kslb2vi0intei3ajze70xrwue5xx 0 159952 2226979 2029940 2026-09-20T14:36:24Z Ryomaandres 8044 2226979 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Catanzaro|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{official website|http://www.comune.vallefiorita.cz.it}}|area_code=0961|postal_code=88050|day=Agosto 16|saint=[[San Roque]] (San Rocco)|elevation_m=329|elevation_footnotes=|population_demonym=Vallefioritesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=13.83|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Catanzaro|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|38|46|30|N|16|27|40|E|region:IT_type:city(2801)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''Vallefiorita''' ay isang bayan at [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Heograpiya == Ang bayan ay may hangganan sa [[Amaroni]], [[Cenadi]], [[Centrache]], [[Cortale]], [[Girifalco]], [[Olivadi]], [[Palermiti]], at [[Squillace]]. == Pinagmulan ng pangalan == Hanggang sa ikalawang kalahati ng Gitnang Kapanhunan, ito ay tinawag na "Conca d'Oro" at pagkatapos ay naging "S. Elia" dahil sa pagtatayo ng isang [[Ermitanyo|ermitanyong]] [[Mongheng Basilio|Basilio]], na ang mga bakas ay makikita pa rin sa lugar ng Monastero.<ref>{{cita web|url=https://www.galserrecalabresi.it/i-comuni/vallefiorita/|titolo=Vallefiorita}}</ref> Sa wakas, ginamit nito ang kasalukuyang pangalan nito na Vallefiorita noong Marso 26, 1863. == Kasaysayan == Ang sinaunang pinagmulan ng Vallefiorita ay matatagpuan sa mga pangyayari sa mga [[Mga Enotrio|Enotri]], na nanirahan sa lugar kung saan pinakamakitid ang Italya, sa [[Istmo ng Catanzaro]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ''gonfalon'' ng Munisipalidad ng Vallefiorita ay ipinagkaloob sa Dekretong Pampangulo noong Setyembre 26, 1978.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?2997|titolo=Vallefiorita|accesso=7 gennaio 2026|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref><ref>Decreto registrato il 31-10-1978 presso la Corte dei Conti al n. 7, foglio 133 del Registro, trascritto nei Registri dell'Ufficio Araldico il 14-12-1978 al n. 57.</ref> Ang eskudo de armas ay umaayon sa seal na nakuha mula sa [[Sinupang Estatal ng Napoles]] na umiiral sa koleksiyong "Voci di vitovaglie", envelope 57, file 11 pahina 57.<ref>{{Cita web|url=http://156.54.202.237/vallefiorita/index.php?action=index&p=76|titolo=Storia|accesso=10 gennaio 2026|sito=Comune di Vallefiorita}}</ref> == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} oz5gcwlqhlqfn56i39d1h0dcr0tj0ln 0 159953 2226947 2030242 2026-09-20T13:37:57Z Ryomaandres 8044 2226947 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zagarise|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CZ}} (CZ)|website={{Official website|http://comune.zagarise.cz.it/}}|area_code=0961|postal_code=88050|day=Hulyo 9|saint=[[San Pancrazio]]|elevation_m=581|elevation_footnotes=|population_demonym=Zagaritani|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=49.33|area_footnotes=|mayor=Domenico Gallelli|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Zagarise|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|0|0|N|16|39|45|E|region:IT_type:city(1811)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Zagarise-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama_zagarise.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Zagarise''' ({{Lang-el|Zacharous}}) ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Catanzaro]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Matatagpuan ang Zagarise 28&nbsp;km hilaga ng [[Catanzaro]] sa lambak ng ilog ng Simeri. Ang bayan ay may hangganan sa [[Albi]], [[Magisano]], [[Mesoraca]], [[Petronà|Petrona]], [[Sellia, Calabria|Sellia]], [[Sellia Marina]], [[Sersale]], [[Soveria Simeri]], at [[Taverna, Calabria|Taverna]]. == Pinagmulan ng pangalan == Tungkol sa etimolohiya ng pangalan, isinulat ni [[Gabriele Barrio]], isang manunulat noong ika-17 siglo, sa kanyang "De Antiquitate et situ Calabriae": "Sa kaliwa ng Silia ay naroon ang lungsod ng Zagarise, sa isang medyo mataas na posisyon, malapit sa kakahuyan ng Sila; ang pangalan nito ay nangangahulugang kapaki-pakinabang na bagay. Ang mga bukid nito ay nagbubunga ng: mga bungang-peras, rheopontico (isang halaman na katulad ng rhubarb na nagmula sa Asya), at marmol na Frihiyo." == Mga kilalang gusali == Ang isang [[Simbahang Parokya]]ng kilala bilang ''Santa Maria Assunta'' ay matatagpuan dito na may isang [[Portada (arkitektura)|Portadang]] itinayo noong 1521, habang ang natitirang simbahan ay itinayo noong 1783. Mayroon ding isang toreng medyebal sa bayan. == Gallery == <gallery> Talaksan:Panorama zagarise.jpg|Panorama ng Zagarise Talaksan:Zagarise aereo.jpg|Tanaw ng Zagarise mula sa himpapawid Talaksan:Chiesa madre di Chiesa di Santa Maria Assunta (Zagarise).jpg|Ang Simbahang Parokya </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} 6qvdg8u1zmlilr5b2nu29yhx04jo1zq 0 170070 2227082 1789867 2026-09-21T02:30:32Z ~2026-50765-01 166572 2227082 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Marso 2010}} {{cleanup}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Ritz Azul''' (ipinanganak na Ritz Ann Riggie Villanueva Alzul noong Enero 11, 1994), ay isang artista ng Pilipino at host ng telebisyon na dating talento ng [[TV5]] at ngayon ay nasa ilalim ng pamamahala ng [[ABS-CBN]] at [[Star Magic]]. {{BD|1994|LIVING|Azul, Ritz}} ==Maagang buhay at karera== Siya ay ipinanganak sa Sta. Rita, Pampanga, at kalaunan ay lumipat sa [[Lungsod ng Quezon]]. Una siyang nakilala sa pamamagitan ng programang paghahanap ng talento ng [[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] na ''Star Factor'', kung saan siya ang naging ika-4 na Final Star.<ref name=" Ritz Azul "/><ref name="philstar.com">{{cite web |title = Kasayahan kasama si Ricky Lo| url = http://www.philstar.com/funfare/exclusivesarticle.aspx?articleid=663577&publicationsubcategoryid=70|work=The Philippine Star|access-date=Setyembre 20, 2013}}</ref> Kumuha siya ng Bachelor of Science sa [[Accountancy]] sa [[Lyceum of the Philippines University]], ngunit nagpahinga muna sa kanyang pag-aaral upang magtuon sa kanyang karera sa showbiz.<ref name="philstar.com" /><ref>{{cite web|last=Bautista|first=Mario|title=Sino ang tunay na hari at reyna ng takilya?|url=http://www.malaya.com.ph/mar22/ent_mario.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110326055727/http://www.malaya.com.ph/mar22/ent_mario.html|archive-date=March 26, 2011|access-date=Disyembre 18, 2011|website=Malaya Business Insight}}</ref> Noong 2011, naging isa siya sa mga "Primetime Princesses" ng TV5, kasama sina [[Danita Paner]], [[Arci Muñoz]], [[Jasmine Curtis]] at [[Eula Caballero]]. Noong 2016, pumirma siya ng kanyang 2-taong eksklusibong kontrata sa ilalim ng Star Magic at Pamamahala ng [[ABS-CBN]], kung saan naging panauhin siya sa sikat na primetime TV series na "[[Ang Probinsyano|FPJ's Ang Probinsyano]]" na pinagbibidahan ni [[Coco Martin]]. Nagbida siya sa kanyang kauna-unahang teleserye sa ABS-CBN na pinamagatang "[[The Promise of Forever]]", kasama ang kanyang mga nangungunang tauhan na sina [[Paulo Avelino]] at [[Ejay Falcon]]. ==Personal na buhay== Si Ritz Azul ang Sangguniang Kabataan Chairwoman sa kanyang bayan na Dila Dila sa [[Santa Rita, Pampanga|Santa Rita]], Pampanga mula 2010 hanggang 2013.<ref name=philstar.com /> Pinagkasal si Ritz Azul sa kanyang partner na si Allan Guy noong Nobyembre 20, 2021.<ref>{{Cite news |last=Tuazon |first=Nikko |date=Nobyembre 20, 2021 |title=Pinagkasal si Ritz Azul sa una at huling kasintahang si Allan Guy |url=https://www.pep.ph/news/local/162150/ritz-azul-marries-allan-guwi-a721-20211120 |access-date=Hulyo 5, 2025 |work=PEP Ph}}</ref> Miyembro rin siya ng [[Mga Kaanib sa Iglesia ng Dios na Pandaigdig|MKIDI]].<ref>{{Banggitin ang web |last=MCGI |date=Hulyo 5, 2025 |title=Dumalo si Ritz Azul sa unang Internasyonal na Thanksgiving ng MCGI |url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=991431060871048&id=557919017555590&set=a.630757243605100 |website=Facebook}}</ref> ==Pelikula == === Mga palabas sa telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! taon!! Pamagat!! Tungkulin |- | 2010 || ''Star Factor'' || Contestant, runner-up |- | rowspan=7 | 2011 || ''[[Hoy Saberdey!]]'' || babaing punong-abala |- | ''[[Untold Stories Mula sa Face to Face]]'' || Mahal |- | ''[[Mga Nagbabagang Bulaklak]]'' || Daisy Flores |- | ''[[Fan*tastik]]'' || babaing punong-abala |- | ''[[Glamorosa]]'' || Giselle Evangelista / Giselle Marciano |- | ''[[Regal Shocker|Regal Shocker: Reunion]]'' || Gail |- | ''R U Kidding me? Ows hindi nga?!'' || turista |- | 2011–2012 || ''[[Pidol's Wonderland]]'' || Iba't-ibang |- | rowspan=3 | 2012 || ''[[Regal Shocker|Regal Shocker: Anito]]'' || Kate |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila]]'' || Iba't-ibang |- | ''[[Talaan ng mga palabas ng TV5 (Pilipinas)|Mga Tunay na Confession]]'' || Iba't-ibang |- | rowspan=3 | 2012–2013 || ''[[Game 'N Go]]'' || Co-hostess |- | ''[[Kapitan Galing]]'' || Pag-ibig |- | ''[[Lokomoko]]'' || Ang sarili niya |- | rowspan="4" | 2013 || ''[[For Love or Money (2013 TV series)|For Love or Money]]'' || Roselle Villanueva |- | ''[[Kidlat]]'' || Josephine 'Joey' Palomares |- | ''[[Misibis Bay]]'' || Maita Ramirez |- | ''Hayop Sa Galing'' || Co-hostess |- | rowspan=2 | 2013–2015 || ''[[PBA sa ESPN 5|PBA sa Sports5]]'' || Studio hostess |- | ''[[Tropa Mo Ko Unli]]'' || Ang sarili niya |- | rowspan=2 | 2015 || ''[[Ismol Family]]'' || Aya |- | ''Misterless Misis'' || Mia |- | rowspan=5 | 2016 || ''[[FPJ's Ang Probinsyano]]'' || Erica Nobleza |- | ''Legally Yours, Atty. G'' || Panauhing artista |- | ''[[Wansapanataym | Wansapanataym: Santi Cruz Is Coming To Town]]'' || Nicole Dizon |- | ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Halo-halo]]'' || Si Gellen |- | ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Bulag]]'' || Alicia |- | 2016–2025 || ''[[ASAP (programang pantelebisyon)|ASAP]]'' || Sarili / co-hostess / Performer |- | rowspan="3" | 2017 || ''[[Talaan ng mga palabas ng ABS-CBN|Ang Pangako ng Walang Hanggan]]'' || Sophia Madrid-Espinosa |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Salamin]]'' || Prinsesa Punzalan |- | ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Hinala]]'' || Anna |- | 2017–2020 || ''[[Banana Sundae]]'' || Ang sarili niya |- | rowspan="2" | 2018 || ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Sumpaan]]'' || Angela |- | ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Abogada]]'' || Sinabi ni Atty. Annie Valeroso |- | 2018–2019 || ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Los Bastardos]]'' || Diane Liwanag-Cuevas / Diane Liwanag-Cardinal |- | rowspan="3" | 2019 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Pregnancy Test]]'' || Dudz Ibañez |- | ''Maalaala Mo Kaya: [[Maalaala Mo Kaya (season 27)|Mikropono]]'' || Batang Violeta Bayawa |- | ''Bukas May Kahapon'' || Christine |- | 2020–2021 || ''[[Linggo 'Kada]]'' || Ang sarili niya |- | rowspan="2" | 2021 || ''[[Niña Niño]]'' || Jackie |- | ''[[Hoy, Love You!]]'' || Mica |} ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" ! taon!! Pamagat!! Papel!! Mga Tala |- | 2018 || ''The Hopeful Romantic'' || Amanda/Ashley/Veronica/Nikki || |- | 2019 || ''KontrAdiksyon'' || Korina Borlaza || |- | 2020 || ''[[The Missing]]'' || || |- | 2022 || ''[[The Buy Bust Queen]]'' || Angela Bustamante || |- | 2025 || ''[[Jeongbu (pelikula)|Jeongbu]]'' || Ira || |} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] 723q68isy7xu0thjnk6dlvfnh54sxlk 0 196559 2227085 2115554 2026-09-21T02:34:00Z ~2026-50765-01 166572 Removed redirect to [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] 2227085 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | pangalan = Jasmine Curtis-Smith | larawan = Jasmine Curtis-Smith sa Love Laban Pride Festival 2026.jpg | alt = <!-- descriptive text para sa paggamit ng speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Curtis-Smith noong 2026 | pangalan_ng_kapanganakan = Jasmine Casandra Curtis-Smith<ref group="fn" name="sur"/> | petsa_ng_kapanganakan = {{Petsa_ng_kapanganakan|1994|04|06|df=yes}} | lugar_ng_kapanganakan = [[Melbourne]], [[Victoria (Australia)|Victoria]], Australia | ​​pagkamamamayan = {{hlist|Australia|Pilipinas}} | trabaho = Aktres | taon_ng_aktibo = 2010–kasalukuyan | ahente = {{ubl|[[TV5 Network]]<br>(2010–2016)|Vidanes Celebrity Marketing<br>(2010–2021, 2025–kasalukuyan)|[[GMA Network]]<br>(2018–kasalukuyan)|Crown Artist Management<br>(2021–2025) }} | mga kamag-anak = [[Anne Curtis]] (kapatid na babae) }} '''Jasmine Casandra Curtis-Smith'''{{#tag:ref|Si Jasmine Curtis-Smith ay ipinanganak sa Australia. Kaya, wala siyang apelyido noong dalaga pa ang kanyang ina na Ojales.|group = fn|name = sur}} ({{IPA|tl|ˈkəɹtɪs}}; ipinanganak noong 6 Abril 1994) ay isang Pilipinong aktres<!-- HUWAG magdagdag ng "Australyano" dahil hindi ito kinakailangan ayon sa MOS:CITIZEN --> aktres. Sinimulan niya ang kanyang karera sa telebisyon at kalaunan ay lumabas sa mga pelikulang tulad ng ''[[Transit (2013 film)|Transit]]'' (2013), ''[[Baka Bukas]]'' (2016), at ''[[Siargao (film)|Siargao]]'' (2017).<ref name="Kuipers20131003">{{Cite web |url=https://variety.com/2013/film/global/transit-review-busan-1200689751/ |title=Busan Film Review: 'Transit' |last=Kuipers |first=Richard |date=3 Oktubre 2013 |website=Variety |language=en-US |access-date=4 Setyembre 2017}}</ref> Kabilang sa mga pagkilala sa pag-arte ni Curtis-Smith ang Best Supporting Actress sa [[Cinemalaya]] para sa ''Transit'', Best Actress sa [[Cinema One Originals]] para sa ''Baka Bukas'', at mga parangal na Best Supporting Actress mula sa [[Metro Manila Film Festival]] at sa [[Luna Award]] para sa ''Siargao''. Nakatanggap din siya ng mga nominasyon para sa isang [[FAMAS Award]] para sa [[FAMAS Award para sa Pinakamahusay na Suportang Aktres|Pinakamahusay na Suportang Aktres]] para sa pelikulang ''[[Bonifacio: Ang Unang Pangulo]]'' (2014), isang [[Gawad Urian Award]] para sa [[Gawad Urian para sa Pinakamahusay na Suportang Aktres|Pinakamahusay na Suportang Aktres]] para sa pelikulang ''Siargao'', tatlong [[PMPC Star Awards para sa Pelikula|PMPC Star Awards para sa Pelikula]] para sa Movie Supporting Actress of the Year para sa pelikulang ''Transit'', ''[[Dementia (2014 film)|Dementia]]'' (2014), at ''Siargao'', at isang [[PMPC Star Awards para sa Telebisyon|PMPC Star Award para sa Telebisyon]] para sa isang episode na ''[[Tadhana]]'' (2019). Noong 2018, pumirma siya bilang isang eksklusibong artista ng [[GMA Network]]. Siya rin ang nakababatang kapatid ng kapwa aktres na si [[Anne Curtis]]. ==Maagang buhay== Siya ay ipinanganak noong ika-6 ng Abril 1994 sa [[Melbourne]], [[Australia]], bilang pangalawang anak na babae nina Carmencita Ojales, isang Pilipino, at James Ernest Curtis-Smith (1943–2026), isang abogadong Australyano.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Anne Curtis, Inanunsyo nina Jasmine Curtis-Smith ang pagpanaw ng kanyang amang si James |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/971962/anne-curtis-jasmine-curtis-smith-announce-passing-of-father-james/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260107054551/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/971962/anne-curtis-jasmine-curtis-smith-announce-passing-of-father-james/story/ |archive-date=7 Enero 2026 |url-status=live |access-date=7 Enero 2026 |work=Balita sa GMA |date=7 Enero 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Talambuhay ni Jasmine Curtis-Smith|url=http://www.pinoystop.com/bio/celebrity-profile/286/jasmine-curtissmith-biography|publisher=Pinoy Stop|access-date=22 Disyembre 2014|archive-date=22 Disyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222045705/http://www.pinoystop.com/bio/celebrity-profile/286/jasmine-curtissmith-biography|url-status=dead}}</ref> Bukod sa kanyang nakatatandang kapatid na babae na si [[Anne Curtis|Anne]], mayroon din siyang nakababatang kapatid na lalaki na nagngangalang Thomas James, na nakatira sa Melbourne, at may kapatid sa ama na nagngangalang Clare na namatay noong 2007 sa edad na apat na buwan dahil sa isang [[sakit sa puso]].<ref>{{cite news|last1=Dumaual|first1=Miguel|title=Pinag-usapan ni Anne Curtis ang pagkamatay ng kanyang kapatid|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/12/13/anne-curtis-talks-about-sisters-death|access-date=22 Disyembre 2014|work=ABS-CBN Balita|petsa=12 Enero 2013|lokasyon=[[Maynila]]}}</ref> Sa kanyang unang pamamalagi sa [[Pilipinas]], nag-aral siya sa [[St. Paul College Pasig|St. Paul College]] sa [[Pasig]] bago bumalik sa Australia noong 2005, kung saan niya natapos ang kanyang elementarya at sekondarya. Nagtapos siya ng hayskul mula sa [[Loyola College, Melbourne|Loyola College]] sa [[Watsonia, Victoria|Watsonia]], Melbourne. Nag-enroll siya bilang communication major sa [[Ateneo de Manila University]] noong 2013.<ref>{{Cite web |title=Jasmine Curtis Smith, masaya na maging isang "regular" na estudyante sa bagong paaralan |url=https://www.pep.ph/lifestyle/28786/jasmine-curtis-smith-happy-to-be-a-regular-student-in-new-school |access-date=2023-10-19 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Gayunpaman, kalaunan ay nagbakasyon siya upang magtuon sa kanyang lumalaking karera sa pag-arte.<ref>{{cite web |last1=Mendoza |first1=Mylene |title=10 Mga Kilalang Tao na Nag-aral sa ADMU para sa Kolehiyo |url=https://www.candymag.com/features/celebrities-who-went-to-admu-for-college-a00306-20201207-lfrm3 |website=Candy Magazine |access-date=29 Hunyo 2026 |date=7 Disyembre 2020}}</ref> ==Karera== ===2010–2012: Maagang karera sa telebisyon=== Unang nakilala si Curtis noong mga bakasyon niya sa Pilipinas para bisitahin ang kanyang kapatid na si Anne, at noong kalagitnaan ng 2010 lamang, nang lumabas siya sa noontime variety show ng [[ABS-CBN]] ​​na ''[[It's Showtime (programa sa TV sa Pilipinas)|Showtime]]'', saka lamang nagsimulang magpumilit ang mga network na pumirma sa kanya. Noong Disyembre 2010, pumirma si Curtis ng isang eksklusibong tatlong-taong kontrata sa [[Associated Broadcasting Company|TV5]] at inaayos ng network upang maging isa sa mga ''Primetime Princesses'' nito. Sa isang panayam pagkatapos ng pagpirma ng kontrata, binanggit niya na labis siyang natuwa na sa wakas ay nanirahan na sa TV5 at pinahahalagahan ang desisyon ng network na payagan siyang balansehin ang kanyang pag-aaral at ang kanyang karera sa showbiz. Noong 2013, pumirma siya ng isa pang 3-taong kontrata sa TV5.{{citation needed|date=Abril 2024}} Ang unang [[miniseries]] ni Curtis para sa TV5 ay isang remake sa telebisyon kasama si [[JC de Vera]] ng 1991 Philippine action-romance film na ''[[Ang Utol Kong Hoodlum]]'', na pangunahing ginampanan nina [[Robin Padilla]] at [[Vina Morales]]. Ang ilan sa mga eksena sa serye ay kinunan sa Australia, ang tinubuang-bayan ni Curtis. Noong 2012, ginampanan niya ang papel ni Epifania "Anya" Dionisio sa ''[[Nandito Ako (seryeng pantelebisyon)|Nandito Ako]]'', kung saan kasama niya si [[Eula Caballero]] bilang Holly Posadas at ang ''[[American Idol]]'' [[American Idol (season 7)|season 7]] runner-up [[David Archuleta]] bilang Josh Bradley.<ref>[http://www.pep.ph/guide/tv/9887/pep-review-david-archuleta-charms-his-ways-into-viewers39-hearts-^1 PEP REVIEW: Hinalikan ni David Archuleta ang puso ng mga manonood sa pamamagitan ng Nandito Ako ng TV5]</ref> 2xhzn4r18movg37v9gm0in2hz6bfww7 2227088 2227085 2026-09-21T02:37:36Z ~2026-50765-01 166572 2227088 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | pangalan = Jasmine Curtis-Smith | larawan = Jasmine Curtis-Smith sa Love Laban Pride Festival 2026.jpg | alt = <!-- descriptive text para sa paggamit ng speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Curtis-Smith noong 2026 | pangalan_ng_kapanganakan = Jasmine Casandra Curtis-Smith<ref group="fn" name="sur"/> | petsa_ng_kapanganakan = {{Petsa_ng_kapanganakan|1994|04|06|df=yes}} | lugar_ng_kapanganakan = [[Melbourne]], [[Victoria (Australia)|Victoria]], Australia | ​​pagkamamamayan = {{hlist|Australia|Pilipinas}} | trabaho = Aktres | taon_ng_aktibo = 2010–kasalukuyan | ahente = {{ubl|[[TV5 Network]]<br>(2010–2016)|Vidanes Celebrity Marketing<br>(2010–2021, 2025–kasalukuyan)|[[GMA Network]]<br>(2018–kasalukuyan)|Crown Artist Management<br>(2021–2025) }} | mga kamag-anak = [[Anne Curtis]] (kapatid na babae) }} '''Jasmine Casandra Curtis-Smith'''{{#tag:ref|Si Jasmine Curtis-Smith ay ipinanganak sa Australia. Kaya, wala siyang apelyido noong dalaga pa ang kanyang ina na Ojales.|group = fn|name = sur}} ({{IPA|tl|ˈkəɹtɪs}}; ipinanganak noong 6 Abril 1994) ay isang Pilipinong aktres<!-- HUWAG magdagdag ng "Australyano" dahil hindi ito kinakailangan ayon sa MOS:CITIZEN --> aktres. Sinimulan niya ang kanyang karera sa telebisyon at kalaunan ay lumabas sa mga pelikulang tulad ng ''[[Transit (2013 film)|Transit]]'' (2013), ''[[Baka Bukas]]'' (2016), at ''[[Siargao (film)|Siargao]]'' (2017).<ref name="Kuipers20131003">{{Cite web |url=https://variety.com/2013/film/global/transit-review-busan-1200689751/ |title=Busan Film Review: 'Transit' |last=Kuipers |first=Richard |date=3 Oktubre 2013 |website=Variety |language=en-US |access-date=4 Setyembre 2017}}</ref> Kabilang sa mga pagkilala sa pag-arte ni Curtis-Smith ang Best Supporting Actress sa [[Cinemalaya]] para sa ''Transit'', Best Actress sa [[Cinema One Originals]] para sa ''Baka Bukas'', at mga parangal na Best Supporting Actress mula sa [[Metro Manila Film Festival]] at sa [[Luna Award]] para sa ''Siargao''. Nakatanggap din siya ng mga nominasyon para sa isang [[FAMAS Award]] para sa [[FAMAS Award para sa Pinakamahusay na Suportang Aktres|Pinakamahusay na Suportang Aktres]] para sa pelikulang ''[[Bonifacio: Ang Unang Pangulo]]'' (2014), isang [[Gawad Urian Award]] para sa [[Gawad Urian para sa Pinakamahusay na Suportang Aktres|Pinakamahusay na Suportang Aktres]] para sa pelikulang ''Siargao'', tatlong [[PMPC Star Awards para sa Pelikula|PMPC Star Awards para sa Pelikula]] para sa Movie Supporting Actress of the Year para sa pelikulang ''Transit'', ''[[Dementia (2014 film)|Dementia]]'' (2014), at ''Siargao'', at isang [[PMPC Star Awards para sa Telebisyon|PMPC Star Award para sa Telebisyon]] para sa isang episode na ''[[Tadhana]]'' (2019). Noong 2018, pumirma siya bilang isang eksklusibong artista ng [[GMA Network]]. Siya rin ang nakababatang kapatid ng kapwa aktres na si [[Anne Curtis]]. ==Maagang buhay== Siya ay ipinanganak noong ika-6 ng Abril 1994 sa [[Melbourne]], [[Australia]], bilang pangalawang anak na babae nina Carmencita Ojales, isang Pilipino, at James Ernest Curtis-Smith (1943–2026), isang abogadong Australyano.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Anne Curtis, Inanunsyo nina Jasmine Curtis-Smith ang pagpanaw ng kanyang amang si James |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/971962/anne-curtis-jasmine-curtis-smith-announce-passing-of-father-james/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260107054551/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/971962/anne-curtis-jasmine-curtis-smith-announce-passing-of-father-james/story/ |archive-date=7 Enero 2026 |url-status=live |access-date=7 Enero 2026 |work=Balita sa GMA |date=7 Enero 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Talambuhay ni Jasmine Curtis-Smith|url=http://www.pinoystop.com/bio/celebrity-profile/286/jasmine-curtissmith-biography|publisher=Pinoy Stop|access-date=22 Disyembre 2014|archive-date=22 Disyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222045705/http://www.pinoystop.com/bio/celebrity-profile/286/jasmine-curtissmith-biography|url-status=dead}}</ref> Bukod sa kanyang nakatatandang kapatid na babae na si [[Anne Curtis|Anne]], mayroon din siyang nakababatang kapatid na lalaki na nagngangalang Thomas James, na nakatira sa Melbourne, at may kapatid sa ama na nagngangalang Clare na namatay noong 2007 sa edad na apat na buwan dahil sa isang [[sakit sa puso]].<ref>{{cite news|last1=Dumaual|first1=Miguel|title=Pinag-usapan ni Anne Curtis ang pagkamatay ng kanyang kapatid|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/12/13/anne-curtis-talks-about-sisters-death|access-date=22 Disyembre 2014|work=ABS-CBN Balita|petsa=12 Enero 2013|lokasyon=[[Maynila]]}}</ref> Sa kanyang unang pamamalagi sa [[Pilipinas]], nag-aral siya sa [[St. Paul College Pasig|St. Paul College]] sa [[Pasig]] bago bumalik sa Australia noong 2005, kung saan niya natapos ang kanyang elementarya at sekondarya. Nagtapos siya ng hayskul mula sa [[Loyola College, Melbourne|Loyola College]] sa [[Watsonia, Victoria|Watsonia]], Melbourne. Nag-enroll siya bilang communication major sa [[Ateneo de Manila University]] noong 2013.<ref>{{Cite web |title=Jasmine Curtis Smith, masaya na maging isang "regular" na estudyante sa bagong paaralan |url=https://www.pep.ph/lifestyle/28786/jasmine-curtis-smith-happy-to-be-a-regular-student-in-new-school |access-date=2023-10-19 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Gayunpaman, kalaunan ay nagbakasyon siya upang magtuon sa kanyang lumalaking karera sa pag-arte.<ref>{{cite web |last1=Mendoza |first1=Mylene |title=10 Mga Kilalang Tao na Nag-aral sa ADMU para sa Kolehiyo |url=https://www.candymag.com/features/celebrities-who-went-to-admu-for-college-a00306-20201207-lfrm3 |website=Candy Magazine |access-date=29 Hunyo 2026 |date=7 Disyembre 2020}}</ref> ==Karera== ===2010–2012: Maagang karera sa telebisyon=== Unang nakilala si Curtis noong mga bakasyon niya sa Pilipinas para bisitahin ang kanyang kapatid na si Anne, at noong kalagitnaan ng 2010 lamang, nang lumabas siya sa noontime variety show ng [[ABS-CBN]] ​​na ''[[It's Showtime (programa sa TV sa Pilipinas)|Showtime]]'', saka lamang nagsimulang magpumilit ang mga network na pumirma sa kanya. Noong Disyembre 2010, pumirma si Curtis ng isang eksklusibong tatlong-taong kontrata sa [[Associated Broadcasting Company|TV5]] at inaayos ng network upang maging isa sa mga ''Primetime Princesses'' nito. Sa isang panayam pagkatapos ng pagpirma ng kontrata, binanggit niya na labis siyang natuwa na sa wakas ay nanirahan na sa TV5 at pinahahalagahan ang desisyon ng network na payagan siyang balansehin ang kanyang pag-aaral at ang kanyang karera sa showbiz. Noong 2013, pumirma siya ng isa pang 3-taong kontrata sa TV5.{{citation needed|date=Abril 2024}} Ang unang [[miniseries]] ni Curtis para sa TV5 ay isang remake sa telebisyon kasama si [[JC de Vera]] ng 1991 Philippine action-romance film na ''[[Ang Utol Kong Hoodlum]]'', na pangunahing ginampanan nina [[Robin Padilla]] at [[Vina Morales]]. Ang ilan sa mga eksena sa serye ay kinunan sa Australia, ang tinubuang-bayan ni Curtis. Noong 2012, ginampanan niya ang papel ni Epifania "Anya" Dionisio sa ''[[Nandito Ako (seryeng pantelebisyon)|Nandito Ako]]'', kung saan kasama niya si [[Eula Caballero]] bilang Holly Posadas at ang ''[[American Idol]]'' [[American Idol (season 7)|season 7]] runner-up [[David Archuleta]] bilang Josh Bradley.<ref>[http://www.pep.ph/guide/tv/9887/pep-review-david-archuleta-charms-his-ways-into-viewers39-hearts-^1 PEP REVIEW: Hinalikan ni David Archuleta ang puso ng mga manonood sa pamamagitan ng Nandito Ako ng TV5]</ref> ===2012–2013: Maagang karera sa pelikula at papuri mula sa mga kritiko=== {{tingnan din|Transit (pelikulang 2013)}} Sinimulan ni Curtis ang kanyang karera sa pelikula sa dalawang independenteng produksyon ng pelikula: ''[[Puti (pelikula)|Puti]]'', isang psychological thriller noong 2012 kung saan gumanap siya bilang Nika; at ''Transit'', kung saan gumanap siya bilang Yael, isang Israeli-Pilipino na anak ng isang [[Overseas Filipino]] na nahaharap sa deportasyon. Ang ''Transit'' ay nakatanggap ng malawak na papuri mula sa mga kritiko, nakipagkumpitensya sa ika-18 Busan International Film Festival, nakatanggap ng 10 parangal sa [[9th Cinemalaya Independent Film Festival]], at kalaunan ay naging entry ng Pilipinas sa [[86th Academy Awards]] para sa [[Academy Award for Best Foreign Language Film|Pinakamahusay na Foreign Language Film]].<ref name="BlancoEunice20130918">{{cite news |last=Eunice |first=Blanco |url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/09/18/1224661/transit-phls-entry-86th-oscars |title=Ang Transit ay entry ng Pilipinas para sa ika-86 na Oscars |access-date=18 Setyembre 2013 |work=The Philippine Star}}</ref> Ang pagganap ni Curtis bilang Yael, na nangailangan sa kanya na mabilis na matuto ng Hebrew bago ang produksyon,<ref name="Kuipers20131003"/> ay nagbigay sa kanya ng mga kritisismo papuri mula sa mga lokal at internasyonal na kritiko,<ref name="Kuipers20131003"/><ref name="Liwanag-Bledsoe20140717"/> at nagkamit kay Curtis ng parangal na Best Supporting Actress<ref name="Liwanag-Bledsoe20140717">{{Cite web |last=Liwanag-Bledsoe |first=Malou |url=http://asianjournal.com/aj-magazines/transit-a-story-about-love-and-family-in-a-foreign-land-filipino-film/ |date=17 Hulyo 2014 |title='Transit': Isang kuwento tungkol sa pag-ibig at pamilya sa isang dayuhang lupain |website=asianjournal.com |language=en-US |access-date=4 Setyembre 2017 |archive-date=Setyembre 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904105946/http://asianjournal.com/aj-magazines/transit-a-story-about-love-and-family-in-a-foreign-land-filipino-film/ |url-status=dead }}</ref> Nakita rin siya sa pabalat ng iba't ibang magasin noong 2013, kabilang ang ''Candy'', ''Mega'', at kasama ang kapatid na si Anne ay ang pabalat na kuwento ng unang isyu ng Pilipinas na ''[[¡Hola!]]''. ===2016–2017: Mga kamakailang proyekto=== {{tingnan din|Baka Bukas|I'm Drunk, I Love You}} Noong 2016, nanalo si Curtis-Smith ng parangal na Best Actress sa 2016 [[Cinema One Originals Film Festival]] para sa pagganap bilang pangunahing papel ni Alex sa pelikulang may temang [[LGBTQ rights in the Philippines|LGBTQ]] na ''[[Baka Bukas]]'' (lit. ''Maybe Tomorrow''). Noong 2017, nakasama ni Curtis-Smith sa pelikulang ''[[I'm Drunk, I Love You]]'' ni JP Habac, isang arthouse romantic comedy film na mabilis na naging viral sensation, na nag-udyok sa isang viral fan campaign na panatilihin ito sa mga sinehan sa kabila ng kakulangan ng suporta mula sa studio.<ref name="Buencamino20170223">{{Cite news |url=http://cnnphilippines.com/entertainment/2017/02/23/im-drunk-i-love-you-jp-habac-saveidily.html |title=Ang kwento sa likod ng viral hashtag na #SaveIDILY (at kung bakit dapat mo itong panoorin) |last=Buencamino |first=Chesca |date=23 Pebrero 2017 |work=CNN Philippines |access-date=4 Setyembre 2017 |language=en |archive-date=4 Setyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904151658/http://cnnphilippines.com/entertainment/2017/02/23/im-drunk-i-love-you-jp-habac-saveidily.html |url-status=dead }}</ref> Kilala bilang "IDILY" (isang akronim ng pamagat ng pelikula),<ref name="Buencamino20170223"/> ang kakaibang diyalogo at komedya ng pelikula ay nagpaging viral meme sensations kina Curtis (na gumanap bilang romantikong "kalaban" ng pelikula, si Pathy) at mga kasamahan sa pelikula na sina [[Maja Salvador]] (Carson) at [[Paulo Avelino]] (Dio).<ref name="Lim20170222">{{Banggitin ang web |url=http://myxph.com/features/29399/look-8-hugot-lines-from-im-drunk-i-love-you/ |title=TINGNAN: 8 Hugot Lines Mula sa "I'm Drunk, I Love You"! |last=Lim |first=Lance Paolo |petsa=22 Pebrero 2017 |website=myxph.com |language=en |access-date=4 Setyembre 2017}}</ref> ===2018–kasalukuyan: Bilang isang artista ng GMA Network=== Noong Abril 17, 2018, pumirma si Curtis-Smith ng isang eksklusibong kontrata sa [[GMA Network]].<ref>{{Banggitin ang balita|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/39518/just-in-jasmine-curtis-smith-feels-it-was-meant-to-be-to-sign-with-the-kapuso-network/story|title=JUST IN: Pakiramdam ni Jasmine Curtis Smith ay "nakatadhana" na pumirma sa Kapuso network|last=Acar|first=Aedrianne|petsa=17 Abril 2018|work=GMA Network|access-date=17 Abril 2018}}</ref> Ang una niyang serye ng drama sa network ay ang ''[[Pamilya Roces]]''. Lumabas din siya sa [[Descendants of the Sun: The Philippine Adaptation|Philippine adaptation]] ng Korean drama na ''[[Descendants of the Sun]]''. Una siyang nakapares kay [[Alden Richards]] sa unang yugto ng antolohiya ng romance-drama na ''[[I Can See You (serye sa TV)|I Can See You]]'' na pinamagatang ''Love on the Balcony'', at kalaunan sa serye ng drama na ''[[The World Between Us (serye sa TV sa Pilipinas)|The World Between Us]]''. 4,662 / 5,000 ==Paraan== Inilalarawan ni Curtis-Smith ang kanyang pamamaraan para sa pagpapabuti ng kanyang mga kasanayan sa pag-arte bilang isang proseso ng ''"pagkatuto at pagmamasid sa lahat ng uri ng tao."'' Sa isang panayam matapos manalo ng Cinema One best actress award para sa "Baka Bukas" noong 2016, sinabi niya: ''"Nanood ako, pero hindi tumitig. Nakikinig ako, pero hindi nakikinig. Nagiging inspirasyon ko, pero hindi naman kinakailangang gumaya. Bagama't sa ilang mga pagkakataon, tulad ng sa mga totoong kwento, maaaring kailanganin ang panggagaya.”'' <ref name="BayaniSanDiego2017BrilliantSoFar">{{Banggitin ang balita |last=San Diego Jr |first=Bayani |date=2017-06-20 |title=Ang napakagandang karera ni Jasmine, sa ngayon |language=en |url=https://entertainment.inquirer.net/231155/jasmines-brilliant-career-far |access-date=2020-08-18}}</ref> ==Pagtataguyod at mga isyu== Nagsalita si Curtis-Smith sa publiko tungkol sa ilang mga isyu, kabilang ang pagiging positibo sa katawan<ref name="NiñaGuno2018Skinny">{{Banggitin ang balita |last=Guno |first=Niña V. |date=2018-03-22 |title=Ipinagtanggol ni Jasmine Curtis-Smith ang muling pagiging payat: 'Inalagaan ko nang mabuti ang aking kalusugan' |language=en |url=https://entertainment.inquirer.net/266849/jasmine-curtis-smith-explains-skinny-look-anew-taking-good-care-health |access-date=2020-08-18}}</ref> at elektripikasyon sa kanayunan.<ref name="InquirerBusinessLiterofLight">{{Banggitin ang balita |date=2020-07-30 |title=Light It Forward: Ilalabas ng Litro ng Liwanag ang Unang Milestone Nito, Isang Watawat ng Pilipinas na Gawa sa 1,000 Solar Lights |language=en |url=https://business.inquirer.net/304004/light-it-forward-liter-of-light-to-unveil-its-first-milestone-a-philippine-flag-made-from-1000-solar-lights |access-date=2020-08-18}}</ref> Inaanyayahan niya ang mga Pilipinong tagahanga na maging aktibong botante,<ref name="AfterSixYears">{{Banggitin ang balita |title=TINGNAN: Si Jasmine Curtis-Smith ay isa nang rehistradong botante, hinihikayat ang iba na gamitin ang 'mga boses, karapatan at kapangyarihan bilang mga mamamayan' |language=en-US |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/709845/jasmine-curtis-smith-is-now-a-registered-voter-encourages-others-to-use-voices-rights-and-power-as-ci/story/ |access-date=2020-08-18}}</ref> at [[nag-tweet]] nang may pagkadismaya nang muntik nang tanggalin ng [[Kongreso ng Pilipinas]] ang pondo ng [[Konstitusyon ng Pilipinas#Artikulo IX – Mga Komisyong Konstitusyonal|ipinag-uutos ng konstitusyon]] [[Komisyon sa Karapatang Pantao (Pilipinas)|Komisyon sa Karapatang Pantao]] ng Pilipinas noong 2017.<ref name="NiñaGunoAngerAtP1000BudgetForHumanRights">{{Banggitin ang balita |last=Guno |first=Niña V. |date=2017-09-13 |title=TINGNAN: Nagpahayag ng pagkadismaya at galit ang mga kilalang tao sa Bumoto ang Kongreso sa P1,000 na badyet para sa CHR |language=en |url=https://entertainment.inquirer.net/242084/look-celebrities-express-dismay-anger-at-congress-vote-on-p1000-budget-for-chr |access-date=2020-08-18}}</ref> === Isyu sa Facebook ng Twinmark Media === {{Main|Pekeng balita sa Pilipinas}} Noong Pebrero 2021, naglathala ang mga imbestigatibong reporter na sina Camille Elemia at Gelo Gonzales ng isang ulat tungkol sa mga social media account ng ilang kilalang tao sa Pilipinas – kabilang ang Facebook account ni Curtis-Smith – na ginagamit upang mag-post ng [[Pekeng balita sa Pilipinas|propaganda at disinformation na pumapabor sa administrasyon ni Pangulong Rodrigo Duterte]].<ref name="NewsbreakTwinmarkIssue2021">{{Cite web|title=Mga Bituin, influencer binabayaran upang palakasin ang propaganda ni Duterte, peke balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/investigative/celebrities-influencers-get-paid-to-boost-duterte-propaganda-fake-news/|access-date=2021-07-07|website=Rappler|date=27 Pebrero 2021 |language=en}}</ref><ref name="MSNTwinmarkIssue2021">{{Cite web|title=Mga nabiglang netizen, nagbahagi ng mga pagkadismaya sa mga link sa makinarya ng propaganda ng DDS|url=https://www.msn.com/en-ph/entertainment/other/shocked-netizens-share-disappointments-over-links-to-dds-propaganda-machine/ar-BB1e6ckB|access-date=2021-07-07|website=www.msn.com}}</ref> Ang Vidanes Celebrity Marketing (VCM), ang ahensya ng pamamahala ni Curtis-Smith, ay nasa hanggang ilang buwan ang lumipas. Noong Abril 2021,<ref name="MSNTwinmarkIssue2021" /><ref>{{Cite web|title=Jasmine Curtis Smith maayos ang pag-alis sa dating talent manager na si Betchay Vidanes|url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/158897/jasmine-curtis-smith-manager-betchay-vidanes-a734-20210615|access-date=2021-07-07|website=PEP.ph|language=en}}</ref> ay nagsabi noong panahong iyon na ang Twinmark Media Enterprises, na siyang pinagmumulan nila ng mga post at website na sangkot, ay nakipag-ugnayan sa VCM noong Setyembre 2016 "para sa mga layunin ng social media marketing upang i-promote ang mga artikulong may kaugnayan sa kalusugan at positibong vibe."<ref name="NewsbreakTwinmarkIssue2021" /> Sinabi ng VCM na hindi nila alam ang nilalaman ng mga artikulo ni Curtis-Smith. site, at tinapos nila "nang ang mga post na hiniling sa kanilang mga talento na ibahagi ay hindi na naaayon" sa mga imahe ng kanilang mga artista.<ref name="NewsbreakTwinmarkIssue2021" /> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" background: #f9f9f9 |+ Mga Pelikula |- ! Taon ! Pamagat ! Tungkulin ! class=unsortable | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}} |- | 2012 | ''[[Puti (pelikula 2013)|Puti]]'' | Nika | |- | 2013 | ''[[Transit (pelikula 2013)|Transit]]'' | Yael | |- | rowspan=2 | 2014 | ''[[Dementia (pelikula 2014)|Dementia]]'' | Rachel | |- | ''[[Bonifacio: Ang Unang Pangulo]]'' | Andrea | |- | rowspan=2 | 2015 | ''[[Halik sa Hangin]]'' | Quinn / Sister Quinn | |- | ''[[Resureksyon]]'' | Amanda | |- | rowspan=2 | 2016 | ''[[Imagine You and Me]]'' | Clarissa / Isay | |- | ''[[Baka Bukas]]'' | Alex | |- | rowspan=2 | 2017 | ''[[I'm Drunk, I Love You]]'' | Pathy | |- | ''[[Siargao (pelikula)|Siargao]]'' | Abi | |- | rowspan=4 | 2019 | ''[[Nag-iisa/Magkasama]]'' | Aly | |- | ''Maledicto'' | Sister Barbara / Barbie | |- | ''Cara X Jagger'' | Cara | |- | ''[[Culion (pelikula)|Culion]]'' | Doris | |- | 2020 |''Alter Me'' | Aimee | |- | rowspan=2 | 2021 | ''Hatinggabi sa Isang Perpektong Mundo'' | Mimi | |- | ''Pangkalahatang Pagpasok'' | Katja | |- | 2023 | ''[[Sa Balat ng Aking Ina]]'' | Diwata | |- | rowspan=4 | 2024 | ''Isang Sulyap sa Magpakailanman'' | Glenda | |- | ''3 Araw 2 Gabi sa Poblacion'' | Gabbi | |- | ''Moneyslapper'' | Jessa | |- | ''Tunay na Kathang-isip'' | Paula | |- | rowspan="3" |2025 |''[[Mga Bukas na Katapusan]]'' |Hannah | |- |''Ang Panahong Natitira'' | | |- |''[[Manila's Finest (pelikula noong 2025)|Manila's Finest]]'' |Janette | |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" background: #f9f9f9 |+Serye sa Telebisyon ! Taon !! Pamagat !! Papel |- | 2011 | ''[[Ang Utol Kong Hoodlum]]'' | Bernadette Grace "Bing" Morrison |- | rowspan="2" | 2012 | ''[[Glamorosa]]'' || Danica |- | ''[[Nandito Ako (TV series)|Nandito Ako]]'' | Epifania "Anya" Dionisio |- | 2013 | ''[[Undercover (2013 TV series)|Undercover]] '' | Claire |- | rowspan="2" | 2014 | ''Ang Kapalit na Nobya'' | Chynna |- | ''[[Jasmine (serye sa TV)|Jasmine]]'' | Jasmine |- | 2015 | ''[[My Fair Lady (Philippine TV series)|My Fair Lady]]'' | Audrey Tiuseco |- | rowspan="2"|2016 | ''[[Ang Panday (2016 TV series)|Ang Panday]]'' | Alex |- | ''Nakakapagod ang Forever'' | Izabel |- | 2018 | ''[[Pamilya Roces]]'' | Pearl Renacia Quirante |- | 2019 | ''[[Sahaya]]'' | batang Manisan Arati |- | rowspan="2"| 2020 | ''[[Descendants of the Sun: The Philippine Adaptation]]'' | Moira Defensor |- | ''[[I Can See You (serye sa TV)|I Can See You: Love on the Balcony]]'' | Lea Carbonel |- | 2021–2022 | ''[[The World Between Us (Philippine TV series)|The World Between Us]]'' | Emilia "Lia" Libradilla-Asuncion |- | 2024–2025 | ''[[Asawa ng Asawa Ko]]'' | Cristina "Cristy" Salcedo-Manansala / Bangus |- |2026 |''[[Mga Bituin sa Palapag]]'' |Mismo (kalahok) |- |} {| class="wikitable sortable" background: #f9f9f9 |+Mga Pagpapakita ng Panauhin !Taon !Pamagat !Tungkulin |- | 2011 | ''[[Pidol's Wonderland|Pidol's Wonderland: Episode ni Jesebilbil]]'' | Jessa |- | rowspan="2" |2012 |''[[Regal Shocker|Regal Shocker: Perya Bahagi 1]]'' | rowspan="2" |Nicks |- |''[[Regal Shocker|Regal Shocker: Perya Part 2]]'' |- |2013 |''[[Tropa Mo Ko Unli]]'' |Iba't ibang tungkulin |- |2014 |''Inihahandog ng Wattpad: Ang Aking Tag na Kasintahan'' |Sitti Sandoval |- | rowspan="2" |2015 |''Inihahandog ng Wattpad: Isang Bahay na Puno ng mga Malalaking Tao'' |Venice Montez |- |''Inihahandog ng Wattpad: Ang Hindi Gustong Kasintahan'' |Mica |- | rowspan="2" |2019 |''[[Tadhana (programa sa TV)|Tadhana]]'': Sex Slave Part 1 & 2 |Mila |- |''[[Daig Kayo ng Lola Ko]]'': When The Clock Strikes at 12 |Bikay / Veronica |} {| class="wikitable sortable" background: #f9f9f9 |+Pagho-host !Taon !Pamagat !Tandaan |- | 2013 | ''SPINNation'' | rowspan="2" | Host |- |2015 |''[[Ilipat Ito: Clash of the Streetdancers]]'' |- |2018 |''[[24 Oras]]'' |Palitan ang ''[[24 Oras#Segments|Chika Minute]]'' anchor |- |2021; 2022; 2023 |''[[All-Out Sundays]]'' |Panauhing host / performer |} ===Mga paglabas sa music video=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat ! Performer ! Direktor ! {{abbr|Ref.|Mga Sanggunian}} |- |2019 |''Ang Kapangyarihan'' |[[Duke Dumont]] at [[Zak Abel]] |Paco Raterta | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/55442/look-jasmine-curtis-smith-stars-in-a-music-video-for-grammy-nominated-dj-duke-dumont/story|title=TINGNAN: Si Jasmine Curtis-Smith ay bida sa isang music video para sa nominado sa Grammy na DJ na si Duke Dumont |petsa=10 Oktubre 2019 |website=GMA Network}}</ref> |- |2020 |''Nakikinig Ka Ba Sa Akin'' |[[Ben&Ben]] |Jorel Lising | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/entertainment/music/266300-video-ben-ben-nakikinig-ka-ba-sa-akin/|title=WATCH: Ben&Ben release 'Nakikinig ka ba sa Akin' music video |date=11 July 2020 |website=Rappler | |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521045140/https://www.rappler.com/entertainment/music/video-ben-ben-nakikinig-ka-ba-sa-akin |archive-date=21 Mayo 2021 |url-status=live}}</ref> |} ==Mga Tala== {{reflist|group=fn}} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} ==Mga panlabas na link== *{{Pangalan ng IMDb|4288541}} {{kontrol ng awtoridad}} {{DEFAULTSORT:Curtis-Smith, Jasmine}} [[Kategorya:Mga kapanganakan noong 1994]] [[Kategorya:Mga buhay na tao]] [[Kategorya:Mga aktres mula sa Melbourne]] [[Kategorya:Mga alumni ng Ateneo de Manila University]] [[Kategorya:Mga batang aktres na Pilipino]] [[Kategorya:Mga aktres sa pelikulang Pilipino]] [[Kategorya:Mga taong Pilipino na may lahing Australyano]] [[Kategorya:Mga aktres sa telebisyon na Pilipino]] [[Kategorya:Mga babaeng komedyante na Pilipino]] [[Kategorya:GMA Mga tao sa network (kumpanya)]] [[Kategorya:Mga personalidad ng Intercontinental Broadcasting Corporation]] [[Kategorya:Mga taong nakapag-aral sa Loyola College]] [[Kategorya:Mga tao sa TV5 Network]] [[Kategorya:Mga aktres na Australyano noong ika-21 siglo]] mlr70tf51pptq1z3eji9vnbu5rby841 2227089 2227088 2026-09-21T02:39:59Z ~2026-50765-01 166572 /* Mga panlabas na link */ 2227089 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | pangalan = Jasmine Curtis-Smith | larawan = Jasmine Curtis-Smith sa Love Laban Pride Festival 2026.jpg | alt = <!-- descriptive text para sa paggamit ng speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = Curtis-Smith noong 2026 | pangalan_ng_kapanganakan = Jasmine Casandra Curtis-Smith<ref group="fn" name="sur"/> | petsa_ng_kapanganakan = {{Petsa_ng_kapanganakan|1994|04|06|df=yes}} | lugar_ng_kapanganakan = [[Melbourne]], [[Victoria (Australia)|Victoria]], Australia | ​​pagkamamamayan = {{hlist|Australia|Pilipinas}} | trabaho = Aktres | taon_ng_aktibo = 2010–kasalukuyan | ahente = {{ubl|[[TV5 Network]]<br>(2010–2016)|Vidanes Celebrity Marketing<br>(2010–2021, 2025–kasalukuyan)|[[GMA Network]]<br>(2018–kasalukuyan)|Crown Artist Management<br>(2021–2025) }} | mga kamag-anak = [[Anne Curtis]] (kapatid na babae) }} '''Jasmine Casandra Curtis-Smith'''{{#tag:ref|Si Jasmine Curtis-Smith ay ipinanganak sa Australia. Kaya, wala siyang apelyido noong dalaga pa ang kanyang ina na Ojales.|group = fn|name = sur}} ({{IPA|tl|ˈkəɹtɪs}}; ipinanganak noong 6 Abril 1994) ay isang Pilipinong aktres<!-- HUWAG magdagdag ng "Australyano" dahil hindi ito kinakailangan ayon sa MOS:CITIZEN --> aktres. Sinimulan niya ang kanyang karera sa telebisyon at kalaunan ay lumabas sa mga pelikulang tulad ng ''[[Transit (2013 film)|Transit]]'' (2013), ''[[Baka Bukas]]'' (2016), at ''[[Siargao (film)|Siargao]]'' (2017).<ref name="Kuipers20131003">{{Cite web |url=https://variety.com/2013/film/global/transit-review-busan-1200689751/ |title=Busan Film Review: 'Transit' |last=Kuipers |first=Richard |date=3 Oktubre 2013 |website=Variety |language=en-US |access-date=4 Setyembre 2017}}</ref> Kabilang sa mga pagkilala sa pag-arte ni Curtis-Smith ang Best Supporting Actress sa [[Cinemalaya]] para sa ''Transit'', Best Actress sa [[Cinema One Originals]] para sa ''Baka Bukas'', at mga parangal na Best Supporting Actress mula sa [[Metro Manila Film Festival]] at sa [[Luna Award]] para sa ''Siargao''. Nakatanggap din siya ng mga nominasyon para sa isang [[FAMAS Award]] para sa [[FAMAS Award para sa Pinakamahusay na Suportang Aktres|Pinakamahusay na Suportang Aktres]] para sa pelikulang ''[[Bonifacio: Ang Unang Pangulo]]'' (2014), isang [[Gawad Urian Award]] para sa [[Gawad Urian para sa Pinakamahusay na Suportang Aktres|Pinakamahusay na Suportang Aktres]] para sa pelikulang ''Siargao'', tatlong [[PMPC Star Awards para sa Pelikula|PMPC Star Awards para sa Pelikula]] para sa Movie Supporting Actress of the Year para sa pelikulang ''Transit'', ''[[Dementia (2014 film)|Dementia]]'' (2014), at ''Siargao'', at isang [[PMPC Star Awards para sa Telebisyon|PMPC Star Award para sa Telebisyon]] para sa isang episode na ''[[Tadhana]]'' (2019). Noong 2018, pumirma siya bilang isang eksklusibong artista ng [[GMA Network]]. Siya rin ang nakababatang kapatid ng kapwa aktres na si [[Anne Curtis]]. ==Maagang buhay== Siya ay ipinanganak noong ika-6 ng Abril 1994 sa [[Melbourne]], [[Australia]], bilang pangalawang anak na babae nina Carmencita Ojales, isang Pilipino, at James Ernest Curtis-Smith (1943–2026), isang abogadong Australyano.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Anne Curtis, Inanunsyo nina Jasmine Curtis-Smith ang pagpanaw ng kanyang amang si James |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/971962/anne-curtis-jasmine-curtis-smith-announce-passing-of-father-james/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260107054551/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/971962/anne-curtis-jasmine-curtis-smith-announce-passing-of-father-james/story/ |archive-date=7 Enero 2026 |url-status=live |access-date=7 Enero 2026 |work=Balita sa GMA |date=7 Enero 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Talambuhay ni Jasmine Curtis-Smith|url=http://www.pinoystop.com/bio/celebrity-profile/286/jasmine-curtissmith-biography|publisher=Pinoy Stop|access-date=22 Disyembre 2014|archive-date=22 Disyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222045705/http://www.pinoystop.com/bio/celebrity-profile/286/jasmine-curtissmith-biography|url-status=dead}}</ref> Bukod sa kanyang nakatatandang kapatid na babae na si [[Anne Curtis|Anne]], mayroon din siyang nakababatang kapatid na lalaki na nagngangalang Thomas James, na nakatira sa Melbourne, at may kapatid sa ama na nagngangalang Clare na namatay noong 2007 sa edad na apat na buwan dahil sa isang [[sakit sa puso]].<ref>{{cite news|last1=Dumaual|first1=Miguel|title=Pinag-usapan ni Anne Curtis ang pagkamatay ng kanyang kapatid|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/01/12/13/anne-curtis-talks-about-sisters-death|access-date=22 Disyembre 2014|work=ABS-CBN Balita|petsa=12 Enero 2013|lokasyon=[[Maynila]]}}</ref> Sa kanyang unang pamamalagi sa [[Pilipinas]], nag-aral siya sa [[St. Paul College Pasig|St. Paul College]] sa [[Pasig]] bago bumalik sa Australia noong 2005, kung saan niya natapos ang kanyang elementarya at sekondarya. Nagtapos siya ng hayskul mula sa [[Loyola College, Melbourne|Loyola College]] sa [[Watsonia, Victoria|Watsonia]], Melbourne. Nag-enroll siya bilang communication major sa [[Ateneo de Manila University]] noong 2013.<ref>{{Cite web |title=Jasmine Curtis Smith, masaya na maging isang "regular" na estudyante sa bagong paaralan |url=https://www.pep.ph/lifestyle/28786/jasmine-curtis-smith-happy-to-be-a-regular-student-in-new-school |access-date=2023-10-19 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Gayunpaman, kalaunan ay nagbakasyon siya upang magtuon sa kanyang lumalaking karera sa pag-arte.<ref>{{cite web |last1=Mendoza |first1=Mylene |title=10 Mga Kilalang Tao na Nag-aral sa ADMU para sa Kolehiyo |url=https://www.candymag.com/features/celebrities-who-went-to-admu-for-college-a00306-20201207-lfrm3 |website=Candy Magazine |access-date=29 Hunyo 2026 |date=7 Disyembre 2020}}</ref> ==Karera== ===2010–2012: Maagang karera sa telebisyon=== Unang nakilala si Curtis noong mga bakasyon niya sa Pilipinas para bisitahin ang kanyang kapatid na si Anne, at noong kalagitnaan ng 2010 lamang, nang lumabas siya sa noontime variety show ng [[ABS-CBN]] ​​na ''[[It's Showtime (programa sa TV sa Pilipinas)|Showtime]]'', saka lamang nagsimulang magpumilit ang mga network na pumirma sa kanya. Noong Disyembre 2010, pumirma si Curtis ng isang eksklusibong tatlong-taong kontrata sa [[Associated Broadcasting Company|TV5]] at inaayos ng network upang maging isa sa mga ''Primetime Princesses'' nito. Sa isang panayam pagkatapos ng pagpirma ng kontrata, binanggit niya na labis siyang natuwa na sa wakas ay nanirahan na sa TV5 at pinahahalagahan ang desisyon ng network na payagan siyang balansehin ang kanyang pag-aaral at ang kanyang karera sa showbiz. Noong 2013, pumirma siya ng isa pang 3-taong kontrata sa TV5.{{citation needed|date=Abril 2024}} Ang unang [[miniseries]] ni Curtis para sa TV5 ay isang remake sa telebisyon kasama si [[JC de Vera]] ng 1991 Philippine action-romance film na ''[[Ang Utol Kong Hoodlum]]'', na pangunahing ginampanan nina [[Robin Padilla]] at [[Vina Morales]]. Ang ilan sa mga eksena sa serye ay kinunan sa Australia, ang tinubuang-bayan ni Curtis. Noong 2012, ginampanan niya ang papel ni Epifania "Anya" Dionisio sa ''[[Nandito Ako (seryeng pantelebisyon)|Nandito Ako]]'', kung saan kasama niya si [[Eula Caballero]] bilang Holly Posadas at ang ''[[American Idol]]'' [[American Idol (season 7)|season 7]] runner-up [[David Archuleta]] bilang Josh Bradley.<ref>[http://www.pep.ph/guide/tv/9887/pep-review-david-archuleta-charms-his-ways-into-viewers39-hearts-^1 PEP REVIEW: Hinalikan ni David Archuleta ang puso ng mga manonood sa pamamagitan ng Nandito Ako ng TV5]</ref> ===2012–2013: Maagang karera sa pelikula at papuri mula sa mga kritiko=== {{tingnan din|Transit (pelikulang 2013)}} Sinimulan ni Curtis ang kanyang karera sa pelikula sa dalawang independenteng produksyon ng pelikula: ''[[Puti (pelikula)|Puti]]'', isang psychological thriller noong 2012 kung saan gumanap siya bilang Nika; at ''Transit'', kung saan gumanap siya bilang Yael, isang Israeli-Pilipino na anak ng isang [[Overseas Filipino]] na nahaharap sa deportasyon. Ang ''Transit'' ay nakatanggap ng malawak na papuri mula sa mga kritiko, nakipagkumpitensya sa ika-18 Busan International Film Festival, nakatanggap ng 10 parangal sa [[9th Cinemalaya Independent Film Festival]], at kalaunan ay naging entry ng Pilipinas sa [[86th Academy Awards]] para sa [[Academy Award for Best Foreign Language Film|Pinakamahusay na Foreign Language Film]].<ref name="BlancoEunice20130918">{{cite news |last=Eunice |first=Blanco |url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/09/18/1224661/transit-phls-entry-86th-oscars |title=Ang Transit ay entry ng Pilipinas para sa ika-86 na Oscars |access-date=18 Setyembre 2013 |work=The Philippine Star}}</ref> Ang pagganap ni Curtis bilang Yael, na nangailangan sa kanya na mabilis na matuto ng Hebrew bago ang produksyon,<ref name="Kuipers20131003"/> ay nagbigay sa kanya ng mga kritisismo papuri mula sa mga lokal at internasyonal na kritiko,<ref name="Kuipers20131003"/><ref name="Liwanag-Bledsoe20140717"/> at nagkamit kay Curtis ng parangal na Best Supporting Actress<ref name="Liwanag-Bledsoe20140717">{{Cite web |last=Liwanag-Bledsoe |first=Malou |url=http://asianjournal.com/aj-magazines/transit-a-story-about-love-and-family-in-a-foreign-land-filipino-film/ |date=17 Hulyo 2014 |title='Transit': Isang kuwento tungkol sa pag-ibig at pamilya sa isang dayuhang lupain |website=asianjournal.com |language=en-US |access-date=4 Setyembre 2017 |archive-date=Setyembre 4, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904105946/http://asianjournal.com/aj-magazines/transit-a-story-about-love-and-family-in-a-foreign-land-filipino-film/ |url-status=dead }}</ref> Nakita rin siya sa pabalat ng iba't ibang magasin noong 2013, kabilang ang ''Candy'', ''Mega'', at kasama ang kapatid na si Anne ay ang pabalat na kuwento ng unang isyu ng Pilipinas na ''[[¡Hola!]]''. ===2016–2017: Mga kamakailang proyekto=== {{tingnan din|Baka Bukas|I'm Drunk, I Love You}} Noong 2016, nanalo si Curtis-Smith ng parangal na Best Actress sa 2016 [[Cinema One Originals Film Festival]] para sa pagganap bilang pangunahing papel ni Alex sa pelikulang may temang [[LGBTQ rights in the Philippines|LGBTQ]] na ''[[Baka Bukas]]'' (lit. ''Maybe Tomorrow''). Noong 2017, nakasama ni Curtis-Smith sa pelikulang ''[[I'm Drunk, I Love You]]'' ni JP Habac, isang arthouse romantic comedy film na mabilis na naging viral sensation, na nag-udyok sa isang viral fan campaign na panatilihin ito sa mga sinehan sa kabila ng kakulangan ng suporta mula sa studio.<ref name="Buencamino20170223">{{Cite news |url=http://cnnphilippines.com/entertainment/2017/02/23/im-drunk-i-love-you-jp-habac-saveidily.html |title=Ang kwento sa likod ng viral hashtag na #SaveIDILY (at kung bakit dapat mo itong panoorin) |last=Buencamino |first=Chesca |date=23 Pebrero 2017 |work=CNN Philippines |access-date=4 Setyembre 2017 |language=en |archive-date=4 Setyembre 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904151658/http://cnnphilippines.com/entertainment/2017/02/23/im-drunk-i-love-you-jp-habac-saveidily.html |url-status=dead }}</ref> Kilala bilang "IDILY" (isang akronim ng pamagat ng pelikula),<ref name="Buencamino20170223"/> ang kakaibang diyalogo at komedya ng pelikula ay nagpaging viral meme sensations kina Curtis (na gumanap bilang romantikong "kalaban" ng pelikula, si Pathy) at mga kasamahan sa pelikula na sina [[Maja Salvador]] (Carson) at [[Paulo Avelino]] (Dio).<ref name="Lim20170222">{{Banggitin ang web |url=http://myxph.com/features/29399/look-8-hugot-lines-from-im-drunk-i-love-you/ |title=TINGNAN: 8 Hugot Lines Mula sa "I'm Drunk, I Love You"! |last=Lim |first=Lance Paolo |petsa=22 Pebrero 2017 |website=myxph.com |language=en |access-date=4 Setyembre 2017}}</ref> ===2018–kasalukuyan: Bilang isang artista ng GMA Network=== Noong Abril 17, 2018, pumirma si Curtis-Smith ng isang eksklusibong kontrata sa [[GMA Network]].<ref>{{Banggitin ang balita|url=http://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/39518/just-in-jasmine-curtis-smith-feels-it-was-meant-to-be-to-sign-with-the-kapuso-network/story|title=JUST IN: Pakiramdam ni Jasmine Curtis Smith ay "nakatadhana" na pumirma sa Kapuso network|last=Acar|first=Aedrianne|petsa=17 Abril 2018|work=GMA Network|access-date=17 Abril 2018}}</ref> Ang una niyang serye ng drama sa network ay ang ''[[Pamilya Roces]]''. Lumabas din siya sa [[Descendants of the Sun: The Philippine Adaptation|Philippine adaptation]] ng Korean drama na ''[[Descendants of the Sun]]''. Una siyang nakapares kay [[Alden Richards]] sa unang yugto ng antolohiya ng romance-drama na ''[[I Can See You (serye sa TV)|I Can See You]]'' na pinamagatang ''Love on the Balcony'', at kalaunan sa serye ng drama na ''[[The World Between Us (serye sa TV sa Pilipinas)|The World Between Us]]''. 4,662 / 5,000 ==Paraan== Inilalarawan ni Curtis-Smith ang kanyang pamamaraan para sa pagpapabuti ng kanyang mga kasanayan sa pag-arte bilang isang proseso ng ''"pagkatuto at pagmamasid sa lahat ng uri ng tao."'' Sa isang panayam matapos manalo ng Cinema One best actress award para sa "Baka Bukas" noong 2016, sinabi niya: ''"Nanood ako, pero hindi tumitig. Nakikinig ako, pero hindi nakikinig. Nagiging inspirasyon ko, pero hindi naman kinakailangang gumaya. Bagama't sa ilang mga pagkakataon, tulad ng sa mga totoong kwento, maaaring kailanganin ang panggagaya.”'' <ref name="BayaniSanDiego2017BrilliantSoFar">{{Banggitin ang balita |last=San Diego Jr |first=Bayani |date=2017-06-20 |title=Ang napakagandang karera ni Jasmine, sa ngayon |language=en |url=https://entertainment.inquirer.net/231155/jasmines-brilliant-career-far |access-date=2020-08-18}}</ref> ==Pagtataguyod at mga isyu== Nagsalita si Curtis-Smith sa publiko tungkol sa ilang mga isyu, kabilang ang pagiging positibo sa katawan<ref name="NiñaGuno2018Skinny">{{Banggitin ang balita |last=Guno |first=Niña V. |date=2018-03-22 |title=Ipinagtanggol ni Jasmine Curtis-Smith ang muling pagiging payat: 'Inalagaan ko nang mabuti ang aking kalusugan' |language=en |url=https://entertainment.inquirer.net/266849/jasmine-curtis-smith-explains-skinny-look-anew-taking-good-care-health |access-date=2020-08-18}}</ref> at elektripikasyon sa kanayunan.<ref name="InquirerBusinessLiterofLight">{{Banggitin ang balita |date=2020-07-30 |title=Light It Forward: Ilalabas ng Litro ng Liwanag ang Unang Milestone Nito, Isang Watawat ng Pilipinas na Gawa sa 1,000 Solar Lights |language=en |url=https://business.inquirer.net/304004/light-it-forward-liter-of-light-to-unveil-its-first-milestone-a-philippine-flag-made-from-1000-solar-lights |access-date=2020-08-18}}</ref> Inaanyayahan niya ang mga Pilipinong tagahanga na maging aktibong botante,<ref name="AfterSixYears">{{Banggitin ang balita |title=TINGNAN: Si Jasmine Curtis-Smith ay isa nang rehistradong botante, hinihikayat ang iba na gamitin ang 'mga boses, karapatan at kapangyarihan bilang mga mamamayan' |language=en-US |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/709845/jasmine-curtis-smith-is-now-a-registered-voter-encourages-others-to-use-voices-rights-and-power-as-ci/story/ |access-date=2020-08-18}}</ref> at [[nag-tweet]] nang may pagkadismaya nang muntik nang tanggalin ng [[Kongreso ng Pilipinas]] ang pondo ng [[Konstitusyon ng Pilipinas#Artikulo IX – Mga Komisyong Konstitusyonal|ipinag-uutos ng konstitusyon]] [[Komisyon sa Karapatang Pantao (Pilipinas)|Komisyon sa Karapatang Pantao]] ng Pilipinas noong 2017.<ref name="NiñaGunoAngerAtP1000BudgetForHumanRights">{{Banggitin ang balita |last=Guno |first=Niña V. |date=2017-09-13 |title=TINGNAN: Nagpahayag ng pagkadismaya at galit ang mga kilalang tao sa Bumoto ang Kongreso sa P1,000 na badyet para sa CHR |language=en |url=https://entertainment.inquirer.net/242084/look-celebrities-express-dismay-anger-at-congress-vote-on-p1000-budget-for-chr |access-date=2020-08-18}}</ref> === Isyu sa Facebook ng Twinmark Media === {{Main|Pekeng balita sa Pilipinas}} Noong Pebrero 2021, naglathala ang mga imbestigatibong reporter na sina Camille Elemia at Gelo Gonzales ng isang ulat tungkol sa mga social media account ng ilang kilalang tao sa Pilipinas – kabilang ang Facebook account ni Curtis-Smith – na ginagamit upang mag-post ng [[Pekeng balita sa Pilipinas|propaganda at disinformation na pumapabor sa administrasyon ni Pangulong Rodrigo Duterte]].<ref name="NewsbreakTwinmarkIssue2021">{{Cite web|title=Mga Bituin, influencer binabayaran upang palakasin ang propaganda ni Duterte, peke balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/investigative/celebrities-influencers-get-paid-to-boost-duterte-propaganda-fake-news/|access-date=2021-07-07|website=Rappler|date=27 Pebrero 2021 |language=en}}</ref><ref name="MSNTwinmarkIssue2021">{{Cite web|title=Mga nabiglang netizen, nagbahagi ng mga pagkadismaya sa mga link sa makinarya ng propaganda ng DDS|url=https://www.msn.com/en-ph/entertainment/other/shocked-netizens-share-disappointments-over-links-to-dds-propaganda-machine/ar-BB1e6ckB|access-date=2021-07-07|website=www.msn.com}}</ref> Ang Vidanes Celebrity Marketing (VCM), ang ahensya ng pamamahala ni Curtis-Smith, ay nasa hanggang ilang buwan ang lumipas. Noong Abril 2021,<ref name="MSNTwinmarkIssue2021" /><ref>{{Cite web|title=Jasmine Curtis Smith maayos ang pag-alis sa dating talent manager na si Betchay Vidanes|url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/158897/jasmine-curtis-smith-manager-betchay-vidanes-a734-20210615|access-date=2021-07-07|website=PEP.ph|language=en}}</ref> ay nagsabi noong panahong iyon na ang Twinmark Media Enterprises, na siyang pinagmumulan nila ng mga post at website na sangkot, ay nakipag-ugnayan sa VCM noong Setyembre 2016 "para sa mga layunin ng social media marketing upang i-promote ang mga artikulong may kaugnayan sa kalusugan at positibong vibe."<ref name="NewsbreakTwinmarkIssue2021" /> Sinabi ng VCM na hindi nila alam ang nilalaman ng mga artikulo ni Curtis-Smith. site, at tinapos nila "nang ang mga post na hiniling sa kanilang mga talento na ibahagi ay hindi na naaayon" sa mga imahe ng kanilang mga artista.<ref name="NewsbreakTwinmarkIssue2021" /> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" background: #f9f9f9 |+ Mga Pelikula |- ! Taon ! Pamagat ! Tungkulin ! class=unsortable | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}} |- | 2012 | ''[[Puti (pelikula 2013)|Puti]]'' | Nika | |- | 2013 | ''[[Transit (pelikula 2013)|Transit]]'' | Yael | |- | rowspan=2 | 2014 | ''[[Dementia (pelikula 2014)|Dementia]]'' | Rachel | |- | ''[[Bonifacio: Ang Unang Pangulo]]'' | Andrea | |- | rowspan=2 | 2015 | ''[[Halik sa Hangin]]'' | Quinn / Sister Quinn | |- | ''[[Resureksyon]]'' | Amanda | |- | rowspan=2 | 2016 | ''[[Imagine You and Me]]'' | Clarissa / Isay | |- | ''[[Baka Bukas]]'' | Alex | |- | rowspan=2 | 2017 | ''[[I'm Drunk, I Love You]]'' | Pathy | |- | ''[[Siargao (pelikula)|Siargao]]'' | Abi | |- | rowspan=4 | 2019 | ''[[Nag-iisa/Magkasama]]'' | Aly | |- | ''Maledicto'' | Sister Barbara / Barbie | |- | ''Cara X Jagger'' | Cara | |- | ''[[Culion (pelikula)|Culion]]'' | Doris | |- | 2020 |''Alter Me'' | Aimee | |- | rowspan=2 | 2021 | ''Hatinggabi sa Isang Perpektong Mundo'' | Mimi | |- | ''Pangkalahatang Pagpasok'' | Katja | |- | 2023 | ''[[Sa Balat ng Aking Ina]]'' | Diwata | |- | rowspan=4 | 2024 | ''Isang Sulyap sa Magpakailanman'' | Glenda | |- | ''3 Araw 2 Gabi sa Poblacion'' | Gabbi | |- | ''Moneyslapper'' | Jessa | |- | ''Tunay na Kathang-isip'' | Paula | |- | rowspan="3" |2025 |''[[Mga Bukas na Katapusan]]'' |Hannah | |- |''Ang Panahong Natitira'' | | |- |''[[Manila's Finest (pelikula noong 2025)|Manila's Finest]]'' |Janette | |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" background: #f9f9f9 |+Serye sa Telebisyon ! Taon !! Pamagat !! Papel |- | 2011 | ''[[Ang Utol Kong Hoodlum]]'' | Bernadette Grace "Bing" Morrison |- | rowspan="2" | 2012 | ''[[Glamorosa]]'' || Danica |- | ''[[Nandito Ako (TV series)|Nandito Ako]]'' | Epifania "Anya" Dionisio |- | 2013 | ''[[Undercover (2013 TV series)|Undercover]] '' | Claire |- | rowspan="2" | 2014 | ''Ang Kapalit na Nobya'' | Chynna |- | ''[[Jasmine (serye sa TV)|Jasmine]]'' | Jasmine |- | 2015 | ''[[My Fair Lady (Philippine TV series)|My Fair Lady]]'' | Audrey Tiuseco |- | rowspan="2"|2016 | ''[[Ang Panday (2016 TV series)|Ang Panday]]'' | Alex |- | ''Nakakapagod ang Forever'' | Izabel |- | 2018 | ''[[Pamilya Roces]]'' | Pearl Renacia Quirante |- | 2019 | ''[[Sahaya]]'' | batang Manisan Arati |- | rowspan="2"| 2020 | ''[[Descendants of the Sun: The Philippine Adaptation]]'' | Moira Defensor |- | ''[[I Can See You (serye sa TV)|I Can See You: Love on the Balcony]]'' | Lea Carbonel |- | 2021–2022 | ''[[The World Between Us (Philippine TV series)|The World Between Us]]'' | Emilia "Lia" Libradilla-Asuncion |- | 2024–2025 | ''[[Asawa ng Asawa Ko]]'' | Cristina "Cristy" Salcedo-Manansala / Bangus |- |2026 |''[[Mga Bituin sa Palapag]]'' |Mismo (kalahok) |- |} {| class="wikitable sortable" background: #f9f9f9 |+Mga Pagpapakita ng Panauhin !Taon !Pamagat !Tungkulin |- | 2011 | ''[[Pidol's Wonderland|Pidol's Wonderland: Episode ni Jesebilbil]]'' | Jessa |- | rowspan="2" |2012 |''[[Regal Shocker|Regal Shocker: Perya Bahagi 1]]'' | rowspan="2" |Nicks |- |''[[Regal Shocker|Regal Shocker: Perya Part 2]]'' |- |2013 |''[[Tropa Mo Ko Unli]]'' |Iba't ibang tungkulin |- |2014 |''Inihahandog ng Wattpad: Ang Aking Tag na Kasintahan'' |Sitti Sandoval |- | rowspan="2" |2015 |''Inihahandog ng Wattpad: Isang Bahay na Puno ng mga Malalaking Tao'' |Venice Montez |- |''Inihahandog ng Wattpad: Ang Hindi Gustong Kasintahan'' |Mica |- | rowspan="2" |2019 |''[[Tadhana (programa sa TV)|Tadhana]]'': Sex Slave Part 1 & 2 |Mila |- |''[[Daig Kayo ng Lola Ko]]'': When The Clock Strikes at 12 |Bikay / Veronica |} {| class="wikitable sortable" background: #f9f9f9 |+Pagho-host !Taon !Pamagat !Tandaan |- | 2013 | ''SPINNation'' | rowspan="2" | Host |- |2015 |''[[Ilipat Ito: Clash of the Streetdancers]]'' |- |2018 |''[[24 Oras]]'' |Palitan ang ''[[24 Oras#Segments|Chika Minute]]'' anchor |- |2021; 2022; 2023 |''[[All-Out Sundays]]'' |Panauhing host / performer |} ===Mga paglabas sa music video=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat ! Performer ! Direktor ! {{abbr|Ref.|Mga Sanggunian}} |- |2019 |''Ang Kapangyarihan'' |[[Duke Dumont]] at [[Zak Abel]] |Paco Raterta | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/55442/look-jasmine-curtis-smith-stars-in-a-music-video-for-grammy-nominated-dj-duke-dumont/story|title=TINGNAN: Si Jasmine Curtis-Smith ay bida sa isang music video para sa nominado sa Grammy na DJ na si Duke Dumont |petsa=10 Oktubre 2019 |website=GMA Network}}</ref> |- |2020 |''Nakikinig Ka Ba Sa Akin'' |[[Ben&Ben]] |Jorel Lising | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/entertainment/music/266300-video-ben-ben-nakikinig-ka-ba-sa-akin/|title=WATCH: Ben&Ben release 'Nakikinig ka ba sa Akin' music video |date=11 July 2020 |website=Rappler | |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521045140/https://www.rappler.com/entertainment/music/video-ben-ben-nakikinig-ka-ba-sa-akin |archive-date=21 Mayo 2021 |url-status=live}}</ref> |} ==Mga Tala== {{reflist|group=fn}} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} ==Mga panlabas na link== *{{Pangalan ng IMDb|4288541}} {{kontrol ng awtoridad}} {{DEFAULTSORT:Curtis-Smith, Jasmine}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Mga aktres mula sa Melbourne]] [[Kategorya:Mga alumni ng Ateneo de Manila University]] [[Kategorya:Mga batang aktres na Pilipino]] [[Kategorya:Mga aktres sa pelikulang Pilipino]] [[Kategorya:Mga taong Pilipino na may lahing Australyano]] [[Kategorya:Mga aktres sa telebisyon na Pilipino]] [[Kategorya:Mga babaeng komedyante na Pilipino]] [[Kategorya:GMA Mga tao sa network (kumpanya)]] [[Kategorya:Mga personalidad ng Intercontinental Broadcasting Corporation]] [[Kategorya:Mga taong nakapag-aral sa Loyola College]] [[Kategorya:Mga tao sa TV5 Network]] [[Kategorya:Mga aktres na Australyano noong ika-21 siglo]] ffw1bq5oabv6ur9fcr0lsy0gm4uilgt 0 200059 2227033 1214568 2026-09-21T01:44:36Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227033 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200087 2227034 1214636 2026-09-21T01:44:41Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227034 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200088 2227035 1214637 2026-09-21T01:44:46Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227035 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200089 2227036 1214638 2026-09-21T01:44:51Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227036 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200090 2227037 1214639 2026-09-21T01:44:56Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227037 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200091 2227038 1214640 2026-09-21T01:45:01Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227038 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200093 2227039 1214642 2026-09-21T01:45:06Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227039 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200094 2227040 1214643 2026-09-21T01:45:11Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227040 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200105 2227041 1214660 2026-09-21T01:45:16Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227041 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200133 2227042 1214759 2026-09-21T01:45:21Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227042 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200134 2227043 1214760 2026-09-21T01:45:26Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227043 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200135 2227044 1214761 2026-09-21T01:45:31Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bruno ng Colonia]] 2227044 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bruno ng Colonia]] 4occq2anc9wpgy7qixrqqh61mfkpyrk 0 200471 2227179 2064669 2026-09-21T06:48:15Z Ryomaandres 8044 [[w:Help:Reverting|Ibinalik]] ang mga pagbabago ni [[Special:Contributions/Jojit fb|Jojit fb]] ([[User talk:Jojit fb|Usapan]]) patungo sa huling rebisyon ni [[User:Glennznl|Glennznl]] 2063962 wikitext text/x-wiki {{Delete|Unsourced stub since 2013}} [[Talaksan:Vittorio Emanuele II ritratto.jpg|thumb|right|Si Victor Emmanuel II noong 1849.]] Si '''Victor Manuel II''' (14 Marso 1820 – 9 Enero 1878), na ang buong pangalan ay '''Vittorio Emanuele Maria Alberto Eugenio Ferdinando Tommaso''', ay naging [[hari]] ng [[Piedmont]], [[Savoy]], at ng [[Sardinia]] mula [[1849]] hanggang [[1861]]. Noong 18 Pebrero 1861, inako niya ang pamagat na [[Hari ng Italya]] upang maging unang hari ng isang nagkakaisang [[Italya]], isang titulo na hinawakan niya hanggang sa kaniyang kamatayan noong 1878. Binigyan siya ng mga Italyano ng bansag na "Ama ng Amang-Bayan". {{usbong|Tao|Italya}} [[Kategorya:Kasaysayan ng Italya]] [[Kategorya:Mga hari ng Italya]] {{DEFAULTSORT:Emmanuel, Victor II}} 5sejawd2mfofmpo2f1m2dph0e1cfqao 2227180 2227179 2026-09-21T06:51:59Z Ryomaandres 8044 2227180 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Vittorio Emanuele II ritratto.jpg|thumb|right|Si Victor Emmanuel II noong 1849.]] Si '''Victor Manuel II''' (14 Marso 1820 – 9 Enero 1878), na ang buong pangalan ay '''Vittorio Emanuele Maria Alberto Eugenio Ferdinando Tommaso''', ay naging [[hari]] ng [[Piedmont]], [[Savoy]], at ng [[Sardinia]] mula [[1849]] hanggang [[1861]]. Noong 18 Pebrero 1861, inako niya ang pamagat na [[Hari ng Italya]] upang maging unang hari ng isang nagkakaisang [[Italya]], isang titulo na hinawakan niya hanggang sa kaniyang kamatayan noong 1878. Binigyan siya ng mga Italyano ng bansag na "Ama ng Amang-Bayan". == Biograpiya == Si Victor Manuel ang panganay na anak nina [[Carlos Alberto ng Cerdeña|Carlos Alberto]], [[Hari ng Cerdeña|Hari ng]] [[Hari ng Cerdeña|Cerdeña]], at [[María Teresa de Austria-Toscana (1801-1855)|Maria Teresa ng Toscana]]. Ipinanganak siya sa [[Turin]] sa [[Palazzo Carignano|Palazzo dei Principi di Carignano]] at ginugol ang kaniyang mga unang taon sa [[Florencia]]. Ang kaniyang ama, si Carlos Alberto, ay isa sa iilang lalaking miyembro ng [[Pamilya Saboya]] at kabilang sa sangay ng kadete ng dinastiyang Savoy-Carignano. Siya ang pangalawa sa linya ng trono.<ref>la cui origine risale al 1620; con [[Tommaso Francesco di Savoia|Tommaso Francesco]], figlio di [[Carlo Emanuele I di Savoia]].</ref><ref>Dopo la morte del re di Sardegna e di suo fratello, Carlo Alberto sarebbe divenuto il nuovo Re.</ref> Si Carlos Alberto, na may liberal na simpatiya, ay kasangkot sa mga [[Mga rebolusyon noong dekada 1820|pag-aalsa]] noong 1821 na humantong sa pagbibitiw ni [[Victor Manuel I|Victor]] [[Victor Manuel I|Manuel I]]. Dahil dito, inutusan ng bagong Hari, si [[Carlos Félix ng Cerdeña|Carlos Felix]] ng Savoy, si Charles Albert at ang kanyang pamilya na pumunta sa [[Novara]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{usbong|Tao|Italya}} [[Kategorya:Kasaysayan ng Italya]] [[Kategorya:Mga hari ng Italya]] {{DEFAULTSORT:Emmanuel, Victor II}} fovrqrxcbgmy1d291xxh4u10pdid8a0 0 200473 2227181 2064741 2026-09-21T06:52:42Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Kaharian ng Italya#Mga monarko]] to [[Victor Manuel II]] 2227181 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Victor Manuel II]] q6pbfcfskvuom1z5i2pwllrq10w5anh 0 221135 2226974 1788228 2026-09-20T14:30:27Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Marcus Crassus]] sa [[Craso]] 1788228 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata |image=Late Roman Republic bust in the Glyptothek, Copenhagen.jpg |caption=Si Marcus Licinius Crassus. }} Si '''Marcus Licinius Crassus''' ([[Latin]]: <small>M·LICINIVS·P·F·P·N·CRASSVS</small><ref>Sa [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''"Marcus Licinius Crassus, son of Publius, grandson of Publius"'' (Marcus Licinius Crassus, anak na lalaki ni Publius, apong lalaki ni Publius)</ref>) (humigit-kumulang sa 115 BK – 53 BK) ay isang [[Republikang Romano|Romano]]ng [[heneral]] at [[politiko]] na nagkaroon ng isang pangunahing gampanin sa pagbabagong-anyo ng [[Republika ng Roma]] upang maging [[Imperyo ng Roma]]. Nagkamit ng malaking yaman habang nabubuhay, si Crassus ay itinuturing bilang ang pinakamayamang lalaki sa [[kasaysayan ng Roma]], at nasa piling ng pinakamayayamang mga lalaki sa buong kasaysayan. Nagsimula ang larangang publiko ni Crassus bilang isang komandanteng militar na nasa ilalim ni [[Lucius Cornelius Sulla]] noong panahon ng kaniyang [[Ikalawang digmaang sibil ni Sulla|digmaang sibil]]. Kasunod ng pagluklok ni Sulla bilang [[Diktador ng Roma|diktador]], nagkamal si Crassus ng malaking dami ng yaman sa pamamagitan ng pagbabaka-sakali sa [[estado real]]. Naging tanyag siya sa larangan ng politika kasunod ng kaniyang tagumpay laban sa [[Third Servile War|panghihimagsik ng mga alipin]] na pinamunuan ni [[Spartacus]], na nakisalo sa [[Konsul ng Roma|pagkakonsul]] (kakonsulan) sa piling ng kaniyang katunggaling si [[Pompey na Dakila]]. Isang patrong pampolitika at pampananalapi ni [[Julius Caesar]], sumali si Crassus kina Caesar at Pompey sa hindi opisyal na alyansiyang pampolitika na nakikilala bilang [[Unang Triyumbirado]]. Bilang magkakasama, ang tatlong mga lalaking ito ay nangibabaw sa sistemang pampultika ng Roma. Ang pagsasanib ay hindi magtatagal dahil sa mga ambisyon, mga pagmamakaako (ego), at pagseselusan ng tatlong lalaki. Habang sina Caesar at Crassus ay mga magkakampi sa habang-buhay, hindi nagkakaundo sina Crassus at Pompey, at si Pompey ay naging lalong nanaghili sa mga pananagumpay ni Caesar sa mga [[Gallic Wars|Digmaang Galiko]]. Ang kampihan ay muling napatatag doon sa [[Lucca Conference|Pagpupulong sa Lucca]] noong 56 BK, na pagkaraan ng pulong na ito ay muling magkasalong naglingkod bilang mga Konsul sina Crassus at Pompey. Kasunod ng ikalawa niyang pagkakonsul, naitalaga si Crassus bilang [[Gobernador ng Roma|Gobernador]] ng [[Siryang Romano]]. Ginamit ni Crassus ang [[Sirya]] bilang lunsaran ng isang kampanyang pangmilitar laban sa [[Imperyong Parthiano]], ang matagal nang kaaway ng Roma. Ang kampanya ni Crassus ay naging isang nakakapinsalang kabiguan, na humantong sa kaniyang pagkatalo at kamatayan habang nasa [[Labanan sa Carrhae]]. Ang pagkamatay ni Crassus ay permanenteng naglantad ng kampihan sa pagitan nina Caesar at Pompey. Sa loob ng apat na mga taon pagkalipas ng kamatayan ni Crassus, [[Pagtawid sa Rubicon|tatawirin]] ni Caesar ang [[Rubicon]] at magsisimula ng isang [[Digmaang Sibil ni Caesar|digmaang sibil]] laban kay Pompey at sa tunay na pamahalaan ng Republika. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga heneral]] [[Kategorya:Mga politiko ng Sinaunang Roma]] {{stub|Talambuhay|Politika|Roma}} k3zd0dge97kjafuq0k44s0tc18q7vye 2226977 2226974 2026-09-20T14:30:43Z Ryomaandres 8044 2226977 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata |image=Late Roman Republic bust in the Glyptothek, Copenhagen.jpg |caption=Si Marcus Licinius Crassus. }} Si '''Craso''' o '''Marcus Licinius Crassus''' ([[Latin]]: <small>M·LICINIVS·P·F·P·N·CRASSVS</small><ref>Sa [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''"Marcus Licinius Crassus, son of Publius, grandson of Publius"'' (Marcus Licinius Crassus, anak na lalaki ni Publius, apong lalaki ni Publius)</ref>) (humigit-kumulang sa 115 BK – 53 BK) ay isang [[Republikang Romano|Romano]]ng [[heneral]] at [[politiko]] na nagkaroon ng isang pangunahing gampanin sa pagbabagong-anyo ng [[Republika ng Roma]] upang maging [[Imperyo ng Roma]]. Nagkamit ng malaking yaman habang nabubuhay, si Crassus ay itinuturing bilang ang pinakamayamang lalaki sa [[kasaysayan ng Roma]], at nasa piling ng pinakamayayamang mga lalaki sa buong kasaysayan. Nagsimula ang larangang publiko ni Crassus bilang isang komandanteng militar na nasa ilalim ni [[Lucius Cornelius Sulla]] noong panahon ng kaniyang [[Ikalawang digmaang sibil ni Sulla|digmaang sibil]]. Kasunod ng pagluklok ni Sulla bilang [[Diktador ng Roma|diktador]], nagkamal si Crassus ng malaking dami ng yaman sa pamamagitan ng pagbabaka-sakali sa [[estado real]]. Naging tanyag siya sa larangan ng politika kasunod ng kaniyang tagumpay laban sa [[Third Servile War|panghihimagsik ng mga alipin]] na pinamunuan ni [[Spartacus]], na nakisalo sa [[Konsul ng Roma|pagkakonsul]] (kakonsulan) sa piling ng kaniyang katunggaling si [[Pompey na Dakila]]. Isang patrong pampolitika at pampananalapi ni [[Julius Caesar]], sumali si Crassus kina Caesar at Pompey sa hindi opisyal na alyansiyang pampolitika na nakikilala bilang [[Unang Triyumbirado]]. Bilang magkakasama, ang tatlong mga lalaking ito ay nangibabaw sa sistemang pampultika ng Roma. Ang pagsasanib ay hindi magtatagal dahil sa mga ambisyon, mga pagmamakaako (ego), at pagseselusan ng tatlong lalaki. Habang sina Caesar at Crassus ay mga magkakampi sa habang-buhay, hindi nagkakaundo sina Crassus at Pompey, at si Pompey ay naging lalong nanaghili sa mga pananagumpay ni Caesar sa mga [[Gallic Wars|Digmaang Galiko]]. Ang kampihan ay muling napatatag doon sa [[Lucca Conference|Pagpupulong sa Lucca]] noong 56 BK, na pagkaraan ng pulong na ito ay muling magkasalong naglingkod bilang mga Konsul sina Crassus at Pompey. Kasunod ng ikalawa niyang pagkakonsul, naitalaga si Crassus bilang [[Gobernador ng Roma|Gobernador]] ng [[Siryang Romano]]. Ginamit ni Crassus ang [[Sirya]] bilang lunsaran ng isang kampanyang pangmilitar laban sa [[Imperyong Parthiano]], ang matagal nang kaaway ng Roma. Ang kampanya ni Crassus ay naging isang nakakapinsalang kabiguan, na humantong sa kaniyang pagkatalo at kamatayan habang nasa [[Labanan sa Carrhae]]. Ang pagkamatay ni Crassus ay permanenteng naglantad ng kampihan sa pagitan nina Caesar at Pompey. Sa loob ng apat na mga taon pagkalipas ng kamatayan ni Crassus, [[Pagtawid sa Rubicon|tatawirin]] ni Caesar ang [[Rubicon]] at magsisimula ng isang [[Digmaang Sibil ni Caesar|digmaang sibil]] laban kay Pompey at sa tunay na pamahalaan ng Republika. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga heneral]] [[Kategorya:Mga politiko ng Sinaunang Roma]] {{stub|Talambuhay|Politika|Roma}} d10o42ciaqw702e0dsl69uo07d3xp3r 0 221136 2227029 1348463 2026-09-21T01:44:16Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Craso]] 2227029 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Craso]] nkl91sxtb4ld319jc544t6hftbrneny 0 221137 2227030 1348466 2026-09-21T01:44:21Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Craso]] 2227030 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Craso]] nkl91sxtb4ld319jc544t6hftbrneny 0 221138 2227031 1348467 2026-09-21T01:44:26Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Craso]] 2227031 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Craso]] nkl91sxtb4ld319jc544t6hftbrneny 0 221139 2227032 1348468 2026-09-21T01:44:31Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Craso]] 2227032 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Craso]] nkl91sxtb4ld319jc544t6hftbrneny 0 282626 2227000 2037311 2026-09-20T23:50:49Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 2227000 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack |title= 2006 Central Mindanao bombings |image= |caption= |location= ''[[Tacurong]]'', ''[[Makilala]]'' |target=iba't ibang target (kabilang. pampublikong palengke, banko, shopping mall) |date=Oktubre 10 at 11, 2006 |time= |type= Bombing (Pagbobomba) |fatalities= 8 |injuries=mahigit 30 |perps=hindi alam([[Moro Islamic Liberation Front|MILF]], Abu Sayyaf at [[Jemaah Islamiyah]] suspek) |motive= Pag atake sa mga sibilyan }} Ang '''Pambobomba sa Gitnang Mindanaw ng 2006''' o '''2006 Central Mindanao bombings''' ay isang serye ng tatlong pambobomba at isang pagtatangkang pambobomba sa Central Mindanao noong Oktubre 10 at 11. Walong tao ang napatay at sa pagitan ng 30 at 46 ang nasugatan.<ref>{{Cite web |url=http://archives.pia.gov.ph/?m=12&sec=reader&fi=p061012.htm&no=39 |title=Archive copy |access-date=2018-09-15 |archive-date=2020-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025223105/http://archives.pia.gov.ph/?m=12&sec=reader&fi=p061012.htm&no=39 |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.philstar.com/nation/2018/04/17/1806784/4-hurt-central-mindanao-bombings</ref> == Pambobomba == === Tacurong === Isang bomba ang sumabog sa isang pampublikong merkado sa Tacurong City, isang rehiyon nang agrikultura na napakararami na Kristiyano sa Sultan Kudarat, pinatay ang dalawang babae at sinaktan ang hindi bababa sa 4 pa. Isang bantay ang natagpuan nag tanim nang bomba sa isang bag na puno nang mga packet na chips nang mais at sinubukan na alisin ito mula sa maraming tao bago ito sumabog, na pumipigil sa mas maraming mga kaswalti. Ang bomba ay inilarawan bilang nabuo mula sa isang mortar round at malayo na nag-trigger sa pamamagitan ng cell phone, gayunpaman ito ay lumabas off maaga.<ref>https://www.philstar.com/headlines/2006/10/12/362539/another-blast-rocks-central-mindanao-sayyaf-ji-eyed-cotabato-bombing</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mindanews.com/top-stories/2014/12/bukidnon-bus-bomb-suspect-also-tagged-in-2006-kabacan-blast |title=Archive copy |access-date=2018-09-15 |archive-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001072514/https://www.mindanews.com/top-stories/2014/12/bukidnon-bus-bomb-suspect-also-tagged-in-2006-kabacan-blast/ |url-status=dead }}</ref> === Makilala === Isang bomba ang sumabog sa pagitan nang 8 p.m. sa harap nang town hall sa bayan nang Makilala sa ka-timugang bahagi, lalawigan ng North Cotabato, na nagtala nang patay na aabot sa 6 at sugatan na 42 ang iba pa. Ang bomba ay sumabog malapit sa isang hanay sa komersyal na kuwadra at isang karnabal sa pagdiriwang nang anibersaryo sa Makilala. Sinabi ni North Cotabato Provincial Police Chief na ang isang hindi nakikilalang lalaki ang nagdadala nang plastic bag, ay nakitang bumisita sa isang stall selling alcohol sa isang masikip na lugar sa isang highway. Ang malakas na pagsabog ay sumira sa isang hanay nang mga kuwadra, dalawang motorsiklo na taxi at iniwan ang malalim na bunganga sa kalsada nang aspalto, sabi nang Punong Pulis. Nang sumunod na araw, ang isa pang bomba ay pinabulaanan nang mga awtoridad. == Tugon Pamahalaan == Sinabi ni Emmanuel Piñol, gobernador nang probinsiya nang Cotabato, ang mga miyembro nang Moro Islamic Liberation Front (MILF) para sa mga pambobomba, na binanggit ang mga pagkakatulad sa mga naunang pambobomba. Ayon kay Piñol, ang bomba na ginamit sa Makilala ay may "lahat ng pirma sa MILF". Sinabi nang mga eksperto nang bomba ay gawa sa pamamagitan nang isang mobile phone at ang dalawampu't hindi nasagot na tawag ay naka-log kapag ang telepono ay natagpuan. Ang iba ay nagmungkahi na ang [[Abu Sayyaf]] o Jemaah Islamiyah (JI) ang nasa likod nang mga pag-atake, dahil ang pag-aresto kay Istiada Binti Oemar Sovie, ang asawa nang pinuno ng JI na si Dulmatin, sa Sulu ay maaaring sinenyasan ang mga pag-atake. Si Dulmatin mismo ay naiulat na nagtatago sa Jolo Island. == Internasunal == Isang araw pagkatapos nang pag-atake, pinayuhan nang gubyernong Australyano ang mga nasyonalidad na mag-ehersisyo ang "mataas na antas nang pag-iingat ... dahil sa mataas na banta nang pag-atake ng terorista" at upang maiwasan ang mga lugar na binibisita nang mga dayuhan sa Metro Manila, Mindanao (kabilang ang Sulu) . Nagbigay din ang mga babala nang paglalakbay sa United Kingdom, Canada, Japan, [[New Zealand]], at Estados Unidos. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Terorismo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pambobomba sa Pilipinas]] 02ac6o3idwmd0hu48d0wme9yu101fir 3 287068 2227065 2225296 2026-09-21T02:02:17Z MediaWiki message delivery 49557 /* Wikipedia translation of the week: 2026-39 */ bagong seksiyon 2227065 wikitext text/x-wiki Mabuhay! '''Mabuhay!''' Magandang araw, Tagasalinero, at [[Wikipedia:Maligayang_pagdating!|maligayang pagdating]] sa Wikipedia! Salamat sa iyong mga ambag. Sana ay magustuhan mo at manatili ka sa websayt na ito. Ito ay isang talaan ng mga pahina na sa tingin ko ay makatutulong sa iyo: {|align="right" |{{Pamayanan}} |} *[[Wikipedia:Patungkol|Tungkol sa Wikipedia]] *[[Wikipedia:Mga patakaran at panuntunan|Mga patakaran at panuntunan]] *[[Wikipedia:Paano baguhin ang isang pahina|Paano baguhin ang isang pahina]] *[[Wikipedia:Paano magsimula ng pahina|Paano magsimula ng pahina]] *[[Wikipedia:Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo|Mga kombensyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] *[[Wikipedia:Mga malimit itanong|Mga Karaniwang Tinatanong (FAQ)]] *[[Wikipedia:Tulong|Pahinang nagbibigay ng tulong]] *[[Wikipedia:Paanyayang nalilimbag|Pang-anyaya para sa iba pang ibig maging Wikipedista]] *'''For non-Tagalog speakers:''' ''you may leave messages and seek assistance at our'' [[Wikipedia:Help for Non-Tagalog Speakers]]. Sana ay malibang ka sa pagbabago ng mga artikulo at pagiging isang [[Wikipedia:Mga Wikipedista|Wikipedista]]! Maaari ninyo pong ilagda ang inyong pangalan sa pamamagitan ng paglalagay ng apat na tildes (<nowiki>~~~~</nowiki>); ito ay automatikong maglalagay ng pangalan at petsa. Kung kailangan mo ng tulong, maaari kang pumunta sa [[Wikipedia:Konsultasyon]], tanungin mo ako sa aking pahinang pang-usapan, o ilagay ang <code><nowiki>{{</nowiki>[[Template:Saklolo|saklolo]]<nowiki>}}</nowiki></code> sa iyong pahinang pang-usapan at isang Wikipedista ang madaling lalabas upang sagutin ang iyong mga tanong. Huwag rin ninyo pong makalimutang [[Wikipedia:Talaang pampanauhin para sa mga bagong tagagamit|lumagda sa ating talaang pampanauhin (''guestbook'')]]. Muli, mabuhay!{{#if:|<br></br><br>{{#ifeq:|di-kilala|Kami ay totoong nagpapasalamat nang higit dahil sa iyong mga naiiambag. Ngunit mariing hinihikayat ka naming [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup gumawa ng isang panagutan] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, salamat, at mariin ka pa rin naming hinihikayat na [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup gumawa ng isang panagutang pampatnugot] para sa kabutihan ng Wikipedia, ng sarili mo, at ng lahat.}}{{#ifeq:|bandalo|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin.<br><br><b><font color="#0000FF">Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</font></b>}}{{#ifeq:|bandalo-di-kilala|Ang iyong mga pagbabago sa mga pahina namin ay hindi nakakabuti sa kalidad nito. Sa kabaliktaran, sinisira nito ang ganda ng mga artikulo, ang misyon ng Wikipedia, at ang wikang Tagalog.<br><br>Kami, ang Wikipedia, ay naglalayong tulungan ang buong mundo at ang wikang Tagalog sa pagpapalaganap ng malayang Tagalog na kaalaman sa buong mundo, ngunit nagmumungkang pinipigilan mo ang aming dalisay na layunin. Binabalaan ka ng pamayanan, at hinihikayat na magbago ng iyong sarili, at ng mga artikulo para sa kabutihan ng lahat. Upang makapagbigay ng malayang daan sa kaalaman sa buong mundo, sana tulungan mo kami sa aming huwad na layunin. Kapagka handa ka nang tumulong sa totoong makakapagpabuting layunin ng Wikipedia, hinihikayat ka naming tumala upang [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:Userlogin&type=signup makagawa ng isang panagutan pampatnugot] upang: #madali ka naming makilala at hindi mapagkamalang ibang Wikipedista. #makapili ng sariling pangalan o palayaw at lagda. #mabago mo ang mga pahinang medyong sinanggalang. #kilalanin ang mga boto. #maitago ang iyong direksyong IP, at mapanatili ang iyong paglilihim. Muli, mariin naming hinihingi ang iyong pagtulong at pagtala sa Wikipedia.<br><br><b><font color=#0000FF>Kung magpapatuloy pa rin ang iyong mga pagbabagong nakaaapekto sa kalidad ng mga artikulo, maaaring mapilitan kaming pigilan ka, na maaaring humantong sa pagharang sa iyo. Maaari kaming tumulong sa iyo upang maging ganap kang katanggap-tanggap na Wikipedista kung susundin mo ang aming payo. Salamat sa iyong pagdinig sa aming kahilingan.</font></b>}}}} ---- <center><b><i><small> [[Image:Crystal_Clear_app_email.png|25px]] [[Wikipedia:Embahada|Ambasada]] · [[Wikipedia:Embahada|Ambasciata]] · [[Wikipedia:Embahada|Ambassad]] · [[Wikipedia:Embahada|Ambassade]] · [[Wikipedia:Embahada|Botschaft]] · [[Wikipedia:Embahada|Embaixada]] · [[Wikipedia:Embahada|Embajada]] · [[Wikipedia:Embahada|Embassy]] · [[Wikipedia:Embahada|大使館]] </small></i></b></center> [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 09:29, 25 Abril 2019 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2019-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Kitniyot]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Kitniyot''' (Hebrew: קִטְנִיּוֹת‎, qitniyyot) is a Hebrew word meaning legumes. During the Passover holiday, however, the word kitniyot takes on a broader meaning to include grains and seeds such as rice, corn, sunflower seeds, sesame seeds, soybeans, peas, and lentils, in addition to legumes. According to Orthodox Ashkenazi and some Sephardic customs, Kitniyot may not be eaten during Passover. Although Reform and Conservative Ashkenazi Judaism currently allow for the consumption of Kitniyot during Passover, long-standing tradition in these and other communities is to abstain from their consumption. According to Torat Eretz Yisrael and Minhagei Eretz Yisrael, any Jew worldwide, regardless of origin, and despite the practice of their forefathers, may eat kitniyot on Passover, for it is a practice rejected as an unnecessary precaution by Halachic authorities as early as the time of its emergence. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 15 Abril 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=18973993 --> == Hiling ng pagsalin ng mga artikulo == Magandang araw {{ping|Tagasalinero}} ! Kung naaayon sa iyong skedyul, pakihanay ang mga sumusunod na artikulong hiniling ni [[:wikidata:User:A2D2]] sa [[:wikidata:User talk:JWilz12345|aking talkpage]] sa Wikidata: * [[:en:Baku TV Tower]] * [[:en:Telephone numbers in Azerbaijan]] * [[:en:Energy in Azerbaijan]] Paumanhin kung naaabala ko ang iyong isinasaling artikulo, pero dahil ang pokus ko ay sa mga [[Talaan ng mga lungsod sa Demokratikong Republika ng Congo|mga lungsod sa DR Congo]] (at sa susunod, ilan pang mga lungsod sa iba pang mga bansa, dagdag pa ang ginagawa kong pagaambag sa mga "road-related articles" dito. At isa pa, ang pagpalya ng "ContentTranslation" tool sa aking mobile browser, di-ko alam kung dahil sa pagbabawal ng mobile service provider ko o hindi sumusuporta sa mga phone browsers. Hindi naman kailangang imadali ang mga ito, total sinasabi parati ng mga admins na "walang deadline sa pag-eedit sa Wikipedia, sa anumang language versions." Muli, humihiling lang ako na ihanay o isama mo ang mga nasabing enwiki na artikulo sa mga isasalin mo. Gayunpaman, gusto kong gamitin ang oportunidad na bukas ka sa pag-iimprove sa ilang mga inambag kong mga artkulo. Maraming salamat! :-) [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 09:25, 25 Abril 2019 (UTC) :Magandang araw {{ping|JWilz12345}} at maraming salamat sa pagtanggap sa akin! Isasama ko ang mga artikulo sa aking listahan. :-) [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 17:05, 25 Abril 2019 (UTC) ::Magandang araw ulit {{ping|JWilz12345}}! Sa wakas, natapos ko ang tatlong artikulo. :-) Narito ang mga kawing para sa iyong pagsusuri: ::*[[Tore ng Baku TV]] ::*[[Mga numero ng telepono sa Aserbayan]] ::*[[Enerhiya sa Aserbayan]] ::Disclaimer lang: hindi ko nailagay ang infobox sa ikalawang artikulo dahil wala pa ang format sa ating wiki, pero naisama naman ang mga ibang bahagi. [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 07:43, 10 Mayo 2019 (UTC) :::{{ping|Tagasalinero}} Maraming salamat sa iyong tulong! Nawa'y patuloy ang iyong pag-aambag dito sa tlwiki. :-) [[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 13:07, 11 Mayo 2019 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2019-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jaflong]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Jaflong Sylhet.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Jaflong''' is a hill station and tourist destination in the Division of Sylhet, Bangladesh. It is located in Gowainghat Upazila of Sylhet District and situated at the border between Bangladesh and the Indian state of Meghalaya, overshadowed by subtropical mountains and rainforests. Jaflong is known for its stone collections and is home of the Khasi tribe </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:15, 29 Abril 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19015333 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Banana flour]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Starr-180106-1562-Prosopis pallida-Waianae Gold kiawe flour for banana muffins-Hawea Pl Olinda-Maui (40290422231).jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Banana flour''' is a powder traditionally made of green bananas. Historically, banana flour has been used in Africa and Jamaica as a cheaper alternative to wheat flour. It is now often used as a gluten-free replacement for wheat flours or as a source of resistant starch, which has been promoted by certain dieting trends such as paleo and primal diets and by some recent nutritional research. Banana flour, due to the use of green bananas, has a very mild banana flavor raw, and when cooked, it has an earthy, nonbanana flavor; it also has a texture reminiscent of lighter wheat flours and requires about 25% less volume, making it a good replacement for white and white whole-wheat flour. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 6 Mayo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19015333 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Old Sugar Mill of Koloa]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Kauai-old-sugar-mill-Koloa-chimney.JPG|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Old Sugar Mill of Kōloa''' was part of the first commercially successful sugarcane plantation in Hawaiʻi, which was founded in Kōloa on the island of Kauai in 1835 by Ladd & Company. This was the beginning of what would become Hawaii's largest industry. The building was designated a National Historic Landmark on December 29, 1962. A stone chimney and foundations remain from 1840. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:04, 13 Mayo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19088149 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Helicopter 66]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:SH-3D Sea King of HS-4 recovers Apollo 11 astronaut on 24 July 1969.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Helicopter 66''' is a United States Navy Sikorsky Sea King helicopter used during the late 1960s for the water recovery of astronauts during the Apollo program. It has been called "one of the most famous, or at least most iconic, helicopters in history", was the subject of a 1969 song by Manuela and was made into a die-cast model by Dinky Toys. In addition to its work in support of NASA, Helicopter 66 also transported the Shah of Iran during his 1973 visit to the aircraft carrier USS Kitty Hawk. Helicopter 66 was delivered to the U.S. Navy in 1967 and formed part of the inventory of U.S. Navy Helicopter Anti-Submarine Squadron Four for the duration of its active life. Among its pilots during this period was Donald S. Jones, who would go on to command the United States Third Fleet. Later re-numbered Helicopter 740, the aircraft crashed in the Pacific Ocean in 1975 during a training exercise. At the time of its crash, it had logged more than 3,200 hours of service. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:14, 20 Mayo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19088149 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:O Que É Que A Baiana Tem?]]'''<br /><small>([[:pt:O Que É que a Baiana Tem?]]) </small></span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Carmen Miranda, Banana da Terra 1939.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''O que é que a baiana tem?''''' is a song composed by Dorival Caymmi in 1939 and recorded by Carmen Miranda. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 3 Hunyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19123976 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Expedition to Lapland]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Carolus Linnaeus by Hendrik Hollander 1853.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Expedition to Lapland''', the northernmost region in Sweden, by Carl Linnaeus in 1732 was an important part of his scientific career. Linnaeus departed from Uppsala and travelled clockwise around the coast of the Gulf of Bothnia over the course of six months, making major inland incursions from Umeå, Luleå and Tornio. His observations became the basis of his book Flora Lapponica (1737) in which Linnaeus’ ideas about nomenclature and classification were first used in a practical way.[2] Linnaeus kept a journal of his expedition which was first published posthumously as an English translation called Lachesis Lapponica: A Tour in Lapland (1811). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:53, 10 Hunyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19138058 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Karin Bergöö Larsson]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Karin-Bergoo.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Karin Larsson, née Bergöö''', (3 October 1859 – 18 February 1928) was a Swedish artist and designer who collaborated with her husband, Carl Larsson, as well as being often depicted in his paintings. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:59, 17 Hunyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19152215 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:National Historic Sites of Canada]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''National Historic Sites of Canada''' (French: Lieux historiques nationaux du Canada) are places that have been designated by the federal Minister of the Environment on the advice of the Historic Sites and Monuments Board of Canada (HSMBC), as being of national historic significance </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 24 Hunyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19152215 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Hewing]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Northeim 2005-09-17 Fachwerk-05.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> In woodworking, '''hewing''' is the process of converting a log from its rounded natural form into lumber (timber) with more or less flat surfaces using primarily an axe. It is an ancient method, and before the advent of the industrial-era type of sawmills, it was a standard way of squaring up wooden beams for timber framing. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 1 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19152215 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Belgian government in exile]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Hubert Pierlot and Robert Sturges.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Belgian government in London''' (French: Gouvernement belge à Londres, Dutch: Belgische regering in Londen), also known as the Pierlot IV Government, was the government in exile of Belgium between October 1940 and September 1944 during World War II. The government was tripartite, involving ministers from the Catholic, Liberal and Labour Parties. After the invasion of Belgium by Nazi Germany in May 1940, the Belgian government, under Prime Minister Hubert Pierlot, fled first to Bordeaux in France and then to London, where it established itself as the only legitimate representation of Belgium to the Allies. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 04:07, 8 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19187313 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Philippine space program]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:ABS-3 (Agila-2).jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''space program of the Philippines''' is decentralized and is maintained by various agencies of the Department of Science and Technology (DOST). There is no dedicated space agency to oversee the country's space program and is funded through the National SPACE Development Program by the DOST. Early Philippine initiatives in space technology has been led by private firms although in the recent years the government has played a more active role. The Philippines has been involved in space technology since the 1960s, when the government built an Earth satellite receiving station by the administration of then-President Ferdinand Marcos. It was also during the latter part of this period that a Filipino private firm acquired the country's first satellite, Agila-1 which was launched as an Indonesian satellite. In the 1990s, Mabuhay had Agila 2 launched to space from China. In the 2010s, the Philippine government partnered with the Tohoku and Hokkaido Universities of Japan to launch the first satellite designed by Filipinos, Diwata-1. Diwata-1 is a microsatellite. The government was able to develop and send two more small-scale satellites, Diwata-2 and Maya-1. A centralized space agency has been proposed in the legislature to address funding and management issue faced by the country's space program. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]01:50, 15 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19192603 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Free Solo]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''''Free Solo''''' is a 2018 American documentary film about climbing El Capitan in Yosemite. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]02:19, 22 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19192603 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sevastopol Naval Base]]'''</span><br /><small>''([[:ru:Севастопольская военно-морская база]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Aleksandrovets&Muromets2005Sevastopol.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Sevastopol Naval Base''' (Russian: Севастопольская военно-морская база; Ukrainian: Севастопольська військово-морська база) is a naval base located in Sevastopol, on disputed Crimean peninsula. It is a base of the Russian Navy and the main base of the Black Sea Fleet. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:05, 29 Hulyo 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19232882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Chugach State Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Parque estatal Chugach, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-22, DD 77.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Chugach State Park''' covers 495,204 acres (2,004 square kilometers) immediately east of the Anchorage Bowl in south-central Alaska. Though primarily in the Municipality of Anchorage, a small portion of the park north of the Eklutna Lake area in the vicinity of Pioneer Peak lies within the Matanuska-Susitna Borough. Established by legislation signed into law on August 6, 1970, by Alaska Governor Keith Miller, this state park was created to provide recreational opportunities, protect the scenic value of the Chugach Mountains and other geographic features, and ensure the safety of the water supply for Anchorage. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:20, 5 Agosto 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19232882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Visby City Wall]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Visby ringmur östra delen norrut.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Visby City Wall''' (Swedish: Visby ringmur, sometimes Visby stadsmur) is a medieval defensive wall surrounding the Swedish town of Visby on the island of Gotland. As the strongest, most extensive, and best preserved medieval city wall in Scandinavia, the wall forms an important and integral part of Visby World Heritage Site. Built in two stages during the 13th and 14th century, approximately 3.44 km (2.14 mi) of its original 3.6 km (2.2 mi) still stands. Of the 29 large and 22 smaller towers, 27 large and 9 small remain. A number of houses that predate the wall were incorporated within it during one of the two phases of construction. During the 18th century, fortifications were added to the wall in several places and some of the towers rebuilt to accommodate cannons. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 12 Agosto 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19232882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Duesenberg Model A]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:1923 Duesenberg Model A Rubay Touring p1.JPG|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Duesenberg Model A''' was the first automobile in series production to have hydraulic brakes and the first automobile in series production in the United States with a straight-eight engine. Officially known as the Duesenberg Straight Eight, the Model A was first shown in late 1920 in New York City. Production was delayed by substantial changes to the design of the car, including a change in the engine valvetrain from horizontal overhead valves to an overhead camshaft; also during this time, the company had moved its headquarters and factory from New Jersey to Indiana. The Model A was manufactured in Indianapolis, Indiana, from 1921 to 1925 by the Duesenberg Automobiles and Motors Company and from 1925 to 1926 at the same factory by the restructured Duesenberg Motor Company. The successors to the company began referring to the car as the Model A when the Model J was introduced. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:16, 26 Agosto 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19314058 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Gladys Kalema-Zikusoka]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Gladys Kalema Zikusoka.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Gladys Kalema-Zikusoka''' (born 8 January 1970) is a Ugandan veterinarian and founder of Conservation Through Public Health, an organisation dedicated to the coexistence of endangered mountain gorillas, other wildlife, humans, and livestock in Africa. She was Uganda's first wildlife veterinary officer and was the star of the BBC documentary, Gladys the African Vet. In 2009 she won the Whitley Gold Award for her conservation work. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:16, 2 Setyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19314058 --> == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act3) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:22, 6 Setyembre 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act3)&oldid=19352603 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Bat as food]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bats for eating in Laos.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Bats are a food''' source for humans in the Pacific Rim and Asia. Bats are consumed in various amounts in Indonesia, Thailand, Vietnam, Guam, and in other Asian and Pacific Rim countries and cultures. In Guam, Mariana fruit bats (Pteropus mariannus) are considered a delicacy, and a flying fox bat species was made endangered due to being hunted there. In addition to being hunted as a food source for humans, bats are also hunted for their skins. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:11, 9 Setyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19346679 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act3) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:06, 20 Setyembre 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act3)&oldid=19395091 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sand-Covered Church]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Nordenskirker_Skagen(26).jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Sand-Covered Church''' (Danish: Den Tilsandede Kirke, also translated as The Buried Church, and also known as Old Skagen Church) is the name given to a late 14th-century church dedicated to Saint Lawrence of Rome. It was a brick church of considerable size, located 2 kilometres (1.2 mi) southwest of the town centre of Skagen, Denmark. During the last half of the 18th century the church was partially buried by sand from nearby dunes; the congregation had to dig out the entrance each time a service was to be held. The struggle to keep the church free of sand lasted until 1795, when it was abandoned </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:23, 23 Setyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19362143 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-40 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Penal system in China]]'''</span> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''penal system in China''' is mostly composed of an administrative detention system and a judicial incarceration system. As of mid 2015, it is reported prisoners held in prisons managed by Ministry of Justice is 1,649,804, result in a population rate of 118 per 100,000. Detainees in Ministry of Public Security facilities is 650,000 as of 2009, which combined would result in a population rate of 164 per 100,000. China also retained the use of death penalty with the approval right reserved to the Supreme People's Court, and have a system of death penalty with reprieve where the sentence is suspended unless the convicted commit another major crime within two years while detained. There are discussion urging increased use of community correction, and debate are ongoing to have Ministry of Justice oversee administrative detainees as well to prevent police from having too much power. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|32px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:01, 30 Setyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19415526 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Christchurch Town Hall]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Christchurch Town Hall of the Performing Arts, New Zealand.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Christchurch Town Hall''', since 2007 formally known as the Christchurch Town Hall of the Performing Arts, opened in 1972, is Christchurch, New Zealand's premier performing arts centre. It is located in the central city on the banks of the Avon River overlooking Victoria Square, opposite the former location of the demolished Christchurch Convention Centre. Due to significant damage sustained during the February 2011 Christchurch earthquake, it was closed until 2019. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 14 Oktubre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19441368 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Garlic production in China]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:2005garlic.PNG|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Garlic production in China''' is significant to the worldwide garlic industry, as China provides 80% of the total world production and is the leading exporter. Following China, other significant garlic producers include India (5% of world production) and Bangladesh (1%). As of 2016, China produced 21 million tonnes annually. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 21 Oktubre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19475547 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:115 Antioch earthquake]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''115 Antioch earthquake''' occurred on 13 December 115 AD. It had an estimated magnitude of 7.5 on the surface wave magnitude scale and an estimated maximum intensity of XI (Extreme) on the Mercalli intensity scale. Antioch and surrounding areas were devastated with a great loss of life and property. It triggered a local tsunami that badly damaged the harbour at Caesarea Maritima. The Roman Emperor Trajan was caught in the earthquake, as was his successor Hadrian. Although the consul Marcus Pedo Vergilianus was killed, they escaped with only slight injuries and later began a program to rebuild the city. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:05, 28 Oktubre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19488868 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jigokudani Monkey Park]]'''</span><br /> <small>''([[:ja:地獄谷野猿公苑]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Jigokudani hotspring in Nagano Japan 001.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Jigokudani Monkey Park''' is located in Yamanouchi, Nagano Prefecture, Japan. It is part of the Joshinetsu Kogen National Park (locally known as Shigakogen), and is located in the valley of the Yokoyu-River, in the northern part of the prefecture. The name Jigokudani, meaning "Hell's Valley", is due to the steam and boiling water that bubbles out of small crevices in the frozen ground, surrounded by steep cliffs and formidably cold and hostile forests. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:16, 4 Nobyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19488868 --> == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2019 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello Tagasalinero, Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2019''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2019. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2019/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2019-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2019|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:41, 4 Nobyembre 2019 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2019-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Blautopf]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Blaubeuren Blautopf 20180804 02.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> The '''Blautopf''' (German for Blue pot; "blau" means blue, "Topf" means pot) is a spring that serves as the source of the river Blau in the karst landscape on the Swabian Jura's southern edge, in Southern Germany. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:52, 11 Nobyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19523882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Quonset hut]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Quonset.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> A '''Quonset hut''' is a lightweight prefabricated structure of corrugated galvanized steel having a semicircular cross-section. The design was developed in the United States, based on the Nissen hut introduced by the British during World War I. Hundreds of thousands were produced during World War II. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 18 Nobyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19523882 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Electric match]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Exploding E match collage.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> An '''electric match''' is a device that uses an externally applied electric current to ignite a combustible compound. Electric matches can be used in any application where source of heat is needed at a precisely controlled point in time, typically to ignite a propellant or explosive. Examples include airbags, pyrotechnics, and military or commercial explosives. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 25 Nobyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19579995 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Fetoscopy]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Intervention par foetoscopie1.png|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Fetoscopy''' is an endoscopic procedure during pregnancy to allow surgical access to the fetus, the amniotic cavity, the umbilical cord, and the fetal side of the placenta. A small incision is made in the abdomen, and an endoscope is inserted through the abdominal wall and uterus into the amniotic cavity. Fetoscopy allows for medical interventions such as a biopsy (tissue sample) or a laser occlusion of abnormal blood vessels (such as chorioangioma) or the treatment of spina bifid. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:36, 2 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19579995 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:New Brighton Pier]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:New Brighton Pier during the sunset, Christchurch, New Zealand.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> There have been two '''New Brighton Piers''' in New Brighton, New Zealand. The first pier, of wooden construction, opened on 18 January 1894 and was demolished on 12 October 1965. The current concrete pier was opened on 1 November 1997. It is one of the icons of Christchurch. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:57, 9 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19579995 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Topi]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Topi (Damaliscus lunatus jimela) female.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> The '''topi''' (''Damaliscus lunatus jimela'') is a highly social and fast antelope subspecies of the common tsessebe, a species which belongs to the genus Damaliscus. They are found in the savannas, semi-deserts, and floodplains of sub-Saharan Africa. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 05:11, 16 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19639518 --> == Wikipedia translation of the week: 2019-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Niassodon]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Niassodon.tif|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''Niassodon''''' is an extinct genus of kingoriid dicynodont therapsid known from the Late Permian of Niassa Province, northern Mozambique. It contains a single species, ''Niassodon mfumukasi''. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 23 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19644490 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:German Central Library for the Blind]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Leipzig Deutsche Zentralbuecherei fuer Blinde.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> The '''German Central Library for the Blind''' (German: Deutsche Zentralbücherei für Blinde), abbreviated DZB, is a public library for the visually impaired located in the city of Leipzig, Saxony, Germany. Its collection of 72,300 titles is amongst the largest in the German speaking countries. The institution consists of a lending library, a publishing house, and a research center for barrier-free communication. It also has production facilities for braille books, audiobooks, and braille music. The DZB publishes about 250 new titles annually. Founded in 1894, the DZB is the oldest library for the blind in Germany. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 30 Disyembre 2019 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19663331 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:ru:Крымский мост (Москва)]]'''</span><br /> <small>''([[:en:Krymsky Bridge]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Moscow 05-2017 img13 Krymsky Bridge.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Krymsky Bridge''' or Crimean Bridge is a steel suspension bridge in Moscow. The bridge spans the Moskva River 1,800 metres south-west from the Kremlin and carries the Garden Ring across the river. The bridge links the Crimean Square to the north with Krymsky Val street to the south. The nearby Moscow Metro stations are Park Kultury and Oktyabrskaya. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:25, 6 Enero 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19681808 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Genovese sauce]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Genovesesauce.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''Genovese sauce''' is a rich, onion-based pasta sauce from the region of Campania, Italy. Likely introduced to Naples from the northern Italian city of Genoa during the Renaissance, it has since become famous in Campania and forgotten elsewhere. The sauce is unusual for the long preparation time used to soften and flavor the onions. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 13 Enero 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19681808 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Patanga succincta]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Patanga succincta (40890841064).jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''Patanga succincta''''', the Bombay locust, is a species of locust found in India and southeast Asia. It is usually a solitary insect, and it is only in India that it has exhibited swarming behaviour. The last plague of this locust was in that country between 1901 and 1908 and there have not been any swarms since 1927. It is thought that the behaviour of the insects has altered because of changing practices in agricultural land use. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 20 Enero 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19681808 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:The Flapper]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:The flapper - glass slide - 1920.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''The Flapper''''' is a 1920 American silent comedy film starring Olive Thomas. Directed by Alan Crosland, the film was the first in the United States to portray the "flapper" lifestyle, which would become a cultural craze or fad in the 1920s. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:34, 2 Marso 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19803136 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-14 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:The Three Sisters (Alberta)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Three Sisters from Police Creek.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''The Three Sisters''' are a trio of peaks near Canmore, Alberta, Canada. They are known individually as Big Sister, Middle Sister and Little Sister. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 30 Marso 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19883477 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Cloth facemask]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Coronalijer (Rumag) protective mask, Oude Pekela (2020) 01.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> A '''cloth facemask''' is a mask made of common textiles worn over the mouth and nose. Unlike surgical masks and respirators such as N95 masks, they are not subject to regulation, and there is currently little research or guidance on their effectiveness as a protective measure against infectious disease transmission or particulate air pollution. They were routinely used by healthcare workers from the mid 19th century until the mid 20th century. In the 1960s they fell out of use in the developed world in favor of modern surgical masks, but their use has persisted in developing countries. During the 2019–20 coronavirus pandemic, their use in developed countries was revived as a last resort due to shortages of surgical masks and respirators. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:24, 13 Abril 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19974415 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:As-Nas]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:گنجفه.jpg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''As-Nas''' (آس ناس) is a card game or type of playing cards that were used in Persia. The design of the packs is simple, consisting of only five individual card designs, each with a distinctive background colour. As-Nas date back to the 17th century, and at that time a 25-card pack was used, with 5 suits, each suit having one court card and four numeral cards. Cards from the 19th century with the classic As-Nas designs can be found in various museum collections. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:59, 20 Abril 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19978834 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Pour le piano]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Debussy - Sarabande from Pour le piano.ogg|300px|center|]] <span style="text-align:left;> '''''Pour le piano''''' (For the piano), L. 95, is a suite for solo piano by Claude Debussy. It consists of three individually composed movements, Prélude, Sarabande and Toccata. The suite was completed and published in 1901. It was premiered on 11 January 1902 at the Salle Érard, played by Ricardo Viñes. Maurice Ravel orchestrated the middle movement </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:22, 27 Abril 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=19999361 --> == Wikipedia PH Month: A Call for Collaboration == Hi! [[File:WIKIPEDIA PH Month.png|right|250px]] '''[[:meta:Wikipedia Philippine Month|Wikipedia Philippine Month]]''' or simply '''Wikipedia PH Month''' is a monthly online event inspired by [[:meta:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] that aims to promote Philippine content in Philippine Wikipedia editions and beyond. Each participating local community runs a monthly online edit-a-thon, which promotes the creation or improvement of the Wikipedia content about a particular group or [[:en:Ethnic groups in the Philippines|groups of people in the Philippines]] and the region they represent. The participating community is not limited to the Philippines. This activity also aims to encourage collaboration among Filipino contributors within the archipelago and in the diaspora and to create linkages among Filipino and non-Filipino contributors who support the main objective. If you have any thoughts about this project, kindly share it in the talk page. --[[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|makipag-usap]]) 19:43, 27 Abril 2020 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2020-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:F. Percy Smith]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Frank Percy Smith''' (12 January 1880–24 March 1945) was a British naturalist and early nature documentary pioneer working for Charles Urban, where he pioneered the use of time-lapse and microcinematography. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:26, 4 Mayo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20029506 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Bernwood Forest]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bernwood Forest - geograph.org.uk - 1730158.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Bernwood Forest''' was one of several forests of the ancient Kingdom of England and was a Royal hunting forest. It is thought to have been set aside as Royal hunting land when the Anglo-Saxon kings had a palace at Brill and church in Oakley, in the 10th century and was a particularly favoured place of Edward the Confessor, who was born in nearby Islip. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 11 Mayo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20029506 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:June Almeida]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''June Dalziel Almeida''' (5 October 1930 – 1 December 2007) was a Scottish virologist, a pioneer in virus imaging, identification and diagnosis. Her skills in electron microscopy earned her an international reputation. (...) She succeeded in identifying viruses that were previously unknown, including—in 1966—a group of viruses that was later named coronavirus. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 18 Mayo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20080268 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Siilinjärvi carbonatite]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Siilinjärvi Särkijärvi pit.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''Siilinjärvi carbonatite''' complex is located in central Finland close to the city of Kuopio. It is named after the nearby village of Siilinjärvi, located approximately 5 km west of the southern extension of the complex. Siilinjärvi is the second largest carbonatite complex in Finland after the Sokli formation, and one of the oldest carbonatites on Earth at 2610±4 Ma. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:37, 25 Mayo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20080268 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Castle of the Pico]]'''</span><br /><small>''([[:it:Castello dei Pico]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Castello Pico, Mirandola.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''Castle of the Pico''' (in Italian Castello dei Pico) is a castle in the city center of Mirandola, in the province of Modena, Italy. Famous in Europe as a legendary impregnable fortress, it belonged to the House of Pico della Mirandola, who ruled over the city for four centuries (1311-1711) and who enriched it in the Renaissance period with important pieces of art. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:36, 1 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20128608 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Garúa]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Reserva Nacional Lomas de Lachay, Huaral, Lima, Perú 01.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Garúa''' is a Spanish word meaning drizzle or mist. Although used in other contexts in the Spanish-speaking world, garúa most importantly refers to the moist cold fog that blankets the coasts of Peru and northern Chile, especially during the southern hemisphere winter. Garúa is called Camanchaca in Chile. Garúa brings mild temperatures and high humidity to a tropical coastal desert. It also provides moisture from fog and mist to a nearly-rainless region and permits the existence of vegetated fog oases, called lomas. While fog and drizzle are common in many coastal areas around the world, the prevalence and persistence of garúa and its impact on climate and the environment make it unique </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:49, 8 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20134234 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Te Araroa Trail]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Te_Araroa_logo_sign.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Te Araroa''' (The Long Pathway) is New Zealand's long distance tramping route, stretching circa 3,000 kilometres (1,900 mi) along the length of the country's two main islands from Cape Reinga to Bluff. It is made up of a mixture of older tracks and walkways, new tracks, and link sections alongside roads. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:21, 15 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20170853 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Vessel (structure)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Hudson Yards Plaza March 2019 18.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Vessel''' (TKA) is a structure and landmark which was built as part of the Hudson Yards Redevelopment Project in Manhattan, New York City, New York. Construction began in April 2017; it opened on March 15, 2019. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:42, 22 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20199070 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Punt (boat)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Boats on the river Cam.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> A '''punt''' is a flat-bottomed boat with a square-cut bow, designed for use in small rivers or other shallow water. Punting is boating in a punt. The punter generally propels the punt by pushing against the river bed with a pole. A punt should not be confused with a gondola, a shallow draft vessel that is structurally different, and which is propelled by an oar rather than a pole. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:21, 29 Hunyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20201444 --> == WPWP Campaign == Maraming salamat sa paglahok sa WPWP Campaign. Pakatandaan na maaari ring gamitin ang mga larawang mula sa mga lahok sa Wiki Loves Earth, Wiki Loves Monuments at iba pang kahalintulad na mga patimpalak. -[[Tagagamit:Filipinayzd|Filipinayzd]] ([[Usapang tagagamit:Filipinayzd|makipag-usap]]) 13:33, 1 Hulyo 2020 (UTC) :Salamat sa paalala. Susubukan kong gumamit ng mga ganoong larawan. [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 22:11, 1 Hulyo 2020 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2020-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:The Cobbler]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ben Arthur, Arrochar Alps, Scotland 02.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''The Cobbler''' (Scottish Gaelic: Beinn Artair) is a mountain of 884 metres (2,900 ft) height located near the head of Loch Long in Scotland. Although only a Corbett, it is "one of the most impressive summits in the Southern Highlands" </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:06, 6 Hulyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20246150 --> == Pagpapabatid ng salinwika: VisualEditor/Newsletter/2020/July == Kumusta Tagasalinero, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:VisualEditor/Newsletter/2020/July|VisualEditor/Newsletter/2020/July]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-VisualEditor%2FNewsletter%2F2020%2FJuly&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang huling araw para sa pagsasalinwika ng pahinang ito ay the end of this week. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 20:26, 6 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Whatamidoing (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Pagpapabatid ng salinwika: Trust and Safety/Case Review Committee/Charter == Kumusta Tagasalinero, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Trust and Safety/Case Review Committee/Charter|Trust and Safety/Case Review Committee/Charter]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Trust+and+Safety%2FCase+Review+Committee%2FCharter&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 08:33, 8 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuele2002@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Wikipedia translation of the week: 2020-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Coraline Ada Ehmke]]'''</span><br /><small>''([[:fr:Coraline Ada Ehmke]]) ([[:nl:Coraline Ada Ehmke]]) ([[:zh:珂若蘭·愛達·安姆琪]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Coraline Ada Ehmke.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Coraline Ada Ehmke''' is a software developer and open source advocate based in Chicago, Illinois. She began her career as a web developer in 1994 and has worked in a variety of industries, including engineering, consulting, education, advertising, healthcare, and software development infrastructure. She is known for her work in Ruby, and in 2016 earned the Ruby Hero award at RailsConf, a conference for Ruby on Rails developers. She is also known for her social justice work and activism, the creation of Contributor Covenant, and promoting the widespread adoption of codes of conduct for open source projects and communities. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:12, 13 Hulyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20259959 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Amabie]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Higo Amabie.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Amabie''' (アマビエ) is a legendary Japanese mermaid or merman with three legs, who allegedly emerges from the sea and prophesies either an abundant harvest or an epidemic. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:12, 20 Hulyo 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20275748 --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/News/2020/32 == Kumusta Tagasalinero, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/News/2020/32|Tech/News/2020/32]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FNews%2F2020%2F32&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 05:26, 31 Hulyo 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == rekomendasyon == Hello, kaibigan! Ako po ay baguhan pa lamang sa larangan nag pagsusulat dito. Ano po ba ang mga karampatang rekomendasyon ang iyong maibibigay para maisayos ko pa ang aking mga ambag? Maraming salamat po. — [[Natatangi:Mga ambag/77.96.40.169|77.96.40.169]] 19:36, 1 Agosto 2020 (UTC) :Hi kaibigan {{ping|77.96.40.169}}! Masaya ako na naging interesado ka sa pag-ambag sa Wikipediang Tagalog. Sana'y masiyahan ka rito. Sa tingin ko makatutulong itong mga artikulo: [[Wikipedia:Mga kumbensiyon sa pagsusulat ng mga artikulo]] at [[Wikipedia:Mga gabay sa estilo sa paglalathala]] — pero una sa lahat, 'wag mahiyang [[Wikipedia:Maging mangahas|gumawa ng pagbabago]]. Padayon! [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 21:08, 1 Agosto 2020 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2020-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Child soldiers in the Democratic Republic of the Congo]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:DRC- Child Soldiers.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> During the first and second civil conflicts which took place in the Democratic Republic of the Congo (DRC), all sides involved in the war actively recruited child soldiers, known locally as Kadogos which is a Swahili term meaning "little ones". It has been estimated that the militia led by Thomas Lubanga Dyilo was 30 percent children. In 2011 30,000 children were still operating with armed groups. The United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO), released a report in 2013 which stated that between 1 January 2012 and 31 August 2013 up to 1,000 children had been recruited by armed groups, and described the recruitment of child soldiers as "endemic". </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:28, 3 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20316345 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Child soldiers in the Democratic Republic of the Congo]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:DRC- Child Soldiers.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> During the first and second civil conflicts which took place in the Democratic Republic of the Congo (DRC), all sides involved in the war actively recruited child soldiers, known locally as Kadogos which is a Swahili term meaning "little ones". It has been estimated that the militia led by Thomas Lubanga Dyilo was 30 percent children. In 2011 30,000 children were still operating with armed groups. The United Nations Organization Stabilization Mission in the Democratic Republic of the Congo (MONUSCO), released a report in 2013 which stated that between 1 January 2012 and 31 August 2013 up to 1,000 children had been recruited by armed groups, and described the recruitment of child soldiers as "endemic". </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 05:24, 3 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20316345 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:HelloFresh]]'''</span><br /><small>''([[:es:HelloFresh]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''HelloFresh''' SE is an international publicly traded meal-kit company based in Berlin, Germany. It is the largest meal-kit provider in the United States, and also has operations in Canada, Western Europe (including Luxembourg, Germany, Belgium, France, and the Netherlands), New Zealand and Australia. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:08, 10 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20351012 --> == Pagpapabatid ng salinwika: Tech/Server switch 2020 == Kumusta Tagasalinero, Natanggap mo ang pagpapabatid na ito dahil nagpatala ka bilang isang tagapagsalinwika sa Tagalog doon sa Meta. Makukuha ang pahinang [[:metawikipedia:Tech/Server switch 2020|Tech/Server switch 2020]] para sa pagsasalinwika. Maisasalinwika mo ito rito: * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch+2020&language=tl&action=page isalinwika upang maging Tagalog] Ang dapat na unahin sa pahinang ito ay ang gitnang sukat. <div lang="en" class="mw-content-ltr"></div> Talagang ikinalulugod ang iyong pagtulong. Ang mga tagapagsalinwikang katulad mo ay nakakatulong sa Meta upang tumakbo bilang isang tunay na pamayanan ng maramihang mga wika. Salamat sa iyo! Mga koordinador sa pagsasalinwika ng Meta&lrm;, 13:02, 15 Agosto 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Path slopu@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:NotifyTranslators --> == Wikipedia translation of the week: 2020-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:GRS 1915+105]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Merlin-GRS1915.gif|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''GRS 1915+105''' or V1487 Aquilae is an X-ray binary star system which features a regular star and a black hole. It was discovered on August 15, 1992 by the WATCH all-sky monitor aboard Granat. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:13, 17 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20354098 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Trick film]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Le Chaudron infernal (1903).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> In the early history of cinema, '''trick films''' were short silent films designed to feature innovative special effects </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 31 Agosto 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20407768 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Margerie Glacier]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Glaciar Margerie, Parque Nacional Bahía del Glaciar, Alaska, Estados Unidos, 2017-08-19, DD 33.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Margerie Glacier''' is a 21 mi (34 km) long tidewater glacier in Glacier Bay, Alaska, United States within the boundaries of Glacier Bay National Park and Preserve. The glacier begins on the southern slopes of Mount Root, elevation 12,860 feet (3,920 m), on the Alaska–Canada border flowing southeast down the valley, then turning to the northeast toward its terminus in Tarr Inlet. Margerie Glacier is one of the most active and frequently-visited glaciers in Glacier Bay, which was declared a National Monument in 1925, a National Park and Preserve in 1980, a UNESCO World Biosphere Reserve in 1986 and a World Heritage Site in 1992. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 7 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20407768 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Tepexpan man]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Tepexpan 1.Homo Sapiens 4,700 Years Old.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Tepexpan Man''' is a Pre-Columbian-era woman skeleton, discovered by archaeologist Helmut de Terra in February 1947, on the shores of the former Lake Texcoco in central Mexico. The skeleton was found near mammoth remains and thought to be at least 10,000 years old. It was fancifully hailed by Time magazine as the oldest Mexican soldier. The skeleton was found lying face down with the arms under the chest and the legs drawn up to the stomach. The body most likely sunk into the mud surrounding it, leaving the shoulder, back, and hips exposed, which might explain why those elements are missing. It is possible that the body was originally deposited in the lake. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 14 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20433998 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Tepexpan man]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Tepexpan 1.Homo Sapiens 4,700 Years Old.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Tepexpan Man''' is a Pre-Columbian-era woman skeleton, discovered by archaeologist Helmut de Terra in February 1947, on the shores of the former Lake Texcoco in central Mexico. The skeleton was found near mammoth remains and thought to be at least 10,000 years old. It was fancifully hailed by Time magazine as the oldest Mexican soldier. The skeleton was found lying face down with the arms under the chest and the legs drawn up to the stomach. The body most likely sunk into the mud surrounding it, leaving the shoulder, back, and hips exposed, which might explain why those elements are missing. It is possible that the body was originally deposited in the lake. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 09:09, 14 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20433998 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Cradleboard]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Cradleboard.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Cradleboards''' (Cheyenne: pâhoešestôtse, Northern Sami: gietkka, Skolt Sami: ǩiõtkâm) are traditional protective baby-carriers used by many indigenous cultures in North America and throughout northern Scandinavia amongst the Sámi. There are a variety of styles of cradleboard, reflecting the diverse artisan practises of indigenous cultures. Some indigenous communities in North America still use cradleboards. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 21 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20459445 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-40 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:White Fawn's Devotion]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:White Fawn's Devotion (1910).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''White Fawn's Devotion: A Play Acted by a Tribe of Red Indians in America''''' is a 1910 American short dramatic silent film. Although a few writers believe the film features Young Deer's wife, Lillian St. Cyr, otherwise known as Princess Red Wing as "White Fawn", the lead woman does not fit St. Cyr's description. The movie was shot in New Jersey at 24fps </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:17, 28 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20478024 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-40 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:White Fawn's Devotion]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:White Fawn's Devotion (1910).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''''White Fawn's Devotion: A Play Acted by a Tribe of Red Indians in America''''' is a 1910 American short dramatic silent film. Although a few writers believe the film features Young Deer's wife, Lillian St. Cyr, otherwise known as Princess Red Wing as "White Fawn", the lead woman does not fit St. Cyr's description. The movie was shot in New Jersey at 24fps </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 05:42, 28 Setyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20478024 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Arctic ice pack]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Une partie de l'hémisphère nord de la Terre avec la banquise, nuage, étoile et localisation de la station météo en Alert.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> The '''Arctic ice pack''' is the sea ice cover of the Arctic Ocean and its vicinity. The Arctic ice pack undergoes a regular seasonal cycle in which ice melts in spring and summer, reaches a minimum around mid-September, then increases during fall and winter. Summer ice cover in the Arctic is about 50% of winter cover </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 12 Oktubre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20489711 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Layshaft]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Gearbox (Autocar Handbook, 13th ed, 1935).jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> A '''layshaft''' is an intermediate shaft within a gearbox that carries gears, but does not transfer the primary drive of the gearbox either in or out of the gearbox. Layshafts are best known through their use in car gearboxes, where they were a ubiquitous part of the rear-wheel drive layout. With the shift to front-wheel drive, the use of layshafts is now rarer. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 19 Oktubre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20542239 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Daisy (advertisement)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Daisy (1964).webm|center|300px|]] <span style="text-align:left;> "'''Daisy'''", sometimes known as "Daisy Girl" or "Peace, Little Girl", was a controversial political advertisement aired on television during the 1964 United States presidential election by incumbent president Lyndon B. Johnson's campaign. Though only officially aired once by the campaign, it is considered to be an important factor in Johnson's landslide victory over Barry Goldwater and an important turning point in political and advertising history. It remains one of the most controversial political advertisements ever made </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:33, 26 Oktubre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20542239 --> == Panitik == I occasionaly encounter "panitik na XYZ". This seems to be a rarely used word that means more like the act of writing, so panitik na Burmes = Burmese writing, correct? Would it be safe to correct all of these instances to sulat? --[[Tagagamit:Glennznl|Glennznl]] ([[Usapang tagagamit:Glennznl|makipag-usap]]) 12:14, 1 Nobyembre 2020 (UTC) :Yes, {{ping|Glennznl}}, it would be safe and preferable. Thank you! [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 18:16, 1 Nobyembre 2020 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2020-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2019 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Central and Wan Chai Reclamation]]'''</span><br /> <small>''([[:zh:中環及灣仔填海計劃]]) ''</small> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Central and Wan Chai Reclamation aerial view 2018.jpg|center|300px|]] <span style="text-align:left;> '''Central and Wan Chai Reclamation''' is a project launched by the government of Hong Kong since the 1990s to reclaim land for different purposes. This includes transportation improvements such as the Hong Kong MTR Station, Airport Express Railway & Central-Wanchai Bypass, as well as public recreation space such as the Central Harbourfront Event Space, Tamar Park and the Hong Kong Observation Wheel. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 2 Nobyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20600348 --> == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello Tagasalinero, Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020''']] na naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Ito ay kasalukuyang nagaganap sa buong buwan ng Nobyembre 2020. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2020/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2020-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 13:14, 2 Nobyembre 2020 (UTC) ==Mabuhay== Kay Gat [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]], binabati po namin kayo. Wikipidista rin ako mula noong 2007, karamihan ang mga ginagawa ay pagsasalin. - [[Tagagamit:Delfindakila|Delfindakila]] :Magandang gabi {{ping|Delfindakila}} at mabuhay po tayo! [[Tagagamit:Tagasalinero|Tagasalinero]] ([[Usapang tagagamit:Tagasalinero|makipag-usap]]) 14:19, 3 Nobyembre 2020 (UTC) ::Sana magkita-kita tayo. :) - [[Tagagamit:Delfindakila|Delfindakila]] == Wikipedia translation of the week: 2020-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:2001 Kunlun earthquake]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> The '''2001 Kunlun earthquake''' also known as the 2001 Kokoxili earthquake, occurred on 14 November 2001 at 09:26 UTC (17:26 local time), with an epicenter near Kokoxili, close to the border between Qinghai and Xinjiang in a remote mountainous region. With a magnitude of 7.8 Mw it was the most powerful earthquake in China for 5 decades. No casualties were reported, presumably due to the very low population density and the lack of high-rise buildings. This earthquake was associated with the longest surface rupture ever recorded on land, ~450 km </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:06, 9 Nobyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20607800 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:George C. Stoney]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''George Cashel Stoney''' (July 1, 1916 – July 12, 2012) was an American documentary filmmaker, an educator, and the "father of public-access television." Among his films were All My Babies (1953), How the Myth Was Made (1979) and The Uprising of '34 (1995). All My Babies was entered into the National Film Registry in 2002 </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 16 November 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20638437 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Acids in wine]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:HomemadeTartaric.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''acids in wine''' are an important component in both winemaking and the finished product of wine. They are present in both grapes and wine, having direct influences on the color, balance and taste of the wine as well as the growth and vitality of yeast during fermentation and protecting the wine from bacteria. During the course of winemaking and in the finished wines, acetic, butyric, lactic and succinic acids can play significant roles. Most of the acids involved with wine are fixed acids with the notable exception of acetic acid, mostly found in vinegar, which is volatile and can contribute to the wine fault known as volatile acidity. Sometimes, additional acids, such as ascorbic, sorbic and sulfurous acids, are used in winemaking. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 04:03, 23 Nobyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20638437 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Ludu Daw Amar]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Ludu Daw Amar portrait.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Ludu Daw Amar''' (also Ludu Daw Ah Mar; Burmese: လူထုဒေါ်အမာ, pronounced [lùdṵ dɔ̀ ʔəmà]; 29 November 1915 – 7 April 2008) was a well known and respected leading dissident writer and journalist in Mandalay, Burma. She was married to fellow writer and journalist Ludu U Hla and was the mother of popular writer Nyi Pu Lay. She is best known for her outspoken anti-government views and radical left wing journalism besides her outstanding work on traditional Burmese arts, theatre, dance and music, and several works of translation from English, both fiction and non-fiction. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 30 Nobyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20716278 --> == Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2020|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2020]] == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Maraming salamat sa pagsumite ng mga lahok!''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ''Congrats'', natanggap ang anim na lahok mo sa patimpalak. Ayon sa patakaran, makakatanggap ka ng postkard na iproproseso ng internasyunal na pangkat ng ''Wikipedia Asian Month''. Gayundin, binabati kita dahil natanggap din ang apat na lahok mo sa subkompetisyon na [[:meta:WikiUral|WikiUral]]. Makakatanggap ka din ng postkard sa subkompetisyon na ito. Antabayan mo lamang ang mga ito. Kapag tila natatagalan ang mga punong tagapag-organisa ng mga patimpalak na ito, ako mismo ang magpa-''follow-up'' sa kanila. Nawa'y naging maganda ang iyong karanasan sa mga patimpalak na ito. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:54, 2 Disyembre 2020 (UTC) |} == Wikipedia translation of the week: 2020-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sistema Ox Bel Ha]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Sistema Ox Bel Ha''' (from Mayan meaning "Three Paths of Water"; short Ox Bel Ha) is a cave system in Quintana Roo, Mexico. It is the longest explored underwater cave in the world and ranks fourth including dry caves. As of May 2017 the surveyed length is 270.2 kilometers (167.9 mi) of underwater passages. There are more than 140 cenotes in the system. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:50, 7 Disyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20716278 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Merlion Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Merlion statue, Merlion Park, Singapore - 20110723.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Merlion Park''' is a Singaporean landmark and a major tourist attraction located in the Downtown Core district of Singapore, near its Central Business District (CBD). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 21 Disyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20843458 --> == Wikipedia translation of the week: 2020-53 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2020 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Azov-Syvash National Nature Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:О. Куюк-Тук - 1.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Azov-Syvash National Nature Park''' is a national park of Ukraine, located on Byriuchyi island in the northwestern Azov Sea. The park was created to protect the unique coastal environment of the northwestern Azov. It is particularly important as a stop on the flyway for migratory birds, with over a million birds visiting each year. It is located in Henichesk Raion of Kherson Oblast in Ukraine. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 28 Disyembre 2020 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20898361 --> == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants, Jury members and Organizers, Congratulations! It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form]''', let the postcard can send to you asap! * This form will be closed at February 15. * For tracking the progress of postcard delivery, please check '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organizers and jury members|this page]]'''. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2020/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Waimakariri River]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Waimakariri03 gobeirne.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> The '''Waimakariri River''' is one of the largest rivers in Canterbury, on the eastern coast of New Zealand's South Island. It flows for 151 kilometres (94 mi) in a generally southeastward direction from the Southern Alps across the Canterbury Plains to the Pacific Ocean. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:56, 4 Enero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20917158 --> == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|120px|Wikipedia Asian Month 2020]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for Wikipedia Asian Month postcard 15/02/2021 UTC 23:59. If you haven't filled the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform Google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|wait for the postcard and tracking emails]]. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.01 </div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020_Postcards&oldid=20923776 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Simon von Stampfer]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Simon Stampfer Litho.jpg|300px|center]] <span style="text-align:left;> '''Simon Ritter von Stampfer''' (26 October 1792 (according to other sources 1790)), in Windisch-Mattrai, Archbishopric of Salzburg today called Matrei in Osttirol, Tyrol – 10 November 1864 in Vienna) was an Austrian mathematician, surveyor and inventor. His most famous invention is that of the stroboscopic disk which has a claim to be the first device to show moving images. Almost simultaneously similar devices were produced independently in Belgium (the phenakistiskop), and Britain (the Dædaleum, years later to appear as the Zoetrope). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:44, 11 Enero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20931094 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Sophia Williams-De Bruyn]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- <span style="text-align:left;> '''Sophia Theresa Williams-de Bruyn''' (born 1938) is a former South African anti-apartheid activist. She was the first recipient of the Women's Award for exceptional national service. She is the last living leader of the Women's March. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 18 Enero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20974651 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Craigieburn Range]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:View from Foggy Peak to Craigieburn Range, New Zealand.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> The '''Craigieburn Range''' forms part of the Southern Alps in New Zealand's South Island. The range is located on the south banks of the Waimakariri River, south of Arthur's Pass and west of State Highway 73. The Craigieburn locality is adjacent to the Craigieburn Forest Park. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 25 Enero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=20980516 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-05 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Karoly Grosz (illustrator)]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Frankenstein (1931) by Karoly Grosz - detail from teaser poster.jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Karoly Grosz''' (1896–after 1938) was a Hungarian–American illustrator of Classical Hollywood–era film posters. As art director at Universal Pictures for the bulk of the 1930s, Grosz oversaw the company's advertising campaigns and contributed hundreds of his own illustrations. He is especially recognized for his dramatic, colorful posters for classic horror films. Grosz's best-known posters advertised early Universal Classic Monsters films such as Dracula (1931), Frankenstein (1931), The Mummy (1932), The Invisible Man (1933), and Bride of Frankenstein (1935). Beyond the horror genre, his other notable designs include posters for the epic war film All Quiet on the Western Front (1930) and the screwball comedy My Man Godfrey (1936). </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:47, 1 Pebrero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21032280 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Zambezi National Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Victoria Falls 2012 05 24 1629 (7421900826).jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Zambezi National Park''' is a national park located upstream from Victoria Falls on the Zambezi River in Zimbabwe. It was split off from Victoria Falls National Park in 1979 and is 56,000 hectares (140,000 acres) in size. The park is bisected by a road to Kazungula, dividing it into a riverine side and a Chamabonda Vlei side. Most of the park is within the ecoregion of Zambezian and Mopane woodlands, while a small portion in the south is within the Zambezian Baikiaea woodlands. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 8 Pebrero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21054980 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Zambezi National Park]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Victoria Falls 2012 05 24 1629 (7421900826).jpg|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Zambezi National Park''' is a national park located upstream from Victoria Falls on the Zambezi River in Zimbabwe. It was split off from Victoria Falls National Park in 1979 and is 56,000 hectares (140,000 acres) in size. The park is bisected by a road to Kazungula, dividing it into a riverine side and a Chamabonda Vlei side. Most of the park is within the ecoregion of Zambezian and Mopane woodlands, while a small portion in the south is within the Zambezian Baikiaea woodlands. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 08:58, 8 Pebrero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21054980 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Princes Road Synagogue]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:The Synagogue of the Liverpool Old Hebrew Congregation - geograph.org.uk - 1703408 crop.JPG|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Princes Road Synagogue''', located in Toxteth, Liverpool in England, is the home of the Liverpool Old Hebrew Congregation. It was founded in the late 1860s, designed by William James Audsley and George Ashdown Audsley and consecrated on 2 September 1874. It is widely regarded as the finest example of the Moorish Revival style of synagogue architecture in Great Britain </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 22 Pebrero 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21110460 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; padding:2px;" ! <div style="margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding-left:0.4em; padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.4em; padding-right: 0.4em; font-weight:normal;text-align:left;"> <div style="text-align:center;"> The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <span style="font-size:140%;">'''[[:en:Jatindra Mohan Sengupta]]'''</span><br /> Please be bold and help to translation this article! </div> ---- [[File:Bust Of Jatindra Mohan Sengupta in JM Sen hall crop.JPG|center|300px]] <span style="text-align:left;> '''Jatindra Mohan Sengupta''' (1885 – 1933) was an Indian revolutionary against the British rule. He studied law at Downing College, Cambridge, UK. In India, he started a legal practice. He also joined in Indian politics, becoming a member of the Indian National Congress and participating in the Non-Cooperation Movement. Eventually, he gave up his legal practice in favour of his political commitment. He was arrested several times by the British police. In 1933, he died in a prison in Ranchi, India. Because of his popularity and contribution to the Indian freedom movement, Jatindra Mohan Sengupta is affectionately remembered by people of Bengal with the honorific Deshpriya or Deshapriya, meaning "beloved of the country". In many criminal cases he defended the nationalist revolutionaries in the court and saved them from the gallows. In 1985, a postal stamp was issued by the Indian Government in memory of Sengupta and his wife, Nellie. </span> <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 1 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21139410 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Eukaryotic translation]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Eukaryotic Translation Initiation.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Eukaryotic translation''' is the biological process by which messenger RNA is translated into proteins in eukaryotes. It consists of four phases: initiation, elongation, termination, and recycling. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 8 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21139410 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hotel National, Moscow]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Hotel National Moscow.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Hotel National, Moscow''' (Russian: гости́ница «Националь») is a five-star hotel in Moscow, Russia, opened in 1903. It has 202 bedrooms and 56 suites and is located on Manege Square, directly across from The Kremlin. The hotel is managed by The Luxury Collection, a division of Marriott International. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 15 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21210312 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kefermarkt altarpiece]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Kefermarkt Kirche Flügelaltar Schrein 01.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kefermarkt altarpiece''' (German: Kefermarkter Flügelaltar) is an altarpiece in Late Gothic style in the parish church in Kefermarkt, Upper Austria. It was commissioned by the knight Christoph von Zellking and is estimated as finished in 1497. The richly decorated wooden altarpiece depicts the saints Peter, Wolfgang and Christopher in its central section. The side panels depict scenes from the life of Mary, and the altarpiece also has an intricate superstructure and two side figures showing saints George and Florian. The identity of its maker is unknown, but at least two skilled sculptors appear to have created the main statuary of the altarpiece. Throughout the centuries, the altarpiece has been altered and lost its original paint and gilding. A major restoration was made in the 19th century under the leadership of writer Adalbert Stifter. The altarpiece has been described as "one of the greatest achievements in late-medieval sculpture in the German-speaking area." <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 22 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21239074 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jharia coalfield]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Jharia coalfield, Jharkhand.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jharia coalfield''' is the largest coal reserve in India having an estimated reserve of 19.4 billion tonnes of coking coal. The field is located in the east of India in Jharia, Jharkhand. The fields have suffered a coal bed fire since at least 1916, resulting in 37 millions tons of coal consumed by the fire, and significant ground subsidence and water and air pollution in local communities including the city of Jharia. The resulting pollution has led to a government agency designated for moving local populations, however, little progress has been made in the relocation. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 29 Marso 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21246220 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mammoth central]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:A Mammoth Hunt.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mammoth central''' is a paleontological site on the grounds of the Santa Lucía Airport in the state of Mexico, Mexico which contains the remains of at least 200 Columbian mammoths as well as 25 camels and five horses. The site is the world's largest concentration of mammoth remains; the previous was the Mammoth Site of Hot Springs in South Dakota with only 61 individuals. Human tools and carved bones have also been discovered at the site, suggesting that humans utilized the site to trap and kill large mammals. More fossils continue to be found at the site. The dig will end in 2022, when the airport's construction is projected to conclude. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 01:45, 12 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21319298 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Palo Alto Baylands Nature Preserve]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Palo Alto Baylands January 2013 002.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Palo Alto Baylands Nature Preserve''', known officially as the Baylands Nature Preserve, is the largest tract of undisturbed marshland remaining in the San Francisco Bay. Fifteen miles of multi-use trails provide access to a unique mixture of tidal and fresh water habitats. The preserve encompasses 1,940 acres in both Palo Alto and East Palo Alto, and is owned by the city of Palo Alto, California, United States <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 19 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21356077 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Metropolitan Waterworks Museum]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:High Service Pumping Station, Chestnut Hill, Sudbury Aqueduct.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Waterworks Museum''' is a museum in the Che]stnut Hill Waterworks building, originally a high-service pumping station of the Boston Metropolitan Waterworks <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:45, 26 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21376318 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sarah E. Goode]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Edmonia Lewis.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sarah Elisabeth Goode''' (1850 – April 8, 1905) was an inventor. She was the second known African-American woman to receive the MOST, a United States patent, which she received in 1885. The first known African-American woman to receive a patent was Judy W. Reed on September 23, 1884, but Reed only signed her patent with her mark (an X) and not her signature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 10 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zuzu Angel]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zuzu Angel durante o lançamento de sua coleção em Nova York, 1972.tif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zuleika Angel Jones''' (June 5, 1921 – April 14, 1976), better known as Zuzu Angel, was a Brazilian-American fashion designer, who became famous for opposing the Brazilian military dictatorship after the forced disappearance of her son, Stuart. She was also the mother of journalist Hildegard Angel. In 2014, the National Truth Commission created to gather and review information about crimes committed during the years of the CIA and U.S. government-backed Brazilian military dictatorship, a former agent of the military repression named Cláudio Antônio Guerra, confirmed the participation of agents of the security apparatus in the death of Angel. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 17 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Blue space]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Downtown Green Bay CityDeck along the Fox River.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Blue space''' in urban planning and design comprises all the areas dominated by surface waterbodies or watercourses. In conjunction with greenspace (parks, gardens, etc. specifically: urban open space), it may help in reducing the risks of heat-related illness from high urban temperatures. Substantial urban waterbodies naturally exist as integral features of the geography of many cities because of their historical geopolitical significance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 24 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Breakthrough infection]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''breakthrough infection''' is a case of illness in which a vaccinated individual becomes sick from the same illness that the vaccine is meant to prevent. Simply, they occur when vaccines fail to provide immunity against the pathogen they are designed to target. In April 2021, the CDC reported that in the United States there were 5,814 COVID-19 breakthrough infections, and 74 deaths, among the more than 75 million people fully vaccinated for the COVID-19 virus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 7 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tutankhamun's trumpets]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Silver trumpet from Tutankhamun's tomb.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tutankhamun's trumpets''' are a pair of trumpets found in the burial chamber of the Eighteenth Dynasty Pharaoh Tutankhamun. The trumpets, one of sterling silver and one of bronze or copper, are considered to be the oldest operational trumpets in the world, and the only known surviving examples from ancient Egypt. The trumpets were found in 1922 by Howard Carter during the excavation of Tutankhamun's tomb. The bronze trumpet was discovered in the tomb's antechamber in a large chest containing various military objects and walking sticks. The silver trumpet was subsequently found in the burial chamber. Both are finely engraved, with decorative images of the gods Ra-Horakhty, Ptah and Amun. The silver trumpet's bell is engraved with a whorl of sepals and calices representing a lotus flower, and the praenomen and nomen of the king. The bronze trumpet may in fact be made of copper; the metal has not yet been analysed. Similar looking trumpets feature in Egyptian wall-paintings that are usually, though not always, associated with military scenes. Silent for over 3,000 years, the trumpets were sounded before a live audience of an estimated 150 million listeners through an international BBC broadcast aired on 16 April 1939. The trumpets were played by a bandsman, James Tappern of Prince Albert's Own 11th Royal Hussars regiment. The recording was recently featured, and can be heard on the BBC Radio 4 program Ghost Music. Rex Keating, who presented the 1939 broadcast, later claimed that during a rehearsal, the silver trumpet shattered, and Alfred Lucas, a member of Carter's team who had restored the finds, was so distressed he needed to go to hospital. Due to their fragility, it is unlikely the trumpets will be played again in any official musical reconstructions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 21 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sumidouro State Park]]'''<br /><small>''([[:pt:Parque Estadual do Sumidouro]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Texturas da Gruta da Lapinha.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sumidouro State Park''' (Portuguese: Parque Estadual do Sumidouro) is a state park in the state of Minas Gerais, Brazil. The remains of the first human inhabitants of Brazil were found in the park area in the early 19th century, along with bones of now-extinct megafauna. The main attraction is the Gruta da Lapinha, a large limestone cave. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 28 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Justus Ier]]'''<br /><small>''([[:en:Justus of Jerusalem]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Justus I''' was a 2nd-century Jewish Christian leader, third bishop of Jerusalem, supposedly tied to the family of Jesus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:12, 5 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21653910 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:El Palo Alto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:El-palo-alto-tree-california.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''El Palo Alto''' (Spanish for 'the tall pole' or 'post') is a coastal redwood (Sequoia sempervirens) located in El Palo Alto Park on the banks of San Francisquito Creek in Palo Alto, California, United States. It is famous for its historical significance and as the namesake of the city of Palo Alto. As of July 2016, El Palo Alto is currently 110 feet (33.5 meters) in height, down from 162.2 feet (49.4 meters) in 1814. Its top progressively died from 1865 to 1955 from lowering of the water table so that its roots could no longer reach sustenance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:52, 12 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21702842 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sèvres Egyptian Service]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plate showing statues of Amenhotep III at Luxor, Egypt. Commissioned by Napoleon as a present to Josephine but she rejected it. From France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sèvres Egyptian Service''' is a name used for two sets of tableware made by the Manufacture nationale de Sèvres during the First French Empire. The first was produced between 1804 and 1806 for Napoleon I and was presented by him to Alexander I of Russia in 1808, as a diplomatic gift following the Treaties of Tilsit. It is now held in the State Museum of Ceramics in Russia. The second set was produced between 1810 and 1812. It was intended as a gift from Napoleon to Empress Joséphine. The service consisted of 72 plates with the wells depicting scenes from Egypt based on sketches made by Vivant Denon. Joséphine refused to accept the service, which she described as "too severe". It was returned to the factory and given as a gift to the Duke of Wellington by Louis XVIII in 1818, following the Bourbon Restoration. The service was purchased by the Victoria and Albert Museum in 1979 and, except for one plate, was loaned to English Heritage to display at Apsley House, London, the former residence of the first duke. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 19 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21719762 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:La plus que lente]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:La Plus Que Lente (edit).ogg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''La plus que lente''''', L. 121 is a waltz for solo piano written by Claude Debussy in 1910, shortly after his publication of the Préludes, Book I <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 26 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21757255 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abstract photography]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Denkmal für die ermordeten Juden Europas .jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Abstract photography''', sometimes called non-objective, experimental or conceptual photography, is a means of depicting a visual image that does not have an immediate association with the object world and that has been created through the use of photographic equipment, processes or materials. An abstract photograph may isolate a fragment of a natural scene in order to remove its inherent context from the viewer, it may be purposely staged to create a seemingly unreal appearance from real objects, or it may involve the use of color, light, shadow, texture, shape and/or form to convey a feeling, sensation or impression. The image may be produced using traditional photographic equipment like a camera, darkroom or computer, or it may be created without using a camera by directly manipulating film, paper or other photographic media, including digital presentations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 2 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Michaux-Perreaux steam velocipede]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Michaux-Perreaux steam velocipède.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Michaux-Perreaux steam velocipede''' was a steam powered velocipede made in France sometime from 1867 to 1871, when a small Louis-Guillaume Perreaux commercial steam engine was attached to a Pierre Michaux manufactured iron framed pedal bicycle. It is one of three motorcycles claimed to be the first motorcycle, along with the Roper steam velocipede of 1867 or 1868, and the internal combustion engine Daimler Reitwagen of 1885. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:29, 9 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:zh:祝融号火星车]]'''<br /><small>''([[:en:Zhurong (rover)]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Mars Global Remote Sensing Orbiter and Small Rover at IAC Bremen 2018 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zhurong''' (Chinese: 祝融; pinyin: Zhùróng) is China's first Mars rover, which formed part of the Chinese Tianwen 1 mission to Mars. It landed on May 14, 2021, to make China the second country to successfully soft land on Mars and establish communications from the Martian surface, after the United States. Zhurong was successfully deployed on 22 May 2021, 02:40 UTC <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:06, 16 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21857549 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luna Park (Coney Island, 1903)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Night in Luna Park, Coney Island (1905).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luna Park''' was an amusement park in Coney Island, Brooklyn, New York City. Luna Park was located on a site bounded by Surf Avenue to the south, West 8th Street to the east, Neptune Avenue to the north, and West 12th Street to the west. Luna Park opened in 1903 and operated until 1944. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 23 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21914746 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Philippines)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PH flags near ccp.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Filipino: Araw ng Kasarinlán; also known as Araw ng Kalayaan, "Day of Freedom") is an annual national holiday in the Philippines observed on June 12, commemorating the declaration of Philippine independence from Spain in 1898. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:08, 30 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21948194 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Flyby (spaceflight)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PIA22316 MarCO InSight.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''flyby''' (/ˈflaɪˌbaɪ/) is a spaceflight operation in which a spacecraft passes in proximity to another body, usually a target of its space exploration mission and/or a source of a gravity assist to impel it towards another target <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 6 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21969329 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Whang Youn Dai Achievement Award]]'''<br /><small>''([[:ko:황연대 성취상]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Whang Youn Dai Achievement Award''' is named after South Korean Dr. Whang Youn Dai, who contracted polio at the age of three. She devoted her life to the development of paralympic sport in Korea and around the world. At the 1988 Paralympic Summer Games in Seoul, Korea, the International Paralympic Committee (IPC) recognized her lifelong contributions to the Paralympic Movement and established the Whang Youn Dai Achievement Award (formerly the Whang Youn Dai Overcome Prize). Since then, this award has been presented at every Paralympic Games to one male and one female athlete who each "best exemplify the spirit of the Games and inspire and excite the world". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:55, 13 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22004646 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Behavior-altering parasite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Succinea mit Leucocholoridium.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Behavior-altering parasites''' are parasites with two or more hosts, capable of causing changes in the behavior of one of their hosts to enhance their transmission, sometimes directly affecting the hosts' decision-making and behavior control mechanisms. They do this by making the intermediate host, where they may reproduce asexually, more likely to be eaten by a predator at a higher trophic level which becomes the definitive host where the parasite reproduces sexually. Examples can be found in bacteria, protozoa, viruses, and animals. Parasites may also alter the host behaviour to increase the protection to the parasites or their offspring. The term bodyguard manipulation is used for such mechanisms. Among the behavioral changes caused by parasites is carelessness, making their hosts easier prey. The protozoan Toxoplasma gondii, for example, infects small rodents and causes them to become careless and may even cause them to become attracted to the smell of feline urine, both of which increase their risk of predation and the parasite's chance of infecting a cat, its definitive host. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 27 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22066226 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Proclamation Day of the Republic of Latvia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:18.novembra svinīgie pasākumi (30966699131).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Proclamation Day of the Republic of Latvia''' is celebrated annually on 18 November. It marks the anniversary of the Proclamation of Independence of Latvia by the People's Council of Latvia in 1918. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:04, 11 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22160753 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Juice jacking]]'''<br /><small>''([[:fr:Juice jacking]]) ([[:de:Juice jacking]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Juice jacking''' is a type of cyber attack involving a charging port that doubles as a data connection, typically over USB. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 18 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22187362 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Kidnappers]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Cape Kidnappers, New Zealand.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Kidnappers''' / Te Kauwae-a-Māui is a headland at the southeastern extremity of Hawke's Bay on the east coast of New Zealand's North Island and sits at the end of an 8 kilometres (5.0 mi) peninsula which protrudes into the Pacific Ocean. It is 20 kilometres (12 mi) south-east of the city of Napier. Access to the Cape by road stops at Clifton, which is the departure point for many tourists. The Cape Kidnappers Golf Course lies between the headland and the nearby coastal community of Te Awanga. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 25 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22229282 --> == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello Tagasalinero, Inaanyahan kita muli na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia''']] ngayong 2021 naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Tatakbo ito sa buong buwan ng Nobyembre 2021. Maari kang makatanggap muli ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2021/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na at natapos mo na ang lahok mo, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2021-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong ka tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:32, 31 Oktubre 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Islamic ornament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Abu 'Inaniya.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Islamic ornament''' is the use of decorative patterns in Islamic art. They can be broadly divided into the arabesque, using curving plant-based elements, geometric patterns with straight lines or regular curves, and calligraphy, consisting of religious texts with stylised appearance, used both decoratively and to convey meaning. All three often involve elaborate interlacing. The three types of ornament are often used together. Islamic decoration has had a significant influence on European decorative artforms, especially as Western arabesque. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 1 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22272778 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Southern Crab Nebula]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Crab of the Southern Sky Hen 2-104.tif|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Southern Crab Nebula''' (or WRAY-16-47 or Hen 2-104) is a nebula in the constellation Centaurus. The nebula is several thousand light years from Earth, and its central star is a symbiotic Mira variable - white dwarf pair. It is named for its resemblance to the Crab Nebula, which is in the northern sky. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:13, 8 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22282200 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Netto Question]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Questão Netto 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Netto Question''' (Portuguese: Questão Netto) was the largest collective action for the liberation of slaves in the Americas. The lawsuit is related to the liberation of 217 slaves in Brazilian lands in the 1870s. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 15 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22333164 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casa Grande del Pueblo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plaza Murillo .jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Casa Grande del Pueblo''' (English: Great House of the People), is the Bolivian presidential residence that replaced the Palacio Quemado in 2018. Inaugurated on 9 August 2018 during the presidency of Evo Morales as the official residence of the President of Bolivia, the interim government of Jeanine Áñez reverted to occupying the Palacio Quemado from 2019 to 2020. Following the inauguration of Luis Arce on 8 November 2020, it has again become the residence of the president. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 22 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22360705 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:William Morrison (chemist)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Arntz and Morrison 1890.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''William Morrison''' (23 August 1855 – 29 August 1927) was a Scottish chemist. His background in chemistry piqued his interest in improving storage batteries. He concentrated on how to produce the most available energy for a unit of weight for efficiency in the working of an individual battery cell. Eventually, he developed storage batteries far more powerful than what had then been available. To demonstrate his batteries, Morrison installed 24 of them on a common horse-drawn carriage and attached an electric motor to the rear axle to be powered by them. Through various innovations, he developed the controls for the power used and the vehicle's steering so that the driver had complete control. Morrison invented the first practical self-powered four-wheeled electric carriage in the United States. His electric vehicle was the first to be driven in Chicago and in his hometown of Des Moines, Iowa. This electric horseless buggy of the late 19th century helped pave the way for the hybrid electric automobile of the 21st century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:54, 29 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22383453 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Madagascar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Maki.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The composition of '''Madagascar's wildlife''' reflects the fact that the island has been isolated for about 88 million years. The prehistoric breakup of the supercontinent Gondwana separated the Madagascar-Antarctica-India landmass from the Africa-South America landmass around 135 million years ago. Madagascar later split from India about 88 million years ago, allowing plants and animals on the island to evolve in relative isolation. As a result of the island's long isolation from neighboring continents, Madagascar is home to an abundance of plants and animals found nowhere else on Earth. Approximately 90 percent of all plant and animal species found in Madagascar are endemic, including the lemurs (a type of strepsirrhine primate), the carnivorous fossa and many birds. This distinctive ecology has led some ecologists to refer to Madagascar as the "eighth continent", and the island has been classified by Conservation International as a biodiversity hotspot. As recent as 2021, the "smallest reptile on earth" was also found in Madagascar, known as the Brookesia nana, or nano-chameleon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:13, 6 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Phromnia rosea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flatid leaf bugs and nymphs (Phromnia rosea).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Phromnia rosea''''', the flower-spike bug or the flatid leaf bug, is a species of planthopper in the family Flatidae. It is found in dry, tropical forests in Madagascar, and the adult insects are gregarious, the groups orienting themselves in such a way that they resemble a flower spike <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 13 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Great Meadow National Nature Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Velykyi Luh.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Great Meadow National Nature Park''' (Ukrainian: Великий Луг (національний природний парк)) (also, Velykyi Luh) covers historic steppe terrain in southeast Ukraine. It is on the south bank of the Dnieper River's Kakhovka Reservoir, which was created by the Dnieper Hydroelectric Station. The meadows and reed beds on the shore support one of the largest transmigration spots for birds in Eastern Europe <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:15, 20 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22450595 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luís Gama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Luiz Gama by Raul Pompeia 1882.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luís Gonzaga Pinto da Gama''' (Salvador, June 21, 1830 – São Paulo, August 24, 1882) was a Brazilian Rábula (self-taught lawyer), abolitionist, orator, journalist and writer, and the Patron of the Abolition of Slavery in Brazil. Born to a free black mother and a white father, he was nevertheless made a slave at the age of 10, and remained illiterate until the age of 17. He judicially won his own freedom and began to work as a lawyer on behalf of the captives, and by the age of 29 he was already an established author and considered "the greatest abolitionist in Brazil". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 27 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22472971 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas tree production]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Christmas tree farm East Lansing MI check for pine shoot beetles.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas tree production''' occurs worldwide on Christmas tree farms, in artificial tree factories and from native strands of pine and fir trees. Christmas trees, pine and fir trees purposely grown for use as a Christmas tree, are grown on plantations in many western nations, including Australia, the United Kingdom and the United States. In Australia, the industry is relatively new, and nations such as the United States, Germany and Canada are among world leaders in annual production. Great Britain consumes about 8 million trees annually, while in the United States between 35 and 40 million trees are sold during the Christmas season. Artificial Christmas trees are mostly produced in the Pearl River delta area of China. Christmas tree prices were described using a Hotelling-Faustmann model in 2001, the study showed that Christmas tree pr <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:42, 3 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lobster War]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conflit de la langouste entre la France et le Brésil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Brazilian Boeing B-17 flies over the French destroyer Tartu (D636) during the 1963 Lobster War.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Lobster War''' (also known as the Lobster Operation; Portuguese: Guerra da Lagosta; French: Conflit de la langouste) was a dispute over spiny lobsters which occurred from 1961 to 1963 between Brazil and France. The Brazilian government refused to allow French fishing vessels to catch spiny lobsters 100 miles (160 km) off the Brazilian northeast coast, arguing that lobsters "crawl along the continental shelf", while the French maintained that "lobsters swim" and that, therefore, they might be caught by any fishing vessel from any country. The dispute was resolved unilaterally by Brazil, which extended its territorial waters to a 200-nautical-mile (370 km; 230 mi) zone, taking in the disputed lobsters' bed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 10 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Henry Adams Thompson]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Henry A. Thompson.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Henry Adams Thompson''' (March 23, 1837 – July 8, 1920) was an American prohibitionist and professor who was the vice-presidential nominee of the Prohibition Party in 1880. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 17 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22614498 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koz Castle]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 24 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22621333 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koz Castle]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 24 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22621333 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Log bucking]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bucker2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:26, 7 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22758274 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Log bucking]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bucker2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:11, 7 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22758274 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bidriware]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bidriware Hookah.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bidriware''' is a metal handicraft from Bidar, India. It was developed in the 14th century C.E. during the rule of the Bahamani Sultans. The term "bidriware" originates from the township of Bidar, which is still the chief centre for the manufacture of the unique metalware. Due to its striking inlay artwork, bidriware is an important export handicraft of India and is prized as a symbol of wealth. The metal used is a blackened alloy of zinc and copper inlaid with thin sheets of pure silver. This native art form has obtained Geographical Indications (GI) registry. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:43, 14 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Loktak Folklore Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯂꯣꯛꯇꯥꯛ ꯈꯨꯟꯅꯨꯡ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:LOKTAK FOLKLORE MUSEUM.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Loktak Folklore Museum''' or the Thanga Folklore Museum is a folk museum in Thanga Island in the Loktak lake of Manipur. It cares for and displays a collection of artistic, cultural and historical artefacts associated with the Loktak lake. The museum preserves the folk customs and beliefs, folk medicines, folk literature associated with the Loktak lake. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 21 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam''' is located 3 kilometers north of Persepolis. It is the most impressive of eight Sasanian rock carvings cut into the cliff beneath the tombs of their Achaemenid predecessors <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:27, 28 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the National Flag (Ukraine)]]'''<br /><small>''([[:uk:День Державного Прапора України]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flag of Ukraine.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> August 23 every year since 2004 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 7 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22918026 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hermila Galindo]]'''<br /><small>''([[:es:Hermila Galindo]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Portrait of Hermila Galindo.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hermila Galindo Acosta''' (also known as Hermila Galindo de Topete) (2 June 1886 – 18 August 1954) was a Mexican feminist and a writer. She was an early supporter of many radical feminist issues, primarily sex education in schools, women's suffrage, and divorce. She was one of the first feminists to state that Catholicism in Mexico was thwarting feminist efforts, and was the first woman to run for elected office in Mexico. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:23, 14 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22964474 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Farn-Sasan]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bronze coin of Farn-Sasan.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Farn-Sasan''' was the last king of the Indo-Parthian Kingdom, ruling the region of Sakastan approximately from 210 to 226. Literary sources makes no mention of him, and he is only known through the coins he issued. He was defeated in 226 by the Sasanian ruler Ardashir I (r. 224–242), which marked the end of Indo-Parthian rule. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:29, 21 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23020670 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Dummy tank]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Inflatable dummy weapons - NARA - 292565.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Dummy tanks''' superficially resemble real tanks and are often deployed as a means of military deception in the absence of real tanks. Early designs included wooden shells and inflatable props that could fool enemy intelligence; they were fragile and only believable from a distance. Modern designs are more advanced and can imitate heat signatures, making them more effective illusions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 28 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23058505 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ankarana Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tsingy Ankarana Madagascar 16-07-2004.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ankarana Special Reserve''' in northern Madagascar was created in 1956. It is a small, partially vegetated plateau composed of 150-million-year-old middle Jurassic limestone <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 11 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23120296 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gwoździec Synagogue]]'''<br /> <small>''([[:pl:Synagoga w Gwoźdźcu]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Warszawa - synagoga z Gwoźdźca 2.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''synagogue''' was erected around 1650 in Gwoździec (Ukrainian: Гвіздець - Hvizdets), then in the Polish–Lithuanian Commonwealth, today in the Kolomyia Raion, Ukraine. The building was seriously damaged in a fire during World War I. It was rebuilt in the interwar period, but destroyed completely by the Germans in 1941 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 18 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23159940 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:School of the Air]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:SchooloftheAir.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''School of the Air''' is a generic term for correspondence schools catering for the primary and early secondary education of children in remote and outback Australia where some or all classes were historically conducted by radio, although this is now replaced by telephone and internet technology. In these areas, the school-age population is too small for a conventional school to be viable. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 25 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23192890 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:K-ration]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:KRation Breakfast.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''K-ration''' was an individual daily combat food ration which was introduced by the United States Army during World War II. It was originally intended as an individually packaged daily ration for issue to airborne troops, tank crews, motorcycle couriers, and other mobile forces for short durations. The K-ration provided three separately boxed meal units: Breakfast, Dinner, and Supper. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 04:04, 2 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cyrus the Great Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:7aban1394.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cyrus the Great Day''' (Persian: روز کوروش بزرگ, romanized: ruz-e kuroš-e bozorg) is an unofficial Iranian holiday that takes place on the seventh day of Aban, the eighth month of the Solar Hijri calendar (October 29th on the Gregorian calendar), to commemorate Cyrus the Great, the founder of the ancient Achaemenid Persian Empire. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 9 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lift Every Voice and Sing]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lift Every Voice and Sing - U.S. Navy Band Southwest, Jacksonville, Fla.opus|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''''Lift Every Voice and Sing'''''" – often referred to as the Black national anthem in the United States – is a hymn with lyrics by James Weldon Johnson (1871–1938) and set to music by his brother, J. Rosamond Johnson (1873–1954), for the anniversary of President Abraham Lincoln's birthday in 1900 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 16 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zangbeto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zangbeto.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zangbeto''' are the traditional voodoo guardians of the night among the Ogu or Egun people of Benin, Togo and Nigeria. A traditional police and security institution, the Zangbeto cult is charged with the maintenance of law and order, and ensures safety and security within Ogu communities <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 30 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23338388 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trabala vishnou]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Trabala vishnou (Walker, 1855) Rose Myrtle Lappet Moth female Lasiocampidae (16076304697).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trabala vishnou''', the rose-myrtle lappet moth, is a moth of the family Lasiocampidae. It is found in south-east Asia, including Pakistan, India, Thailand, Sri Lanka, Myanmar, Java, China, Japan, Taiwan, Hong Kong, Vietnam and Indonesia. Four subspecies are recognized. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 6 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23366994 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tirumala septentrionis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Dark blue tiger (Tirumala septentrionis dravidarum).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tirumala septentrionis''', the dark blue tiger, is a danaid butterfly found in the Indian subcontinent and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 13 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23389957 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Statehood Day (Slovenia)]]'''<br /> <small>''([[:sl:Dan državnosti]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Statehood Day''' (Slovene: Dan državnosti) is a holiday that occurs on every 25 June in Slovenia to commemorate the country's declaration of independence from Yugoslavia in 1991. Although the formal declaration of independence did not come until 26 June 1991, Statehood Day is considered to be 25 June since that was the date on which the initial acts regarding independence were passed and Slovenia became independent <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 20 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23396992 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roll Out Solar Array]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:View of the ISS taken during Crew-2 flyaround (ISS066-E-080651).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Roll Out Solar Array''' (ROSA) and its larger version ISS Roll Out Solar Array (iROSA) are lightweight, flexible power sources designed by NASA to be deployed and used in space. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 27 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23436479 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Road Goes Ever On (song)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Hobbiton, New Zealand.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Road Goes Ever On'''" is a title that encompasses several walking songs that J. R. R. Tolkien wrote for his Middle-earth legendarium. Within the stories, the original song was composed by Bilbo Baggins and recorded in The Hobbit. Different versions of it also appear in The Lord of the Rings, along with some similar walking songs. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:51, 4 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23473250 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Everard Calthrop]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Everard Richard Calthrop''' (3 March 1857 – 30 March 1927) was a British railway engineer and inventor. Calthrop was a notable promoter and builder of narrow-gauge railways, especially of 2 ft 6 in (762 mm) narrow gauge, and was especially prominent in India. His most notable achievement was the Barsi Light Railway, but he is best known in his home country for the Leek and Manifold Valley Light Railway. Calthrop has been described as a "railway genius. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 11 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Church of St. Clare, Horodkivka]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Horodkivka Catholic Church RB.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of St. Clare, Horodkivka''' is a Roman Catholic religious building and an architectural monument of local importance in the village of Horodkivka (alternative spelling Gorodkivka), Andrushivka Raion, Zhytomyr region, Ukraine. Horodkivka was called Khalaimgorodok before 1946 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 18 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sack of Shamakhi]]'''<br /> <small>''([[:fa:تاراج شماخی]]) ''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sack of Shamakhi''' took place on 18 August 1721, when rebellious Sunni Lezgins, within the declining Safavid Empire, attacked the capital of Shirvan province, Shamakhi (in present-day Azerbaijan Republic). The initially successful counter-campaign was abandoned by the central government at a critical moment and with the threat then left unchecked, Shamakhi was taken by 15,000 Lezgin tribesmen, its Shia population massacred, and the city ransacked. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 25 Hulyo 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lau Pa Sat]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Telok Ayer Market Above, June 2015.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lau Pa Sat''', also known as Telok Ayer Market, is a historic building located within the Downtown Core in the Central Area of Singapore. It was first built in 1824 as a fish market on the waterfront serving the people of early colonial Singapore and rebuilt in 1838. It was then relocated and rebuilt at the present location in 1894. It is currently a food court with stalls selling a variety of local cuisine. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 1 Agosto 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23601901 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Raggle Taggle Gypsy]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Raggle Taggle Gypsy'''" (Roud 1, Child 200), is a traditional folk song that originated as a Scottish border ballad, and has been popular throughout Britain, Ireland and North America. It concerns a rich lady who runs off to join the gypsies (or one gypsy). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 8 Agosto 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23635059 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Peroz I Kushanshah]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Extremely rare coin of Peroz I Kushanshah.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Peroz I Kushanshah''' was ruler of the Kushano-Sasanian Kingdom from 245 to 275. He was the successor of Ardashir I Kushanshah. He was an energetic ruler, who minted coins in Balkh, Herat, and Gandhara. Under him, the Kushano-Sasanians further expanded their domains into the west, pushing the weakened Kushan Empire to Mathura in North India. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 15 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23661098 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:In the Arbour]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:47, 22 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23685356 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Imphal Peace Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯏꯝꯐꯥꯜ ꯑꯌꯤꯡ ꯑꯆꯤꯛ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Imphal Peace Museum.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Imphal Peace Museum''' (IPM) (Meitei: Imphal Aying-Achik Pukei Lankei Shanglen, Japanese: インパール平和資料館, romanized: Inpāru heiwa shiryōkan) is a WWII museum at the foothills of the Red Hills (Maibam Lokpa Ching) in Manipur. It is a living memory of the Battle of Imphal and other WWII battles (March-July 1944) fought in Manipur. It is supported by the Nippon Foundation (TNF), a non profit grant making organization, collaborating with the Manipur Tourism Forum and the Government of Manipur. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 29 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23722272 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Saint John Church of Sohrol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Holy SURP Hovhannes Church.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of Saint John''' (Armenian: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի) is a 5th or 6th century Armenian Catholic church in Sohrol, Shabestar County, East Azerbaijan Province, Iran. It was rebuilt in 1840 by Samson Makintsev (Sam Khan; member of Bogatyr Battalion) in brick on the older church foundation. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 5 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23742791 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2022 Melilla incident]]'''<br /> <small>''([[:ca:Massacre de Melilla]]) ([[:es:Tragedia de la valla de Melilla]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On June 24, 2022, at least 37 migrants were killed at the Melilla border fence during a conflict with Moroccan and Spanish security forces. Conflict broke out as between 500 and 2,000 people gathered in the early hours of the day to cross the border with Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 19 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23818984 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:George W. Johnson (singer)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:George W. Johnson, 1898.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''George Washington Johnson''' (c. October 1846 – January 23, 1914) was an American singer and pioneer sound recording artist. Johnson was the first African American recording star of the phonograph <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:07, 26 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23831378 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Meitei classical language movement]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Meitei language written in Meitei script.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''social movement of Meitei language''' (officially known as "Manipuri language") to achieve the officially recognised status of the "Classical language of India" is advocated by various literary, political, social associations and organisations as well as notable individual personalities of Bangladesh, Myanmar, Northeast India (prominently Assam, Manipur and Tripura). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:55, 10 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Urânia Vanério]]'''<br /> <small>''([[:pt:Urânia Vanério]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Urânia Vanério de Argollo Ferrão''' (Salvador, 14 December 1811 — 3 December 1849) was a Brazilian teacher, writer and translator. In her childhood she witnessed the conflict between Brazilian and Portuguese troops in early 1822, in the context of the Bahia's Independence process, which led her to write the poem "Lamentos de uma Baiana..." ("Laments of a girl from Bahia"). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 17 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pagoda of the Celestial Lady]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:ThienMuPagoda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Pagoda of the Celestial Lady''' (Vietnamese: Chùa Thiên Mụ; also called Linh Mụ Pagoda) is a historic temple in the city of Huế in Vietnam. Its iconic seven-story pagoda is regarded as the unofficial symbol of the city, and the temple has often been the subject of folk rhymes and ca dao about Huế. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:52, 24 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23972116 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women in Qatar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Shaikha Khalaf Al Mohammed, Mehbubeh Akhlaghi, Bahya Al-Hamad 2011 (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Women's rights in Qatar''' are restricted by the country's male guardianship law and influenced by the Wahhabi interpretation of Islam. Both women and men were enfranchised in the country at the same time, in 1999. Labour force participation rates of Qatari women are above the world average and among the highest in the Arab World, which comes mainly as a result of an increasing number of Qatari women who are attaining academic degrees. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:14, 31 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Truck art in South Asia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PK Truck on N-5 near Thatta asv2020-02 img2.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Truck art in South Asia''' is a popular form of regional decoration, with trucks featuring elaborate floral patterns and calligraphy. It is especially common in Pakistan and India. During the War in Afghanistan, Pakistani decorated trucks that ran services between Pakistan and Afghanistan came to be known as jingle trucks by American troops and contractors who were deployed across the latter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:23, 7 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gorgany Nature Reserve]]'''<br /> <small>''([[:uk:Ґорґани (заповідник)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gorgany Syniak.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Gorgany Nature Reserve''' (Ukrainian: Ґорґани заповідник) is a strict nature reserve (a 'zapovidnyk') of Ukraine that covers a part of the Gorgany mountain range of the Outer Eastern Carpatians in southwest Ukraine. The reserve is 46% old-growth forest, one of the last and largest such stands in Europe. The reserve was originally created in 1996 to protect relic stands of Stone pine trees (Pinus cembra). The reserve is administratively in the Nadvirna District of Ivano-Frankivsk Oblast. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 14 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24059284 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pizza quattro formaggi]]'''<br /> <small>''([[:it:Pizza ai quattro formaggi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pizza quattro formaggi at restaurant, Chalk Farm Road, London.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pizza quattro formaggi''' (four cheese pizza) is a variety of pizza in Italian cuisine that is topped with a combination of four kinds of cheese, usually melted together, with (rossa, red) or without (bianca, white) tomato sauce. It is popular worldwide, including in Italy, and is one of the iconic items from pizzerias' menus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 21 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24072249 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Equestrian statue of the Duke of Wellington, Glasgow]]'''<br /> <small>''([[:de:Reiterstatue des Duke of Wellington (Glasgow)]]) ([[:es:Estatua de Wellington]]) ([[:ja:ウェリントン公爵騎馬像 (グラスゴー)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Statue of the Duke of Wellington on his horse Copenhagen unveiled in front of the Royal Exchange, in Royal Exchange Square, Glasgow in 1844.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''equestrian statue of Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington''' located outside the Gallery of Modern Art, Glasgow, Scotland, is one of Glasgow's most iconic landmarks. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 28 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Woman with Child]]'''<br /> <small>''([[:pt:A Mulher Negra]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Eckhout, Albert - Mulher Africana.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Black Woman with Child''' is a circa 1650 full-length portrait painting by Albert Eckhout. It is in the collection of the National Gallery of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 5 Disyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zakia Khudadadi]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zakia Khudadadi''' also spelt as Zakia Khodadadi (Pashto: ذکیه خدادادی; born 29 September 1998) is an Afghan parataekwondo practitioner. She is the first Afghan female taekwondo practitioner. She rose to prominence after winning the African International Parataekwondo Championship in 2016 at the age of 18. She represented Afghanistan at the 2020 Summer Paralympics. She was initially denied the opportunity to compete at her maiden Paralympics due to the Taliban takeover but she was later allowed by the International Paralympic Committee to compete in the event after being safely evacuated from Afghanistan. She was able to compete and became the first Afghan female Paralympic competitor to compete at the Paralympics after 17 years since Mareena Karim's participation at the 2004 Summer Paralympics. She also officially became the first Afghan female sportsperson to participate in an international sporting event after the Taliban takeover. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 9 Enero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24306136 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Léopoldville riots]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Léopoldville riots damage.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Léopoldville riots''' were an outbreak of civil disorder in Léopoldville (modern-day Kinshasa) in the Belgian Congo which took place in January 1959 and which were an important moment for the Congolese independence movement. The rioting occurred when members of the Alliance des Bakongo (ABAKO) political party were not allowed to assemble for a protest and colonial authorities reacted harshly. The exact death toll is not known, but at least 49 people were killed and total casualties may have been as high as 500. Following these riots, a round table conference was organized in Brussels to negotiate the terms of Congo's independence, The Congo received its independence on 30 June 1960, becoming the Republic of the Congo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:38, 16 Enero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24351847 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sweden Finns' Day]] '''<br /> <small>''([[:fi:Ruotsinsuomalaisten päivä]]) ([[:sv:Sverigefinnarnas dag]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sverigefinskaflaggan.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sweden Finns' Day''' (Finnish: Ruotsinsuomalaisten päivä, Swedish: Sverigefinnarnas dag) is an anniversary celebrated in Sweden on 24 February. The anniversary of the calendar was approved by the Swedish Academy in 2010 and was celebrated for the first time in 2011. February 24 was chosen as the birthday of Carl Axel Gottlund, a collector of folk poetry and a defender of the status of the Finnish language. The purpose of the day is to celebrate the Sweden Finns and to recognize their history, language and culture as a prominent part of Sweden's cultural heritage. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 6 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24491747 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Delivery robot]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Woman Takes Groceries from Dax Delivery Robot.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''delivery robot''' is an autonomous robot that provides "last mile" delivery services. An operator may monitor and take control of the robot remotely in certain situations that the robot cannot resolve by itself such as when it is stuck in an obstacle. Delivery robots can be used in different settings such as food delivery, package delivery, hospital delivery, and room service. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 13 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24515453 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Buddha Dhatu Jadi]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Swarno Mandir.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Buddha Dhatu Jadi''' (Bengali: বুদ্ধ ধাতু জাদি; Burmese: ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ also known as the Bandarban Golden Temple) is located close to Balaghata town, in Bandarban City, in Bangladesh. Dhatu are the material remains of a holy person, and in this temple the relics belong to Buddha. It is the largest Theravada Buddhist temple in Bangladesh and has the second-largest Buddha statue in the country. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 20 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24581813 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Alina Scholtz]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alina Scholtz''' (24 September 1908 – 25 February 1996) was a Polish landscape architect, known as one of country's pioneers in developing the field. Throughout her career she worked on various public and private projects for cemeteries, parks and green spaces. Some of her most noted works include the grounds of a villa on Kielecka Street in Warsaw for which she won a Silver Medal at the 1937 World Exhibition in Paris, the memorial cemetery to the victims of the Palmiry massacre, and landscaping projects along the East-West traffic route of Warsaw. In addition to her design work, she served as one of the founding members of the International Federation of Landscape Architects. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 27 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24617511 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mary Nzimiro]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mary Nzimiro''', birthname Mary Nwametu Onumonu, MBE (1898–1993) was a pioneering Nigerian businesswoman, politician and women's activist. In 1948, she was appointed principal representative of the United Africa Company (UAC) for Eastern Nigeria, while maintaining textile and cosmetics retail outlets of her own in Port Harcourt, Aba and Owerri. By the early 1950s, she was among the richest individuals in West Africa, becoming a resident of the exclusive Bernard Carr Street in Port Harcourt. On the political front, she was a member of the influential National Council of Nigeria and the Cameroons, becoming a member of its executive committee in 1957 and vice-president of the NCNC Estern Women's Association in 1962. During the Nigerian Civil War (1967–1970), she organized Igbo women in support of the Biafrans. As a result she lost most of her property in Port Harcourt and returned to her native Oguta where she died in 1993. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:47, 6 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24636259 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elizabeth Langdon Williams]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Elizabeth Langdon Williams.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elizabeth Langdon Williams''' (February 8, 1879 in Putnam, Connecticut – 1981 in Enfield, New Hampshire) was an American human computer and astronomer whose work helped lead to the discovery of Pluto, or Planet X. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 13 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24700408 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:I Didn't Raise My Boy to Be a Soldier]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Peerless Quartet - I Didn't Raise my Boy to be a Soldier.ogg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> an American anti-war song that was influential within the pacifist movement that existed in the United States before it entered World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 20 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24720571 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Diana Aguavil]]'''<br /> <small>''([[:en:Diana Aguavil]]) ([[:pt:Diana Aguavil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Diana Aguavil.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Diana Alexandra Aguavil Calazacón''' (born 7 August 1983) is an Ecuadorian indigenous leader, since 25 August 2018, the first female governor of the Tsáchila nationality after 104 years of male administrations and winning the 2018 Tsáchila election. She was also the second woman to become a candidate. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 27 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24758626 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lucy Salani]]'''<br /> <small>''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:06, 17 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lucy Salani]]'''<br /> <small>''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 17 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ca:María Fernanda Castro Maya]]'''<br /> <small>''([[:pt:María Fernanda Castro Maya]]) ([[:eu:María Fernanda Castro Maya]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''María Fernanda Castro Maya''' is a Mexican self-advocate disability rights activist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 24 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sonia Orbuch]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sonia Shainwald Orbuch''' (born Sarah Shainwald, May 24, 1925 – September 30, 2018) was an American Holocaust educator. During the Second World War she was a Jewish resistance fighter in eastern Poland. Orbuch hid in the forests of Poland with her family during the Second World War. She joined a group of Soviet partisans, being renamed Sonia in case she was captured, and helped fight against the Germans. After the war, she returned home, where she met her future husband. After having a daughter in a refugee camp in Germany, the family eventually emigrated to the United States. She spent the rest of life in public engagement, speaking about her experiences and in 2009, published her autobiography, Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:24, 1 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nadia Ghulam]]'''<br /><small>''([[:fr:Nadia Ghulam]]) ([[:es:Nadia Ghulam]]) ([[:ca:Nadia Ghulam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Nadia Ghulam (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Nadia Ghulam Dastgir''' is an Afghan woman who spent ten years posing as her dead brother to evade the Taliban's strictures against women. Her book about her experiences, written with Agnès Rotger and published in 2010, El secret del meu turbant (The Secret of My Turban), won the Prudenci Bertrana Prize for fiction. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 8 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24966177 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Purple Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Epilepsy Warrior Brooch May 2018 Purple Day.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Purple Day''' is a global grassroots event that was formed with the intention to increase worldwide awareness of epilepsy, and to dispel common myths and fears of this neurological disorder. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:17, 15 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25000361 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Valencian Art Nouveau]]'''<br /> <small>''([[:es:Modernismo valenciano]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Santuario Novelda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Valencian Art Nouveau''' (Spanish: modernismo valenciano, Valencian: modernisme valencià), is the historiographic denomination given to an art and literature movement associated with the Art Nouveau in the Valencian Community, in Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 29 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25074014 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Alessandra Korap]]'''<br /> <small>''([[:en:Alessandra Korap]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alessandra Korap''' is an indigenous leader and Brazilian environmental activist from the Munduruku ethnic group. Her main work is defending the demarcation of indigenous territory and denouncing the illegal exploitation and activities of the mining and logging industries. Alessandra is internationally recognized for her work. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 5 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cassinga Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cassinga Day''' is a national public holiday in Namibia remembering the Cassinga Massacre. Commemorated annually on 4 May, the date "remembers those (approximately 600) killed in 1978 when the South African Defence Force attacked a SWAPO base at Cassinga in southern Angola". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:07, 12 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rawon]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rawon Setan.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Rawon''' (Javanese: ꦫꦮꦺꦴꦤ꧀) is an Indonesian beef soup. Originating from East Java, rawon utilizes the black keluak nut as the main seasoning, which gives a dark color and nutty flavor to the soup. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 26 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25177056 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hook echo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tornadic classic supercell radar.gif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''hook echo''' is a pendant or hook-shaped weather radar signature as part of some supercell thunderstorms. It is found in the lower portions of a storm as air and precipitation flow into a mesocyclone, resulting in a curved feature of reflectivity. The echo is produced by rain, hail, or even debris being wrapped around the supercell <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 3 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25241057 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Esther Cooper Jackson]]'''<br /> <small>''([[:fr:Esther Cooper Jackson]]) ([[:simple:Esther Cooper Jackson]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Esther Cooper Jackson, 1968, Great Barrington.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Esther Victoria Cooper Jackson''' was an American civil rights activist and social worker. She was one of the founding editors of the magazine Freedomways. She also was an organizational and executive secretary at the Southern Negro Youth Congress. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:14, 17 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25266525 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cut of pork]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:American Pork Cuts.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''cuts of pork''' are the different parts of the pig which are consumed as food by humans. The terminology and extent of each cut varies from country to country. There are between four and six primal cuts, which are the large parts in which the pig is first cut: the shoulder (blade and picnic), loin, belly (spare ribs and side) and leg <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 24 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25318972 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gunhild Cross]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gunhildkorset.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Gunhild Cross''' (Danish: Gunhildkorset), named for its first owner, Gunhild, a daughter of Svend III of Denmark, is a mid-12th-century crucifix carved in walrus tusk and with both Latin and Runic inscriptions. It is now in the collection of the National Museum of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 31 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25380210 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Polyura athamas]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Close wing mud-puddling position of Charaxes bharata (C.& R. Felder,1867) - Indian Nawab.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Polyura athamas''''', the common nawab, is a species of fast-flying canopy butterfly found in tropical Asia. It belongs to the Charaxinae (rajahs and nawabs) in the brush-footed butterfly family (Nymphalidae). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:14, 7 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25410866 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women's page]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:"Doings in Pittsburg Society" The Pittsburg Press February 1, 1920.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''women's page''' (sometimes called home page or women's section) of a newspaper was a section devoted to covering news assumed to be of interest to women. Women's pages started out in the 19th century as society pages and eventually morphed into features sections in the 1970s. Although denigrated during much of that period, they had a significant impact on journalism and in their communities. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:51, 14 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Insect toxin]]'''<br /> <small>''([[:de:Insektengift]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PDB 1lmr EBI.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Insect toxins''' are various protein toxins produced by insect species. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:32, 21 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Manchester Blitz]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Air Raid Damage in Britain- Manchester HU49833.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Manchester Blitz''' (also known as the Christmas Blitz) was the heavy bombing of the city of Manchester and its surrounding areas in North West England during the Second World War by the German Luftwaffe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 28 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ghana Independence Act 1957]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ghana Independence Act 1957''' is an Act of the Parliament of the United Kingdom that granted the Gold Coast fully responsible government within the British Commonwealth of Nations under the name of Ghana <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 4 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Betrayal trauma]]'''<br /> <small>''([[:sv:Svektrauma]]) ([[:ar:صدمة الخيانة]]) ([[:ko:배신 트라우마]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Betrayal trauma''' is defined as a trauma perpetrated by someone with whom the victim is close to and reliant upon for support and survival. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 11 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Genocidio del Putumayo]]'''<br /> <small>''([[:en:Putumayo genocide]]) ([[:ca:Genocidi del Putumayo]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Putumayo - the devil's paradise, travels in the Peruvian Amazon Region and an account of the atrocities committed upon the Indians therein (1913) (14782203995).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Putumayo genocide''' is the term which is used in reference to the enslavement, massacres and ethnocide of the indigenous population of the Amazon at the hands of the Peruvian Amazon Company, specifically in the area between the Putumayo River and the Caquetá River during the Amazon rubber boom period from 1879 to 1912. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:38, 18 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25599361 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Athyma nefte]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:VB 019 Color Sergeant UP.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Athyma nefte''''', the colour sergeant, is a species of brush-footed butterfly found in tropical South and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 16 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Typhoon Rusa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rusa 2002-08-27 0350Z.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Typhoon Rusa''' was the most powerful typhoon to strike South Korea in 43 years. It was the 21st JTWC tropical depression, the 15th named storm, and the 10th typhoon of the 2002 Pacific typhoon season. It developed on August 22 from the monsoon trough in the northwestern Pacific Ocean, well to the southeast of Japan. For several days, Rusa moved to the northwest, eventually intensifying into a powerful typhoon. On August 26, the storm moved across the Amami Islands of Japan, where Rusa left 20,000 people without power and caused two fatalities. Across Japan, the typhoon dropped torrential rainfall peaking at 902 mm (35.5 in) in Tokushima Prefecture. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:50, 23 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hein Eersel]]'''<br /> <small>''([[:nl:Hein Eersel]]) ([[:it:Hein Eersel]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:HeinEersel.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christiaan Hendrik "Hein" Eersel''' was a Surinamese linguist and cultural researcher. He served as Minister of Education and Population Development in the cabinet of acting Prime Minister Arthur Johan May. He was also the first chancellor of the University of Suriname. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 30 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Reclaim the Night]]'''<br /> <small>''([[:de:Reclaim the Night]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Reclaim the Night 2014.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Reclaim the Night''' is a movement started in Leeds in 1977 as part of the Women's Liberation Movement. Marches demanding that women be able to move throughout public spaces at night took place across England until the 1990s. Later, the organisation was revived and sponsors annual and national marches against rape and violence against women. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:40, 8 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ishe Komborera Africa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Ishe Komborera Africa.mp3|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''Ishe Komborera Africa'''" (Shona for: God Bless Africa), also called "Ishe Komborera Zimbabwe" (Shona for: God Bless Zimbabwe), was the Zimbabwean national anthem from 1980 to 1994. It was the country's first national anthem after gaining independence in 1980. It is a translation of 19th-century South African schoolteacher Enoch Sontonga's popular African hymn "Nkosi Sikelel' iAfrika" into Zimbabwe's native Shona and Ndebele languages. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 13 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bhagavata Mela]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bhagavata Mela''' is a classical Indian dance that is performed in Tamil Nadu, particularly the Thanjavur area. It is choreographed as an annual Vaishnavism tradition in Melattur and nearby regions, and celebrated as a dance-drama performance art. The dance art has roots in a historic migration of practitioners of Kuchipudi, another Indian classical dance art, from Andhra Pradesh to the kingdom of Tanjavur. The term Bhagavata, state Brandon and Banham, refers to the Hindu text Bhagavata Purana. Mela is a Sanskrit word that means "gathering, meeting of a group" and connotes a folk festival. The traditional Bhagavata Mela performance acts out the legends of Hinduism, set to the Carnatic style music. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 04:07, 20 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Zanskari]]'''<br /> <small>''([[:en:Zaniskari]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zaniskari Horse in Ladakh, India.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Zaniskari''' or '''Zanskari''' is a breed of small mountain horse or pony from Ladakh, in northern India. It is named for the Zanskar valley or region in Kargil district. It is similar to the Spiti breed of Himachal Pradesh, but is better adapted to work at high altitude. Like the Spiti, it shows similarities to the Tibetan breeds of neighbouring Tibet. It is of medium size, and is often grey in colour. The breed is considered endangered, as there are only a few hundred alive today, and a conservation programme has been started at Padum, Zanskar, in the Kargil district of Ladakh. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 27 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sheikh Hussein]]'''<br /> <small>''([[:fr:Sheikh Hussein]]) ([[:it:Scec Hussèn]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sheikh Hussein.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sheikh Hussein''' is a town in south-eastern Ethiopia. The site has been recorded in the tentative list for UNESCO World Heritage List since 2011 as a religious, cultural and historical site. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 4 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25921616 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Applaudissements aux fenêtres pendant la pandémie de Covid-19]]'''<br /> <small>''([[:es:Aplauso por los trabajadores de la salud]]) ([[:gl:Aplauso ao persoal sanitario]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Koronabirus konfinamendua Lasarten 2020-03-29.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> During the COVID-19 pandemic, applauding daily at a scheduled hour was a gesture of acclamation, recognition and gratitude towards health professionals in tribute to their work at the time. This habit emerged in January 2020 in Wuhan, where the pandemic originated, and then spread to several cities around the world during the quarantines and sanitary cordons ordered as preventive measures, Italy being the first one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:26, 11 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25925561 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jamaica Bay Wildlife Refuge]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Aerial view of Subway Island, July 2019.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jamaica Bay Wildlife Refuge''' is a wildlife refuge in New York City managed by the National Park Service as part of Gateway National Recreation Area. It is composed of the open water and intertidal salt marshes of Jamaica Bay. It lies entirely within the boundaries of New York City, divided between the boroughs of Brooklyn to the west and Queens to the east. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 18 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25951007 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Plant blindness]]'''<br /> <small>''([[:fr:Cécité botanique]]) ([[:de:Pflanzenblindheit]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plant blindness 0323.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Plant blindness''' is an informally-proposed form of cognitive bias, which in its broadest meaning, is a human tendency to ignore plant species. This includes such phenomena as not noticing plants in the surrounding environment, not recognizing the importance of plant life to the whole biosphere and to human affairs, a philosophical view of plants as an inferior form of life to animals and/or the inability to appreciate the unique features or aesthetics of plants. Related terms include plant‐neglect, zoo-centrism, and zoo‐chauvinism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 25 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25971304 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pax airship disaster]]'''<br /> <small>''([[:pt:Catástrofe do dirigível Pax]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sim new-mcclures-magazine 1902-09 19 5 (page 75 crop).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Pax''''' '''airship disaster''' was the explosion of the ''Pax'' airship on May 12, 1902, in Paris, which killed the Brazilian inventor Augusto Severo and the French mechanic Georges Saché. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:14, 8 January 2024 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26033876 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Conversion to Islam]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conversion à l'islam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sahadah-Topkapi-Palace.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Conversion to Islam''' is accepting Islam as a religion or faith and rejecting any other religion or irreligion. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:11, 15 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kinder der Landstrasse]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kinderdlandstrasse plakat.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kinder der Landstrasse''' (literally: Children of the Country Road) was a project implemented by the Swiss foundation Pro Juventute from 1926 to 1973. The project aimed to assimilate the itinerant Yenish people in Switzerland by forcibly removing their children from their parents and placing them in orphanages or foster homes. Approximately 590 children were affected by this program. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 22 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-05 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Qurm Nature Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Al-Qurm Wetlands.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Qurm Nature Reserve''' is a national nature reserve in Muscat Governorate, Oman. Located on the Gulf of Oman coast, the reserve protects a mangrove forest and the surrounding wetland in a small estuary within the urban area of Qurm. Established in 1975, the reserve has been designated as an Important Bird Area since 1994, and as a protected Ramsar site since 2013. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:03, 29 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26149847 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Timurid architecture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gur-e-Amir Mausolueum - Samarkand - Uzbekistan (7488414078).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Timurid architecture''' was an important stage in the architectural history of Iran and Central Asia during the late 14th and 15th centuries. The Timurid Empire (1370–1507), founded by Timur (d. 1405) and conquering most of this region, oversaw a cultural renaissance. In architecture, the Timurid dynasty patronized the construction of palaces, mausoleums, and religious monuments across the region. Their architecture is distinguished by its grand scale, luxurious decoration in tilework, and sophisticated geometric vaulting. This architectural style, along with other aspects of Timurid art, spread across the empire and subsequently influenced the architecture of other empires from the Middle East to the Indian subcontinent. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 5 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26169542 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adoration of the Magi (Fra Angelico and Filippo Lippi)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Fra Angelico, Fra Filippo Lippi, The Adoration of the Magi.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''''Adoration of the Magi''''' is a tondo, or circular painting, of the Adoration of the Magi assumed to be that recorded in 1492 in the Palazzo Medici Riccardi in Florence as by Fra Angelico. It dates from the mid-15th century and is now in the National Gallery of Art in Washington D.C. Most art historians think that Filippo Lippi painted more of the original work, and that it was added to some years after by other artists, as well as including work by assistants in the workshops of both the original masters. It has been known as the Washington Tondo and Cook Tondo after Herbert Cook, and this latter name in particular continues to be used over 50 years after the painting left the Cook collection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 07:01, 12 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26187446 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:nl:Graf met de handjes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Weg langs het kerkhof tegenover 1, Roermond.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The monument '''Van Gorkum-Van Aefferden''', more well known as the "'''grave with the little hands'''" is a monumental Tombstone in the Dutch city of Roermond. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:24, 19 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Doorway effect]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''doorway effect''' is a known psychological event where a person's short-term memory declines when passing through a doorway moving from one location to another when it would not if they had remained in the same place. People experience this effect by forgetting what they were going to do, thinking about, or planning upon entering a different room. This is thought to be due to the change in one's physical environment, which is used to distinguish boundaries between remembered events: memories of events encountered in the present environment are more accessible than those beyond it. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:30, 26 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sissieretta Jones]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:1899 poster of Mme. M. Sissieretta Jones.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Matilda Sissieretta Joyner Jones''' (January 5, 1868, or 1869 – June 24, 1933) was an American soprano. She sometimes was called "The Black Patti" in reference to Italian opera singer Adelina Patti. Jones' repertoire included grand opera, light opera, and popular music <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 4 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26313143 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Preventative Coup of November 11]]'''<br /> <small>''([[:es:Golpe de Estado en Brasil de 1955]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Exército na casa de Café Filho.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Preventative Coup of November 11''' sometimes called the '''1955 Brazilian coup d'état''' or referred to as an "anti-coup" or a "counter-coup" (Portuguese: ''Novembrada, Movimento de 11 de Novembro, Contragolpe, Golpe Preventivo do Marechal Lott'') was a series of military and political events led by Henrique Teixeira Lott that resulted in Nereu Ramos assuming the presidency of Brazil until being peacefully succeeded by Juscelino Kubitschek a few months later. The bloodless coup removed Carlos Luz from the presidency because he was suspected of plotting to prevent Kubitschek from taking office. As a result of the tensions, Brazil had three presidents in the span of a single week. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 11 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hojang Taret]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hojang Taret''' is a classical Meitei language play based on Euripides's ancient Greek tragedy The Phoenician Women. It is directed by Oasis Sougaijam and produced by The Umbilical Theatre in Imphal, Kangleipak. It depicts the moral ambiguities of conflict between brothers resulting to the ruination of the ancient city of Thebes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 18 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Magna Lykseth-Skogman]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Magna Lykseth in Tristan och Isolde at Kungliga Operan 1909 - SMV - GL164.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magna Elvine Lykseth-Skogman''' (6 February 1874 – 13 November 1949), also known as Magna Lykseth-Schjerven, was a Norwegian-born Swedish operatic soprano. After making her début at the Royal Swedish Opera in 1901 as Santuzza in Cavalleria rusticana, she was engaged there until 1918 becoming the company's prima donna. She performed leading roles in a wide range of operas but is remembered in particular for her Wagnerian interpretations, creating Brünnhilde in the Swedish premières of Siegfried and Götterdämmerung, and Isolde in 1909. Considered to be one of the most outstanding Swedish opera singers of her generation, she was awarded the Litteris et Artibus medal in 1907 and became a member of the Royal Swedish Academy of Music in 1912 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:00, 25 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26447450 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-14 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lidder Valley]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pahalgam Valley.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Lidder Valley''' or Liddar Valley is a Himalayan sub-valley that forms the southeastern corner of Anantnag district in Indian-administered Kashmir. The Lidder River flows down the valley. The entrance to the valley lies 7 km northeast from Anantnag town and 62 km southeast from Srinagar, the summer capital of Jammu and Kashmir. It is a 40-km-long gorge valley with an average width of 3 km. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:15, 1 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26509189 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Operation Kraai]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Overzicht van het vliegveld te Djokja vanuit de 'Control Tower', Bestanddeelnr 5128.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Operation Kraai''' (Operation Crow) was a Dutch military offensive against the de facto Republic of Indonesia in December 1948 after negotiations failed. With the advantage of surprise the Dutch managed to capture the Indonesian Republic's temporary capital, Yogyakarta, and seized Indonesian leaders such as de facto Republican President Sukarno. This apparent military success was however followed by guerrilla warfare, while the violation of the Renville Agreement ceasefire diplomatically isolated the Dutch, leading to the Dutch–Indonesian Round Table Conference and recognition of the United States of Indonesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:47, 8 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26550154 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Павильон Росси]]'''<br /> <small>''([[:en:Rossi Pavilion]])&#32;([[:fr:Pavillon Rossi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rossi's Pavilion in Mikhailovsky Garden. Saint-Petersburg. 1825..jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rossi Pavilion''' (Russian: Павильон Росси) is a pavilion on the bank of the Moyka River in the Mikhailovsky Garden in Saint Petersburg. It was designed by architect Carlo Rossi in the early 1820s and built in 1825 during his redevelopment of the garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 15 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26565118 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Devorà Ascarelli]]'''<br /> <small>''([[:it:Debora Ascarelli]])&#32;([[:es:Devorà Ascarelli]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Devorà Ascarelli''' was a 16th-century Italian poet living in Rome, Italy. Ascarelli may have been the first Jewish woman to have a book of her own work published. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 22 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1989 Serbian general election]]'''<br /> <small>''([[:sr:Председнички избори у Србији 1989.]])&#32;([[:vi:Tổng tuyển cử Serbia 1989]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Parliament of SR Serbia (1989–1991).svg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''General elections were held in Serbia''', a constituent federal unit of SFR Yugoslavia, on 12 November 1989 to elect the president of the presidency of the Socialist Republic of Serbia and delegates of the Assembly of SR Serbia. Voting for delegates also took place on 10 and 30 November 1989. In addition to the general elections, local elections were held simultaneously. These were the first direct elections conducted after the adoption of the 1974 Yugoslav Constitution and the delegate electoral system, and the last elections conducted under a one-party system. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:32, 29 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heinrich Bünting]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Heinrich Bünting''' (1545 – 1606) was a Protestant pastor and theologian. He is best known for his book of woodcut maps titled Itinerarium Sacrae Scripturae (Travel book through Holy Scripture) first published in 1581. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 6 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:var(--background-color-backdrop-dark, #DDDDDD); border:1px solid #BBBBBB; color:var(--color-inverted, #000000); padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ruyan (district)]]'''<br /> <small>''([[:fa:رویان (طبرستان)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Northern Iran and its surroundings during the Iranian intermezzo.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ruyan''' (Persian: رویان), later known as Rustamdar (رستمدار), was the name of a mountainous district that encompassed the western part of Tabaristan/Mazandaran, a region on the Caspian coast of northern Iran. In Iranian mythology, Ruyan appears as one of the places that the legendary archer Arash shot his arrow from, reaching the edge of Khorasan to mark the border between Iran and Turan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:39, 13 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26755244 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Turlough (lake)]]'''<br /> <small>''([[:de:Turlough]])&#32;([[:no:Turlough]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Carran Turlough.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''turlough''' is a seasonal or periodic water body found mostly in limestone karst areas of Ireland, west of the River Shannon. [...] The water bodies fill and empty with the changes in the level of the water table, usually being very low or empty during summer and autumn and full in the winter. As groundwater levels drop the water drains away underground through cracks in the karstic limestone. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:31, 20 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26789673 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Geiranger Church]]'''<br /> <small>''([[:no:Geiranger kirke]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Iglesia parroquial, Geiranger, Noruega, 2019-09-07, DD 84-97 PAN.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Geiranger Church''' (Norwegian: Geiranger kyrkje) is a parish church of the Church of Norway in Stranda Municipality in Møre og Romsdal county, Norway. It is located in the village of Geiranger, and the end of the famous Geirangerfjorden. It is the church for the Geiranger parish which is part of the Nordre Sunnmøre prosti (deanery) in the Diocese of Møre. The white, wooden church was built in an octagonal design in 1842 using plans drawn up by the architect Hans Klipe. The church seats about 165 people. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:48, 27 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Guillermo Larrazábal]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Guillermo Larrazábal Arzubide''' (10 February 1907 – 1983) was a Spanish stained glass artist who was active in Ecuador. He is considered Ecuador's most important stained glass artist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 3 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:de:Magdalena Zeger]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magdalena Zeger''' ([mak.da.ˈleː.na ˈt͡seː.gɐ], * 1491; † 16. January 1568 in Kolding) was a calendar maker, astronomer and astrologist. Her Hamburg almanacs and forecasts from 1561 and 1563 have been preserved. Zeger's calendars are the first independent publications by a woman in the field of astronomy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:29, 17 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koreans in Micronesia]]'''<br /> <small>''([[:zh:朝鮮裔密克羅尼西亞人]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koreans in Micronesia''' used to form a significant population before World War II, when most of the region was ruled as the South Seas Mandate of the Empire of Japan; for example, they formed 7.3% of the population of Palau in 1943. However, after the area came under the control of the United States as the Trust Territory of the Pacific Islands, most Koreans returned to their homeland. As of 2013, about seven thousand South Korean expatriates & immigrants and Korean Americans reside in the Marianas (Guam and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands), which have remained under U.S. control, while only around two hundred South Korean expatriates reside in the independent countries of Micronesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:03, 24 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roller printing on textiles]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Silverstudio.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Roller printing''' on fabrics is a textile printing process patented by Thomas Bell of Scotland in 1783 in an attempt to reduce the cost of the earlier copperplate printing. This method was used in Lancashire fabric mills to produce cotton dress fabrics from the 1790s, most often reproducing small monochrome patterns characterized by striped motifs and tiny dotted patterns called "machine grounds". Improvements in the technology resulted in more elaborate roller prints in bright, rich colours from the 1820s; Turkey red and chrome yellow were particularly popular. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 1 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:India naming dispute]]'''<br /> <small>''([[:ur:انڈیا نام کا تنازعہ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''India naming dispute''' in 1947 refers to the argument over the use of the name India during and after the partition of British Raj, between the countries of Pakistan and the Republic of India. This dispute involved key figures such as Lord Mountbatten, the last Viceroy of British Raj, and Muhammad Ali Jinnah, the leader of the Muslim League and a founder of Pakistan. By 1947, the British Raj was going to be divided into two new nation states – Hindustan and Pakistan. Jinnah was initially convinced that Hindustan would not use the term India, since it lacked indigenous pedigree, etymologically and historically India meant the Indus Valley (modern-Pakistan). He also opposed the use of the name India as it would cause confusion regarding history. The disagreement had significant implications for national identity and international recognition. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 8 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adumu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Maasai 2012 05 31 2782 (7522645058).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Adumu''', is a type of dance that the Maasai people of Kenya and Tanzania practice. Young Maasai warriors generally perform the energetic and acrobatic dance at ceremonial occasions including weddings, religious rites, and other significant cultural events. The Adumu dance is characterized by a sequence of jumps performed by the dancers, who stand in a circle and alternately jump while keeping their bodies as straight and upright as possible. In addition to wearing vividly colored shúkàs (clothes) and beaded jewelry, the dancers are typically clad in traditional Maasai costume. Traditional Maasai songs and chants are also performed during the dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:15, 15 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rathaus-Glockenspiel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:2019-11-16, Glockenspiel, Neues Münchner Rathaus, IMG 7463 edit Christoph Braun.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rathaus-Glockenspiel''' is a large mechanical clock located in Marienplatz Square, in the heart of Munich, Germany. Famous for its life-size characters, the clock twice daily re-enacts scenes from Munich's history. First is the story of the marriage of Duke Wilhelm V to Renata of Lorraine in 1568, followed by the story of the Schäfflerstanz, also known as the coopers' dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 22 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nederlandsche Cocaïnefabriek]]'''<br /> <small>''([[:es:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])&#32;([[:nl:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Nederlandsche Cocainefabriek Schinkelstraat Amsterdam architect HH Baanders 1902.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Nederlandsche Cocaïnefabriek''' (Dutch pronunciation: [ˈneːdərlɑntsə koːkaːˈinəfaːˌbrik]; English: Dutch Cocaine Factory) or NCF was an Amsterdam-based company producing cocaine for medical purposes in the 20th century. It imported its raw materials mainly from the Dutch East Indies and sold its products across Europe, making good profits especially in the early years of World War I. The NCF produced morphine, heroin and ephedrine as well. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 29 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Suffrage drama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pamphlet from NAWSA for women's suffrage plays, page 1.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Suffrage drama''' (also known as suffrage plays or suffrage theatre) is a form of dramatic literature that emerged during the British women's suffrage movement in the early twentieth century. Suffrage performances lasted approximately from 1907-1914. Many suffrage plays called for a predominant or all female cast. Suffrage plays served to reveal issues behind the suffrage movement. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 5 Agosto 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Karatgurk]]'''<br /> <small>''([[:it:Karatgurk]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the Australian Aboriginal mythology of the Aboriginal people of south-eastern Australian state of Victoria, the '''Karatgurk''' were seven sisters who represented the constellation known in western astronomy as the Pleiades. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 12 Agosto 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27264174 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:B1 (classification)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''B1''' is a medical-based Paralympic classification for blind sport. Athletes in this classification are totally or almost totally blind. It is used by a number of blind sports including blind tennis, para-alpine skiing, para-Nordic skiing, blind cricket, blind golf, five-a-side football, goalball and judo. Some other sports, including adaptive rowing, athletics and swimming, have equivalents to this class. The B1 classification was first created by the IBSA in the 1970s, and has largely remained unchanged since despite an effort by the International Paralympic Committee (IPC) to move towards a more functional and evidence-based classification system. Classification is often handled on the international level by the International Blind Sports Federation (IBSA) but it sometimes handled by national sport federations. There are exceptions for sports like athletics and cycling, where classification is handled by their own governing bodies. Equipment utilized by competitors in this class may differ from sport to sport, and may include sighted guides, guide rails, beeping balls and clapsticks. There may be some modifications related to equipment and rules to specifically address needs of competitors in this class to allow them to compete in specific sports. Some sports specifically do not allow a guide, whereas cycling and skiing require one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 19 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27278917 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Erzi (village)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Erzi''' (Russian: Эрзи; Ingush: Аьрзи, romanized: Ärzi, lit. 'Eagle') is a medieval village (aul) in the Dzheyrakhsky District of Ingushetia. It is part of the rural settlement (administrative center) of Olgeti. The entire territory of the settlement is included in the Dzheyrakh-Assa State Historical-Architectural and Natural Museum-Reserve and is under state protection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:19, 26 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27345183 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cappadocian calendar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cappadocian calendar''' was a solar calendar that was derived from the Persian Zoroastrian calendar. It is named after the historic region Cappadocia in present-day Turkey, where it was used. The calendar, which had 12 months of 30 days each and five epagomenal days, originated between 550 and 330 BC, when Cappadocia was part of the Persian Achaemenid Empire. The Cappadocian calendar was identical to the Zoroastrian calendar; this can be seen in its structure, in the Avestan names and in the order of the months. The Cappadocian calendar reflects the Iranian cultural influence in the region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:42, 9 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27357319 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Albania)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Albanian: Dita e Pavarësisë) is a public holiday in Albania observed on 28 November. It commemorates the Albanian Declaration of Independence (from the Ottoman Empire), which was ratified by the All-Albanian Congress on 28 November 1912, establishing the state of Albania. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:29, 23 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Bahrain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Birds in Al-Areen Wildlife Park.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The wildlife of the archipelago of Bahrain, is more varied than might be expected of this small group of islands in the Persian Gulf. Apart from a strip of the north and west of the main island, where crops are grown with irrigation, the land is arid. With a very hot dry summer, a mild winter, and brackish groundwater, the plants need adaptations in order to survive. Nevertheless, 196 species of higher plant have been recorded here, as well as about seventeen species of terrestrial mammals, many birds and reptiles, and many migratory birds visit the islands in autumn and spring. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 30 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Little Danes experiment]]'''<br /> <small>''([[:fa:آزمایش دانمارکی‌های کوچک]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Children play at a Danish Red Cross-run orphanage in Greenland.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''little Danes experiment''' was a 1951 Danish operation where 22 Greenlandic Inuit children were sent to Danish foster families in an attempt to re-educate them as "little Danes". While the children were all supposed to be orphans, most were not. Six children were adopted while in Denmark, and sixteen returned to Greenland, only to be placed in Danish-speaking orphanages and never live with their families again. Half of the children experienced mental health disturbances, and half of them died in young adulthood. The government of Denmark officially apologised in 2020, after several years of demands from Greenlandic officials. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:16, 14 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kharayeb]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Muharram 1Oth-Ashouraa 2007 in Kharayeb - panoramio.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kharayeb''' (Arabic: الخرايب) is a historic town in the Sidon District in the South Governorate, Lebanon. The town is 77 km (48 mi) south of Beirut, and stands at an average altitude of 190 m (620 ft) above sea level. The town boasts a rich historical legacy, with archaeological excavations revealing a complex settlement history spanning from Prehistory to the Ottoman period. Notably, Kharayeb's origins can be traced back to the Persian period (539–330 BC), when it played a pivotal role in the region's agricultural and economic landscape, culminating in the construction of its Phoenician temple around the 6th century BC. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 21 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas horror]]'''<br /> <small>''([[:es:Terror navideño]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Christmascarol1843 -- 169.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas horror''' is a fiction genre and film genre that incorporates horror elements into a seasonal setting. It is popular in multiple countries. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 28 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Placenta cake]]'''<br /> <small>''([[:simple:Placenta cake]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bucharest, Greek pie-maker, 1880.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Placenta cake''' is a dish from ancient Greece and Rome consisting of many dough layers interspersed with a mixture of cheese and honey and flavored with bay leaves, baked and then covered in honey. The dessert is mentioned in classical texts such as the Greek poems of Archestratos and Antiphanes, as well as the De agri cultura of Cato the Elder. It is often seen as the predecessor of baklava and börek. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:17, 4 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trisomy 16]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chromosome 16.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trisomy 16''' is a chromosomal abnormality in which there are 3 copies of chromosome 16 rather than two. It is the most common trisomy leading to miscarriage and the second most common chromosomal cause of it, closely following X-chromosome monosomy. About 6% of miscarriages have trisomy 16. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 11 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27708700 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Boana platanera]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Rana platanera - Boana platanera.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Boana platanera''''', commonly known as the banana tree dwelling frog, is a species of tree frog in the family Hylidae. It is distributed within Venezuela, Colombia, Panama, and Trinidad and Tobago. Boana platanera was described in 2021, and individuals of the species were previously classified as Boana crepitans or Boana xerophylla. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:53, 18 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27735014 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wang Su-bok]]'''<br /> <small>''([[:fa:وانگ سو بوک]])&#32;([[:ko:왕수복]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Wang Su-bok''' was a singer from North Korea, who was the most popular singer in Japanese-occupied Korea in 1935. She was credited as a ground-breaking female artist, whose work led the way for the modern K-pop phenomenon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 25 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Storm Filomena]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Spain’s chilly blanket ESA22415247.jpeg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Storm Filomena''' was an extratropical cyclone in early January 2021 that was most notable for bringing unusually heavy snowfall to parts of Spain, with Madrid recording its heaviest snowfall in over a century, and with Portugal being hit less severely. The eighth named storm of the 2020–21 European windstorm season, Filomena formed over the Atlantic Ocean close to the Canary Islands on 7 January, subsequently taking a slow track north-eastwards towards the Iberian Peninsula and then eastwards across the Mediterranean Sea. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:48, 2 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Syrian literature]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Poem about Baybars page 1 from Hakawati book.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Syrian literature''' is modern fiction written or orally performed in Arabic by writers from Syria since the independence of the Syrian Arab Republic in 1946. It is part of the historically and geographically wider Arabic literature. The modern states of Syria, Lebanon, Jordan, Israel as well as the Palestinian autonomous areas only came into being in the mid-20th century. Therefore, Syrian literature has since been referred to by literary scholarship as the national literature of the Syrian Arab Republic, as well as the works created in Arabic by Syrian writers in the diaspora. This literature has been influenced by the country's political history, the literature of other Arabic-speaking countries and, especially in its early days, by French literature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 9 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mars ocean theory]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:AncientMars.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Mars ocean theory''' states that nearly a third of the surface of Mars was covered by an ocean of liquid water early in the planet's geologic history. This primordial ocean, dubbed Paleo-Ocean or Oceanus Borealis (/oʊˈsiːənəs ˌbɒriˈælɪs/ oh-SEE-ə-nəs BORR-ee-AL-iss), would have filled the basin Vastitas Borealis in the northern hemisphere, a region that lies 4–5 km (2.5–3 miles) below the mean planetary elevation, at a time period of approximately 4.1–3.8 billion years ago. Evidence for this ocean includes geographic features resembling ancient shorelines, and the chemical properties of the Martian soil and atmosphere <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 16 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2023 Slovenia floods]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In August 2023, major floods occurred in large part of Slovenia and neighbouring areas of Austria and Croatia due to heavy rain. Amongst others, the level of rivers Sava, Mur and Drava was exceptionally high. Several settlements and transport links in Slovene Littoral, Upper Carniola and Slovenian Carinthia were flooded. Due to the amount of rain, the streams in Idrija, Cerkno and Škofja Loka Hills overflowed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:55, 23 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Uganda Railways Corporation]]'''<br /> <small>''([[:de:Schienenverkehr in Uganda]])&#32;([[:no:Uganda Railways Corporation]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:9620 mit Güterzug.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Uganda Railways Corporation''' (URC) is the parastatal railway of Uganda. It was formed after the breakup of the East African Railways Corporation (EARC) in 1977 when it took over the Ugandan part of the East African railways. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:37, 30 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28019313 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Internment of Japanese Canadians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Japanese road camp.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> From 1942 to 1949, Canada forcibly relocated and incarcerated over 22,000 Japanese Canadians—comprising over 90% of the total Japanese Canadian population—from British Columbia in the name of "national security". The majority were Canadian citizens by birth and were targeted based on their ancestry. This decision followed the events of the Japanese Empire's war in the Pacific against the Western Allies, such as the invasion of Hong Kong, the attack on Pearl Harbor in Hawaii, and the Fall of Singapore which led to the Canadian declaration of war on Japan during World War II. Similar to the actions taken against Japanese Americans in neighbouring United States, this forced relocation subjected many Japanese Canadians to government-enforced curfews and interrogations, job and property losses, and forced repatriation to Japan <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:56, 6 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28070038 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas seals]]'''<br /> <small>''([[:no:Julemerke]])&#32;([[:ru:Рождественская виньетка]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:1915 US Christmas Seal.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas seals''' are adhesive labels that are similar in appearance to postage stamps that are sold then affixed to mail during the Christmas season to raise funds and awareness for charitable programs. Christmas seals have become particularly associated with lung diseases such as tuberculosis, and with child welfare in general. They were first issued in Denmark beginning in 1904, with Sweden and Iceland following with issues that same year. Thereafter the use of Christmas seals proved to be popular and spread quickly around the world, with 130 countries producing their own issues. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 13 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28086717 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 20 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:30, 27 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:21, 3 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 10 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 17 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 24 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:50, 3 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:51, 10 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 17 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 24 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:52, 31 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 7 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 14 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 21 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:57, 28 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:29, 5 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 12 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 19 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 06:04, 26 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:39, 2 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 9 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 16 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:18, 23 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 30 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:10, 7 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:44, 14 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:28, 21 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:41, 28 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 4 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 11 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 18 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 25 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:40, 1 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:28, 8 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 15 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:45, 22 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 29 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:48, 6 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:06, 13 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 20 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:52, 27 Oktubre 2025 (UTC) |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Kumusta == Magandang araw, Tagasalinero! Kumusta ka na (po)? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 09:43, 31 Oktubre 2025 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 3 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 10 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 17 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 24 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 08:01, 1 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 8 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 15 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:26, 22 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 29 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:00, 5 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 12 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 19 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:06, 26 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 2 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:59, 9 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:45, 16 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:43, 23 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 2 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:31, 9 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 16 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:07, 23 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 30 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:27, 6 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:56, 13 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:34, 20 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 27 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:16, 4 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:54, 11 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:05, 21 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 25 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 1 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 8 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 15 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Renovating Action Party]]'''<br /> <small>''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 22 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Facial age estimation]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div>--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:44, 29 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulo César Vinha State Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Capim dourado.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulo César Vinha State Park''' (Portuguese: Parque Estadual Paulo César Vinha) is a state park in the state of Espírito Santo, Brazil. It protects an area of dunes, lagoons and marshes along the Atlantic shore. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:35, 6 Hulyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Caledonian MacBrayne]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Cal-Mac HQ2005.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Caledonian MacBrayne''', in short form CalMac, is the trade name of CalMac Ferries Ltd, the major operator of passenger and vehicle ferries to the west coast of Scotland, serving ports on the mainland and 22 of the major islands. It is a subsidiary of holding company David MacBrayne, which is owned by the Scottish Government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 13 Hulyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immigration to Switzerland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In 2023, resident foreigners made up 26.3% of Switzerland's population. Most of these (83%) were from European countries. Italy provided the largest single group of foreigners, accounting for 14.7% of total foreign population, followed closely by Germany (14.0%), Portugal (11.7%), France (6.6%), Kosovo (5.1%), Spain (3.9%), Turkey (3.1%), North Macedonia (3.1%), Serbia (2.8%), Austria (2.0%), United Kingdom (1.9%), Bosnia and Herzegovina (1.3%) and Croatia (1.3%). Immigrants from Sri Lanka (1.3%), most of them former Tamil refugees, were the largest group of Asian origin (7.9%). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 20 Hulyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Study of Man's Impact on Climate]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> La '''Study of Man's Impact on Climate''' (traduisible en français par « Étude de l'impact de l'homme sur le climat ») est une conférence scientifique internationale consacrée à l'influence humaine sur le climat qui s'est tenue à Stockholm, en Suède, du 28 juin au 16 juillet 1971. Elle aborde diverses hypothèses parmi lesquelles la destruction de la couche d'ozone et le réchauffement (ou refroidissement) climatique, établit l'état du savoir à leur sujet et, soulignant les nombreuses inconnues qui demeurent, appelle à consacrer davantage de fonds à la recherche scientifique sur le climat. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:00, 27 Hulyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30849684 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Plot of Prats de Molló]]'''<br /> <small>''([[:ca:Fets de Prats de Molló]])&#32;([[:es:Complot de Prats de Molló]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''plot of Prats de Molló''' was an attempted military invasion of Catalonia carried out from France to achieve its independence planned by Francesc Macià and the leadership of the Estat Català party, discovered and aborted in 1926. The plan consisted of the penetration of two columns (one from Saint-Laurent-de-Cerdans, the other from Coll d'Ares), which were to occupy Olot and proclaim the Catalan Republic. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:11, 3 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30879613 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Composizione VII]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Composition VII - Wassily Kandinsky, GAC.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Composizione VII''' (Композиция VII o Zu Komposition 7) è un olio su tela del 1913, realizzato dal pittore russo Vasilij Vasil'evič Kandinskij e conservato nella Galleria Tret'jakov di Mosca. Prodotto centrale del pittore russo nel periodo 1910-1915, essa è considerata l'opera che certificò la raggiunta maturità creativa da parte di Kandinskij, rappresentando anche l'apice della sua energia creativa. È considerato il più rappresentativo tra i lavori completati durante l'anno del successo internazionale dell'artista, simboleggiando il punto di emancipazione definitivo dell'Astrattismo. Opera più grande mai realizzata dall'artista per dimensione, facente parte della serie denominata Composizioni, rappresenta un'allegoria dell'Apocalisse, di cui riprende il tema e lo propone in una versione astratta, trasfigurata dalla realtà in una forma composta da sole linee e colori. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 10 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30889664 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Divorce in Poland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Divorce in Poland''' occurs at a rate slightly below that of the average for Europe. In the Polish legal system, divorce proceedings fall within the exclusive jurisdiction of the civil court; there is no legal basis for resolving a marriage through the agreement of the spouses or through administrative procedures. Divorce requests are assessed by the court, in accordance with the positive and negative prerequisites set in the relevant law. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 17 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30927700 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the Macedonian Revolutionary Struggle]]'''<br /> <small>''([[:mk:Ден на македонската револуционерна борба]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Day of the Macedonian Revolutionary Struggle''' (Macedonian: Ден на македонската револуционерна борба),[1] also known as Day of VMRO, is a national holiday which is celebrated on October 23 in North Macedonia. In 2007, the holiday was voted into law as a new national holiday. It is a non-working day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:15, 24 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30927700 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wimmen's Comix]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Wimmen's Comix''''', later retitled (respelled) as Wimmin's Comix, is an influential all-female underground comics anthology published from 1972 to 1992. Though it covered a wide range of genres and subject matters, Wimmen's Comix focused more than other anthologies of the time on feminist concerns, homosexuality, sex and politics in general, and autobiographical comics. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 31 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30988228 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulet affair]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulet affair''', also known as British Hawaii, was the insubordinate five-month occupation of the Hawaiian Kingdom in 1843 by British naval officer Captain Lord George Paulet, of HMS Carysfort. It was ended by the arrival of American warships sent to defend Hawaii's independence. The British government in London did not authorise the move and it had no official status. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 7 Setyembre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30993988 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:No-AI label]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:No AI Sign.svg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''no-AI label''' is a label used on a product to signify that it was not made using generative AI. Phrases on the labels include but are not limited to "human-made", "proudly human" and "AI-free". Some organisations that provide the labels allow product creators to download and use their no-AI labels for free, while others charge creators for analysing the content and allowing the use of the labels if the organisation believes that no AI was used. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 14 Setyembre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31028050 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Scotty (dinosaur)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Scotty Tyrannosaurus.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Scotty''' is the nickname for the Tyrannosaurus rex fossil, catalogued as RSM P2523.8, that was discovered in Saskatchewan, Canada in 1991.[3] The fossilised remains were painstakingly removed, almost completely by hand, over two decades from the rock in which they were embedded. When the preparation was complete in 2011, an around 65% complete T. rex skeleton was revealed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:02, 21 Setyembre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31045260 --> m86r6j29w60mufgg5iqi69x7wzi4q6u 0 290121 2226999 2058555 2026-09-20T23:50:30Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 2226999 wikitext text/x-wiki {{Infobox wika|name=Eskayano|nativename=''Bisaya''<br />''Iniskaya''<br />''Eskayan''|creator=[[Mariano Datahan]]<br />Ipinapalagay kay Pinay, ang ninuno ng liping [[Liping Eskaya|Eskaya]]|created=ca. 1920–1940|ethnicity=3,000 (2013)<ref name=e19 />|speakers=550|date=2013|ref=e19|family=Pangkultural na [[Wikang Awksilyar|wikang awksilyar]]|script=[[Eskayan script]] (syllabary)|iso3=esy|image=Eskayascript.gif|map=Eskaya locator map.png|setting=Awitin, dasal, pagtuturo, reproduksiyon ng panitikang tradisyonal. Inilaan upang magtatag ng isang natatanging katutubong kultura sa isla ng [[Bohol]] sa [[Pilipinas]].|posteriori=Enkripsiyon ng [[Wikang Cebuano|Cebuano]], na may leksikal na impluwensiya mula sa Espanyol at Ingles|notice=IPA}} Ang '''Eskayano''' ay isang artipisyal na pantulong na wika ng lipi ng Eskaya sa [[Bohol]], isang lalawigan ng isla ng [[Pilipinas]] . Ito ay gramatikong Boholano, ang katutubong wika ng Bohol, na may isang substituted lexicon.<ref name="Ted">Milan Ted D Torralba ‘The morphology of the Eskaya language’ A term paper submitted in partial fulfillment of the requirements in LNG 704 (Morphology & Syntax) The Pontifical and Royal University of Santo Tomas. October 1991.</ref> Habang si Eskayan ay walang mga nagsasalita ng wika ng ina, tinuruan ito ng mga boluntaryo ng hindi bababa sa tatlong mga paaralan ng kulturang nasa southern silangan ng lalawigan. [[Talaksan:Statue_Mariano_Datahan.JPG|right|thumb| Ang rebulto ni Mariano Datahan, na nakasulat sa script ng Eskayano]] Ang Eskayano ay may isang bilang ng mga idiosyncrasies na nakakaakit ng malawak na interes. Ang isa sa mga pinakakapansin-pansing tampok na tampok nito ay ang natatanging sistema ng pagsulat na higit sa 1,000 mga silabikong karakter, na sinasabing modelo sa mga bahagi ng katawan ng tao,<ref name="bibingka">Hector Santos.[http://www.bibingka.com/dahon/mystery/eskaya.htm ''The Eskaya Script''] in [http://www.bibingka.com/dahon/default.htm A Philippine Leaf] (1997).</ref> at leksikong di kabilang sa mga wika sa Pilipinas. Ang pinakaunang pinatunayan na dokumento sa Eskayano ay naglalaan ng mga petsa mula 1908, at ipinakita sa Bohol Museum hanggang Setyembre 2006. {{Fact|date=February 2013}} == Kasaysayan == Ayon sa mga nagsasalita, ang wika at script ng Eskaya ay mga likha ni Pinay, ang ninuno ng angkan ng Eskaya, na binigyang inspirasyon ng anatomya ng tao.<ref name="classification">Piers Kelly. [http://www.esnips.com/doc/3e0f32f2-dcbe-4b12-86ae-0c84b5f1142c/The-Classification-of-Eskayan_NCIP ''The Classification of the Eskayan Language of Bohol'']{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} A research report submitted to the National Commission on Indigenous Peoples, Bohol, The Philippines. July, 2006.</ref> Ang wika ni Pinay ay "natuklasang muli" noong unang bahagi ng ika-20 siglo ni Mariano Datahan (ipinanganak si Mariano Sumatra, ca. 1875–1949), isang sundalong rebelde na Messianic na ipinadala ito sa kanyang mga tagasunod. Itinatag ni Datahan ang isang pamayanan ng utopian sa timog-silangan na Bohol kasunod ng [[Digmaang Pilipino–Amerikano|Digmaang Pilipino-Amerikano]], upang labanan ang mga paghahabol sa imperyal at magtatag ng isang katutubong bansa sa Bohol, at ang wikang Eskayan at script ay nakita bilang sagisag ng hindi kapani-paniwala na kulturang pambansang ito.{{fact}} Mahigpit na iminungkahi ng kamakailang pananaliksik na ang wikang Eskayan ay nilikha sa panahon pagkatapos na maitatag ang pakikipag-ugnay sa Espanya. Kasama sa katibayan nito ang pagkakaroon ng mga salitang "katutubong" (ibig sabihin, hindi hiniram o calqued) para sa post-contact na mga kategorya ng kultura tulad ng "pope" at "eroplano". Dagdag pa, ang wika ay gumagawa ng mga pagkakaiba sa semantiko na ginawa sa Espanyol at Ingles ngunit hindi sa Visayan (tulad ng pagitan ng "buwan" at "buwan"). Napakahusay na ang bokabularyo ng Eskayan ay nilikha sa pamamagitan ng pagkuha ng kahanay na mga salitang pang-Espanyol-Ingles-Visayan mula sa mga aklat-aralin, at pinalitan ang layer ng Visayan sa Eskayan. Sa wakas, ang script ng Eskayan ay nagdudulot ng malakas na pagkakapareho sa sulat-kamay ng pagsulat ng Copperplate.{{fact}} Ang mga katutubong likhang wika itinaguyod na may kasamang mitolohiya ng paglikha ay pinatunayan sa ibang lugar sa mundo. Ang isang kilalang kaso ay ang wikang seremonya ng Damin ng Gulpo ng Carpentaria na sinasabing likha ng ninuno na si Kalthad; ang isa pa ay mga wikang Pandanus ng rehiyon ng Medan ng [[Papua New Guinea]]. == Pag-uuri == Ang Eskayan ay isang "sopistikadong pag-encrypt" ng wikang Cebuano.{{fact}} Ipinapakita nito walang pagkakapareho sa leksikal sa alinman sa mga katutubong wika ng Pilipinas, bukod sa napakakaunting mga salitang Ingles. Kung sa gramatika, gayunpaman, ito ay Cebuano.<ref>Cristina J Martinez ''Gahum ug Gubat: A Study of Eskayan Texts, Symbolic Subversion and Cultural Constructivity''. Unpublished manuscript, 1993</ref><ref>Stella Marie de los Santos Consul Iniskaya: A linear linguistic description. A Dissertation presented to the Faculty of the Graduate School Cebu Normal University. September, 2005</ref> Karamihan sa mga salita ay naimbento, bagaman may inspirasyon mula sa Espanyol at Ingles na bokabularyo at phonotactics.{{fact}} Ang ilang mga salitang Espanyol ay nagbago ang kanilang mga kahulugan, tulad ng ''astro'' 'sun' (mula sa 'bituin') at ''tre'' 'two' (mula sa 'tatlo'). Si Dr. Ernie Constantino (Propesor ng Linguistics Department ng [[Unibersidad ng Pilipinas]]) ay nagtalo na ang Visayan-Eskaya ethnolanguage ay isang binuo lamang na wika na ang ponolohiya, gramatika, at / o bokabularyo ay sinasadya na nilikha ng isang indibidwal o grupo, sa halip na pagkakaroon ng natural na nagbago. Ang etnolangwasyong ito ay maihahambing sa [[Esperanto]] at [[Wikang Ido|Ido na]] nagmula, bagaman hindi sa layunin.{{fact}} == Sistema ng pagsulat == Ang script ng Eskayano ay may parehong alpabeto {{Fact|date=August 2010}} at mga sillabikong sangkap. Ang isang pangunahing 'alpabeto' ng 46 na mga account sa character para sa karamihan ng mga karaniwang tunog at pantig na ginamit sa Eskayan habang ang isang mas malawak na subset na sumasaklaw sa higit sa 1000 ay ginagamit upang kumatawan sa natitirang mga pantig. Ang hindi pangkaraniwang pagkakaiba-iba ng mga kumpol ng katinig at patinig para sa medyo malaking bilang ng mga pinagsama-samang character, na kasama rin ang mga sobrang simbolo.<ref>Ma. Cristina J Martinez ''Gahum ug Gubat: A Study of Eskayan Texts, Symbolic Subversion and Cultural Constructivity''. Unpublished manuscript, 1993</ref> Ang mga simbolo ay sinasabing batay sa mga bahagi ng anatomya ng tao, bagaman marami ang malinaw na batay sa mapanghusga na alpabetong Romano. == Romanisadong Ortograpiya == Ang isang romanisadong porma ng Eskayano ay ginagamit sa mga paaralan ng kultura para sa layunin ng paglalantad. Bagaman hindi mahigpit na pamantayan, ang ortograpiya na ito ay may mga elemento na karaniwan sa sistemang Espanyol na dati nang ginagamit para sa pagsasalin ng wikang Cebuano. Eg, ang mga titik {{angbr|i}} at {{angbr|e}} ay mapagpapalit mga simbolo na kumakatawan sa mga tunog /ɪ/ ang 'll' kumbinasyon ay binibigkas /lj/ at ang sulat {{angbr|c}} ay binibigkas /s/ kapag ito Nauuna ang isang front patinig, tulad ng sa Espanyol. Ang isang kilalang pagbabago sa orkograpiyang romanised ng Eskayan ay ang kombinasyon ng titik na 'chd' na kumakatawan sa tunog /d͡ʒ/ .<ref name="classification">Piers Kelly. [http://www.esnips.com/doc/3e0f32f2-dcbe-4b12-86ae-0c84b5f1142c/The-Classification-of-Eskayan_NCIP ''The Classification of the Eskayan Language of Bohol''] A research report submitted to the National Commission on Indigenous Peoples, Bohol, The Philippines. July, 2006.</ref> == Ponolohiya at phonotactics == Ang Eskayano namamahagi ng lahat ng parehong phonemes bilang Boholano-Bisaya (ang partikular na iba't-ibang mga Cebuano sinasalita sa Bohol) at kahit na kasama ang mga natatanging Boholano tininigan palatal aprikata /d͡ʒ/ na lalabas sa Visayan salita tulad ng ''maayo'' [maʔad͡ʒo] ( 'good'). Maliban sa phoneme na ito, ibinahagi ni Eskayan ang parehong pangunahing ponolohiya bilang Cebuano-Visayan, Tagalog at maraming iba pang mga wika sa Pilipinas. Ang phonotactics ng Eskayano, sa kabilang banda, ay naiiba sa mga wikang Boholano-Bisaya at Pilipinas sa pangkalahatan. Makikita ito sa mga salitang Eskayan tulad ng ''bosdipir'' [bosdɪpɪr] ('eel'), ''guinposlan'' [ɡɪnposlan] ('mukha'), ''ilcdo'' [ɪlkdo] ('tuhod') at ''estrapirado'' [ɪstrapɪrado] ('bulaklak') na naglalaman ng magkakasunod na pagkakasunud-sunod tulad ng /sd/, /np/, /sl/, /lkd/ at /str/ na hindi nagtatampok sa mga wika ng Pilipinas. Bukod dito, ang isang makabuluhang bilang ng mga salitang Eskayano ay may mga pagkakasunud-sunod ng ponograpiya na karaniwan sa mga Espanyol o sa mga pautang sa Espanya sa Boholano-Visayan ngunit bihirang lumilitaw, kung sakaling, sa mga salitang hindi hiniram.<ref name="classification">Piers Kelly. [http://www.esnips.com/doc/3e0f32f2-dcbe-4b12-86ae-0c84b5f1142c/The-Classification-of-Eskayan_NCIP ''The Classification of the Eskayan Language of Bohol''] A research report submitted to the National Commission on Indigenous Peoples, Bohol, The Philippines. July, 2006.</ref> == Sistema ng kaso == Sumusunod ang Eskayan sa parehong syntactic at morphological na istraktura bilang Cebuano. Alinsunod dito, ang mga pangngalan sa Eskayan ay hindi maipaliwanag ngunit maaaring minarkahan para sa kaso sa isa sa maraming naunang mga marker ng kaso. Ipinapakita sa talahanayan sa ibaba ang pangunahing sistema ng kaso ng Eskayan, na may mga katumbas na Cebuano sa mga braket.<ref>This is modelled on Himmelman's table of Cebuano case marker's in Nikolaus Himmelmann, ‘The Austronesian languages of Asia and Madagascar: typological characteristics’. ''The Austronesian Languages of Asia and Madagascar'', ed. by Nikolaus Himmelmann and Alexander Adelaar. London: Routledge, 2005. Cited in Fuhui Hsieh & Michael Tanangkingsing ‘The Empty Root in Cebuano and Kavalan: A Cognitive Perspective’ Papers from the Tenth International Conference on Austronesian Linguistics. January 2006.</ref> {| class="wikitable" ! Personal na marker ng pangalan ! ! Non-personal na marker ng pangalan ! |- | '''nominatibo''' | ''kayo'' o ''e'' (si) | '''Tukoy (artikulo)''' | ''esto'' (ang) |- | '''may posibilidad''' | ''kon'' (ni) | '''Malinaw na tiyak''' | ''ya'' (sa) |- | '''datibo''' | ''puy'' (kang) | '''Malas na di-tiyak''' | ''chda'' ( ''pangit'' ) |} ''Kon'' at ''esto'' kahanay ng Espanyol ''con'' 'kasama' at ''esto'' 'na', tinatayang mga glosses ng Espanya para sa Cebuano ''ni'' at ''ang'' . Ang mga teksto ng Eskayano at Cebuano, na laging nakasulat na mukha-sa-mukha sa mga wikang pangwika sa Eskayano, sa pangkalahatan ay mayroong isang pagkakaugnay. Halimbawa: {| class="wikitable" ! Eskayan | Yi | Omanad | aripirna | mangangaso | kun | Jomabad. |- ! Cebuano | Si | Omanad | sundalu | ubus | ni | Jomabad. |- ! Pag-gloss | SPEC | (pangalan) | sundalo | sa ilalim | GEN | (pangalan) |} : ''Si Omanad ay isang sundalo sa ilalim ng utos ni Jomabad.'' == Mga Panghalip == Ang mga panghalip panao ng Eskayano ay minarkahan din ng kaso. Sa talahanayan sa ibaba, ang mga katumbas na Cebuano ay ipinahiwatig sa mga bracket. (Ang mga panghalip na ito ay iginuhit mula sa isang limitadong corpus; ang mga pagtanggal ay ipinahiwatig ng [] at mga kawalan ng katiyakan na may asterisk. ) {| class="wikitable" ! ! Ganap ! Genitive₁ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> <small>(Inayos)</small> ! Genitive₂ <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> <small>(Nai-post)</small> ! Malas |- | '''1st person na isahan''' | ''naren'' (ako, ko) | ''damo'' (wala) | ''tompoy'' (nako, ko) | ''tompoy'' ( ''kaalaman'', nako) |- | '''2nd person isahan''' | ''samo'' (ikaw, ka) | ''gona'' (ikaw) | ''nistro'' (nimo, mo) | ''nistro'' (nilalaman, nimo) |- | '''3rd person isahan''' | ''atcil'' (siya) | ''chdel'' (kanyang) | ''kon chdil'' (niya) | ''mga min * *'' (Mga, kanya) |- | '''Pang-unang tao na kasama sa lahat''' | ''arhitika'' (kita, ta) | ''chdaro'' (ngayon) | [] | [] (mayroon, nato) |- | '''1st person plural eksklusibo''' | ''kim'' (kami, mi) | ''gramyu'' (among) | [] (namo) | [] (dating, namo) |- | '''Pangmaramihang pang-tao''' | ''chdicto'' (kayo, mo) | [] | [] | [] |- | '''Pang-ikatlong tao na pangmaramihang''' | [] (sila) | ''persiyan'' (ilang) | [] (nila) | [] (sila, nila) |} == Leksikon == === Mga Impluwensiyang Cebuano === Sa kabila ng pagkakapareho nito sa istruktura sa Eskayano, ang Ingles ay may isang limitadong leksikal na impluwensya sa wika. Sa isang paghahambing ng pangunahing bokabularyong Swadesh, mayroong walong makikilala na cognate.<ref name="classification">Piers Kelly. [http://www.esnips.com/doc/3e0f32f2-dcbe-4b12-86ae-0c84b5f1142c/The-Classification-of-Eskayan_NCIP ''The Classification of the Eskayan Language of Bohol''] A research report submitted to the National Commission on Indigenous Peoples, Bohol, The Philippines. July, 2006.</ref> {| class="wikitable" ! '''Tagalog''' ! '''Eskayan''' ! '''Cebuano''' |- | sa | ''oo'' | ''sa'' |- | na | ''cano'' | ''akong'' |- | kami (inclusive / eksklusibo) | ''arhitika / kim'' | ''kami / kami'' |- | sino | ''kinya'' | ''sino'' |- | apat | ''pat'' | ''upat'' |- | anim | ''nom'' | ''un'um'' |- | walo | ''wal'' | ''walo ''' |- | siyam | ''sem'' | ''siam'' |} Ang mga salitang Eskayan ay may isa-sa-isang sulat sa Cebuano, kaya na kung ang dalawang salita ay homophones sa Cebuano, sila ay homophones sa Eskayan. Gayunpaman, naiiba ang verph morphology: ang Cebuano ay may dalawampu't apat na verbal affixes na nagpapahiwatig ng aspeto ng gramatikal at iba pang tampok, samantalang si Eskayan ay may lima lamang ''(muy-, dil-, pur-, yu-, yi-)'', bawat isa ay maaaring kapalit sa alinman sa mga negosyong Cebuano. Ito ay madalas na gumagawa ng Eskayan grammar na hindi maliwanag, at nakasalalay sa kahanayang teksto ng Cebuano Bilang karagdagan, ang ilang mga Eskayan verbs ay katumbas sa mga tukoy na inflection ng mga pandiwa ng Cebuano kahit na wala itong morpolohiya. Halimbawa, Eskayan ''imprus'' 'ay kinuha sa', na kung saan ay pangunahing root, isinasalin Cebuano ''gipuslan,'' kung saan ''gi-'' ay nagpapahiwatig na ang pagkilos ay nakumpleto at ginanap sa [[Awstronesyong pagkakahanay|gramatikong agent]] . Ito ay marahil dahil ang prototype para sa maraming mga salitang Eskayan ay isang maagang Ingles-Espanyol - Visayan trilingual, kasama ang mga Visayan (Cebuano) glosses na napalitan at pinalitan ng Eskayan.{{fact}} === Mga Impluwensiyang Espanyol === Bagaman ang Eskayan lexicon ay nagdadala ng isang minarkahang impluwensyang Espanyol,<ref>See op.cit Martinez ''Gahum ug Gubat''(132) and Kelly ''The Classification of the Eskayan Language of Bohol''(12)</ref> ang mga pattern ng pautang ay mahirap mapa.<ref name="classification">Piers Kelly. [http://www.esnips.com/doc/3e0f32f2-dcbe-4b12-86ae-0c84b5f1142c/The-Classification-of-Eskayan_NCIP ''The Classification of the Eskayan Language of Bohol''] A research report submitted to the National Commission on Indigenous Peoples, Bohol, The Philippines. July, 2006.</ref> Ang ilang mga salitang Espanyol ay lumilitaw na direktang hiniram sa Eskayan na walang halos semantiko o phonetic na pagbabago. Hal, ang Eskayan na salitang ''merido'', na nangangahulugang 'asawa', ay maliwanag na hiniram mula sa Spanish ''marido'', na nangangahulugang 'asawa'. Ang iba ay nagpapanatili lamang ng ilan sa mga semantiko na katangian ng orihinal. Hal, ang salitang ''astro ay'' nangangahulugang 'sun' sa Eskayan ngunit 'star' sa Espanyol. Sa ilang mga kagiliw-giliw na kaso Eskayan lexical item ay lilitaw na hiniram ngunit itinalaga ang mga bagong kahulugan. Eg, ang Eskayan ''memorya'' ( 'sky') ay hindi nag-tutugma semantically na may mga Espanyol ''memoria'' ( 'memory'). Ang isa sa mga nakakaintriga na halimbawa ng tulad ng 'nakakaabala na utang' ay ang Eskayan ''tre'' ('dalawa') na tila nagmula sa Espanyol ''tres'' ('tatlo'). Narito ang semantikong pag-aari ng 'number' ay napanatili ngunit ang aktwal na dami na kinakatawan nito ay muling itinalaga.<ref name="classification" /> == Teksto == {| ! Eskaya <ref>[http://www.ling.hawaii.edu/ldtc/languages/eskaya/Translation%202.html] {{Webarchive}}</ref> ! Boholano ! Tagalog |- | Samnat yo bantelar, <nowiki></br></nowiki> Datong con Bathala, <nowiki></br></nowiki> Ya abeya cloper meboy secwes <nowiki></br></nowiki> Nemte ya chdid loning <nowiki></br></nowiki> Ya moy beresa gui <nowiki></br></nowiki> Samnat eclabolto <nowiki></br></nowiki> Gona yonoy dokerkedo <nowiki></br></nowiki> Bentod ya hondog yel moy sebar <nowiki></br></nowiki> Chda a chdiam yel keman pay Edlac esto mesesabla <nowiki></br></nowiki> Lo-ya bac Lobor, <nowiki></br></nowiki> Chdire esto ebetangke chda loreker <nowiki></br></nowiki> Parong esto topete <nowiki></br></nowiki> Ya droser, ya secwes <nowiki></br></nowiki> Do-o moy sam <nowiki></br></nowiki> Tewergoyo asado chda carna <nowiki></br></nowiki> Ya lacyo booy. | Yuta kong minahal, <nowiki></br></nowiki> Hatag ni Bathala; <nowiki></br></nowiki> Sa araw'g gabi-i, <nowiki></br></nowiki> Taknang lahat <nowiki></br></nowiki> Dinasig sa kinaiyahan <nowiki></br></nowiki> Sa mga bayaning yutawhan <nowiki></br></nowiki> Imong kaligtasan gi-ampingan <nowiki></br></nowiki> Lungsod sa boses na matunhay <nowiki></br></nowiki> Ug matam-ay ang kinampay Puti ang kabaybayunan <nowiki></br></nowiki> Walog sa suba binisbisan <nowiki></br></nowiki> Bahandi sa dagat at kapatagan <nowiki></br></nowiki> Gugma ang tuburan <nowiki></br></nowiki> Sa kagawasan sa lahat <nowiki></br></nowiki> Panalanginan ka <nowiki></br></nowiki> Ihalad ko lawas at kalagayan <nowiki></br></nowiki> Sa mutya kong Bohol. | Ito ang lupang mahal ko, <nowiki></br></nowiki> Ang lupang ibinigay sa akin ng Diyos, <nowiki></br></nowiki> Dinala ng araw, Bathed sa dagat, <nowiki></br></nowiki> At hinalikan ng malamig na simoy ng hangin <nowiki></br></nowiki> Gabi at araw. <nowiki></br></nowiki> Narito kung saan nabuhay ang mga unang bayani, <nowiki></br></nowiki> Narito kung saan sila gumawa ng kapayapaan at narito sila namula, <nowiki></br></nowiki> Narito ang pagtaas ng kamangha-manghang mga burol na hugis, <nowiki></br></nowiki> Narito lumalaki ang matamis na kinampay. Pinagpala ng mga puting mabuhangin na beach, <nowiki></br></nowiki> Rivers na tubig lambak, <nowiki></br></nowiki> Ang mga lugar ng teas na may mga isda at baka ay sumisiksik sa kapatagan, <nowiki></br></nowiki> Sa lahat ng pag-ibig sa bahay ay naghahari, <nowiki></br></nowiki> Patuloy na malaya ng Diyos ang aking tinubuang bayan, <nowiki></br></nowiki> Hayaan mo siyang tuluyan, <nowiki></br></nowiki> Ipinangako ko ang aking lakas, aking puso at kaluluwa, <nowiki></br></nowiki> Sa mahal kong bahay, Bohol. |} == Mga teorya at kontrobersiya == Noong 1980s at 1990s, naakit ng pamayanan ng Eskaya ang interes ng mga lokal na mistiko na nagtaguyod ng paniwala na ang kanilang wika ay galing sa galing sa ibang bansa.<ref name="survey">Piers Kelly. [http://www.esnips.com/doc/df6569b1-bc03-411f-9087-49dd9f2139a3/Survey--Review ''Visayan-Eskaya Secondary Source Materials: Survey & Review'' Part One: 1980–1993] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930190057/http://www.esnips.com/doc/df6569b1-bc03-411f-9087-49dd9f2139a3/Survey--Review |date=2007-09-30 }} Produced for the National Commission on Indigenous Peoples, Bohol, Philippines. 2006</ref> Ngayon, ang ilang mga linggwistiko na napagmasdan ang Eskayan sa pangkalahatan ay sumasang-ayon na ito ay istruktura na Cebuano ngunit lexically makabago, na nagmumungkahi na ang Eskayan ay isang pantulong na wika o isang napaka sopistikadong anyo ng disguised na pagsasalita na naka-encode mula sa Cebuano. == Sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang pagbabasa == * Piers Kelly (2012) [[hdl:1885/9723|Ang iyong salita laban sa minahan: Paano ang isang rebeldeng wika at script ng Pilipinas ay nilikha, pinigilan, mabawi at makipagtalo.]] [http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/taja.12005/abstract ''Ang Australian Journal of Anthropology''] 23 (3): 357-378. * Piers Kelly (2012) [[hdl:1885/9401|Ang morphosyntax ng isang nilikha na wika ng Pilipinas: Mga epekto sa linggwistikong katutubong at ang mga limitasyon ng pagkalaya]] . Sa ''42nd Australian Linguistic Society Conference Proceedings - 2011 (Canberra, 2-4 Dis 2011)'', na-edit ni M. Ponsonnet, L. Dao at M. Bowler. Canberra: Republika ng Pananaliksik sa ANU, http://hdl.handle.net/1885/9401 . * Marciana Galambao " [http://www.ling.hawaii.edu/~uhdoc/eskaya/Eskaya.html Ang Eskaya Language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090918002819/http://www.ling.hawaii.edu/~uhdoc/eskaya/Eskaya.html |date=2009-09-18 }} ", The University of Hawaii . * Piers Kelly [https://www.scribd.com/doc/8137028/The-Classification-of-the-Eskayan-Language-of-Bohol ''Ang Pag-uuri ng wikang Eskaya ng Bohol''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110117035831/http://www.scribd.com/doc/8137028/The-Classification-of-the-Eskayan-Language-of-Bohol |date=2011-01-17 }} Isang ulat sa pananaliksik na isinumite sa National Commission on Indigenous Peoples, Bohol, Pilipinas. Hulyo 2006. * Hector Santos " [http://www.bibingka.com/dahon/mystery/eskaya.htm The Eskaya Script] " sa Isang Philippine Leaf. US, Enero 25, 1997. * Hector Santos " [https://web.archive.org/web/20090908085206/http://www.bibingka.com/dahon/mystery/silver2.htm Butuan Silver Strip Deciphered?] " Sa Isang Philippine Leaf. US, Oktubre 28, 1996 [[Kategorya:Mga nilikhang wika]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] ij0cle2zmm3tc47pyb3u49i2dy4njks 0 292042 2227200 2225504 2026-09-21T09:53:35Z Julius Santos III 139725 2227200 wikitext text/x-wiki Narito ang '''listahan ng mga himpilan ng radyo sa Kalakhang Maynila''', na ang saklaw nito ay nasa bahagi o buong lugar ng [[Mega Manila]].<ref>[http://storage.googleapis.com/request-attachments/bWsw5ImPipRZlKwfAvIa6tcvvR9qFC2KAdWY12L9WnvmvqiMAiZRL2KEfs2X4DZlqWnqkFchNetWStMYYrG5h3A38eukzMvUefOa/AM%20RADIO%20STATIONS_2019.pdf NTC AM Radio Stations via FOI website] (AM Radio Stations 2019) ''foi.gov.ph''. 2019-08-17.</ref><ref>[http://storage.googleapis.com/request-attachments/AV4y9qh3QvqYRdiDILKyN9nVIEnGnFovM9uuKB8iRaRW7PRrO633PGaXjSEULkqvEmjorBtVejJ00OBQf6uq5cH0nMZNFTt12UrY/FM%20STATIONS_2019.pdf NTC FM Stations via FOI website] (FM Radio Stations 2019) ''foi.gov.ph''. 2019-08-17.</ref><ref>[https://psa.gov.ph/sites/default/files/2011PY_Communications.pdf NSO 2011 Philippine Yearbook: Chapter 20 (Communication)] ''Philippine Statistics Authority.''</ref><ref>[http://www.cdacnetwork.org/contentAsset/raw-data/60addae5-fb74-43bc-8a80-01d9ce828675/attachedFile Infoasaid: The Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190907025159/http://www.cdacnetwork.org/contentAsset/raw-data/60addae5-fb74-43bc-8a80-01d9ce828675/attachedFile |date=2019-09-07 }} ''The Communicating with Disaster Affected Communities (CDAC) Network.''</ref><ref>[https://www.asiawaves.net/philippines/manila-radio.htm Manila (NCR) radio stations on FM, AM/MW, and SW] Alan Davies. 2018-07-16.</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |title=Mula sa website ng KBP |access-date=2019-10-21 |archive-date=2019-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114125134/http://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.scribd.com/document/352062068/NTC2014List-3 Mula sa isang dokumento sa Scribd]</ref><ref>[http://archives.pia.gov.ph/?m=6 General Profile of the Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214100720/http://archives.pia.gov.ph/?m=6 |date=2019-12-14 }}: [http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=mediaintro Media and Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021184819/http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=mediaintro |date=2020-10-21 }}: [http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=radio Radio in the Philippines (with list of AM radio stations in Metro Manila, 1996 update)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151210224800/http://archives.pia.gov.ph/?m=6&subject=philinfo&cat=rpmedia&item=radio |date=2015-12-10 }} ''Philippine Information Agency.'' 2005.</ref> == Mga himpilang AM/mediumwave == {| class="wikitable" !Band Frequency (kHz) !Call Sign !Pangalan/Tatak !Lakas (kW) !Kumpanya/May-ari !Lokasyon ng Himpilan !Lokasyon ng Transmiter !Sinasaklaw na Lugar |- | '''558 AM''' | [[DZXL]] | DZXL Radyo Trabaho 558 | 50 | [[Radio Mindanao Network]] (RMN) | [[Lungsod Makati]] | [[Bulakan, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- |'''594 AM''' | [[DZBB-AM|DZBB]] | Super Radyo DZBB 594 | 50 | [[GMA Network, Inc.]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Obando|Obando, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''666 AM''' | [[DZRH]] | DZRH Nationwide 666 | 50/25 | [[Manila Broadcasting Company]] (MBC) | [[Lungsod Pasay]] | [[Lungsod Valenzuela]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''702 AM''' | [[DZAS]] | 702 DZAS (''Agapay ng Sambayanan'') | 50 | [[Far East Broadcasting Company]] (FEBC) | [[Lungsod Pasig]] | [[Bocaue, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''738 AM''' | [[DZRB-AM|DZRB]] | DZRB Radyo Pilipinas 1 | 40-60 | [[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) | [[Lungsod Quezon]] | [[Lungsod Valenzuela]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''774 AM''' | [[DWWW-AM|DWWW]] (''DWAT'') | DWWW 774 (''Your Ultimate AM Radio'') | 25 | [[Interactive Broadcast Media]], Inc. (Radio Mindanao Network) | [[Lungsod San Juan]] | [[Lungsod Valenzuela]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''810 AM''' | [[DZRJ-AM|DZRJ]] | DZRJ 810 Radyo Bandido (''The Voice of The Philippines'') | 50 | [[Rajah Broadcasting Network]], Inc. | [[Lungsod Makati]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''846 AM''' | [[DZRV]] (''DZNN'') | Veritas 846 (''Ang Radyo ng Simbahan'') | 50 | [[Catholic Media Network]]: Radio Veritas-Global Broadcasting System | [[Lungsod Quezon]] | [[Bulakan, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''882 AM''' | [[DWIZ-AM|DWIZ]] | DWIZ 882 (''Todong Lakas!'') | 50 | [[Aliw Broadcasting Corporation]] (Insular Broadcasting System) | [[Lungsod Pasig]] | [[Obando|Obando, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''918 AM''' | [[DZSR]] (DZFM/''DZRB'') | DZSR Radyo Pilipinas 2 | 10 | [[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) | [[Lungsod Quezon]] | [[Lungsod Malolos]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''954 AM''' | [[DZEM]] | DZEM INC Radio 954 (''Tinig Ng Katotohanan'') | 40 | [[Christian Era Broadcasting Service International]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Obando|Obando, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''990 AM''' | [[DZIQ]] (''DWRT'') | DZIQ Radyo Inquirer 990 | 10 | [[Trans-Radio Broadcasting Corporation]] | [[Lungsod Makati]] | [[Obando|Obando, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1026 AM''' | [[DZAR]] (''DZAM'') | DZAR Sonshine Radio 1026 | 50 | [[Trans-Radio Broadcasting Corporation]] | [[Lungsod Makati]] | [[Obando|Obando, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1062 AM''' | [[DZEC-AM|DZEC]] | DZEC Radyo Agila 1062 | 40 | [[Eagle Broadcasting Corporation]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Obando|Obando, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1098 AM''' | [[DWAD-AM|DWAD]] | DWAD Now Radio | 10 | Crusaders Broadcasting Systems | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1134 AM''' | [[DWDD-AM|DWDD]] | DWDD 1134 Ka-Tropa Radio/Armed Forces Radio | 10 | [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] (Kagawaran ng Tanggulang Pambansa) | [[Lungsod Quezon]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1242 AM''' | [[DWBL]] | DWBL 1242 Serbisyo Publiko | 10 | [[FBS Radio Network]], Inc. | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Lungsod Valenzuela]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1314 AM''' | [[DWXI-AM|DWXI]] | DWXI 1314 | 10-30 | [[Delta Broadcasting System]], Inc. | [[Lungsod Makati]] | [[Noveleta, Cavite]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1350 AM''' | [[DZXQ]] (''DWUN'') | UNTV Radyo La Verdad 1350 | 50 | [[Information Broadcast Unlimited]] | [[Lungsod Caloocan]] | [[Lungsod Malabon]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | 1458 AM{{efn|name=fn1|Sumasahimpapawid malapit sa Kalakhang Maynila.}} | [[DZJV]] | DZJV 1458 | | [[ZOE Broadcasting Network]] | | | [[Calamba, Laguna|Calamba]] |- | '''1494 AM''' | [[DWSS-AM|DWSS]] | DWSS 1494 Entertainment Radio | 10 | Supreme Broadcasting Systems | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Lungsod Valenzuela]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1530 AM''' | [[DZME]] | DZME 1530 | 25 | [[Capitol Broadcasting Center]] (''Jose M. Luison and Sons, Inc'') | [[Lungsod Pasig]] | [[Obando|Obando, Bulacan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1602 AM''' | [[DZUP]] | DZUP 1602 (''Kasali Ka!'') | 1 | [[Unibersidad ng Pilipinas, Diliman]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''1674 AM''' | [[DZBF]] | DZBF Radyo Marikina 1674 | 1 | Pamahalaan ng [[Lungsod Marikina]] | [[Lungsod Marikina]] | [[Lungsod Marikina]] | [[Kalakhang Maynila]] |} == Mga himpilang shortwave == {|class="wikitable"; |- !Frequency (khz) !Call Sign !Pangalan/Tatak !Kumpanya/May-ari !Lokasyon ng Himpilan !Lokasyon ng Transmiter !Tala |- | '''6170v''' | DZRM | Radyo Magasin | [[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) | [[Lungsod Quezon]] | | Kasalukuyang hindi-aktibo. |- | '''''Iba-iba''''' | DZRP | Radyo Pilipinas Worldwide (External Service) | [[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) | [[Lungsod Quezon]] | Brgy. Tinang, [[Concepcion, Tarlac]] | Nagdadala sa pamamagitan ng mga pasilidad na shortwave ng US Broadcasting Board of Governors. |- | '''''Iba-iba''''' | | | [[Far East Broadcasting Company]] (FEBC) Philippines | [[Lungsod Valenzuela]] | [[Bocaue, Bulacan]]; [[Iba, Zambales]] | Nagdadala sa pamamagitan ng mga pasilidad na shortwave. |} == Mga himpilang FM == {| class="wikitable" !Band Frequency (Mhz) !Call Sign !Pangalan/Tatak !Lakas (kW) !Kumpanya/May-ari !Lokasyon ng Himpilan !Lokasyon ng Transmiter !Sinasaklaw na Lugar |- | '''87.5 FM''' | [[DWFO]] | 87.5 FM1 | 25 | [[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) | [[Lungsod Quezon]] | [[Lungsod Quezon]] | |- | '''88.3 FM''' | [[DWJM]] | Jam 88.3 | 25 | Raven Broadcasting Corporation; Tiger 22 Media Corporation | [[Lungsod Pasig]] | [[Lungsod Antipolo]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''89.1 FM''' | [[DWAV]] | Wave 89.1 | 25 | Blockbuster Broadcasting System, Inc.; [[Tiger 22 Media Corporation]] | [[Lungsod Pasig]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''89.9 FM''' | [[DWTM]] | Magic 89.9 | 25 | [[Quest Broadcasting, Inc.]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''90.7 FM''' | [[DZMB]] | 90.7 Love Radio | 25 | [[Manila Broadcasting Company]] ([[Cebu Broadcasting Company]]) | [[Lungsod Pasay]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''91.5 FM''' | [[DWKY]] | 91.5 Win Radio (dating Energy FM) | 25 | [[Mabuhay Broadcasting System]], Inc. | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''92.3 FM''' | [[DWFM]] | Radyo5 92.3 News FM | 25 | [[Nation Broadcasting Corporation]]; [[MediaQuest Holdings, Inc.]]: [[TV5 Network, Inc.]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Lungsod Antipolo]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''93.1 FM''' | [[DWRX]] | Monster RX 93.1 | 25 | [[Audiovisual Communicators, Inc.]] | [[Lungsod Pasig]] | [[Lungsod Pasig]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''93.9 FM''' | [[DWKC-FM|DWKC]] | 93.9 iFM | 25 | [[Radio Mindanao Network]] (RMN) | [[Lungsod Makati]] | [[Lungsod San Juan]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''94.7 FM''' | [[DWLL]] | Mellow 947 | 25 | [[FBS Radio Network]], Inc. | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''95.5 FM''' | [[DWDM-FM|DWDM]] | Pinas FM 95.5 | 25 | [[Eagle Broadcasting Corporation]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''96.3 FM''' | [[DWRK]] | 96.3 Easy Rock | 25 | [[Cebu Broadcasting Company]]: Manila Broadcasting Company | [[Lungsod Pasay]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''97.1 FM''' | [[DWLS]] | Barangay LS 97.1 | 25 | [[GMA Network, Inc.]] | [[Lungsod Quezon]] |[[Lungsod Quezon]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''97.9 FM''' | [[DWQZ]] | 979 Home Radio | 25 | [[Aliw Broadcasting Corporation]] (Insular Broadcasting System) | [[Lungsod Pasig]] | [[Lungsod Antipolo]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''98.7 FM''' | [[DZFE]] | 98.7 DZFE The Master's Touch | 25 | [[Far East Broadcasting Company]], Inc. (FEBC) | [[Lungsod Pasig]] | [[Lungsod Pasig]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''99.5 FM''' | [[DWRT-FM|DWRT]] | 99.5 Play FM (dating 99.5 RT) | 25 | [[Real Radio Network]] Inc. (Tiger 22 Media Corporation) | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Lungsod Antipolo]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''100.3 FM''' | [[DZRJ-FM|DZRJ]] | RJ FM (RJ 100) | 25 | [[Rajah Broadcasting Network]], Inc. | [[Lungsod Makati]] | [[Lungsod Antipolo]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''101.1 FM''' | [[DWYS]] | 101.1 Yes the Best | 25 | [[Pacific Broadcasting System]], Inc.: Manila Broadcasting Company | [[Lungsod Pasay]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''102.7 FM''' | [[DWSM]] | 102.7 Star FM | 25 | People's Broadcasting Service, Inc.: [[Bombo Radyo Philippines]] | [[Lungsod Pasig]] | [[Lungsod Pasig]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''103.5 FM''' | [[DWOW]] | 103.5 K-Lite FM | 25 | Advanced Media Broadcasting System, Inc. | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Lungsod Mandaluyong]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''104.3 FM''' | [[DWFT]] (DWBR) | 104.3 FM2 | 25 | [[Philippine Broadcasting Service]] (PBS) | [[Lungsod Quezon]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | 104.7 FM{{efn|name=fn1}} | [[DWEY]] | 104.7 Brigada News FM Mega Manila | 5 | [[Brigada Mass Media Corporation]] | [[Lungsod Makati]] | [[Batangas city|Batangas]] | [[Kalakhang Maynila]]; [[Batangas city|Batangas]] |- | '''105.1 FM''' | [[DWBM-FM|DWBM]] | Q Radio 105.1 | 25 | [[Mareco Broadcasting Network]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Binangonan, Rizal]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''105.9 FM''' | [[DWLA]] | Neo Retro 105.9 | 25 | Bright Star Broadcasting Network | [[Lungsod Parañaque]] | [[Lungsod Antipolo]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''106.7 FM''' | [[DWET-FM|DWET]] | 106.7 Energy FM | 25 | [[Ultrasonic Broadcasting System]] (lnteractive Broadcast Media, Inc.; ABC Development Corporation) | [[Lungsod Pasig]] | [[Lungsod Pasig]] | [[Kalakhang Maynila]] |- | '''107.5 FM''' | [[DWNU]] | Wish 1075 (Wish FM; dating Win Radio) | 25 | [[Progressive Broadcasting Corporation]] | [[Lungsod Quezon]] | [[Lungsod Antipolo]] | [[Kalakhang Maynila]] |- |} == Mga pananda == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga talaan ng mga himpilan ng radyo sa Pilipinas]] qqag5ih2lexypqzx65un3nmkcn7b8ra 0 298941 2227001 1928593 2026-09-20T23:51:05Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 2227001 wikitext text/x-wiki '''Ang Inisyatibong Pambayan''' (o "'''People's Initiative'''") ay isang pangkaraniwang pang-akit sa [[Pilipinas]] na tumutukoy sa alinman sa isang pamamaraan para sa susog pangkonstitusyonal na ibinigay ng 1987 Philippine Constitution o sa gawa ng pagtutulak ng isang inisyatibo (nasyonal o lokal) na pinapayagan ng Philippine Initiative and Referendum Act ng 1987. Ang apela ay tumutukoy din sa produkto ng alinman sa mga inisyatibo. Ang paglalaan sa 1987 [[Saligang Batas ng Pilipinas|Constitution ng Pilipinas na]] nagpapahintulot sa isang "inisyatibo ng mga tao" bilang isa sa mga pamamaraan para sa susog pangkonstitusyonal ay tinawag na "sugnay ng inisyatibong pambayan." Ang iba pang mga pamamaraan na pinapayagan ng Saligang Batas ay nagsasangkot ng isang Asamblea ng mga Nasasakupan (o "Con-Ass") o isang Kumbensyong Konstitusyonal (o "Con-Con"), na kapwa pinapayagan din ang isang kabuuang pagbabago sa charter. Ang apela (kilala rin bilang "Inisyatibong Pambayan") ay tumutukoy din sa batas-na binibigyang [[Karapatan|karapatan na]] Sambayanang[[Mga Pilipino|Pilipino]] — na direktang nagsisimula ng mga batas o pagtatawag para sa [[Reperendum|mga reperendo]] sa antas ng pambansa at [[lokal na pamahalaan]]. == Mga inisyatibo sa pagbabago sa Konstitusyon == Ang proseso ng pagsusug sa 1987 Constitution ng Pilipinas ay sikat na kilala ng maraming Pilipino bilang Charter Change . Anumang iminumungkahing pagbabago o rebisyunasyon ay dapat ratipikahin ng mayorya ng mga Pilipino sa isang plebisito. Ang Artikulo XVII, Seksyon 2 ng Saligang Batas ay nagsasaad na: <blockquote> Ang mga pagbabago sa Saligang Batas na ito ay maaaring direktang iminungkahi ng mga tao sa pamamagitan ng inisyatibo sa isang petisyon ng hindi bababa sa labing dalawang porsyento ng kabuuang bilang ng mga nakarehistrong botante, kung saan ang bawat distritong pambatasan ay dapat na kinatawan ng hindi bababa sa tatlong porsyento ng mga rehistradong boto doon. Walang pagbabago sa ilalim ng seksyong ito ay maaaring pahintulutan sa loob ng limang taon pagkatapos ng pag-apruba ng Konstitusyon na ito o madalas sa isang beses bawat limang taon pagkatapos. Ang Kongreso ay dapat magbigay ng pagsasagawa ng pagpapatupad ng karapatang ito. </blockquote> Ang isang pagpapagana ng batas para sa Artikulo na XVII, Seksyon 2 na paglalaan ng Konstitusyon ng Pilipinas, na tinawag na Initiative and Referendum Act, ay isinulat noong 1987 ng mga senador na [[Raul Roco|sina Raul Roco]] (Aksyon Demokratiko) at [[Neptali Gonzales]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal Party]]) at ipinasa ng Ikawalong [[Kongreso ng Pilipinas]] noong 1989. Ang batas ay nagbibigay para sa pagpapatupad ng pagpapatupad ng karapatan ng mamamayan upang magsimula ng isang petisyon upang baguhin ang Saligang Batas, kasama ang Election Registrar ng [[Komisyon sa Halalan|Commission on Elections]] (Comelec) na itinalaga sa ilalim ng batas na may pagpapatunay ng mga lagda ng petisyon na 'di bababa sa labindalawang porsyento ng kabuuang bilang ng mga rehistradong botante sa estado. == Mga inisyatibo sa estatuto at reperendo == Ang People’s Initiative ay maaari ring sumangguni sa karapatan ng mga Pilipino na magpasimula ng mga batas pati na rin ang panawagan para sa mga referendo sa parehong antas ng nasyonal at lokal na pamahalaan, isang karapatan na ibinigay ng Initiative and Referendum Act of 1987, kung hindi man kilala bilaBatas Republika [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|ct 6735]] . === 2014 Inisyatibong Pambayan Laban sa Pork Barrel === Mula sa huli ng Hunyo hanggang unang bahagi ng Agosto 2014, isang People Initiative Laban sa Pork Barrel (PIAP) ang paulit-ulit na inihayag bilang paglulunsad sa darating na Agosto 23 "mamamayan ng kongreso" sa [[Lungsod ng Cebu|Cebu City]] . Ang inisyatibo, isang alyansa ng multisectoral -driven na gawing kriminal ang paggawa ng pondo ng [[pork barrel]] at pinangungunahan ng iba't ibang mga grupo at indibidwal kabilang ang Cebu Archbishop Jose S. Palma, ang malawak na #AbolishPorkMovement, ang [[Simbahang Katolika Romana|Simbahang Katoliko]] -backed Cebu Coalition Laban sa Pork Barrel System, ang Church People Alliance Laban sa Pork Barrel, ePIRMA (Empowered People Initiative and Reform Movement Alliance), ang Makabayan Coalition (pangunahin sa pamamagitan ng kinatawan ng partido na lista ng [[Bayan Muna|Bayan Muna na si]] [[Neri Javier Colmenares|Neri Colmenares]] ), ang Solidaridad para sa Pagbabago, Pagkilos ng Kabataan Ngayon, ang scrap ng Pork Network, at dating [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Philippine Supreme Court]] Chief Justice [[Reynato Puno]] . <ref>"[http://www.cbcpnews.com/cbcpnews/?p=39423 Bishops back people's initiative against pork barrel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180707035855/http://www.cbcpnews.com/cbcpnews/?p=39423 |date=2018-07-07 }}". ''[[CBCP News]]''. [[Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]. 9 August 2014. Retrieved August 12, 2014</ref> Ang kongreso ng Cebu ay kaagad na sinundan ng isang signature rally sa [[Liwasang Rizal|Luneta Park]], noong Agosto 25, 2014. Ang panukala ay isa sa mga nagresultang reaksyon ng lipunan sa sibilyang [[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|scam]] sa [[Panloloko sa Priority Development Assistance Fund|Priority Development Assistance Fund scam]] ng 2013 at ang [[Martsa ng Milyong Katao|Million People March]] at iba pang mga protesta na sumunod. Ang isang exploratory na "kongreso ng mamamayan" upang magbuo ng isang inisyatibo sa paggastos ng pondo ng publiko ay unang pinasimunuan ng ePIRMA sa [[Suriang Asyano ng Pamamahala|Asian Institute of Management]] Conference Center noong Nobyembre 9, 2013, kasama sina Puno, Colmenares at head-team ng ePIRMA na si Jose M. Roy III na nangunguna. ang kumperensya na dinaluhan ng mga kinatawan mula sa iba't ibang pangkat na nagmula sa buong bansa. ePIRMA at alyansa ng "kongreso ng mamamayan" ay nag-iskedyul ng unang draft na makumpleto noong Enero 2014 habang hinihintay nito ang pasya ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Korte Suprema]] sa mga naunang petisyon laban sa parehong Priority Development Assistance Fund (PDAF) at ang "presidential pork" disbursement sa ilalim ng [[Benigno Aquino III]] 's Disbursement Acceleration Program (DAP) ng gobyerno. Ang mga petisyon laban sa PDAF ay unang isinampa sa Korte Suprema ng Social Justice Society noong Agosto 28, 2013, ni Greco Belgica at iba pa noong Setyembre 3, 2013, at ni Pedrito Nepomuceno noong Setyembre 5, 2013. Ang mga petisyon laban sa DAP ay isinampa sa Korte Suprema sa pamamagitan ng siyam na magkahiwalay na grupo ng mga petisyoner sa pagitan ng Oktubre 7 at Nobyembre 7, 2013. Kasama sa mga petitioners ang Integrated Bar of the Philippines, [[Bagong Alyansang Makabayan]], [[GABRIELA|GABRIELA Women Party]], Bayan Muna, Ang Kapatiran, at Belgica, bukod sa iba pa. Noong Nobyembre 19, 2013, idineklara ng Korte Suprema ang unibersal na PDAF; isang pasya sa DAP ay lumabas ng pito at kalahating buwan mamaya, noong Hulyo 1, 2014, din ang pagdeklara ng mga pangunahing bahagi ng programa bilang unconstitutional. Sa ilalim ng iminumungkahi ng PIAP ang Batas Abolisyon sa Pork Barrel, ang lahat ng mga badyet na isinumite sa anumang kapulungang pambatasan ay dapat maglaman lamang ng mga item na inilaan, maliban sa mga pondo para sa pagpapatakbo ng lunas at pagsagip sa panahon ng mga [[Sakuna|kalamidad]] at pondo para sa [[Espiyonahe|gawaing paniktik]] at seguridad. Ang panukalang batas ay tumawag din para sa pagtanggal ng Presidential Social Fund, na inilarawan din bilang isang form ng pork barrel. Ang mga lumalabag sa batas na ito ay ipinagbabawal sa buhay mula sa paghawak sa pampublikong tanggapan. Noong Nobyembre 25, 2014, iniulat ng ''[[Philippine Daily Inquirer]]'' na natanggap ng Komisyon ng Pilipinas sa Halalan ang unang 10,000 pirma mula sa inisyatibo na inisyatiba sa [[Lungsod Quezon|Quezon City]] . Ang mga lagda ay mula sa unang anim na distrito ng lungsod, isang unang pag-install ng kinakailangang 177,000 pirma mula sa buong teritoryo ng lungsod. Samantala, sinabi ng PIAP- [[Kalakhang Maynila|Metro Manila]] coordinator na si Mark Lui Aquino na hindi pa nila naisumite sa Comelec ang 50,000 hanggang 100,000 pirma na kanilang natipon sa metropolis. Sinabi ng tagapagsalita ng PIAP-Quezon City na si Malou Turalde, subalit, na ang Quezon City ay hindi ang unang nagsumite sa Comelec na nagtipon ng mga pirma para sa inisyatiba, idinagdag na ang ibang mga distritong pambatasan ay "nais lamang na maging tahimik." Nagpahayag din si Aquino ng takot na ang "Comelec ay tila wala na" at idinagdag na, batay sa pagsubaybay ng kanyang grupo, ang mga tanggapan ng Comelec sa iba't ibang mga lungsod at munisipyo "ay hindi alam kung ano ang gagawin sa mga lagda." ==== Ang paglaban ng Malacañang sa inisyatibo ==== Noong Setyembre 4, 2014, sinabi ni Rep. Inanunsyo ni Neri Colmenares na ang naghaharing Liberal Party ay nagsisikap na masira ang inisyatibo ng mamamayan laban sa sistema ng pork barrel. Sa kanyang interpellation sa parehong araw, sa pagdinig sa komite sa badyet ng Kongreso ng Pilipinas sa badyet ng 2015 para sa Philippine [[Komisyon sa Halalan|Commission on Elections]], napansin ni Colmenares na ang [[Palasyo ng Malakanyang|Palasyo]] ng [[Palasyo ng Malakanyang|Malacañang]] at mga kaalyado nito sa Kongreso ay kinuha ang badyet na inilagay nila para sa isang pagbabago ng charter ( Cha-Cha) referendum na pinaplano nilang ilunsad. Hiniling ni Colmenares na maibalik ang badyet para sa inisyatiba ng inisyatiba ng mamamayan, ngunit ang bise-komite sa komite ng badyet na si Dakila Cua (Liberal Party, dating [[Lakas–CMD|Lakas Kampi CMD]] ) ay nagsabi na ang paggalaw ni Colmenares ay dapat gawin sa mga pagpupulong ng komite sa badyet. Ang ilang mga pinuno at tagapagsalita ng Liberal Party ay naunang inihayag ang kanilang nais na baguhin ang Saligang Batas upang payagan si Pangulong [[Benigno Aquino III]] na tumakbo para sa muling halalan; tulad ng sa ilalim ng kasalukuyang Konstitusyon ang Pangulo ay hindi maaaring tumakbo muli para sa parehong tanggapan matapos ang kanyang solong anim na taong termino. Dagdag pa, ang mga pangkat laban sa pork barrel ay nabanggit na ang gobyernong Aquino ay nag-draft ng pambansang badyet para sa 2015 na naglalaman pa rin ng "pork" sa anyo ng "espesyal na pondo ng layunin," sa gayon ay hindi pinapansin ang naunang SC na nagpapasya sa unconstitusyonalidad ng naturang pondo pati na rin salient puntos sa PIAP. Nabanggit pa ng mga grupo na ang paglalaan ng badyet na ito ng baboy ay lumobo sa 27 bilyong piso, mula sa PHP25 bilyong piso noong nakaraang taon. Hinikayat ng mga grupo ang Kongreso na basurahan ang badyet. Noong Nobyembre 25, sa session ng plenaryo ng Senado na tinutugunan ang nasabing badyet, pinataas ni Senador [[Miriam Defensor–Santiago|Miriam Defensor-Santiago]] ang parehong mga puntos na itinaas ng grupo ng Makabayan sa pagdinig ng House of Representative, pinalakas ang posisyon ng Makabayan sa mga susog sa badyet sa badyet. Noong Enero 2015, binanggit muli ni Palma ang kahalagahan ng inisyatibo, na sinasabi na kahit na ipinahayag na ng Korte Suprema ang Priority Development Assistance Fund (PDAF) at Disbursement Acceleration Program (DAP) bilang unconstitutional na pondo, ang mga miyembro ng Kongreso ay patuloy na nagtatamasa ng pondo ng pagpapasya sa ilalim ng iba pang mga anyo. ==== Atake sa kampanya kontra sa pork ==== Noong Setyembre 29, 2014, mga ilang minuto pagkatapos ng pagtitipon kontra sa pork sa [[Tagum|Tagum City]], [[Davao del Norte]], na naglunsad din ng PIAP sa lalawigan, si Dexter Ian Selebrado, 32, ng pangkat na Kilusang Magbubukid ng Pilipinas - Davao del Norte (Magsasaka ' Paggalaw ng Pilipinas - Davao del Norte) at isa sa mga lokal na nangangampanya laban sa pondo ng pork barrel, ay sinalakay ng mga gunman na nakasakay sa motorsiklo. Hanggang sa Oktubre 1, nasa kritikal na kondisyon ang magsasaka-aktibista. ==== Ang pagtutol ng mga pulitiko sa inisyatibo ==== Sa kanyang [[Pulong-balitaan|kumperensya sa]] Enero 2015 [[Pulong-balitaan|sa pindutin]], ipinagsisita ni Palma ang interbensyon ng mga pulitiko sa turnout ng mga mamamayan sa mga lagda ng pirma sa kanyang mga [[parokya]] . Bukod sa kakulangan ng kaalaman tungkol sa pork barrel, inamin ni Palma na ang isang mababang turnout ay bunga rin ng pagkakaroon ng mga pamilya na may mga anak na nakatala sa mga paaralan sa ilalim ng mga iskolar na pinondohan ng mga politiko na ang mga kamag-anak pagkatapos ay tumanggi na pirmahan ang panukala. Ang mga resulta ng turnout sa iba pang mga diyosesis ay hindi rin maganda, aniya. Nangako siya, gayunpaman, na ang Simbahan ay hindi masisiraan ng loob at binanggit ang malakas na suporta ng mga tao sa mga diyosesis tulad ng [[Calbayog|Calbayog City]] . ==== Ang inisyatibo at isyu ng pork barrel noong 2016 ==== Sa kanyang blog noong Hulyo 4, 2016, ang direktang tagapagtaguyod ng demokrasya na si Jojo Soria de Veyra, isang miyembro ng ePIRMA, ay nagkumpisal na pagkatapos ng paglulunsad ng inisyatibo na "ang pirma na pagtitipon ay halos naiwan sa ilang mga parokya ng mas organisadong Simbahang Katoliko, ang pangunahing pagsuporta sa Cebu Coalition. Ang mga sporadic rallies ng suporta ay inayos ng grupo ng Makabayan at mga grupo ng probinsya. Ang iba pang mga miyembro ng ePIRMA ay nakita na lumipat sa iba't ibang mga pambansang alalahanin. Si Manny SD Lopez — ang nangungunang tagapagpulong at pinaka-aktibong nangangalakal sa kalsada — ay abala rin sa kanyang pag-oorganisa ng Christian Peace Alliance, isa sa mga pangkat na nagsusulong para sa isang marahas na pagsusuri ng ilang mga probisyon ng pagkatapos-sa-nito-panghuling-tulak na Bangsamoro Batayang Batas . Si Lopez ay bubuo din ng EdlSA 2.22.15 Coalition, isang pangkat na tumawag sa pagbibitiw ni Pangulong Benigno Aquino III matapos ang [[Sagupaan sa Mamasapano|Mamasapano mishap]] . Isinumite ko na sa huling panahon na ito ay hindi na ako pribado sa kung paano ang pag-unlad ng lagda para sa inisyatibo sa pork barrel. Narinig ko ang ilang mga bulsa ng paglaban sa inisyatibo, pati na rin ang kawalan ng sigasig ng Comelec patungo sa pagpapatunay ng mga pirma, ngunit tungkol dito. . . . Pagkatapos ay dumating ang iba't ibang mga ingay na humahantong sa [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 2016|2016 pangkalahatang halalan]], sa loob ng kung saan ang balita tungkol sa pag-unlad ng inisyatibo ay wala nang natagpuan sa Google. " Si De Veyra, din na isang convenor ng isang pangkat ng Facebook na tinawag na Forum for Direct Democracy, at pagkatapos ay nagpatuloy sa kanyang blog upang magmungkahi ng mga pagbabago sa Initiative and Referendum Act na gawing mas madali ang batas para magamit ng mga tao pati na rin obligahin ang Comelec na gawin ang bahagi nito sa proseso ng inisyatibo sa loob ng isang limitadong panahon. Samantala, noong Agosto 31, sinabi ni Senador [[Panfilo Lacson]] sa midya na "ang ₱ 3.35-trilyon na iminungkahing badyet na ipinakita ng Malacañang [sa ilalim ng bagong-nahalal na administrasyong Duterte] sa Senado para sa pag-apruba ng kongreso ay puno ng 'baboy' at lumabag sa Korte Suprema mga pagpapasya sa Programa ng Tulong sa Pagpapaunlad ng Priority at Disbursement Program. == Tingnan din == * Reporma sa konstitusyon sa Pilipinas * Direktang demokrasya == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://www.chanrobles.com/philsupremelaw2.html#.V3n4JR1S02w Ang 1987 Konstitusyon Ng Republika Ng Pilipinas] * [http://www.signupvspork.org/ Ang website ng PIAP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160327163512/http://www.signupvspork.org/ |date=2016-03-27 }} [[Kategorya:Demokrasya]] [[Kategorya:Politika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Batas sa Pilipinas]] 4gjs3tb2wfky1ncmbzg72nw8agp76d6 0 300137 2227184 1779272 2026-09-21T06:56:50Z Ryomaandres 8044 2227184 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|name=Guarino Guarini|box_width=|image=Guarino Guarini.jpg|image_size=200px|caption=|birth_date={{Birth date|df=yes|1624|1|17}}|death_date={{Death date and age|df=yes|1683|3|6|1624|1|7}}|birth_place=[[Modena]], [[Dukano ng Modena at Reggio]]|death_place=[[Milano]], [[Dukano ng Milan]]|nationality=Italyano|field=|known_for=|notable_students=|prizes=}} Si '''Camillo Guarino Guarini''' (17 Enero 1624 - 6 Marso 1683) ay isang Italyanong arkitekto ng [[Piemonte|Piedmontese]] [[Arkitekturang Baroque|Baroque]], aktibo sa [[Lungsod ng Turino|Turino]] pati na rin ang [[Sicilia]], Pransiya, at [[Portugal]]. Siya ay isang [[Mga Teatino|Teatinong]] pari, matematiko, at manunulat. <ref name="brit">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/247951/Guarino-Guarini Guarino Guarini]. Encyclopædia Britannica on-line</ref> == Maagang buhay at edukasyon == Bukod sa arkitektura, nakatanggap si Guarini ng masusing pagsasanay sa teolohiya, pilosopiya, at matematika.<ref name="Artists, v 2005">[[Lawrence Gowing]], ed., Biographical Encyclopedia of Artists, v.2 (Facts on File, 2005): 291.</ref> Hindi alam ang mga detalye ng pagsasanay ni Guarini sa arkitektura, ngunit sa mga aklatan ng kaniyang Orden na may mahusay na kagamitan, malamang na pinag-aralan niya ang mga kilalang tratado tulad ng kina [[Serlio]] at [[Vignola]]. Noong 1648, bumalik siya sa [[Modena]] bilang isang ordinadong pari at makalipas ang dalawang taon ay hinirang na lektor sa pilosopiya sa Kolehiyo Teatino doon.{{sfn|Marconi|2003}} Ang kaniyang karera bilang isang arkitekto para sa Orden, na may tradisyon ng paggamit ng sarili nitong mga miyembro bilang mga arkitekto, ay nagsimula noong 1649 sa muling pagtatayo ng [[San Vincenzo, Modena]], sa pakikipagtulungan kay [[Giovanni Benedetto Castiglione]].<ref name="Labò">{{cite encyclopedia |title=GUARINI, Guarino |encyclopedia=[[Enciclopedia Italiana]] |publisher=[[Istituto dell'Enciclopedia Italiana]] |location=Rome |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/guarino-guarini_(Enciclopedia-Italiana) |access-date=8 September 2025 |last=Labò |first=Mario |date=1933}}</ref>[[Talaksan:Museo_del_Risorgimento_italiano.JPG|thumb| Ang [[Palasyo Carignano]] sa Turino ]] == Mga sanggunian == bdo4ew14iba3dbonqkg08t89mieolel 0 302249 2226939 2226905 2026-09-20T13:27:46Z Ryomaandres 8044 2226939 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Catanzaro|Catanzaro]], [[Calabria]], sa [[Italya]]. {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 079002 | [[Albi, Calabria|Albi]] | 29.64 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 790<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079003 | [[Amaroni]] | 9.88 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1660<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079004 | [[Amato]] | 20.93 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079005 | [[Andali]] | 17.87 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 637<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079007 | [[Argusto]] | 6.88 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 444<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079008 | [[Badolato]] | 37.07 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2843<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079009 | [[Belcastro]] | 53.56 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079011 | [[Borgia, Calabria|Borgia]] | 42.38 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7158<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079012 | [[Botricello]] | 15.48 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4993<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079017 | [[Caraffa di Catanzaro]] | 24 km²<br/>25.05 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1743<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079018 | [[Cardinale, Calabria|Cardinale]] | 30.12 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1829<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079020 | [[Carlopoli]] | 16.41 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1385<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079023 | [[Catanzaro]] | 112.72 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 84670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079024 | [[Cenadi]] | 11.92 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 510<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079025 | [[Centrache]] | 7.96 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 342<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079027 | [[Cerva, Calabria|Cerva]] | 21.37 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1086<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079029 | [[Chiaravalle Centrale]] | 23.83 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079030 | [[Cicala]] | 9.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079033 | [[Conflenti]] | 29.34 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079034 | [[Cortale]] | 30.01 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1866<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079036 | [[Cropani]] | 44.81 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4674<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079039 | [[Curinga]] | 52.53 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6501<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079042 | [[Davoli]] | 25.03 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5546<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079043 | [[Decollatura]] | 50.83 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2855<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079047 | [[Falerna]] | 24.04 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3786<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079048 | [[Feroleto Antico]] | 22.38 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1955<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079052 | [[Fossato Serralta]] | 11.85 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 558<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079055 | [[Gagliato]] | 7.04 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 432<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079056 | [[Gasperina]] | 6.78 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1884<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079058 | [[Gimigliano]] | 33.55 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2985<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079059 | [[Girifalco]] | 43.1 km²<br/>43.08 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5495<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079060 | [[Gizzeria]] | 37.19 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5065<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079061 | [[Guardavalle]] | 60.27 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4117<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079063 | [[Isca sullo Ionio]] | 23.56 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1441<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079065 | [[Jacurso]] | 21 km²<br/>21.2 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 549<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079068 | [[Magisano]] | 31.94 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1106<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079069 | [[Maida, Calabria|Maida]] | 58.34 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4396<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079071 | [[Marcedusa]] | 15.68 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 380<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079072 | [[Marcellinara]] | 20.91 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2146<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079073 | [[Martirano]] | 14.9 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 840<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079074 | [[Martirano Lombardo]] | 19.84 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 952<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079077 | [[Miglierina]] | 13.94 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079080 | [[Montauro]] | 11.74 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1773<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079081 | [[Montepaone]] | 16.85 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5656<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079083 | [[Motta Santa Lucia]] | 26.3 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079087 | [[Nocera Terinese]] | 46.58 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4715<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079088 | [[Olivadi]] | 7.17 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 488<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079089 | [[Palermiti]] | 18.38 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079092 | [[Pentone]] | 12.38 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1887<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079094 | [[Petrizzi]] | 21.9 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1010<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079095 | [[Petronà]] | 45.79 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2365<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 079096 | [[Pianopoli]] | 24.65 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079099 | [[Platania]] | 26.84 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1973<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079108 | [[San Floro]] | 18.32 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 670<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079110 | [[San Mango d'Aquino]] | 6.89 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079114 | [[San Pietro a Maida]] | 16.45 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3772<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079115 | [[San Pietro Apostolo]] | 11.72 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1520<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079116 | [[San Sostene]] | 32.49 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1401<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079117 | [[Santa Caterina dello Ionio]] | 40.69 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079118 | [[Sant'Andrea Apostolo dello Ionio]] | 21.43 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1,691 |- | 079122 | [[San Vito sullo Ionio]] | 17.17 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1613<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079123 | [[Satriano]] | 21.16 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079126 | [[Sellia, Calabria|Sellia]] | 12.81 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 476<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079127 | [[Sellia Marina]] | 41.46 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7615<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079129 | [[Serrastretta]] | 41.65 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2923<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079130 | [[Sersale]] | 53.3 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079131 | [[Settingiano]] | 14.35 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3260<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079133 | [[Simeri Crichi]] | 46.74 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079134 | [[Sorbo San Basile]] | 59.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 754<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079137 | [[Soverato]] | 7.79 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079138 | [[Soveria Mannelli]] | 20.5 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2835<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079139 | [[Soveria Simeri]] | 22.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1439<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079142 | [[Squillace]] | 34.33 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3511<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079143 | [[Stalettì]] | 12.11 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079146 | [[Taverna, Calabria|Taverna]] | 132.31 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2522<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079147 | [[Tiriolo]] | 29.26 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3581<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079148 | [[Torre di Ruggiero]] | 25.37 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 951<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079151 | [[Vallefiorita]] | 13.88 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1503<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079157 | [[Zagarise]] | 49.33 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1425<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 079160 | [[Lamezia Terme]] | 162.43 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 67026<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 80 items. == Sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Catanzaro}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Catanzaro]] feek7lnc4xwrqjjr5ue34f2gyid7c0a 0 302357 2227206 2207110 2026-09-21T11:06:15Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2227206 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Campobasso|Campobasso]], [[Molise]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { wd:Q16151 wdt:P150 ?item . ?item wdt:P31 wd:Q747074 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 070001 | Acquaviva Collecroce | 28.6 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 566<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070002 | Baranello | 25 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2489<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070003 | Bojano | 52.63 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7393<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070004 | Bonefro | 31.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1201<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070005 | Busso | 23.81 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1171<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070006 | Campobasso | 56.11 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 47075<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070007 | Campochiaro | 35.7 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 594<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070008 | Campodipietra | 19.72 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2433<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070009 | Campolieto | 24.43 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070010 | Campomarino | 76.68 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7732<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070011 | Casacalenda | 67.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1851<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070012 | Casalciprano | 19.07 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 462<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070013 | Castelbottaccio | 11.22 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 245<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070014 | Castellino del Biferno | 15.54 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 442<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070015 | Castelmauro | 43.62 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1183<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070016 | Castropignano | 26.96 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 863<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070017 | Cercemaggiore | 56.91 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3601<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070018 | Cercepiccola | 16.79 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 622<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070019 | Civitacampomarano | 38.89 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 302<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070020 | Colle d'Anchise | 15.69 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 722<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070021 | Colletorto | 35.91 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1661<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070022 | Duronia | 22.47 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 404<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070023 | Ferrazzano | 16.77 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3265<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070024 | Fossalto | 28.33 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1161<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070025 | Gambatesa | 43.69 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1262<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070026 | Gildone | 29.76 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 749<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070027 | Guardialfiera | 43.53 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 950<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070028 | Guardiaregia | 43.71 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 697<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070029 | Guglionesi | 100.95 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4881<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070030 | Jelsi | 28.5 km²<br/>28.77 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1618<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070031 | Larino | 88.77 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6366<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070032 | Limosano | 28.27 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 694<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070033 | Lucito | 31.56 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 631<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070034 | Lupara | 25.87 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 412<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070035 | Macchia Valfortore | 26.77 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 484<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070036 | Mafalda | 32.51 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1080<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070037 | Matrice | 20.42 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1032<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070038 | Mirabello Sannitico | 21.43 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2057<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070039 | Molise | 5.2 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 147<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070040 | Monacilioni | 27.21 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 466<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070041 | Montagano | 26.62 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 984<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070042 | Montecilfone | 22.92 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1187<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070043 | Montefalcone nel Sannio | 32.57 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1382<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070044 | Montelongo | 12.76 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 307<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070045 | Montemitro | 16.3 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 291<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070046 | Montenero di Bisaccia | 93.32 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6174<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070047 | Montorio nei Frentani | 31.66 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 360<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070048 | Morrone del Sannio | 45.84 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 524<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070049 | Oratino | 17.89 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1676<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070050 | Palata | 43.82 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1535<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070051 | Petacciato | 35.4 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3457<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070052 | Petrella Tifernina | 26.52 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1042<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070053 | Pietracatella | 50.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1240<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070054 | Pietracupa | 10.08 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 208<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070055 | Portocannone | 13.11 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2335<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070056 | Provvidenti | 14.03 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 107<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070057 | Riccia | 70.04 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4814<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070058 | Ripabottoni | 31.96 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 443<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070059 | Ripalimosani | 33.83 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3019<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070060 | Roccavivara | 21.05 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 622<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070061 | Rotello | 70.75 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1098<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070062 | Salcito | 28.26 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 630<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070063 | San Biase | 11.85 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 129<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070064 | San Felice del Molise | 24.24 km²<br/>24.37 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 551<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070065 | San Giacomo degli Schiavoni | 11.08 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1363<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070066 | San Giovanni in Galdo | 19.45 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 518<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070067 | San Giuliano del Sannio | 24.05 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 970<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070068 | San Giuliano di Puglia | 42.05 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 982<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070069 | San Martino in Pensilis | 100.66 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4497<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070070 | San Massimo | 27.33 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 817<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070071 | San Polo Matese | 15.28 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 479<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070072 | Santa Croce di Magliano | 53.37 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3960<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070073 | Sant'Angelo Limosano | 16.87 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 303<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070074 | Sant'Elia a Pianisi | 68.25 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1554<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070075 | Sepino | 61.37 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070076 | Spinete | 17.83 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1168<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070077 | Tavenna | 21.97 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 601<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070078 | Termoli | 55.64 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 32235<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070079 | Torella del Sannio | 16.73 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 708<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070080 | Toro | 24.06 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1250<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070081 | Trivento | 73 km²<br/>73.7 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4353<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070082 | Tufara | 35.52 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 793<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070083 | Ururi | 31.65 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2426<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 070084 | Vinchiaturo | 35.48 km²<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3368<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 84 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Campobasso]] ad5xxekj7kxj4yy05zf170iwb3npzgq 0 305287 2226982 2003288 2026-09-20T15:28:06Z Ryomaandres 8044 2226982 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|miniatura|frazioni=Donnici, Sant'Ippolito, Borgo Partenope, Muoio|website={{official website|http://www.comune.cosenza.it/}}|area_code=0984|postal_code=87100|day=Pebrero 12|saint=[[Mahal na Ina ng Pilar]]|elevation_m=238|elevation_footnotes=|population_demonym=Cosentians ({{lang-it|cosentini}})|population_as_of=30 Abril 2009|population_total=71000 <!-- | population_urban = 268000 -->|area_total_km2=37|area_footnotes=|mayor=Mario Occhiuto|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|name=Cosenza|region=[[Calabria]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|18|N|16|15|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Cosenza sa loob ng Lalawigan ng Cosenza|map_alt=|image_map=Map of comune of Cosenza (province of Cosenza, region Calabria, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Panoramikong tanaw sa gabi|image_alt=|image_skyline=File:Panorama Cosenza notturno.jpg|official_name=Città di Cosenza|footnotes=}} Ang '''Cosenza''' ({{IPAc-en|k|oʊ|ˈ|z|ɛ|n|t|s|ə}} koh-Zent -sə, Italyano:&nbsp;[koˈzɛntsa]), ay isang lungsod sa [[Calabria]], [[Italya]]. Ang [[sentro ng lungsod]] ay may populasyon na humigit-kumulang na 70,000, habang ang [[Pook na urbano|urbanong pook]] ay may halos 200,000 na naninirahan.<ref>taken from "Annuario statistico italiano 2008" {{ISBN|978-88-458-1595-9}}</ref> Ito ang kabesera ng [[Lalawigan ng Cosenza]], na may populasyon na higit sa 700,000. Ang mga naninirahan dito ay tinawag ng Cosenza ay Cosentian sa Ingles at "''cosentino / i''" sa Italyano. Ang sinaunang bayan ay ang luklukan ng [[Accademia Cosentina]], isa sa pinakamatandang akademya ng pilosopiya at panitikan sa Italya at [[Europa]]. Hanggang ngayon, ang lungsod ay nananatiling isang pusod ng kultura, na kasama ang mga museo, sinehan, aklatan, at ang [[Unibersidad ng Calabria]]. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang teritoryo ng munisipyo ay sumasaklaw sa isang lawak na 37.86 km², sa taas na 238 metro mula sa antas ng dagat (sa Piazza Bilotti). Ang Munisipyo, na matatagpuan sa Piazza dei Bruzi, ay may taas na 233 metro mula sa antas ng dagat, sa mga heograpikong koordinasyon na 39°17'36"N 16°15'23"E. Ang taas ng lungsod ay 402 metro, kung saan ang pinakamataas na punto ay matatagpuan sa timog-silangan (Contrada Destra di Tornaturo sa 589 metro) at ang pinakamababa sa hilaga (Via Popilia, Torrevecchia sa 187 metro). == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{In lang|it}} [http://www.comune.cosenza.it/ Cosenza official website] {{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] s88gdksztumhd6iiyc27yw2qofoovh3 0 305397 2226984 2056431 2026-09-20T15:33:24Z Ryomaandres 8044 2226984 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Acri|mayor=Pino Capalbo|website={{Official website|http://www.comune.acri.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87041|day=Oktubre 30|saint=San [[Angelo ng Acri]]|elevation_m=720|elevation_footnotes=|population_demonyms=Acresi, Acritani|population_footnotes=|area_total_km2=200.63|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Acri|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|30|N|16|23|E|region:IT_type:city(23190)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Acri-Stemma.png|image_skyline=Panorama notturno di Acri.jpg|footnotes=}}Ang '''Acri''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Eacri}}) ay isang bayan ng 19,949 na naninirahan sa hilagang bahagi ng rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Katimugang Italya]]. Mula noong 17 Setyembre 2001 nakuha ni Acri ang "katayuan" bilang lungsod.<ref>{{Cite web|title=Statistiche demografiche ISTAT|url=http://demo.istat.it/bilmens2019gen/index.html|access-date=2020-08-13|website=demo.istat.it|archive-date=2019-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724140744/http://demo.istat.it/bilmens2019gen/index.html|url-status=dead}}</ref> Ang eskudo de armas ng Acri ay kinakatawan ng tatlong bundok na nasa itaas ay tatlong bituin, na may mga salitang: "Acrae, Tri Vertex, Montis Fertilis, UA (Universitas Acrensis)". Ang pinakalumang kilalang eskudo de armas ng Acri ay naroroon sa pintuan ng simbahan at kumbento ng San Domenico, isang batong eskudo de amras na ginawa noong 1524, kasama ang eskudo de amras ng mga piyudal na pamilya noong panahong iyon, mga prinsipe ng San Severino da Bisignano. Ang etimolohiya ng salitang ''Acri'' ay maaaring nagmula sa Griyegong ακρα (Akra) na nangangahulugang ''tuktok''. == Heograpiyang pisikal == Sa panahon ng 2006-2015, ang munisipalidad ng Acri ay kabilang sa mga munisipalidad kung saan nangyari ang pinakamaraming kaso ng sunog sa kagubatan na dulot ng mga hindi kilalang tao.<ref>https://www.istat.it/it/files/2018/07/Report_AmbienteEpaesaggio-10072018.pdf</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} e6xi9eb68yibxrpgi0lxq27xhmk58l9 0 305637 2227080 2001377 2026-09-21T02:27:35Z Ryomaandres 8044 2227080 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Corigliano-calabro-abend.jpg|thumb|Corigliano Calabro]] Ang '''Corigliano Calabro''' ay isang bayan at isang ''[[frazione]]'' (nayon) ng [[Corigliano-Rossano]] na matatagpuan sa [[Cosenza|lalawigan ng Cosenza]], c. 40&nbsp;km hilagang-silangan ng lungsod ng [[Cosenza]], sa [[Calabria]], [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Matatagpuan ito malapit sa bukana ng isang ilog ng parehong pangalan, at naglalaman ng isang akwedukto. Sa mataas na pook na tumatanaw sa bayan, matatagpuan isang piyudal na kastilyo na may napakalaking mga tore at isang malalim na kanal. Sa ''komuna'' ay ang mga labi ng sinaunang lungsod ng [[Thurii]], isang dating [[diyosesis]] na nananatiling isang Latin [[tituladong luklukan]] bilang [[Thurio]]. Kalapit ang Sibari, pook ng sinaunang lungsod ng [[Sybaris]]. == Kasaysayan == Ang mga unang pyudal na panginoon ng Corigliano ay mga sundalong Normando. Sinundan sila bilang mga piyudal na panginoon ng Corigliano sa pagtatapos ng ika-13 siglo ng pamilyang Sangineto. Noong 1299, si Ruggero Sangineto ang naging unang konde ng Kondado ng Corigliano. Sa pagitan ng ika-14 at unang kalahati ng ika-15 siglo, ang hegemonya ng pamilyang Sangineto ay unti-unting pinatalsik ng pamilyang Sanseverino, na ginawaran ng titulong Prinsipe ng Bisignano.<ref>{{Cita libro |pp=23-69 |autore=R. Berardi |titolo=La contea di Corigliano. Profilo storico, economico e sociale della Sibaritide (secoli XI-XVI) |editore=Ferrari |città=Rossano}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * Ripley, George; Dana, Charles A., eds. (1879). "Corigliano" . Ang American Cyclopædia . [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 7sryqi8ftoy3rutia37epsq6mj7vvn7 0 305658 2227081 1899191 2026-09-21T02:30:17Z Ryomaandres 8044 2227081 wikitext text/x-wiki Ang '''Rossano''' ay isang bayan at ''[[frazione]]'' ng [[Corigliano-Rossano]] sa [[Cosenza|lalawigan ng Cosenza]], [[Calabria]], [[Katimugang Italya]]. Matatagpuan ang lungsod sa isang matayog na kinatatayuan c. 3.&nbsp;km mula sa [[Golpo ng Taranto]]. Ang bayan ay kilala para sa mga likhang [[Marmol|gawa sa marmol]] at mga [[minahan]] ng [[alabastro]]. Ang bayan ay ang luklukan ng isang [[Simbahang Katolika Romana|Katolikong]] [[arsobispo]] at may isang kilalang katedral at kastilyo. Dalawang Papa ang ipinanganak sa bayan, kasama si San [[Nilo ang Nakababata]]. Noong Oktubre 22, 2017, sinimulan ng isang [[reperendo]] ang proseso ng [[Pagsasanib ng mga bayang Italyano|pagsasanib]] sa kalapit na ''[[comune]]'' ng [[Corigliano Calabro]], na nagtapos noong Marso 31, 2018, sa pagtatatag ng bagong munisipalidad ng [[Corigliano-Rossano.]] == Kasaysayan == Simula noong dekada 1950, ang lungsod, tulad ng iba pa sa Calabria na ang makasaysayang sentro ay umunlad sa looban dahil sa kalusugan ng lugar at likas na depensa nito, ay nagpatuloy sa paglawak nito, pangunahin na sa mga lambak at kapatagan, na dinadaanan ng mga pangunahing imprastraktura ng riles at kalsada. Ang paglawak ng lungsod na nangyari sa lahat ng direksiyon malapit sa estasyon ng tren—kasama ang pagtatayo ng mga bago at mataong kapitbahayan, paaralan, pasilidad sa palakasan, at mga pampubliko at pribadong serbisyo—ay higit na nakapagligtas sa makasaysayang lungsod mula sa pagkadumi. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.marcofiumebluespassion.it/ "Marco Fiume Blues Passion" Memorial Festival] {{In lang|it}} * [http://www.globopix.net/fotografie/rossanocalabro_1.html Rossano Photogallery] {{In lang|it}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2020}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 35cmpuhfctfqdyfxxk6xppyf936pc32 0 305688 2227178 2185366 2026-09-21T06:47:44Z Ryomaandres 8044 2227178 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rende|population_demonym=Rendesi|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|20|N|16|11|E|region:IT_type:city(94969)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|map_caption=Rende sa loob ng Lalawigan ng Cosenza|map_alt=|shield_alt=|image_alt=|imagesize=|footnotes=|website={{official website|http://www.comune.rende.cs.it/}}|day=Pebrero 20|saint=[[Inmaculada Concepcion]]|postal_code=87036|telephone=|population_footnotes=|native_name=|region=[[Calabria]]|official_name=Città di Rende|image_skyline=Via Rossini Rende- (CS).jpg|image_caption=Via Rossini, sa sentro ng lungsod ng Rende.|image_shield=Tretorri_Rende.JPG|image_map=Map of comune of Rende (province of Cosenza, region Calabria, Italy).svg|pushpin_label_position=|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|area_total_km2=54|frazioni=[[Arcavacata]], Commenda, [[Quattromiglia]], Roges, Santo Stefano, Saporito, Surdo|mayor=Marcello Manna|mayor_party=Lista Civica|elevation_footnotes=|elevation_m=480|area_footnotes=|area_code=0984}}Ang '''Rende''' ay isang [[lungsod]] at ''[[Komuna|comune]]'' sa [[Cosenza|lalawigan ng Cosenza]], [[Calabria]], southern [[Italya|Italy]], na tahanan ng punong tanggapan ng [[Unibersidad ng Calabria]]. Mayroon itong populasyon na humigit-kumulang 35,000, o higit pa sa 60,000 kung ang mga mag-aaral sa unibersidad na nakatira doon ay isinaalang-alang. Nahahati ito sa dalawang bahagi: ang matandang bayan, na nakatayo sa isang mataas na burol, at ang modernong lugar, sa mababang nibel, na konektado sa [[Pook na urbano|lungsod]] ng [[Cosenza]] at kasama nito ang sentro ng ekonomiya ng lalawigan ng Cosenza. == Kasaysayan == === Sa proklamasyon ng Kaharian ng Italya === Noong 1860, ang sigasig para sa paglapag ng [[Ekspedisyon ng Sanlibo|Sanlibo]] sa [[Marsala]] ay kumalat din sa mga mamamayan ng Rende, na bumuo ng "Komite Sentral ng Calabria Rito" upang magbigay ng suporta sa logistika at militar, pati na rin ng mga suplay, kay [[Giuseppe Garibaldi|Garibaldi]], na nagkampo kasama ang kaniyang mga tropa sa lugar ng [[Marchesino]].<ref>Marchesino è un quartiere di Roges, precisamente nella zona in cui sorge dalla fine del secolo scorso la Chiesa della Beatissima Vergine di Lourdes, al confine con Cosenza.</ref> Noong Agosto 24, 1860, nag-alsa ang Rende laban sa mga Borboniko at kinilala si [[Victor Manuel II|Victor]] [[Victor Manuel II|Manuel II]] bilang [[Hari ng Italya]], bagaman pansamantalang nanatili sa puwesto ang parehong awtoridad munisipal. == Mga pangunahing tanawin == * Kastilyong Normando, na itinayo noong 1095&nbsp;ng [[Bohemondo I ng Antioquia]]. * Inang simbahan ng Santa Maria Maggiore, na itinayo noong ika-12 siglo ngunit itinayo nang maraming beses, ang huli ya noong huling bahagi ng ika-18 siglo * Santuwaryo ni Maria Santissima di Costantinopoli == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.rende.cs.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160727003200/http://www.comune.rende.cs.it/ |date=2016-07-27 }} {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] fustgz8aagnldidm6eqnpl9hzqr6r3v 0 305776 2227061 2083227 2026-09-21T01:59:18Z Ryomaandres 8044 2227061 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castrovillari|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.comune.castrovillari.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87012|day=Enero 27|saint=San Iuliano|elevation_m=362|elevation_footnotes=|population_demonym=Castrovillaresi|population_footnotes=|area_total_km2=130|area_footnotes=|mayor=Domenico Lo Polito|mayor_party=|frazioni=Cammarata, Ciminito, Vigne|region=[[Calabria]]|official_name=Città di Castrovillari|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|49|N|16|12|E|region:IT_type:city|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=left|map_caption=Castrovillari sa loob ng Lalawigan ng Cosenza sa Calabria|map_alt=|image_map=Map of comune of Castrovillari (province of Cosenza, region Calabria, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=Castrovillari-Stemma.gif|image_caption=Ang massif ng [[Pollino]] <br> tanaw mula sa [[Estadyo Mimmo Rende]]|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Castrovillari massiccio del pollino da stadio mimmo rende polisportivo 1 maggio.jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Castrovillari''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabrian]]: {{Lang|nap|Castruvìddari}}) ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Cosenza|lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang Castrovillari ay matatagpuan sa hilaga ng Calabria, malapit sa hangganan ng [[Basilicata]] at sa loob ng [[Polliniser|Pambansang Liwasang Pollino]]. Ang bayan ay napapaligiran ng mga bundok kabilang ang [[Monte Pollino|Pollino]] (2,248 m) at [[Monte Dolcedorme|Dolcedorme]] (2,273 m), bahagi rin ng Pambansang Liwasang Pollino Ang bayan ay may mga hangganan sa mga munisipalidad ng [[Altomonte]], [[Lungro]], [[Cassano allo Ionio]], [[Cerchiara di Calabria]], [[Chiaromonte]], [[Civita, Calabria|Civita]], [[Frascineto]], [[Morano Calabro]], [[San Basile]], [[Saracena]], [[San Lorenzo Bellizzi]], [[San Lorenzo del Vallo]], at [[Terranova di Pollino]]. == Kultura == === Edukasyon === Sa Castrovillari ay mayroong isang paaralang nursery, dalawang pampubliko at ilang pribadong kindergarten, apat na elementarya, dalawang pampublikong middle school, tatlong hayskul (siyentipiko, klasiko, at artistiko) at limang iba pang pampublikong sekundaryang paaralan. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.castrovillari.cs.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.castrovillari.info Castrovillari.info] {{In lang|it}} * [http://www.ildiariodicastrovillari.it Ang talaarawan ng Castrovillari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204193948/http://www.ildiariodicastrovillari.it/ |date=2020-12-04 }} {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] 5skv36bw3zr07tggm4czot5t56tk858 2227062 2227061 2026-09-21T01:59:48Z Ryomaandres 8044 2227062 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castrovillari|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.comune.castrovillari.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87012|day=Enero 27|saint=San Iuliano|elevation_m=362|elevation_footnotes=|population_demonym=Castrovillaresi|population_footnotes=|area_total_km2=130|area_footnotes=|mayor=Domenico Lo Polito|mayor_party=|frazioni=Cammarata, Ciminito, Vigne|region=[[Calabria]]|official_name=Città di Castrovillari|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|49|N|16|12|E|region:IT_type:city|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=left|map_caption=Castrovillari sa loob ng Lalawigan ng Cosenza sa Calabria|map_alt=|image_map=Map of comune of Castrovillari (province of Cosenza, region Calabria, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=Castrovillari-Stemma.gif|image_caption=Ang massif ng [[Pollino]] <br> tanaw mula sa [[Estadyo Mimmo Rende]]|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Castrovillari massiccio del pollino da stadio mimmo rende polisportivo 1 maggio.jpg|native_name=|footnotes=}}Ang '''Castrovillari''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabrian]]: {{Lang|nap|Castruvìddari}}) ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[Cosenza|lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang Castrovillari ay matatagpuan sa hilaga ng Calabria, malapit sa hangganan ng [[Basilicata]] at sa loob ng [[Polliniser|Pambansang Liwasang Pollino]]. Ang bayan ay napapaligiran ng mga bundok kabilang ang [[Monte Pollino|Pollino]] (2,248 m) at [[Monte Dolcedorme|Dolcedorme]] (2,273 m), bahagi rin ng [[Liwasang Pambansa ng Pollino]]. Ang bayan ay may mga hangganan sa mga munisipalidad ng [[Altomonte]], [[Lungro]], [[Cassano allo Ionio]], [[Cerchiara di Calabria]], [[Chiaromonte]], [[Civita, Calabria|Civita]], [[Frascineto]], [[Morano Calabro]], [[San Basile]], [[Saracena]], [[San Lorenzo Bellizzi]], [[San Lorenzo del Vallo]], at [[Terranova di Pollino]]. == Kultura == === Edukasyon === Sa Castrovillari ay mayroong isang paaralang nursery, dalawang pampubliko at ilang pribadong kindergarten, apat na elementarya, dalawang pampublikong middle school, tatlong hayskul (siyentipiko, klasiko, at artistiko) at limang iba pang pampublikong sekundaryang paaralan. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.castrovillari.cs.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.castrovillari.info Castrovillari.info] {{In lang|it}} * [http://www.ildiariodicastrovillari.it Ang talaarawan ng Castrovillari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204193948/http://www.ildiariodicastrovillari.it/ |date=2020-12-04 }} {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] lxwsbsg7wd86etselmkckulsye6am7f 3 307691 2227064 2225295 2026-09-21T02:02:17Z MediaWiki message delivery 49557 /* Wikipedia translation of the week: 2026-39 */ bagong seksiyon 2227064 wikitext text/x-wiki ==Late reply== Walang anoman po.[[Tagagamit:Ivan P. Clarin|Ivan P. Clarin]] ([[Usapang tagagamit:Ivan P. Clarin|makipag-usap]]) 06:18, 15 Enero 2021 (UTC) == Baybayin == Nakita mo ba 'yung komento ko dito [[Wikipedia:Mga nominasyon para sa napiling nilalaman/Baybayin]]. Kung gusto mo maging Napiling Artikulo ang [[Baybayin]], pakisunod na lamang ang aking rekomendasyon. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:54, 25 Enero 2021 (UTC) :Noted ko na po ngunit ineedit ko rin po yung sa Globalisasyon. Hindi ko na po ata magagawa ang rekomendasyon ni GinawaSaHapon at ninyo kasi natambak ako sa pahinang iyon. Kapag summer nalang po baka may time ako. Atsaka po pwedeng magpalagay ng proteksyon sa Globalisasyon? May mga nag-eedit kasi habang naedit ko kaya hindi ko na po matapos-tapos. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 06:57, 25 Enero 2021 (UTC) ::Sige, nakabinbin muna 'yung pagbabago sa Baybayin. Naprotekta ko na 'yung Globalisasyon. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:30, 25 Enero 2021 (UTC) :::Salamat po --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|makipag-usap]]) 11:39, 25 Enero 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mammoth central]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:A Mammoth Hunt.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mammoth central''' is a paleontological site on the grounds of the Santa Lucía Airport in the state of Mexico, Mexico which contains the remains of at least 200 Columbian mammoths as well as 25 camels and five horses. The site is the world's largest concentration of mammoth remains; the previous was the Mammoth Site of Hot Springs in South Dakota with only 61 individuals. Human tools and carved bones have also been discovered at the site, suggesting that humans utilized the site to trap and kill large mammals. More fossils continue to be found at the site. The dig will end in 2022, when the airport's construction is projected to conclude. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 01:45, 12 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21319298 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Palo Alto Baylands Nature Preserve]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:Palo Alto Baylands January 2013 002.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Palo Alto Baylands Nature Preserve''', known officially as the Baylands Nature Preserve, is the largest tract of undisturbed marshland remaining in the San Francisco Bay. Fifteen miles of multi-use trails provide access to a unique mixture of tidal and fresh water habitats. The preserve encompasses 1,940 acres in both Palo Alto and East Palo Alto, and is owned by the city of Palo Alto, California, United States <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 19 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21356077 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Metropolitan Waterworks Museum]]'''</div> Please be bold and help to translation this article! ---- [[File:High Service Pumping Station, Chestnut Hill, Sudbury Aqueduct.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Waterworks Museum''' is a museum in the Che]stnut Hill Waterworks building, originally a high-service pumping station of the Boston Metropolitan Waterworks <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:45, 26 Abril 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21376318 --> == UnangPahinaBalita == Kapag maglalagay ka ng balita sa [[Template:UnangPahinaBalita]], pakilagay na rin sa kaugnay na petsa nito ang balitang dinagdag mo. Halimbawa, kung ang balita ay noong Abril 26, 2021, idagdag rin iyan dito: [[Wikipedia:Kasalukuyang pangyayari/2021 Abril 26]]. Tapos, dapat hanggang '''lima''' lamang ang nakapasok sa [[Template:UnangPahinaBalita]]. Kaya, kailangan ibawas ang pinakalumang balita kung nagdagdag ka ng bago. Basahin ang [[Wikipedia:Mga panuntunan sa pagtatala ng bagong balita]] para sa karagdagang patakaran. Pakigawa na lamang ito sa susunod. Sa ngayon, ako na ang mag-aayos. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:23, 3 Mayo 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sarah E. Goode]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Edmonia Lewis.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sarah Elisabeth Goode''' (1850 – April 8, 1905) was an inventor. She was the second known African-American woman to receive the MOST, a United States patent, which she received in 1885. The first known African-American woman to receive a patent was Judy W. Reed on September 23, 1884, but Reed only signed her patent with her mark (an X) and not her signature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 10 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zuzu Angel]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zuzu Angel durante o lançamento de sua coleção em Nova York, 1972.tif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zuleika Angel Jones''' (June 5, 1921 – April 14, 1976), better known as Zuzu Angel, was a Brazilian-American fashion designer, who became famous for opposing the Brazilian military dictatorship after the forced disappearance of her son, Stuart. She was also the mother of journalist Hildegard Angel. In 2014, the National Truth Commission created to gather and review information about crimes committed during the years of the CIA and U.S. government-backed Brazilian military dictatorship, a former agent of the military repression named Cláudio Antônio Guerra, confirmed the participation of agents of the security apparatus in the death of Angel. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:10, 17 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21420930 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Blue space]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Downtown Green Bay CityDeck along the Fox River.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Blue space''' in urban planning and design comprises all the areas dominated by surface waterbodies or watercourses. In conjunction with greenspace (parks, gardens, etc. specifically: urban open space), it may help in reducing the risks of heat-related illness from high urban temperatures. Substantial urban waterbodies naturally exist as integral features of the geography of many cities because of their historical geopolitical significance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 24 Mayo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Breakthrough infection]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''breakthrough infection''' is a case of illness in which a vaccinated individual becomes sick from the same illness that the vaccine is meant to prevent. Simply, they occur when vaccines fail to provide immunity against the pathogen they are designed to target. In April 2021, the CDC reported that in the United States there were 5,814 COVID-19 breakthrough infections, and 74 deaths, among the more than 75 million people fully vaccinated for the COVID-19 virus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 7 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21481888 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tutankhamun's trumpets]]'''</div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Silver trumpet from Tutankhamun's tomb.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tutankhamun's trumpets''' are a pair of trumpets found in the burial chamber of the Eighteenth Dynasty Pharaoh Tutankhamun. The trumpets, one of sterling silver and one of bronze or copper, are considered to be the oldest operational trumpets in the world, and the only known surviving examples from ancient Egypt. The trumpets were found in 1922 by Howard Carter during the excavation of Tutankhamun's tomb. The bronze trumpet was discovered in the tomb's antechamber in a large chest containing various military objects and walking sticks. The silver trumpet was subsequently found in the burial chamber. Both are finely engraved, with decorative images of the gods Ra-Horakhty, Ptah and Amun. The silver trumpet's bell is engraved with a whorl of sepals and calices representing a lotus flower, and the praenomen and nomen of the king. The bronze trumpet may in fact be made of copper; the metal has not yet been analysed. Similar looking trumpets feature in Egyptian wall-paintings that are usually, though not always, associated with military scenes. Silent for over 3,000 years, the trumpets were sounded before a live audience of an estimated 150 million listeners through an international BBC broadcast aired on 16 April 1939. The trumpets were played by a bandsman, James Tappern of Prince Albert's Own 11th Royal Hussars regiment. The recording was recently featured, and can be heard on the BBC Radio 4 program Ghost Music. Rex Keating, who presented the 1939 broadcast, later claimed that during a rehearsal, the silver trumpet shattered, and Alfred Lucas, a member of Carter's team who had restored the finds, was so distressed he needed to go to hospital. Due to their fragility, it is unlikely the trumpets will be played again in any official musical reconstructions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 21 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sumidouro State Park]]'''<br /><small>''([[:pt:Parque Estadual do Sumidouro]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Texturas da Gruta da Lapinha.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sumidouro State Park''' (Portuguese: Parque Estadual do Sumidouro) is a state park in the state of Minas Gerais, Brazil. The remains of the first human inhabitants of Brazil were found in the park area in the early 19th century, along with bones of now-extinct megafauna. The main attraction is the Gruta da Lapinha, a large limestone cave. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:27, 28 Hunyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21601956 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Justus Ier]]'''<br /><small>''([[:en:Justus of Jerusalem]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Justus I''' was a 2nd-century Jewish Christian leader, third bishop of Jerusalem, supposedly tied to the family of Jesus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:12, 5 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21653910 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:El Palo Alto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:El-palo-alto-tree-california.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''El Palo Alto''' (Spanish for 'the tall pole' or 'post') is a coastal redwood (Sequoia sempervirens) located in El Palo Alto Park on the banks of San Francisquito Creek in Palo Alto, California, United States. It is famous for its historical significance and as the namesake of the city of Palo Alto. As of July 2016, El Palo Alto is currently 110 feet (33.5 meters) in height, down from 162.2 feet (49.4 meters) in 1814. Its top progressively died from 1865 to 1955 from lowering of the water table so that its roots could no longer reach sustenance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:52, 12 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21702842 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sèvres Egyptian Service]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plate showing statues of Amenhotep III at Luxor, Egypt. Commissioned by Napoleon as a present to Josephine but she rejected it. From France. The Victoria and Albert Museum, London.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sèvres Egyptian Service''' is a name used for two sets of tableware made by the Manufacture nationale de Sèvres during the First French Empire. The first was produced between 1804 and 1806 for Napoleon I and was presented by him to Alexander I of Russia in 1808, as a diplomatic gift following the Treaties of Tilsit. It is now held in the State Museum of Ceramics in Russia. The second set was produced between 1810 and 1812. It was intended as a gift from Napoleon to Empress Joséphine. The service consisted of 72 plates with the wells depicting scenes from Egypt based on sketches made by Vivant Denon. Joséphine refused to accept the service, which she described as "too severe". It was returned to the factory and given as a gift to the Duke of Wellington by Louis XVIII in 1818, following the Bourbon Restoration. The service was purchased by the Victoria and Albert Museum in 1979 and, except for one plate, was loaned to English Heritage to display at Apsley House, London, the former residence of the first duke. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 19 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21719762 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:La plus que lente]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:La Plus Que Lente (edit).ogg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''La plus que lente''''', L. 121 is a waltz for solo piano written by Claude Debussy in 1910, shortly after his publication of the Préludes, Book I <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 26 Hulyo 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21757255 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abstract photography]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Denkmal für die ermordeten Juden Europas .jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Abstract photography''', sometimes called non-objective, experimental or conceptual photography, is a means of depicting a visual image that does not have an immediate association with the object world and that has been created through the use of photographic equipment, processes or materials. An abstract photograph may isolate a fragment of a natural scene in order to remove its inherent context from the viewer, it may be purposely staged to create a seemingly unreal appearance from real objects, or it may involve the use of color, light, shadow, texture, shape and/or form to convey a feeling, sensation or impression. The image may be produced using traditional photographic equipment like a camera, darkroom or computer, or it may be created without using a camera by directly manipulating film, paper or other photographic media, including digital presentations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:28, 2 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Michaux-Perreaux steam velocipede]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Michaux-Perreaux steam velocipède.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Michaux-Perreaux steam velocipede''' was a steam powered velocipede made in France sometime from 1867 to 1871, when a small Louis-Guillaume Perreaux commercial steam engine was attached to a Pierre Michaux manufactured iron framed pedal bicycle. It is one of three motorcycles claimed to be the first motorcycle, along with the Roper steam velocipede of 1867 or 1868, and the internal combustion engine Daimler Reitwagen of 1885. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:29, 9 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21796451 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:zh:祝融号火星车]]'''<br /><small>''([[:en:Zhurong (rover)]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Mars Global Remote Sensing Orbiter and Small Rover at IAC Bremen 2018 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zhurong''' (Chinese: 祝融; pinyin: Zhùróng) is China's first Mars rover, which formed part of the Chinese Tianwen 1 mission to Mars. It landed on May 14, 2021, to make China the second country to successfully soft land on Mars and establish communications from the Martian surface, after the United States. Zhurong was successfully deployed on 22 May 2021, 02:40 UTC <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:06, 16 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21857549 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luna Park (Coney Island, 1903)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Night in Luna Park, Coney Island (1905).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luna Park''' was an amusement park in Coney Island, Brooklyn, New York City. Luna Park was located on a site bounded by Surf Avenue to the south, West 8th Street to the east, Neptune Avenue to the north, and West 12th Street to the west. Luna Park opened in 1903 and operated until 1944. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 23 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21914746 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Philippines)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PH flags near ccp.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Filipino: Araw ng Kasarinlán; also known as Araw ng Kalayaan, "Day of Freedom") is an annual national holiday in the Philippines observed on June 12, commemorating the declaration of Philippine independence from Spain in 1898. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:08, 30 Agosto 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21948194 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Flyby (spaceflight)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PIA22316 MarCO InSight.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''flyby''' (/ˈflaɪˌbaɪ/) is a spaceflight operation in which a spacecraft passes in proximity to another body, usually a target of its space exploration mission and/or a source of a gravity assist to impel it towards another target <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 6 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=21969329 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Whang Youn Dai Achievement Award]]'''<br /><small>''([[:ko:황연대 성취상]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Whang Youn Dai Achievement Award''' is named after South Korean Dr. Whang Youn Dai, who contracted polio at the age of three. She devoted her life to the development of paralympic sport in Korea and around the world. At the 1988 Paralympic Summer Games in Seoul, Korea, the International Paralympic Committee (IPC) recognized her lifelong contributions to the Paralympic Movement and established the Whang Youn Dai Achievement Award (formerly the Whang Youn Dai Overcome Prize). Since then, this award has been presented at every Paralympic Games to one male and one female athlete who each "best exemplify the spirit of the Games and inspire and excite the world". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:55, 13 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22004646 --> == UnangPahinaBalita uli == Sinabi ko na dati na dapat '''lima''' lamang ang ''entry'' ng Template:UnangPahinaBalita. Paulit-ulit kang nagbabawas pero di ka naman nagdaragdag. Paki-''review'' uli ng patakaran: [[Wikipedia:Mga panuntunan sa pagtatala ng bagong balita]]. Maganda at nakapag-''edit'' ka ng balita ngunit pakiusap, ayusin mo naman ang pag-''edit''. Ang UnangPahinaBalita ay nababasa ng maraming tao kaya mahalaga na maayos ito. Sana naunawaan mo ang ''concern'' ko. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:04, 26 Setyembre 2021 (UTC) :Hindi siya pang-Wiki. Plus mali-mali pa po yung links. Pakitingnan po kung saan nakaturo ang Datu Piang sa Unang Pahina Balita. Isa pa ang granada na link ay nakaturo sa ibang Granada na hindi nangangahulugang pasabog kaya inayos ko ito noong una mo itong dinagdag (Proof: https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Granada&action=history) . Ang pangyayaring ito ay hindi kilala o tanyag para magawan pa ng pahina. Walang katanyagan ang paksang ito kaya tinanggal ko. Kung malaking bagay ito, dapat magawan ng pahina ngunit mukhang isa lamang ito sa mga maraming pangyayari ng Pilipinas. Sa pangkalahatan, not for wiki. Oo nga po na marami ang makakabasa ngunit kung mali-mali naman ang impormasyon at ang mga links, maaaring magdagdag na lamang ng iba imbis na iyon. Ang tungkol naman sa hidwaan ng Myanmar, mukhang wala pang pahinang nagagawan at maaaring maging problematiko. --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 06:22, 26 Setyembre 2021 (UTC) ::Kung ''links'' pala ang problema, bakit di mo inayos 'yung links? E, ang ginawa mo tinanggal mo 'yung buong ''entry'' tapos hindi ka naman nagbigay ng kapalit para manatiling lima siya. Tungkol naman sa katanyagan, hindi ipinagbabawal sa kasalukuyang patakaran kung tanyag man ito o hindi. Ang kailangan lamang ay mayroon itong sanggunian. Na mayroon naman, tingnan ito: [[Wikipedia:Kasalukuyang pangyayari/2021 Setyembre 18]]. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:46, 27 Setyembre 2021 (UTC) :::Tungkol sa links, hindi ko naman po gamay 'yang lahat. Kung sino po ang nagdagdag, siya po ang nakakaalam kung ano ang nilalaman ng idinaragdag niya. Baka po kasi ang impormasyon na mapapalitan ko ay maiba sa tunay na paksa o kaya ay maging nakakalito. Halimbawa, sa granada na kawing, sigurado ako sa kung ano ang tinutukoy nito na isang pasabog kaya nai-redirect ko ito sa tingin ko ay tama. Ang Datu Piang naman po ay medyo nalito ako kaya hindi ko muna ito ginalaw. Aaminin ko na nilabag ko ang quota na dapat lima ang entries at hindi ko agad napalitan ang tinanggal ko. Ang importante lang po sa akin ay yung impormasyon mismo, at hindi ang bilang o dami ng entries. Ang kalidad ay higit mahalaga kaysa sa kantidad. :::Sa dako naman po ng criteria ng balita, mukhang problematiko ang pagdaragdag ng anumang balita na basta lamang ay may sanggunian. Muli, ito ay ensiklopedya na mayroong antas ng katanyagan at kahalagahan sa maraming tao. Maaari naman pong idagdag ang tungkol sa pagsabog ngunit wala naman po itong kasamang mahalagang pangyayari. Halimbawa, kung ang pagsabog sa Datu Piang ay kabilang sa isang opensibang militar o pandaigdigang digmaan kontra terorismo (''hindi po ako sigurado dito, halimbawa lang po'') , na isang mahalagang pangyayari (AT maaaring gawan ng pahina), totoo nga na sapat itong isama sa Unang Pahina Balita at ang mahalagang pangyayari ay nakasama na rin sa entry. Pero kung titingnan sa balita mismo, walang binanggit na mahalagang pangyayari. Kung titingan pati, ito ay isa lamang katulad sa mga maraming pangyayari sa Mindanao na binabalita kamakailan lang. Ang sa akin po kasi, una kong tinitingnan kung ang balita ay may pahina na sa tl Wiki at saka nilalagay ko ang pangyayari sa Unang Pahina Balita. Halimbawa ang kay Abdelaziz Bouteflika, SpaceX, at ang COVID-19 sa Pilipinas, na pawang mahahalaga at mayroong katanyagan. :::Sa ibang usapin naman po, mukhang hindi ko kayang mag-host sa official translation election ng TL Wiki. Marami kasi po akong ginagawa sa eskuwela kaya sagabal ito sa pagpapa-request ko ng mga mungkahing pagsalin. Kung kaya niyo pong mag-host sir at mag-start sa eleksyon at mungkahi ng mga bagong opisyal na termino, sasali naman po ako sa pagboto kung sakali man na sisimulan niyo sir. Salamat po --[[Tagagamit:Kurigo|Kurigo]] ([[Usapang tagagamit:Kurigo|kausapin]]) 05:23, 27 Setyembre 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Behavior-altering parasite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Succinea mit Leucocholoridium.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Behavior-altering parasites''' are parasites with two or more hosts, capable of causing changes in the behavior of one of their hosts to enhance their transmission, sometimes directly affecting the hosts' decision-making and behavior control mechanisms. They do this by making the intermediate host, where they may reproduce asexually, more likely to be eaten by a predator at a higher trophic level which becomes the definitive host where the parasite reproduces sexually. Examples can be found in bacteria, protozoa, viruses, and animals. Parasites may also alter the host behaviour to increase the protection to the parasites or their offspring. The term bodyguard manipulation is used for such mechanisms. Among the behavioral changes caused by parasites is carelessness, making their hosts easier prey. The protozoan Toxoplasma gondii, for example, infects small rodents and causes them to become careless and may even cause them to become attracted to the smell of feline urine, both of which increase their risk of predation and the parasite's chance of infecting a cat, its definitive host. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 27 Setyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22066226 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Proclamation Day of the Republic of Latvia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:18.novembra svinīgie pasākumi (30966699131).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Proclamation Day of the Republic of Latvia''' is celebrated annually on 18 November. It marks the anniversary of the Proclamation of Independence of Latvia by the People's Council of Latvia in 1918. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:04, 11 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22160753 --> == ABN == {{AlamBaNinyoUsapan2|Oktubre 5|2021|Tulay ng Laguna Garzón}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:31, 11 Oktubre 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Juice jacking]]'''<br /><small>''([[:fr:Juice jacking]]) ([[:de:Juice jacking]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Juice jacking''' is a type of cyber attack involving a charging port that doubles as a data connection, typically over USB. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 18 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22187362 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Kidnappers]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Cape Kidnappers, New Zealand.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Kidnappers''' / Te Kauwae-a-Māui is a headland at the southeastern extremity of Hawke's Bay on the east coast of New Zealand's North Island and sits at the end of an 8 kilometres (5.0 mi) peninsula which protrudes into the Pacific Ocean. It is 20 kilometres (12 mi) south-east of the city of Napier. Access to the Cape by road stops at Clifton, which is the departure point for many tourists. The Cape Kidnappers Golf Course lies between the headland and the nearby coastal community of Te Awanga. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 25 Oktubre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22229282 --> == Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021 == [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|right|250px]] Hello Kurigo, Inaanyahan kita na sumali sa patimpalak na [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia''']] ngayong 2021 naglalayong mapabuti ang mga artikulong may kinalaman sa Asya (tao, lugar, kultura atbp.). Tatakbo ito sa buong buwan ng Nobyembre 2021. Maari kang makatanggap ng postkard mula sa isang pangkat pang-Wikimedia kapag nakalikha ka ng apat na artikulo. Basahin ang mga patakaran at mekaniks [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021#Mga patakaran|'''dito'''.]] Pindutin ang buton na ito upang makasali sa patimpalak: {{Clickable button 2|Magpatala na|url=https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Buwan_na_Pang-Asya_sa_Wikipedia/2021/Mga_kalahok&action=edit|class=mw-ui-progressive}} Kapag nakatala ka na at natapos mo na ang lahok mo, {{Clickable button 2|Isumite ang kontribusyon|url=https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/asian-month-2021-tl|class=mw-ui-progressive}} Kung may mga tanong ka tungkol dito, sabihan lamang sa [[Usapang Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|'''pahinang usapan ng patimpalak'''.]] Maligayang paglikha ng mga pang-Asyang artikulo sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 11:02, 31 Oktubre 2021 (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2021-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Islamic ornament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Abu 'Inaniya.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Islamic ornament''' is the use of decorative patterns in Islamic art. They can be broadly divided into the arabesque, using curving plant-based elements, geometric patterns with straight lines or regular curves, and calligraphy, consisting of religious texts with stylised appearance, used both decoratively and to convey meaning. All three often involve elaborate interlacing. The three types of ornament are often used together. Islamic decoration has had a significant influence on European decorative artforms, especially as Western arabesque. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 1 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22272778 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Southern Crab Nebula]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Crab of the Southern Sky Hen 2-104.tif|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Southern Crab Nebula''' (or WRAY-16-47 or Hen 2-104) is a nebula in the constellation Centaurus. The nebula is several thousand light years from Earth, and its central star is a symbiotic Mira variable - white dwarf pair. It is named for its resemblance to the Crab Nebula, which is in the northern sky. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:13, 8 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22282200 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Netto Question]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Questão Netto 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Netto Question''' (Portuguese: Questão Netto) was the largest collective action for the liberation of slaves in the Americas. The lawsuit is related to the liberation of 217 slaves in Brazilian lands in the 1870s. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:08, 15 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22333164 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casa Grande del Pueblo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plaza Murillo .jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Casa Grande del Pueblo''' (English: Great House of the People), is the Bolivian presidential residence that replaced the Palacio Quemado in 2018. Inaugurated on 9 August 2018 during the presidency of Evo Morales as the official residence of the President of Bolivia, the interim government of Jeanine Áñez reverted to occupying the Palacio Quemado from 2019 to 2020. Following the inauguration of Luis Arce on 8 November 2020, it has again become the residence of the president. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 22 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22360705 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:William Morrison (chemist)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Arntz and Morrison 1890.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''William Morrison''' (23 August 1855 – 29 August 1927) was a Scottish chemist. His background in chemistry piqued his interest in improving storage batteries. He concentrated on how to produce the most available energy for a unit of weight for efficiency in the working of an individual battery cell. Eventually, he developed storage batteries far more powerful than what had then been available. To demonstrate his batteries, Morrison installed 24 of them on a common horse-drawn carriage and attached an electric motor to the rear axle to be powered by them. Through various innovations, he developed the controls for the power used and the vehicle's steering so that the driver had complete control. Morrison invented the first practical self-powered four-wheeled electric carriage in the United States. His electric vehicle was the first to be driven in Chicago and in his hometown of Des Moines, Iowa. This electric horseless buggy of the late 19th century helped pave the way for the hybrid electric automobile of the 21st century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:54, 29 Nobyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22383453 --> == Maraming salamat sa paglahok mo sa [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2021|Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia ng 2021]] == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Asia medal.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Maraming salamat sa pagsumite ng mga lahok!''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:WAM logo without text (Philippine edition).svg|100px]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ''Congrats'', nakaanim kang lahok sa patimpalak na ito. Ayon sa patakaran, makakatanggap ka ng postkard na iproproseso ng internasyunal na pangkat ng ''Wikipedia Asian Month''. Antabayanan mo lamang ito. Kapag tila natatagalan sila, ako mismo ang magpa-''follow-up'' sa kanila. Nawa'y naging maganda ang iyong karanasan sa patimpalak na ito. Kung may mga katanungan ka, huwag kang mag-atubiling magbigay ng mensahe sa aking [[Usapang tagagamit:Jojit fb|pahina ng usapan]]. Muli, maraming salamat at nawa'y magpatuloy kang mag-ambag ng mataas na kalidad na artikulo dito sa Wikipediang Tagalog. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 23:11, 1 Disyembre 2021 (UTC) |} == Wikipedia translation of the week: 2021-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Madagascar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Maki.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The composition of '''Madagascar's wildlife''' reflects the fact that the island has been isolated for about 88 million years. The prehistoric breakup of the supercontinent Gondwana separated the Madagascar-Antarctica-India landmass from the Africa-South America landmass around 135 million years ago. Madagascar later split from India about 88 million years ago, allowing plants and animals on the island to evolve in relative isolation. As a result of the island's long isolation from neighboring continents, Madagascar is home to an abundance of plants and animals found nowhere else on Earth. Approximately 90 percent of all plant and animal species found in Madagascar are endemic, including the lemurs (a type of strepsirrhine primate), the carnivorous fossa and many birds. This distinctive ecology has led some ecologists to refer to Madagascar as the "eighth continent", and the island has been classified by Conservation International as a biodiversity hotspot. As recent as 2021, the "smallest reptile on earth" was also found in Madagascar, known as the Brookesia nana, or nano-chameleon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:13, 6 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Phromnia rosea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flatid leaf bugs and nymphs (Phromnia rosea).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Phromnia rosea''''', the flower-spike bug or the flatid leaf bug, is a species of planthopper in the family Flatidae. It is found in dry, tropical forests in Madagascar, and the adult insects are gregarious, the groups orienting themselves in such a way that they resemble a flower spike <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 13 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22394149 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Great Meadow National Nature Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Velykyi Luh.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Great Meadow National Nature Park''' (Ukrainian: Великий Луг (національний природний парк)) (also, Velykyi Luh) covers historic steppe terrain in southeast Ukraine. It is on the south bank of the Dnieper River's Kakhovka Reservoir, which was created by the Dnieper Hydroelectric Station. The meadows and reed beds on the shore support one of the largest transmigration spots for birds in Eastern Europe <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:15, 20 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22450595 --> == Wikipedia translation of the week: 2021-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Luís Gama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Luiz Gama by Raul Pompeia 1882.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Luís Gonzaga Pinto da Gama''' (Salvador, June 21, 1830 – São Paulo, August 24, 1882) was a Brazilian Rábula (self-taught lawyer), abolitionist, orator, journalist and writer, and the Patron of the Abolition of Slavery in Brazil. Born to a free black mother and a white father, he was nevertheless made a slave at the age of 10, and remained illiterate until the age of 17. He judicially won his own freedom and began to work as a lawyer on behalf of the captives, and by the age of 29 he was already an established author and considered "the greatest abolitionist in Brazil". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:41, 27 Disyembre 2021 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22472971 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-01 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2021 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas tree production]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Christmas tree farm East Lansing MI check for pine shoot beetles.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas tree production''' occurs worldwide on Christmas tree farms, in artificial tree factories and from native strands of pine and fir trees. Christmas trees, pine and fir trees purposely grown for use as a Christmas tree, are grown on plantations in many western nations, including Australia, the United Kingdom and the United States. In Australia, the industry is relatively new, and nations such as the United States, Germany and Canada are among world leaders in annual production. Great Britain consumes about 8 million trees annually, while in the United States between 35 and 40 million trees are sold during the Christmas season. Artificial Christmas trees are mostly produced in the Pearl River delta area of China. Christmas tree prices were described using a Hotelling-Faustmann model in 2001, the study showed that Christmas tree pr <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:42, 3 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lobster War]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conflit de la langouste entre la France et le Brésil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Brazilian Boeing B-17 flies over the French destroyer Tartu (D636) during the 1963 Lobster War.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Lobster War''' (also known as the Lobster Operation; Portuguese: Guerra da Lagosta; French: Conflit de la langouste) was a dispute over spiny lobsters which occurred from 1961 to 1963 between Brazil and France. The Brazilian government refused to allow French fishing vessels to catch spiny lobsters 100 miles (160 km) off the Brazilian northeast coast, arguing that lobsters "crawl along the continental shelf", while the French maintained that "lobsters swim" and that, therefore, they might be caught by any fishing vessel from any country. The dispute was resolved unilaterally by Brazil, which extended its territorial waters to a 200-nautical-mile (370 km; 230 mi) zone, taking in the disputed lobsters' bed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 10 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22519540 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Henry Adams Thompson]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Henry A. Thompson.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Henry Adams Thompson''' (March 23, 1837 – July 8, 1920) was an American prohibitionist and professor who was the vice-presidential nominee of the Prohibition Party in 1880. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 17 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22614498 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koz Castle]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 24 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22621333 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koz Castle]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kozkalesi.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koz Castle''' (Turkish: Koz Kalesi), or Kürşat Castle is a castle in the Altınözü district of the Hatay Province of Turkey. It has been involved in the Crusades in the 12th and 13th century. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 24 Enero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22621333 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Log bucking]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bucker2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:26, 7 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22758274 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Log bucking]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bucker2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bucking''' is the process of cutting a felled and delimbed tree into logs. Significant value can be lost by sub-optimal bucking because logs destined for plywood, lumber, and pulp each have their own value and specifications for length, diameter, and defects. Cutting from the top down is overbucking and from the bottom up is underbucking. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:11, 7 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22758274 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bidriware]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bidriware Hookah.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bidriware''' is a metal handicraft from Bidar, India. It was developed in the 14th century C.E. during the rule of the Bahamani Sultans. The term "bidriware" originates from the township of Bidar, which is still the chief centre for the manufacture of the unique metalware. Due to its striking inlay artwork, bidriware is an important export handicraft of India and is prized as a symbol of wealth. The metal used is a blackened alloy of zinc and copper inlaid with thin sheets of pure silver. This native art form has obtained Geographical Indications (GI) registry. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:43, 14 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Loktak Folklore Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯂꯣꯛꯇꯥꯛ ꯈꯨꯟꯅꯨꯡ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:LOKTAK FOLKLORE MUSEUM.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Loktak Folklore Museum''' or the Thanga Folklore Museum is a folk museum in Thanga Island in the Loktak lake of Manipur. It cares for and displays a collection of artistic, cultural and historical artefacts associated with the Loktak lake. The museum preserves the folk customs and beliefs, folk medicines, folk literature associated with the Loktak lake. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 21 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia Asian Month 2021 Postcard == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear Participants, Congratulations! It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2021, the seventh Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2021. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSck2FFBSatWmQYubvyCSWDEAvYzplfL_ZNDvr8j5hWU2bmNww/viewform the form], let the postcard can send to you asap! :This form will be closed at March 15. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2021/Team#International_Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2022.02 </div> </div> <!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Winners&oldid=22878389 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Shapur I's victory relief at Naqsh-e Rostam''' is located 3 kilometers north of Persepolis. It is the most impressive of eight Sasanian rock carvings cut into the cliff beneath the tombs of their Achaemenid predecessors <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:27, 28 Pebrero 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22779496 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the National Flag (Ukraine)]]'''<br /><small>''([[:uk:День Державного Прапора України]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Flag of Ukraine.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> August 23 every year since 2004 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 7 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22918026 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hermila Galindo]]'''<br /><small>''([[:es:Hermila Galindo]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Portrait of Hermila Galindo.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hermila Galindo Acosta''' (also known as Hermila Galindo de Topete) (2 June 1886 – 18 August 1954) was a Mexican feminist and a writer. She was an early supporter of many radical feminist issues, primarily sex education in schools, women's suffrage, and divorce. She was one of the first feminists to state that Catholicism in Mexico was thwarting feminist efforts, and was the first woman to run for elected office in Mexico. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:23, 14 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=22964474 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Farn-Sasan]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Bronze coin of Farn-Sasan.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Farn-Sasan''' was the last king of the Indo-Parthian Kingdom, ruling the region of Sakastan approximately from 210 to 226. Literary sources makes no mention of him, and he is only known through the coins he issued. He was defeated in 226 by the Sasanian ruler Ardashir I (r. 224–242), which marked the end of Indo-Parthian rule. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:29, 21 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23020670 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Dummy tank]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Inflatable dummy weapons - NARA - 292565.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Dummy tanks''' superficially resemble real tanks and are often deployed as a means of military deception in the absence of real tanks. Early designs included wooden shells and inflatable props that could fool enemy intelligence; they were fragile and only believable from a distance. Modern designs are more advanced and can imitate heat signatures, making them more effective illusions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 28 Marso 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23058505 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ankarana Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tsingy Ankarana Madagascar 16-07-2004.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ankarana Special Reserve''' in northern Madagascar was created in 1956. It is a small, partially vegetated plateau composed of 150-million-year-old middle Jurassic limestone <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 11 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23120296 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gwoździec Synagogue]]'''<br /> <small>''([[:pl:Synagoga w Gwoźdźcu]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Warszawa - synagoga z Gwoźdźca 2.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''synagogue''' was erected around 1650 in Gwoździec (Ukrainian: Гвіздець - Hvizdets), then in the Polish–Lithuanian Commonwealth, today in the Kolomyia Raion, Ukraine. The building was seriously damaged in a fire during World War I. It was rebuilt in the interwar period, but destroyed completely by the Germans in 1941 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 18 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23159940 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:School of the Air]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:SchooloftheAir.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''School of the Air''' is a generic term for correspondence schools catering for the primary and early secondary education of children in remote and outback Australia where some or all classes were historically conducted by radio, although this is now replaced by telephone and internet technology. In these areas, the school-age population is too small for a conventional school to be viable. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 25 Abril 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23192890 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:K-ration]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:KRation Breakfast.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''K-ration''' was an individual daily combat food ration which was introduced by the United States Army during World War II. It was originally intended as an individually packaged daily ration for issue to airborne troops, tank crews, motorcycle couriers, and other mobile forces for short durations. The K-ration provided three separately boxed meal units: Breakfast, Dinner, and Supper. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 04:04, 2 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cyrus the Great Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:7aban1394.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cyrus the Great Day''' (Persian: روز کوروش بزرگ, romanized: ruz-e kuroš-e bozorg) is an unofficial Iranian holiday that takes place on the seventh day of Aban, the eighth month of the Solar Hijri calendar (October 29th on the Gregorian calendar), to commemorate Cyrus the Great, the founder of the ancient Achaemenid Persian Empire. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 9 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lift Every Voice and Sing]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lift Every Voice and Sing - U.S. Navy Band Southwest, Jacksonville, Fla.opus|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''''Lift Every Voice and Sing'''''" – often referred to as the Black national anthem in the United States – is a hymn with lyrics by James Weldon Johnson (1871–1938) and set to music by his brother, J. Rosamond Johnson (1873–1954), for the anniversary of President Abraham Lincoln's birthday in 1900 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 16 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23227238 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zangbeto]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zangbeto.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zangbeto''' are the traditional voodoo guardians of the night among the Ogu or Egun people of Benin, Togo and Nigeria. A traditional police and security institution, the Zangbeto cult is charged with the maintenance of law and order, and ensures safety and security within Ogu communities <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 30 Mayo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23338388 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trabala vishnou]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Trabala vishnou (Walker, 1855) Rose Myrtle Lappet Moth female Lasiocampidae (16076304697).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trabala vishnou''', the rose-myrtle lappet moth, is a moth of the family Lasiocampidae. It is found in south-east Asia, including Pakistan, India, Thailand, Sri Lanka, Myanmar, Java, China, Japan, Taiwan, Hong Kong, Vietnam and Indonesia. Four subspecies are recognized. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 6 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23366994 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tirumala septentrionis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Dark blue tiger (Tirumala septentrionis dravidarum).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tirumala septentrionis''', the dark blue tiger, is a danaid butterfly found in the Indian subcontinent and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 13 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23389957 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Statehood Day (Slovenia)]]'''<br /> <small>''([[:sl:Dan državnosti]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Statehood Day''' (Slovene: Dan državnosti) is a holiday that occurs on every 25 June in Slovenia to commemorate the country's declaration of independence from Yugoslavia in 1991. Although the formal declaration of independence did not come until 26 June 1991, Statehood Day is considered to be 25 June since that was the date on which the initial acts regarding independence were passed and Slovenia became independent <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 20 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23396992 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roll Out Solar Array]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:View of the ISS taken during Crew-2 flyaround (ISS066-E-080651).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Roll Out Solar Array''' (ROSA) and its larger version ISS Roll Out Solar Array (iROSA) are lightweight, flexible power sources designed by NASA to be deployed and used in space. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:24, 27 Hunyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23436479 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Road Goes Ever On (song)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Hobbiton, New Zealand.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Road Goes Ever On'''" is a title that encompasses several walking songs that J. R. R. Tolkien wrote for his Middle-earth legendarium. Within the stories, the original song was composed by Bilbo Baggins and recorded in The Hobbit. Different versions of it also appear in The Lord of the Rings, along with some similar walking songs. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:51, 4 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23473250 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-28 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Everard Calthrop]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Everard Richard Calthrop''' (3 March 1857 – 30 March 1927) was a British railway engineer and inventor. Calthrop was a notable promoter and builder of narrow-gauge railways, especially of 2 ft 6 in (762 mm) narrow gauge, and was especially prominent in India. His most notable achievement was the Barsi Light Railway, but he is best known in his home country for the Leek and Manifold Valley Light Railway. Calthrop has been described as a "railway genius. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 11 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Church of St. Clare, Horodkivka]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Horodkivka Catholic Church RB.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of St. Clare, Horodkivka''' is a Roman Catholic religious building and an architectural monument of local importance in the village of Horodkivka (alternative spelling Gorodkivka), Andrushivka Raion, Zhytomyr region, Ukraine. Horodkivka was called Khalaimgorodok before 1946 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 18 Hulyo 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sack of Shamakhi]]'''<br /> <small>''([[:fa:تاراج شماخی]]) ''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Sack of Shamakhi''' took place on 18 August 1721, when rebellious Sunni Lezgins, within the declining Safavid Empire, attacked the capital of Shirvan province, Shamakhi (in present-day Azerbaijan Republic). The initially successful counter-campaign was abandoned by the central government at a critical moment and with the threat then left unchecked, Shamakhi was taken by 15,000 Lezgin tribesmen, its Shia population massacred, and the city ransacked. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 25 Hulyo 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23502841 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lau Pa Sat]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Telok Ayer Market Above, June 2015.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lau Pa Sat''', also known as Telok Ayer Market, is a historic building located within the Downtown Core in the Central Area of Singapore. It was first built in 1824 as a fish market on the waterfront serving the people of early colonial Singapore and rebuilt in 1838. It was then relocated and rebuilt at the present location in 1894. It is currently a food court with stalls selling a variety of local cuisine. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 1 Agosto 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23601901 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Raggle Taggle Gypsy]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''The Raggle Taggle Gypsy'''" (Roud 1, Child 200), is a traditional folk song that originated as a Scottish border ballad, and has been popular throughout Britain, Ireland and North America. It concerns a rich lady who runs off to join the gypsies (or one gypsy). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:51, 8 Agosto 2022 (UTC) </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23635059 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Peroz I Kushanshah]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Extremely rare coin of Peroz I Kushanshah.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Peroz I Kushanshah''' was ruler of the Kushano-Sasanian Kingdom from 245 to 275. He was the successor of Ardashir I Kushanshah. He was an energetic ruler, who minted coins in Balkh, Herat, and Gandhara. Under him, the Kushano-Sasanians further expanded their domains into the west, pushing the weakened Kushan Empire to Mathura in North India. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:47, 15 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23661098 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:In the Arbour]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gierymski In the arbour.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''In the Arbour''''' (Polish: W altanie) is an oil painting created by Polish Realist painter Aleksander Gierymski in 1882. It is displayed at the National Museum in Warsaw, Poland. In the painting is shown a social gathering of a group of aristocrats portrayed in 18th-century clothes, which takes place on a summer day in a garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 11:47, 22 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23685356 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:Imphal Peace Museum]]'''<br /> <small>''([[:mni:ꯏꯝꯐꯥꯜ ꯑꯌꯤꯡ ꯑꯆꯤꯛ ꯄꯨꯀꯩ ꯂꯟꯀꯩ ꯁꯪꯂꯦꯟ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Imphal Peace Museum.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Imphal Peace Museum''' (IPM) (Meitei: Imphal Aying-Achik Pukei Lankei Shanglen, Japanese: インパール平和資料館, romanized: Inpāru heiwa shiryōkan) is a WWII museum at the foothills of the Red Hills (Maibam Lokpa Ching) in Manipur. It is a living memory of the Battle of Imphal and other WWII battles (March-July 1944) fought in Manipur. It is supported by the Nippon Foundation (TNF), a non profit grant making organization, collaborating with the Manipur Tourism Forum and the Government of Manipur. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 29 Agosto 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23722272 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Saint John Church of Sohrol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Holy SURP Hovhannes Church.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Church of Saint John''' (Armenian: Սուրբ Յովհաննէս Եկեղեցի) is a 5th or 6th century Armenian Catholic church in Sohrol, Shabestar County, East Azerbaijan Province, Iran. It was rebuilt in 1840 by Samson Makintsev (Sam Khan; member of Bogatyr Battalion) in brick on the older church foundation. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:48, 5 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23742791 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2022 Melilla incident]]'''<br /> <small>''([[:ca:Massacre de Melilla]]) ([[:es:Tragedia de la valla de Melilla]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On June 24, 2022, at least 37 migrants were killed at the Melilla border fence during a conflict with Moroccan and Spanish security forces. Conflict broke out as between 500 and 2,000 people gathered in the early hours of the day to cross the border with Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:39, 19 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23818984 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-39 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:George W. Johnson (singer)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:George W. Johnson, 1898.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''George Washington Johnson''' (c. October 1846 – January 23, 1914) was an American singer and pioneer sound recording artist. Johnson was the first African American recording star of the phonograph <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:07, 26 Setyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23831378 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-41 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Meitei classical language movement]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Meitei language written in Meitei script.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''social movement of Meitei language''' (officially known as "Manipuri language") to achieve the officially recognised status of the "Classical language of India" is advocated by various literary, political, social associations and organisations as well as notable individual personalities of Bangladesh, Myanmar, Northeast India (prominently Assam, Manipur and Tripura). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:55, 10 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Urânia Vanério]]'''<br /> <small>''([[:pt:Urânia Vanério]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Urânia Vanério de Argollo Ferrão''' (Salvador, 14 December 1811 — 3 December 1849) was a Brazilian teacher, writer and translator. In her childhood she witnessed the conflict between Brazilian and Portuguese troops in early 1822, in the context of the Bahia's Independence process, which led her to write the poem "Lamentos de uma Baiana..." ("Laments of a girl from Bahia"). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:32, 17 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23857591 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pagoda of the Celestial Lady]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:ThienMuPagoda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Pagoda of the Celestial Lady''' (Vietnamese: Chùa Thiên Mụ; also called Linh Mụ Pagoda) is a historic temple in the city of Huế in Vietnam. Its iconic seven-story pagoda is regarded as the unofficial symbol of the city, and the temple has often been the subject of folk rhymes and ca dao about Huế. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:52, 24 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23972116 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women in Qatar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Shaikha Khalaf Al Mohammed, Mehbubeh Akhlaghi, Bahya Al-Hamad 2011 (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Women's rights in Qatar''' are restricted by the country's male guardianship law and influenced by the Wahhabi interpretation of Islam. Both women and men were enfranchised in the country at the same time, in 1999. Labour force participation rates of Qatari women are above the world average and among the highest in the Arab World, which comes mainly as a result of an increasing number of Qatari women who are attaining academic degrees. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:14, 31 Oktubre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Truck art in South Asia]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PK Truck on N-5 near Thatta asv2020-02 img2.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Truck art in South Asia''' is a popular form of regional decoration, with trucks featuring elaborate floral patterns and calligraphy. It is especially common in Pakistan and India. During the War in Afghanistan, Pakistani decorated trucks that ran services between Pakistan and Afghanistan came to be known as jingle trucks by American troops and contractors who were deployed across the latter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:23, 7 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=23991876 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gorgany Nature Reserve]]'''<br /> <small>''([[:uk:Ґорґани (заповідник)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gorgany Syniak.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Gorgany Nature Reserve''' (Ukrainian: Ґорґани заповідник) is a strict nature reserve (a 'zapovidnyk') of Ukraine that covers a part of the Gorgany mountain range of the Outer Eastern Carpatians in southwest Ukraine. The reserve is 46% old-growth forest, one of the last and largest such stands in Europe. The reserve was originally created in 1996 to protect relic stands of Stone pine trees (Pinus cembra). The reserve is administratively in the Nadvirna District of Ivano-Frankivsk Oblast. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 14 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24059284 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pizza quattro formaggi]]'''<br /> <small>''([[:it:Pizza ai quattro formaggi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pizza quattro formaggi at restaurant, Chalk Farm Road, London.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pizza quattro formaggi''' (four cheese pizza) is a variety of pizza in Italian cuisine that is topped with a combination of four kinds of cheese, usually melted together, with (rossa, red) or without (bianca, white) tomato sauce. It is popular worldwide, including in Italy, and is one of the iconic items from pizzerias' menus. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:01, 21 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24072249 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Equestrian statue of the Duke of Wellington, Glasgow]]'''<br /> <small>''([[:de:Reiterstatue des Duke of Wellington (Glasgow)]]) ([[:es:Estatua de Wellington]]) ([[:ja:ウェリントン公爵騎馬像 (グラスゴー)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Statue of the Duke of Wellington on his horse Copenhagen unveiled in front of the Royal Exchange, in Royal Exchange Square, Glasgow in 1844.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''equestrian statue of Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington''' located outside the Gallery of Modern Art, Glasgow, Scotland, is one of Glasgow's most iconic landmarks. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 28 Nobyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2022-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2022 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Woman with Child]]'''<br /> <small>''([[:pt:A Mulher Negra]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Eckhout, Albert - Mulher Africana.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Black Woman with Child''' is a circa 1650 full-length portrait painting by Albert Eckhout. It is in the collection of the National Gallery of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:45, 5 Disyembre 2022 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24120650 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Zakia Khudadadi]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Zakia Khudadadi''' also spelt as Zakia Khodadadi (Pashto: ذکیه خدادادی; born 29 September 1998) is an Afghan parataekwondo practitioner. She is the first Afghan female taekwondo practitioner. She rose to prominence after winning the African International Parataekwondo Championship in 2016 at the age of 18. She represented Afghanistan at the 2020 Summer Paralympics. She was initially denied the opportunity to compete at her maiden Paralympics due to the Taliban takeover but she was later allowed by the International Paralympic Committee to compete in the event after being safely evacuated from Afghanistan. She was able to compete and became the first Afghan female Paralympic competitor to compete at the Paralympics after 17 years since Mareena Karim's participation at the 2004 Summer Paralympics. She also officially became the first Afghan female sportsperson to participate in an international sporting event after the Taliban takeover. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:57, 9 Enero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24306136 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Léopoldville riots]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Léopoldville riots damage.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Léopoldville riots''' were an outbreak of civil disorder in Léopoldville (modern-day Kinshasa) in the Belgian Congo which took place in January 1959 and which were an important moment for the Congolese independence movement. The rioting occurred when members of the Alliance des Bakongo (ABAKO) political party were not allowed to assemble for a protest and colonial authorities reacted harshly. The exact death toll is not known, but at least 49 people were killed and total casualties may have been as high as 500. Following these riots, a round table conference was organized in Brussels to negotiate the terms of Congo's independence, The Congo received its independence on 30 June 1960, becoming the Republic of the Congo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:38, 16 Enero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24351847 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sweden Finns' Day]] '''<br /> <small>''([[:fi:Ruotsinsuomalaisten päivä]]) ([[:sv:Sverigefinnarnas dag]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sverigefinskaflaggan.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sweden Finns' Day''' (Finnish: Ruotsinsuomalaisten päivä, Swedish: Sverigefinnarnas dag) is an anniversary celebrated in Sweden on 24 February. The anniversary of the calendar was approved by the Swedish Academy in 2010 and was celebrated for the first time in 2011. February 24 was chosen as the birthday of Carl Axel Gottlund, a collector of folk poetry and a defender of the status of the Finnish language. The purpose of the day is to celebrate the Sweden Finns and to recognize their history, language and culture as a prominent part of Sweden's cultural heritage. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 6 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24491747 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Delivery robot]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Woman Takes Groceries from Dax Delivery Robot.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''delivery robot''' is an autonomous robot that provides "last mile" delivery services. An operator may monitor and take control of the robot remotely in certain situations that the robot cannot resolve by itself such as when it is stuck in an obstacle. Delivery robots can be used in different settings such as food delivery, package delivery, hospital delivery, and room service. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:26, 13 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24515453 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Buddha Dhatu Jadi]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Swarno Mandir.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Buddha Dhatu Jadi''' (Bengali: বুদ্ধ ধাতু জাদি; Burmese: ဗုဒ္ဓဓာတုစေတီ also known as the Bandarban Golden Temple) is located close to Balaghata town, in Bandarban City, in Bangladesh. Dhatu are the material remains of a holy person, and in this temple the relics belong to Buddha. It is the largest Theravada Buddhist temple in Bangladesh and has the second-largest Buddha statue in the country. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 20 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24581813 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Alina Scholtz]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alina Scholtz''' (24 September 1908 – 25 February 1996) was a Polish landscape architect, known as one of country's pioneers in developing the field. Throughout her career she worked on various public and private projects for cemeteries, parks and green spaces. Some of her most noted works include the grounds of a villa on Kielecka Street in Warsaw for which she won a Silver Medal at the 1937 World Exhibition in Paris, the memorial cemetery to the victims of the Palmiry massacre, and landscaping projects along the East-West traffic route of Warsaw. In addition to her design work, she served as one of the founding members of the International Federation of Landscape Architects. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:04, 27 Pebrero 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24617511 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mary Nzimiro]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Mary Nzimiro''', birthname Mary Nwametu Onumonu, MBE (1898–1993) was a pioneering Nigerian businesswoman, politician and women's activist. In 1948, she was appointed principal representative of the United Africa Company (UAC) for Eastern Nigeria, while maintaining textile and cosmetics retail outlets of her own in Port Harcourt, Aba and Owerri. By the early 1950s, she was among the richest individuals in West Africa, becoming a resident of the exclusive Bernard Carr Street in Port Harcourt. On the political front, she was a member of the influential National Council of Nigeria and the Cameroons, becoming a member of its executive committee in 1957 and vice-president of the NCNC Estern Women's Association in 1962. During the Nigerian Civil War (1967–1970), she organized Igbo women in support of the Biafrans. As a result she lost most of her property in Port Harcourt and returned to her native Oguta where she died in 1993. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:47, 6 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24636259 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elizabeth Langdon Williams]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Elizabeth Langdon Williams.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elizabeth Langdon Williams''' (February 8, 1879 in Putnam, Connecticut – 1981 in Enfield, New Hampshire) was an American human computer and astronomer whose work helped lead to the discovery of Pluto, or Planet X. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:22, 13 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24700408 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:I Didn't Raise My Boy to Be a Soldier]] '''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Peerless Quartet - I Didn't Raise my Boy to be a Soldier.ogg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> an American anti-war song that was influential within the pacifist movement that existed in the United States before it entered World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:31, 20 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24720571 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Diana Aguavil]]'''<br /> <small>''([[:en:Diana Aguavil]]) ([[:pt:Diana Aguavil]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Diana Aguavil.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Diana Alexandra Aguavil Calazacón''' (born 7 August 1983) is an Ecuadorian indigenous leader, since 25 August 2018, the first female governor of the Tsáchila nationality after 104 years of male administrations and winning the 2018 Tsáchila election. She was also the second woman to become a candidate. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:40, 27 Marso 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24758626 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lucy Salani]]'''<br /> <small>''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:06, 17 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lucy Salani]]'''<br /> <small>''([[:en:Lucy Salani]]) ([[:fr:Lucy Salani]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Lucy Salani.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lucy Salani''' was an Italian activist and is considered the only Italian transgender person to have survived the Nazi concentration camps. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 10:06, 17 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ca:María Fernanda Castro Maya]]'''<br /> <small>''([[:pt:María Fernanda Castro Maya]]) ([[:eu:María Fernanda Castro Maya]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''María Fernanda Castro Maya''' is a Mexican self-advocate disability rights activist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:55, 24 Abril 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sonia Orbuch]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sonia Shainwald Orbuch''' (born Sarah Shainwald, May 24, 1925 – September 30, 2018) was an American Holocaust educator. During the Second World War she was a Jewish resistance fighter in eastern Poland. Orbuch hid in the forests of Poland with her family during the Second World War. She joined a group of Soviet partisans, being renamed Sonia in case she was captured, and helped fight against the Germans. After the war, she returned home, where she met her future husband. After having a daughter in a refugee camp in Germany, the family eventually emigrated to the United States. She spent the rest of life in public engagement, speaking about her experiences and in 2009, published her autobiography, Here, There Are No Sarahs: A Woman's Courageous Fight Against the Nazis and Her Bittersweet Fulfillment of the American Dream. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 06:24, 1 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24872966 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nadia Ghulam]]'''<br /><small>''([[:fr:Nadia Ghulam]]) ([[:es:Nadia Ghulam]]) ([[:ca:Nadia Ghulam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Nadia Ghulam (cropped).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Nadia Ghulam Dastgir''' is an Afghan woman who spent ten years posing as her dead brother to evade the Taliban's strictures against women. Her book about her experiences, written with Agnès Rotger and published in 2010, El secret del meu turbant (The Secret of My Turban), won the Prudenci Bertrana Prize for fiction. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:37, 8 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=24966177 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Purple Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Epilepsy Warrior Brooch May 2018 Purple Day.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Purple Day''' is a global grassroots event that was formed with the intention to increase worldwide awareness of epilepsy, and to dispel common myths and fears of this neurological disorder. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:17, 15 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25000361 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Valencian Art Nouveau]]'''<br /> <small>''([[:es:Modernismo valenciano]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Santuario Novelda.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Valencian Art Nouveau''' (Spanish: modernismo valenciano, Valencian: modernisme valencià), is the historiographic denomination given to an art and literature movement associated with the Art Nouveau in the Valencian Community, in Spain. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:46, 29 Mayo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25074014 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Alessandra Korap]]'''<br /> <small>''([[:en:Alessandra Korap]]) ''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Alessandra Korap''' is an indigenous leader and Brazilian environmental activist from the Munduruku ethnic group. Her main work is defending the demarcation of indigenous territory and denouncing the illegal exploitation and activities of the mining and logging industries. Alessandra is internationally recognized for her work. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:33, 5 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-24 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cassinga Day]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cassinga Day''' is a national public holiday in Namibia remembering the Cassinga Massacre. Commemorated annually on 4 May, the date "remembers those (approximately 600) killed in 1978 when the South African Defence Force attacked a SWAPO base at Cassinga in southern Angola". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:07, 12 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25111481 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rawon]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rawon Setan.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Rawon''' (Javanese: ꦫꦮꦺꦴꦤ꧀) is an Indonesian beef soup. Originating from East Java, rawon utilizes the black keluak nut as the main seasoning, which gives a dark color and nutty flavor to the soup. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:18, 26 Hunyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25177056 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-27 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hook echo]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Tornadic classic supercell radar.gif|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''hook echo''' is a pendant or hook-shaped weather radar signature as part of some supercell thunderstorms. It is found in the lower portions of a storm as air and precipitation flow into a mesocyclone, resulting in a curved feature of reflectivity. The echo is produced by rain, hail, or even debris being wrapped around the supercell <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 3 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25241057 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-29 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Esther Cooper Jackson]]'''<br /> <small>''([[:fr:Esther Cooper Jackson]]) ([[:simple:Esther Cooper Jackson]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Esther Cooper Jackson, 1968, Great Barrington.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Esther Victoria Cooper Jackson''' was an American civil rights activist and social worker. She was one of the founding editors of the magazine Freedomways. She also was an organizational and executive secretary at the Southern Negro Youth Congress. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:14, 17 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25266525 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-30 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cut of pork]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:American Pork Cuts.svg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''cuts of pork''' are the different parts of the pig which are consumed as food by humans. The terminology and extent of each cut varies from country to country. There are between four and six primal cuts, which are the large parts in which the pig is first cut: the shoulder (blade and picnic), loin, belly (spare ribs and side) and leg <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:21, 24 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25318972 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-31 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Gunhild Cross]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gunhildkorset.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Gunhild Cross''' (Danish: Gunhildkorset), named for its first owner, Gunhild, a daughter of Svend III of Denmark, is a mid-12th-century crucifix carved in walrus tusk and with both Latin and Runic inscriptions. It is now in the collection of the National Museum of Denmark. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:48, 31 Hulyo 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25380210 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-32 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Polyura athamas]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Close wing mud-puddling position of Charaxes bharata (C.& R. Felder,1867) - Indian Nawab.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Polyura athamas''''', the common nawab, is a species of fast-flying canopy butterfly found in tropical Asia. It belongs to the Charaxinae (rajahs and nawabs) in the brush-footed butterfly family (Nymphalidae). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:14, 7 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25410866 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-33 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Women's page]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:"Doings in Pittsburg Society" The Pittsburg Press February 1, 1920.png|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''women's page''' (sometimes called home page or women's section) of a newspaper was a section devoted to covering news assumed to be of interest to women. Women's pages started out in the 19th century as society pages and eventually morphed into features sections in the 1970s. Although denigrated during much of that period, they had a significant impact on journalism and in their communities. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:51, 14 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-34 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Insect toxin]]'''<br /> <small>''([[:de:Insektengift]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:PDB 1lmr EBI.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Insect toxins''' are various protein toxins produced by insect species. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:32, 21 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-35 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Manchester Blitz]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Air Raid Damage in Britain- Manchester HU49833.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Manchester Blitz''' (also known as the Christmas Blitz) was the heavy bombing of the city of Manchester and its surrounding areas in North West England during the Second World War by the German Luftwaffe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:16, 28 Agosto 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-36 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ghana Independence Act 1957]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ghana Independence Act 1957''' is an Act of the Parliament of the United Kingdom that granted the Gold Coast fully responsible government within the British Commonwealth of Nations under the name of Ghana <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:18, 4 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-37 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Betrayal trauma]]'''<br /> <small>''([[:sv:Svektrauma]]) ([[:ar:صدمة الخيانة]]) ([[:ko:배신 트라우마]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Betrayal trauma''' is defined as a trauma perpetrated by someone with whom the victim is close to and reliant upon for support and survival. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:49, 11 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25427472 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-38 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:es:Genocidio del Putumayo]]'''<br /> <small>''([[:en:Putumayo genocide]]) ([[:ca:Genocidi del Putumayo]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:The Putumayo - the devil's paradise, travels in the Peruvian Amazon Region and an account of the atrocities committed upon the Indians therein (1913) (14782203995).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Putumayo genocide''' is the term which is used in reference to the enslavement, massacres and ethnocide of the indigenous population of the Amazon at the hands of the Peruvian Amazon Company, specifically in the area between the Putumayo River and the Caquetá River during the Amazon rubber boom period from 1879 to 1912. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 03:38, 18 Setyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25599361 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-42 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Athyma nefte]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:VB 019 Color Sergeant UP.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Athyma nefte''''', the colour sergeant, is a species of brush-footed butterfly found in tropical South and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 16 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-43 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Typhoon Rusa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rusa 2002-08-27 0350Z.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Typhoon Rusa''' was the most powerful typhoon to strike South Korea in 43 years. It was the 21st JTWC tropical depression, the 15th named storm, and the 10th typhoon of the 2002 Pacific typhoon season. It developed on August 22 from the monsoon trough in the northwestern Pacific Ocean, well to the southeast of Japan. For several days, Rusa moved to the northwest, eventually intensifying into a powerful typhoon. On August 26, the storm moved across the Amami Islands of Japan, where Rusa left 20,000 people without power and caused two fatalities. Across Japan, the typhoon dropped torrential rainfall peaking at 902 mm (35.5 in) in Tokushima Prefecture. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:50, 23 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25693965 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-44 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hein Eersel]]'''<br /> <small>''([[:nl:Hein Eersel]]) ([[:it:Hein Eersel]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:HeinEersel.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christiaan Hendrik "Hein" Eersel''' was a Surinamese linguist and cultural researcher. He served as Minister of Education and Population Development in the cabinet of acting Prime Minister Arthur Johan May. He was also the first chancellor of the University of Suriname. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:09, 30 Oktubre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-45 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Reclaim the Night]]'''<br /> <small>''([[:de:Reclaim the Night]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Reclaim the Night 2014.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Reclaim the Night''' is a movement started in Leeds in 1977 as part of the Women's Liberation Movement. Marches demanding that women be able to move throughout public spaces at night took place across England until the 1990s. Later, the organisation was revived and sponsors annual and national marches against rape and violence against women. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:40, 8 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-46 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ishe Komborera Africa]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Ishe Komborera Africa.mp3|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> "'''Ishe Komborera Africa'''" (Shona for: God Bless Africa), also called "Ishe Komborera Zimbabwe" (Shona for: God Bless Zimbabwe), was the Zimbabwean national anthem from 1980 to 1994. It was the country's first national anthem after gaining independence in 1980. It is a translation of 19th-century South African schoolteacher Enoch Sontonga's popular African hymn "Nkosi Sikelel' iAfrika" into Zimbabwe's native Shona and Ndebele languages. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 13 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-47 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Bhagavata Mela]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Bhagavata Mela''' is a classical Indian dance that is performed in Tamil Nadu, particularly the Thanjavur area. It is choreographed as an annual Vaishnavism tradition in Melattur and nearby regions, and celebrated as a dance-drama performance art. The dance art has roots in a historic migration of practitioners of Kuchipudi, another Indian classical dance art, from Andhra Pradesh to the kingdom of Tanjavur. The term Bhagavata, state Brandon and Banham, refers to the Hindu text Bhagavata Purana. Mela is a Sanskrit word that means "gathering, meeting of a group" and connotes a folk festival. The traditional Bhagavata Mela performance acts out the legends of Hinduism, set to the Carnatic style music. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 00:38, 04:07, 20 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-48 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Zanskari]]'''<br /> <small>''([[:en:Zaniskari]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Zaniskari Horse in Ladakh, India.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Zaniskari''' or '''Zanskari''' is a breed of small mountain horse or pony from Ladakh, in northern India. It is named for the Zanskar valley or region in Kargil district. It is similar to the Spiti breed of Himachal Pradesh, but is better adapted to work at high altitude. Like the Spiti, it shows similarities to the Tibetan breeds of neighbouring Tibet. It is of medium size, and is often grey in colour. The breed is considered endangered, as there are only a few hundred alive today, and a conservation programme has been started at Padum, Zanskar, in the Kargil district of Ladakh. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:44, 27 Nobyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25797248 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-49 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sheikh Hussein]]'''<br /> <small>''([[:fr:Sheikh Hussein]]) ([[:it:Scec Hussèn]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sheikh Hussein.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sheikh Hussein''' is a town in south-eastern Ethiopia. The site has been recorded in the tentative list for UNESCO World Heritage List since 2011 as a religious, cultural and historical site. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:34, 4 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25921616 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-50 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Applaudissements aux fenêtres pendant la pandémie de Covid-19]]'''<br /> <small>''([[:es:Aplauso por los trabajadores de la salud]]) ([[:gl:Aplauso ao persoal sanitario]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Koronabirus konfinamendua Lasarten 2020-03-29.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> During the COVID-19 pandemic, applauding daily at a scheduled hour was a gesture of acclamation, recognition and gratitude towards health professionals in tribute to their work at the time. This habit emerged in January 2020 in Wuhan, where the pandemic originated, and then spread to several cities around the world during the quarantines and sanitary cordons ordered as preventive measures, Italy being the first one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:26, 11 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25925561 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-51 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jamaica Bay Wildlife Refuge]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Aerial view of Subway Island, July 2019.JPG|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jamaica Bay Wildlife Refuge''' is a wildlife refuge in New York City managed by the National Park Service as part of Gateway National Recreation Area. It is composed of the open water and intertidal salt marshes of Jamaica Bay. It lies entirely within the boundaries of New York City, divided between the boroughs of Brooklyn to the west and Queens to the east. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:05, 18 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25951007 --> == Wikipedia translation of the week: 2023-52 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2023 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Plant blindness]]'''<br /> <small>''([[:fr:Cécité botanique]]) ([[:de:Pflanzenblindheit]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Plant blindness 0323.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Plant blindness''' is an informally-proposed form of cognitive bias, which in its broadest meaning, is a human tendency to ignore plant species. This includes such phenomena as not noticing plants in the surrounding environment, not recognizing the importance of plant life to the whole biosphere and to human affairs, a philosophical view of plants as an inferior form of life to animals and/or the inability to appreciate the unique features or aesthetics of plants. Related terms include plant‐neglect, zoo-centrism, and zoo‐chauvinism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:58, 25 Disyembre 2023 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=25971304 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-02 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pax airship disaster]]'''<br /> <small>''([[:pt:Catástrofe do dirigível Pax]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sim new-mcclures-magazine 1902-09 19 5 (page 75 crop).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Pax''''' '''airship disaster''' was the explosion of the ''Pax'' airship on May 12, 1902, in Paris, which killed the Brazilian inventor Augusto Severo and the French mechanic Georges Saché. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 12:14, 8 January 2024 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26033876 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-03 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Conversion to Islam]]'''<br /> <small>''([[:fr:Conversion à l'islam]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Sahadah-Topkapi-Palace.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Conversion to Islam''' is accepting Islam as a religion or faith and rejecting any other religion or irreligion. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:11, 15 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-04 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kinder der Landstrasse]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Kinderdlandstrasse plakat.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kinder der Landstrasse''' (literally: Children of the Country Road) was a project implemented by the Swiss foundation Pro Juventute from 1926 to 1973. The project aimed to assimilate the itinerant Yenish people in Switzerland by forcibly removing their children from their parents and placing them in orphanages or foster homes. Approximately 590 children were affected by this program. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 02:02, 22 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26044632 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-05 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Qurm Nature Reserve]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Al-Qurm Wetlands.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Qurm Nature Reserve''' is a national nature reserve in Muscat Governorate, Oman. Located on the Gulf of Oman coast, the reserve protects a mangrove forest and the surrounding wetland in a small estuary within the urban area of Qurm. Established in 1975, the reserve has been designated as an Important Bird Area since 1994, and as a protected Ramsar site since 2013. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:03, 29 Enero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26149847 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-06 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Timurid architecture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Gur-e-Amir Mausolueum - Samarkand - Uzbekistan (7488414078).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Timurid architecture''' was an important stage in the architectural history of Iran and Central Asia during the late 14th and 15th centuries. The Timurid Empire (1370–1507), founded by Timur (d. 1405) and conquering most of this region, oversaw a cultural renaissance. In architecture, the Timurid dynasty patronized the construction of palaces, mausoleums, and religious monuments across the region. Their architecture is distinguished by its grand scale, luxurious decoration in tilework, and sophisticated geometric vaulting. This architectural style, along with other aspects of Timurid art, spread across the empire and subsequently influenced the architecture of other empires from the Middle East to the Indian subcontinent. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 5 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26169542 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-07 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adoration of the Magi (Fra Angelico and Filippo Lippi)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Fra Angelico, Fra Filippo Lippi, The Adoration of the Magi.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''''Adoration of the Magi''''' is a tondo, or circular painting, of the Adoration of the Magi assumed to be that recorded in 1492 in the Palazzo Medici Riccardi in Florence as by Fra Angelico. It dates from the mid-15th century and is now in the National Gallery of Art in Washington D.C. Most art historians think that Filippo Lippi painted more of the original work, and that it was added to some years after by other artists, as well as including work by assistants in the workshops of both the original masters. It has been known as the Washington Tondo and Cook Tondo after Herbert Cook, and this latter name in particular continues to be used over 50 years after the painting left the Cook collection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 07:01, 12 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26187446 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-08 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:nl:Graf met de handjes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Weg langs het kerkhof tegenover 1, Roermond.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The monument '''Van Gorkum-Van Aefferden''', more well known as the "'''grave with the little hands'''" is a monumental Tombstone in the Dutch city of Roermond. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:24, 19 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-09 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Doorway effect]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''doorway effect''' is a known psychological event where a person's short-term memory declines when passing through a doorway moving from one location to another when it would not if they had remained in the same place. People experience this effect by forgetting what they were going to do, thinking about, or planning upon entering a different room. This is thought to be due to the change in one's physical environment, which is used to distinguish boundaries between remembered events: memories of events encountered in the present environment are more accessible than those beyond it. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:30, 26 Pebrero 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26260848 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-10 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Sissieretta Jones]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:1899 poster of Mme. M. Sissieretta Jones.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Matilda Sissieretta Joyner Jones''' (January 5, 1868, or 1869 – June 24, 1933) was an American soprano. She sometimes was called "The Black Patti" in reference to Italian opera singer Adelina Patti. Jones' repertoire included grand opera, light opera, and popular music <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 4 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26313143 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-11 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Preventative Coup of November 11]]'''<br /> <small>''([[:es:Golpe de Estado en Brasil de 1955]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Exército na casa de Café Filho.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Preventative Coup of November 11''' sometimes called the '''1955 Brazilian coup d'état''' or referred to as an "anti-coup" or a "counter-coup" (Portuguese: ''Novembrada, Movimento de 11 de Novembro, Contragolpe, Golpe Preventivo do Marechal Lott'') was a series of military and political events led by Henrique Teixeira Lott that resulted in Nereu Ramos assuming the presidency of Brazil until being peacefully succeeded by Juscelino Kubitschek a few months later. The bloodless coup removed Carlos Luz from the presidency because he was suspected of plotting to prevent Kubitschek from taking office. As a result of the tensions, Brazil had three presidents in the span of a single week. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 11 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-12 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Hojang Taret]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Hojang Taret''' is a classical Meitei language play based on Euripides's ancient Greek tragedy The Phoenician Women. It is directed by Oasis Sougaijam and produced by The Umbilical Theatre in Imphal, Kangleipak. It depicts the moral ambiguities of conflict between brothers resulting to the ruination of the ancient city of Thebes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 18 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26366849 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-13 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Magna Lykseth-Skogman]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Magna Lykseth in Tristan och Isolde at Kungliga Operan 1909 - SMV - GL164.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magna Elvine Lykseth-Skogman''' (6 February 1874 – 13 November 1949), also known as Magna Lykseth-Schjerven, was a Norwegian-born Swedish operatic soprano. After making her début at the Royal Swedish Opera in 1901 as Santuzza in Cavalleria rusticana, she was engaged there until 1918 becoming the company's prima donna. She performed leading roles in a wide range of operas but is remembered in particular for her Wagnerian interpretations, creating Brünnhilde in the Swedish premières of Siegfried and Götterdämmerung, and Isolde in 1909. Considered to be one of the most outstanding Swedish opera singers of her generation, she was awarded the Litteris et Artibus medal in 1907 and became a member of the Royal Swedish Academy of Music in 1912 <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:00, 25 Marso 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26447450 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-14 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lidder Valley]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Pahalgam Valley.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Lidder Valley''' or Liddar Valley is a Himalayan sub-valley that forms the southeastern corner of Anantnag district in Indian-administered Kashmir. The Lidder River flows down the valley. The entrance to the valley lies 7 km northeast from Anantnag town and 62 km southeast from Srinagar, the summer capital of Jammu and Kashmir. It is a 40-km-long gorge valley with an average width of 3 km. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:15, 1 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26509189 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-15 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Operation Kraai]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Overzicht van het vliegveld te Djokja vanuit de 'Control Tower', Bestanddeelnr 5128.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Operation Kraai''' (Operation Crow) was a Dutch military offensive against the de facto Republic of Indonesia in December 1948 after negotiations failed. With the advantage of surprise the Dutch managed to capture the Indonesian Republic's temporary capital, Yogyakarta, and seized Indonesian leaders such as de facto Republican President Sukarno. This apparent military success was however followed by guerrilla warfare, while the violation of the Renville Agreement ceasefire diplomatically isolated the Dutch, leading to the Dutch–Indonesian Round Table Conference and recognition of the United States of Indonesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:47, 8 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26550154 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-16 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Павильон Росси]]'''<br /> <small>''([[:en:Rossi Pavilion]])&#32;([[:fr:Pavillon Rossi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Rossi's Pavilion in Mikhailovsky Garden. Saint-Petersburg. 1825..jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rossi Pavilion''' (Russian: Павильон Росси) is a pavilion on the bank of the Moyka River in the Mikhailovsky Garden in Saint Petersburg. It was designed by architect Carlo Rossi in the early 1820s and built in 1825 during his redevelopment of the garden. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:53, 15 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26565118 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-17 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Devorà Ascarelli]]'''<br /> <small>''([[:it:Debora Ascarelli]])&#32;([[:es:Devorà Ascarelli]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Devorà Ascarelli''' was a 16th-century Italian poet living in Rome, Italy. Ascarelli may have been the first Jewish woman to have a book of her own work published. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] 01:35, 22 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-18 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1989 Serbian general election]]'''<br /> <small>''([[:sr:Председнички избори у Србији 1989.]])&#32;([[:vi:Tổng tuyển cử Serbia 1989]])''</small></div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Parliament of SR Serbia (1989–1991).svg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''General elections were held in Serbia''', a constituent federal unit of SFR Yugoslavia, on 12 November 1989 to elect the president of the presidency of the Socialist Republic of Serbia and delegates of the Assembly of SR Serbia. Voting for delegates also took place on 10 and 30 November 1989. In addition to the general elections, local elections were held simultaneously. These were the first direct elections conducted after the adoption of the 1974 Yugoslav Constitution and the delegate electoral system, and the last elections conducted under a one-party system. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:32, 29 Abril 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-19 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:#DDDDDD; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heinrich Bünting]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Heinrich Bünting''' (1545 – 1606) was a Protestant pastor and theologian. He is best known for his book of woodcut maps titled Itinerarium Sacrae Scripturae (Travel book through Holy Scripture) first published in 1581. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 6 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26624302 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-20 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background:var(--background-color-backdrop-dark, #DDDDDD); border:1px solid #BBBBBB; color:var(--color-inverted, #000000); padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ruyan (district)]]'''<br /> <small>''([[:fa:رویان (طبرستان)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Northern Iran and its surroundings during the Iranian intermezzo.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ruyan''' (Persian: رویان), later known as Rustamdar (رستمدار), was the name of a mountainous district that encompassed the western part of Tabaristan/Mazandaran, a region on the Caspian coast of northern Iran. In Iranian mythology, Ruyan appears as one of the places that the legendary archer Arash shot his arrow from, reaching the edge of Khorasan to mark the border between Iran and Turan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:39, 13 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26755244 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-21 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Turlough (lake)]]'''<br /> <small>''([[:de:Turlough]])&#32;([[:no:Turlough]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Carran Turlough.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''turlough''' is a seasonal or periodic water body found mostly in limestone karst areas of Ireland, west of the River Shannon. [...] The water bodies fill and empty with the changes in the level of the water table, usually being very low or empty during summer and autumn and full in the winter. As groundwater levels drop the water drains away underground through cracks in the karstic limestone. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:31, 20 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26789673 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-22 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Geiranger Church]]'''<br /> <small>''([[:no:Geiranger kirke]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- [[File:Iglesia parroquial, Geiranger, Noruega, 2019-09-07, DD 84-97 PAN.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Geiranger Church''' (Norwegian: Geiranger kyrkje) is a parish church of the Church of Norway in Stranda Municipality in Møre og Romsdal county, Norway. It is located in the village of Geiranger, and the end of the famous Geirangerfjorden. It is the church for the Geiranger parish which is part of the Nordre Sunnmøre prosti (deanery) in the Diocese of Møre. The white, wooden church was built in an octagonal design in 1842 using plans drawn up by the architect Hans Klipe. The church seats about 165 people. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:48, 27 Mayo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-23 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Guillermo Larrazábal]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Guillermo Larrazábal Arzubide''' (10 February 1907 – 1983) was a Spanish stained glass artist who was active in Ecuador. He is considered Ecuador's most important stained glass artist. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 3 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26828106 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-25 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:de:Magdalena Zeger]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Magdalena Zeger''' ([mak.da.ˈleː.na ˈt͡seː.gɐ], * 1491; † 16. January 1568 in Kolding) was a calendar maker, astronomer and astrologist. Her Hamburg almanacs and forecasts from 1561 and 1563 have been preserved. Zeger's calendars are the first independent publications by a woman in the field of astronomy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:29, 17 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-26 == {| class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: #f8f9fa; border:1px solid #BBBBBB; color:#000000; padding .4em;" |- |style="text-align:center;"| The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Koreans in Micronesia]]'''<br /> <small>''([[:zh:朝鮮裔密克羅尼西亞人]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Koreans in Micronesia''' used to form a significant population before World War II, when most of the region was ruled as the South Seas Mandate of the Empire of Japan; for example, they formed 7.3% of the population of Palau in 1943. However, after the area came under the control of the United States as the Trust Territory of the Pacific Islands, most Koreans returned to their homeland. As of 2013, about seven thousand South Korean expatriates & immigrants and Korean Americans reside in the Marianas (Guam and the Commonwealth of the Northern Mariana Islands), which have remained under U.S. control, while only around two hundred South Korean expatriates reside in the independent countries of Micronesia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:03, 24 Hunyo 2024 (UTC)'' </div> |} <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=26940351 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Roller printing on textiles]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Silverstudio.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Roller printing''' on fabrics is a textile printing process patented by Thomas Bell of Scotland in 1783 in an attempt to reduce the cost of the earlier copperplate printing. This method was used in Lancashire fabric mills to produce cotton dress fabrics from the 1790s, most often reproducing small monochrome patterns characterized by striped motifs and tiny dotted patterns called "machine grounds". Improvements in the technology resulted in more elaborate roller prints in bright, rich colours from the 1820s; Turkey red and chrome yellow were particularly popular. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 1 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:simple:India naming dispute]]'''<br /> <small>''([[:ur:انڈیا نام کا تنازعہ]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''India naming dispute''' in 1947 refers to the argument over the use of the name India during and after the partition of British Raj, between the countries of Pakistan and the Republic of India. This dispute involved key figures such as Lord Mountbatten, the last Viceroy of British Raj, and Muhammad Ali Jinnah, the leader of the Muslim League and a founder of Pakistan. By 1947, the British Raj was going to be divided into two new nation states – Hindustan and Pakistan. Jinnah was initially convinced that Hindustan would not use the term India, since it lacked indigenous pedigree, etymologically and historically India meant the Indus Valley (modern-Pakistan). He also opposed the use of the name India as it would cause confusion regarding history. The disagreement had significant implications for national identity and international recognition. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 8 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Adumu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Maasai 2012 05 31 2782 (7522645058).jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Adumu''', is a type of dance that the Maasai people of Kenya and Tanzania practice. Young Maasai warriors generally perform the energetic and acrobatic dance at ceremonial occasions including weddings, religious rites, and other significant cultural events. The Adumu dance is characterized by a sequence of jumps performed by the dancers, who stand in a circle and alternately jump while keeping their bodies as straight and upright as possible. In addition to wearing vividly colored shúkàs (clothes) and beaded jewelry, the dancers are typically clad in traditional Maasai costume. Traditional Maasai songs and chants are also performed during the dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:15, 15 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Rathaus-Glockenspiel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:2019-11-16, Glockenspiel, Neues Münchner Rathaus, IMG 7463 edit Christoph Braun.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Rathaus-Glockenspiel''' is a large mechanical clock located in Marienplatz Square, in the heart of Munich, Germany. Famous for its life-size characters, the clock twice daily re-enacts scenes from Munich's history. First is the story of the marriage of Duke Wilhelm V to Renata of Lorraine in 1568, followed by the story of the Schäfflerstanz, also known as the coopers' dance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 22 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27031540 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Nederlandsche Cocaïnefabriek]]'''<br /> <small>''([[:es:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])&#32;([[:nl:Nederlandsche Cocaïnefabriek]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Nederlandsche Cocainefabriek Schinkelstraat Amsterdam architect HH Baanders 1902.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Nederlandsche Cocaïnefabriek''' (Dutch pronunciation: [ˈneːdərlɑntsə koːkaːˈinəfaːˌbrik]; English: Dutch Cocaine Factory) or NCF was an Amsterdam-based company producing cocaine for medical purposes in the 20th century. It imported its raw materials mainly from the Dutch East Indies and sold its products across Europe, making good profits especially in the early years of World War I. The NCF produced morphine, heroin and ephedrine as well. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 29 Hulyo 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Suffrage drama]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pamphlet from NAWSA for women's suffrage plays, page 1.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Suffrage drama''' (also known as suffrage plays or suffrage theatre) is a form of dramatic literature that emerged during the British women's suffrage movement in the early twentieth century. Suffrage performances lasted approximately from 1907-1914. Many suffrage plays called for a predominant or all female cast. Suffrage plays served to reveal issues behind the suffrage movement. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 5 Agosto 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27150339 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Karatgurk]]'''<br /> <small>''([[:it:Karatgurk]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the Australian Aboriginal mythology of the Aboriginal people of south-eastern Australian state of Victoria, the '''Karatgurk''' were seven sisters who represented the constellation known in western astronomy as the Pleiades. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 12 Agosto 2024 (UTC)'' </div> </div> <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27264174 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:B1 (classification)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''B1''' is a medical-based Paralympic classification for blind sport. Athletes in this classification are totally or almost totally blind. It is used by a number of blind sports including blind tennis, para-alpine skiing, para-Nordic skiing, blind cricket, blind golf, five-a-side football, goalball and judo. Some other sports, including adaptive rowing, athletics and swimming, have equivalents to this class. The B1 classification was first created by the IBSA in the 1970s, and has largely remained unchanged since despite an effort by the International Paralympic Committee (IPC) to move towards a more functional and evidence-based classification system. Classification is often handled on the international level by the International Blind Sports Federation (IBSA) but it sometimes handled by national sport federations. There are exceptions for sports like athletics and cycling, where classification is handled by their own governing bodies. Equipment utilized by competitors in this class may differ from sport to sport, and may include sighted guides, guide rails, beeping balls and clapsticks. There may be some modifications related to equipment and rules to specifically address needs of competitors in this class to allow them to compete in specific sports. Some sports specifically do not allow a guide, whereas cycling and skiing require one. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 19 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27278917 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Erzi (village)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Caucasus, Ingushetia, Ингушские боевые и смотровые башни, горы Кавказа.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Erzi''' (Russian: Эрзи; Ingush: Аьрзи, romanized: Ärzi, lit. 'Eagle') is a medieval village (aul) in the Dzheyrakhsky District of Ingushetia. It is part of the rural settlement (administrative center) of Olgeti. The entire territory of the settlement is included in the Dzheyrakh-Assa State Historical-Architectural and Natural Museum-Reserve and is under state protection. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:19, 26 Agosto 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27345183 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cappadocian calendar]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cappadocian calendar''' was a solar calendar that was derived from the Persian Zoroastrian calendar. It is named after the historic region Cappadocia in present-day Turkey, where it was used. The calendar, which had 12 months of 30 days each and five epagomenal days, originated between 550 and 330 BC, when Cappadocia was part of the Persian Achaemenid Empire. The Cappadocian calendar was identical to the Zoroastrian calendar; this can be seen in its structure, in the Avestan names and in the order of the months. The Cappadocian calendar reflects the Iranian cultural influence in the region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:42, 9 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27357319 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Independence Day (Albania)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Independence Day''' (Albanian: Dita e Pavarësisë) is a public holiday in Albania observed on 28 November. It commemorates the Albanian Declaration of Independence (from the Ottoman Empire), which was ratified by the All-Albanian Congress on 28 November 1912, establishing the state of Albania. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:29, 23 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wildlife of Bahrain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Birds in Al-Areen Wildlife Park.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The wildlife of the archipelago of Bahrain, is more varied than might be expected of this small group of islands in the Persian Gulf. Apart from a strip of the north and west of the main island, where crops are grown with irrigation, the land is arid. With a very hot dry summer, a mild winter, and brackish groundwater, the plants need adaptations in order to survive. Nevertheless, 196 species of higher plant have been recorded here, as well as about seventeen species of terrestrial mammals, many birds and reptiles, and many migratory birds visit the islands in autumn and spring. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 30 Setyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27456350 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Little Danes experiment]]'''<br /> <small>''([[:fa:آزمایش دانمارکی‌های کوچک]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Children play at a Danish Red Cross-run orphanage in Greenland.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''little Danes experiment''' was a 1951 Danish operation where 22 Greenlandic Inuit children were sent to Danish foster families in an attempt to re-educate them as "little Danes". While the children were all supposed to be orphans, most were not. Six children were adopted while in Denmark, and sixteen returned to Greenland, only to be placed in Danish-speaking orphanages and never live with their families again. Half of the children experienced mental health disturbances, and half of them died in young adulthood. The government of Denmark officially apologised in 2020, after several years of demands from Greenlandic officials. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:16, 14 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kharayeb]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Muharram 1Oth-Ashouraa 2007 in Kharayeb - panoramio.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Kharayeb''' (Arabic: الخرايب) is a historic town in the Sidon District in the South Governorate, Lebanon. The town is 77 km (48 mi) south of Beirut, and stands at an average altitude of 190 m (620 ft) above sea level. The town boasts a rich historical legacy, with archaeological excavations revealing a complex settlement history spanning from Prehistory to the Ottoman period. Notably, Kharayeb's origins can be traced back to the Persian period (539–330 BC), when it played a pivotal role in the region's agricultural and economic landscape, culminating in the construction of its Phoenician temple around the 6th century BC. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 21 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27572997 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas horror]]'''<br /> <small>''([[:es:Terror navideño]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Christmascarol1843 -- 169.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas horror''' is a fiction genre and film genre that incorporates horror elements into a seasonal setting. It is popular in multiple countries. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 28 Oktubre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Placenta cake]]'''<br /> <small>''([[:simple:Placenta cake]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bucharest, Greek pie-maker, 1880.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Placenta cake''' is a dish from ancient Greece and Rome consisting of many dough layers interspersed with a mixture of cheese and honey and flavored with bay leaves, baked and then covered in honey. The dessert is mentioned in classical texts such as the Greek poems of Archestratos and Antiphanes, as well as the De agri cultura of Cato the Elder. It is often seen as the predecessor of baklava and börek. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:17, 4 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27647428 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Trisomy 16]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chromosome 16.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Trisomy 16''' is a chromosomal abnormality in which there are 3 copies of chromosome 16 rather than two. It is the most common trisomy leading to miscarriage and the second most common chromosomal cause of it, closely following X-chromosome monosomy. About 6% of miscarriages have trisomy 16. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 11 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27708700 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Boana platanera]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Rana platanera - Boana platanera.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Boana platanera''''', commonly known as the banana tree dwelling frog, is a species of tree frog in the family Hylidae. It is distributed within Venezuela, Colombia, Panama, and Trinidad and Tobago. Boana platanera was described in 2021, and individuals of the species were previously classified as Boana crepitans or Boana xerophylla. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:53, 18 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27735014 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wang Su-bok]]'''<br /> <small>''([[:fa:وانگ سو بوک]])&#32;([[:ko:왕수복]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Wang Su-bok''' was a singer from North Korea, who was the most popular singer in Japanese-occupied Korea in 1935. She was credited as a ground-breaking female artist, whose work led the way for the modern K-pop phenomenon. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 25 Nobyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Storm Filomena]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Spain’s chilly blanket ESA22415247.jpeg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Storm Filomena''' was an extratropical cyclone in early January 2021 that was most notable for bringing unusually heavy snowfall to parts of Spain, with Madrid recording its heaviest snowfall in over a century, and with Portugal being hit less severely. The eighth named storm of the 2020–21 European windstorm season, Filomena formed over the Atlantic Ocean close to the Canary Islands on 7 January, subsequently taking a slow track north-eastwards towards the Iberian Peninsula and then eastwards across the Mediterranean Sea. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:48, 2 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Syrian literature]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Poem about Baybars page 1 from Hakawati book.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Syrian literature''' is modern fiction written or orally performed in Arabic by writers from Syria since the independence of the Syrian Arab Republic in 1946. It is part of the historically and geographically wider Arabic literature. The modern states of Syria, Lebanon, Jordan, Israel as well as the Palestinian autonomous areas only came into being in the mid-20th century. Therefore, Syrian literature has since been referred to by literary scholarship as the national literature of the Syrian Arab Republic, as well as the works created in Arabic by Syrian writers in the diaspora. This literature has been influenced by the country's political history, the literature of other Arabic-speaking countries and, especially in its early days, by French literature. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 9 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27846897 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Mars ocean theory]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:AncientMars.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Mars ocean theory''' states that nearly a third of the surface of Mars was covered by an ocean of liquid water early in the planet's geologic history. This primordial ocean, dubbed Paleo-Ocean or Oceanus Borealis (/oʊˈsiːənəs ˌbɒriˈælɪs/ oh-SEE-ə-nəs BORR-ee-AL-iss), would have filled the basin Vastitas Borealis in the northern hemisphere, a region that lies 4–5 km (2.5–3 miles) below the mean planetary elevation, at a time period of approximately 4.1–3.8 billion years ago. Evidence for this ocean includes geographic features resembling ancient shorelines, and the chemical properties of the Martian soil and atmosphere <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 16 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2024-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2024 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2023 Slovenia floods]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Sava v Tacnu 4. avgusta ob 16h.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In August 2023, major floods occurred in large part of Slovenia and neighbouring areas of Austria and Croatia due to heavy rain. Amongst others, the level of rivers Sava, Mur and Drava was exceptionally high. Several settlements and transport links in Slovene Littoral, Upper Carniola and Slovenian Carinthia were flooded. Due to the amount of rain, the streams in Idrija, Cerkno and Škofja Loka Hills overflowed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:55, 23 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=27933909 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Uganda Railways Corporation]]'''<br /> <small>''([[:de:Schienenverkehr in Uganda]])&#32;([[:no:Uganda Railways Corporation]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:9620 mit Güterzug.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Uganda Railways Corporation''' (URC) is the parastatal railway of Uganda. It was formed after the breakup of the East African Railways Corporation (EARC) in 1977 when it took over the Ugandan part of the East African railways. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:37, 30 Disyembre 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28019313 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Internment of Japanese Canadians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Japanese road camp.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> From 1942 to 1949, Canada forcibly relocated and incarcerated over 22,000 Japanese Canadians—comprising over 90% of the total Japanese Canadian population—from British Columbia in the name of "national security". The majority were Canadian citizens by birth and were targeted based on their ancestry. This decision followed the events of the Japanese Empire's war in the Pacific against the Western Allies, such as the invasion of Hong Kong, the attack on Pearl Harbor in Hawaii, and the Fall of Singapore which led to the Canadian declaration of war on Japan during World War II. Similar to the actions taken against Japanese Americans in neighbouring United States, this forced relocation subjected many Japanese Canadians to government-enforced curfews and interrogations, job and property losses, and forced repatriation to Japan <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:56, 6 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28070038 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Christmas seals]]'''<br /> <small>''([[:no:Julemerke]])&#32;([[:ru:Рождественская виньетка]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:1915 US Christmas Seal.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Christmas seals''' are adhesive labels that are similar in appearance to postage stamps that are sold then affixed to mail during the Christmas season to raise funds and awareness for charitable programs. Christmas seals have become particularly associated with lung diseases such as tuberculosis, and with child welfare in general. They were first issued in Denmark beginning in 1904, with Sweden and Iceland following with issues that same year. Thereafter the use of Christmas seals proved to be popular and spread quickly around the world, with 130 countries producing their own issues. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 13 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28086717 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 20 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:30, 27 Enero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:21, 3 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 10 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 17 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:23, 24 Pebrero 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:50, 3 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:51, 10 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:57, 17 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 24 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:52, 31 Marso 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 7 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:27, 14 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 21 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:57, 28 Abril 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:29, 5 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 12 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 19 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 06:04, 26 Mayo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:39, 2 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:33, 9 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 16 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:18, 23 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:05, 30 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:10, 7 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:44, 14 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:28, 21 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:41, 28 Hulyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:21, 4 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 11 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 18 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 25 Agosto 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:40, 1 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:28, 8 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 15 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:45, 22 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 29 Setyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:48, 6 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:06, 13 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 20 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:52, 27 Oktubre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 3 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 10 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 17 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:13, 24 Nobyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 08:01, 1 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:29, 8 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 15 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:26, 22 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:20, 29 Disyembre 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:00, 5 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:45, 12 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:14, 19 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:06, 26 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 2 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:59, 9 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 13:45, 16 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:43, 23 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 2 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 07:31, 9 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:44, 16 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:07, 23 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:38, 30 Marso 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:27, 6 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:56, 13 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:34, 20 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:04, 27 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:16, 4 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:54, 11 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 04:05, 21 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:32, 25 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:56, 1 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 8 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 15 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Renovating Action Party]]'''<br /> <small>''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:52, 22 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Facial age estimation]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div>--[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:44, 29 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulo César Vinha State Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Capim dourado.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulo César Vinha State Park''' (Portuguese: Parque Estadual Paulo César Vinha) is a state park in the state of Espírito Santo, Brazil. It protects an area of dunes, lagoons and marshes along the Atlantic shore. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:35, 6 Hulyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Caledonian MacBrayne]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Cal-Mac HQ2005.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Caledonian MacBrayne''', in short form CalMac, is the trade name of CalMac Ferries Ltd, the major operator of passenger and vehicle ferries to the west coast of Scotland, serving ports on the mainland and 22 of the major islands. It is a subsidiary of holding company David MacBrayne, which is owned by the Scottish Government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:20, 13 Hulyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immigration to Switzerland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In 2023, resident foreigners made up 26.3% of Switzerland's population. Most of these (83%) were from European countries. Italy provided the largest single group of foreigners, accounting for 14.7% of total foreign population, followed closely by Germany (14.0%), Portugal (11.7%), France (6.6%), Kosovo (5.1%), Spain (3.9%), Turkey (3.1%), North Macedonia (3.1%), Serbia (2.8%), Austria (2.0%), United Kingdom (1.9%), Bosnia and Herzegovina (1.3%) and Croatia (1.3%). Immigrants from Sri Lanka (1.3%), most of them former Tamil refugees, were the largest group of Asian origin (7.9%). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:18, 20 Hulyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Study of Man's Impact on Climate]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> La '''Study of Man's Impact on Climate''' (traduisible en français par « Étude de l'impact de l'homme sur le climat ») est une conférence scientifique internationale consacrée à l'influence humaine sur le climat qui s'est tenue à Stockholm, en Suède, du 28 juin au 16 juillet 1971. Elle aborde diverses hypothèses parmi lesquelles la destruction de la couche d'ozone et le réchauffement (ou refroidissement) climatique, établit l'état du savoir à leur sujet et, soulignant les nombreuses inconnues qui demeurent, appelle à consacrer davantage de fonds à la recherche scientifique sur le climat. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:00, 27 Hulyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30849684 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Plot of Prats de Molló]]'''<br /> <small>''([[:ca:Fets de Prats de Molló]])&#32;([[:es:Complot de Prats de Molló]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''plot of Prats de Molló''' was an attempted military invasion of Catalonia carried out from France to achieve its independence planned by Francesc Macià and the leadership of the Estat Català party, discovered and aborted in 1926. The plan consisted of the penetration of two columns (one from Saint-Laurent-de-Cerdans, the other from Coll d'Ares), which were to occupy Olot and proclaim the Catalan Republic. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 03:11, 3 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30879613 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Composizione VII]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Composition VII - Wassily Kandinsky, GAC.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Composizione VII''' (Композиция VII o Zu Komposition 7) è un olio su tela del 1913, realizzato dal pittore russo Vasilij Vasil'evič Kandinskij e conservato nella Galleria Tret'jakov di Mosca. Prodotto centrale del pittore russo nel periodo 1910-1915, essa è considerata l'opera che certificò la raggiunta maturità creativa da parte di Kandinskij, rappresentando anche l'apice della sua energia creativa. È considerato il più rappresentativo tra i lavori completati durante l'anno del successo internazionale dell'artista, simboleggiando il punto di emancipazione definitivo dell'Astrattismo. Opera più grande mai realizzata dall'artista per dimensione, facente parte della serie denominata Composizioni, rappresenta un'allegoria dell'Apocalisse, di cui riprende il tema e lo propone in una versione astratta, trasfigurata dalla realtà in una forma composta da sole linee e colori. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:24, 10 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30889664 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Divorce in Poland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Divorce in Poland''' occurs at a rate slightly below that of the average for Europe. In the Polish legal system, divorce proceedings fall within the exclusive jurisdiction of the civil court; there is no legal basis for resolving a marriage through the agreement of the spouses or through administrative procedures. Divorce requests are assessed by the court, in accordance with the positive and negative prerequisites set in the relevant law. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 17 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30927700 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Day of the Macedonian Revolutionary Struggle]]'''<br /> <small>''([[:mk:Ден на македонската револуционерна борба]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Day of the Macedonian Revolutionary Struggle''' (Macedonian: Ден на македонската револуционерна борба),[1] also known as Day of VMRO, is a national holiday which is celebrated on October 23 in North Macedonia. In 2007, the holiday was voted into law as a new national holiday. It is a non-working day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:15, 24 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30927700 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Wimmen's Comix]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Wimmen's Comix''''', later retitled (respelled) as Wimmin's Comix, is an influential all-female underground comics anthology published from 1972 to 1992. Though it covered a wide range of genres and subject matters, Wimmen's Comix focused more than other anthologies of the time on feminist concerns, homosexuality, sex and politics in general, and autobiographical comics. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:54, 31 Agosto 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30988228 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulet affair]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulet affair''', also known as British Hawaii, was the insubordinate five-month occupation of the Hawaiian Kingdom in 1843 by British naval officer Captain Lord George Paulet, of HMS Carysfort. It was ended by the arrival of American warships sent to defend Hawaii's independence. The British government in London did not authorise the move and it had no official status. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 01:59, 7 Setyembre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30993988 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:No-AI label]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:No AI Sign.svg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''no-AI label''' is a label used on a product to signify that it was not made using generative AI. Phrases on the labels include but are not limited to "human-made", "proudly human" and "AI-free". Some organisations that provide the labels allow product creators to download and use their no-AI labels for free, while others charge creators for analysing the content and allowing the use of the labels if the organisation believes that no AI was used. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:43, 14 Setyembre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31028050 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Scotty (dinosaur)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Scotty Tyrannosaurus.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Scotty''' is the nickname for the Tyrannosaurus rex fossil, catalogued as RSM P2523.8, that was discovered in Saskatchewan, Canada in 1991.[3] The fossilised remains were painstakingly removed, almost completely by hand, over two decades from the rock in which they were embedded. When the preparation was complete in 2011, an around 65% complete T. rex skeleton was revealed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:02, 21 Setyembre 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31045260 --> k5gpnyj83dit2vqljxnqbm40ml0utok 0 307722 2227183 2006347 2026-09-21T06:54:37Z Ryomaandres 8044 2227183 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | image = Torino-PalazzoCarignanoFronte.jpg | caption = Ang patsadang [[Baroko]] | name = Palazzo Carignano | location_town = [[Turin]] | location_country = [[Italya]] | architect = [[Guarino Guarini]] | client = [[Emmanuel Philibert, Prinsipe ng Carignano]] | completion_date = | cost = | structural_system = Ladrilyo | embedded = {{Infobox UNESCO World Heritage Site |WHS=Residences of the Royal House of Savoy |Criteria=(i) (ii) (iv) (v) |ID=823bis |Year=1997 |child =yes }} }}Ang '''Palazzo Carignano''' ay isang makasaysayang gusali sa sentro ng [[Lungsod ng Turin|Turin]], Italya, kung saan matatagpuan ang [[Museo ng Risorgimento (Turin)|Museo ng Risorgimento]]. Ito ay isang pribadong tirahan ng mga [[Pamilya Savoy-Carignano|Prinsipe ng Carignano]], kung kanino ito pinangalanan. Ang bilugang patsada nito ay naiiba mula sa iba pang mga patsada ng parehong estruktura. Matatagpuan ito sa ''Via Accademia delle Scienze''. == Kasaysayan == Ang pagtatayo ng Palazzo Carignano ay iniutos ni [[Manuel Filiberto ng Saboya-Carignano|Manuel Filiberto]], Prinsipe ng Carignano. Inatasan ng Prinsipe ang arkitekto na si [[Guarino Guarini]] na magdisenyo ng angkop na tirahan para sa kanyang tahanan at sa [[bahay-kadete]] ng naghaharing [[Pamilya Saboya]]. Dinisenyo ni Guarini ang estruktura sa hugis ng isang parisukat, na may tuwid at mahigpit na harapan sa silangan at isang eliptika na patsada sa kanluran. Nagdagdag din si Guarini ng isang patsada sa gitna ng palasyo. Nagsimula ang konstruksiyon noong 1679, nang ang Prinsipe ay 51 taong gulang. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga tirahang Baroko]] == Mga sanggunian == * [https://web.archive.org/web/20080528231051/http://www.regione.piemonte.it/cultura/risorgimento/ipalazzox.htm Palazzo Carignano], mula sa site ng Museo nazionale del Risorgimento italiano. hztdpuakrwowk4rtfowxqi5asufobvn 0 307738 2227182 2064740 2026-09-21T06:52:47Z Ryomaandres 8044 Changed redirect target from [[Kaharian ng Italya#Mga monarko]] to [[Victor Manuel II]] 2227182 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Victor Manuel II]] q6pbfcfskvuom1z5i2pwllrq10w5anh 0 312745 2227099 1926841 2026-09-21T03:09:48Z Ryomaandres 8044 /* Mga sanggunian */ 2227099 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay isang listahan ng 150 munisipalidad ([[komuna]]) ng [[Lalawigan ng Cosenza]], [[Calabria]], [[Italya]].<ref name="ISTAT2">{{cite web|url=http://dati.istat.it/|title=Statistics|work=[[Italian National Institute of Statistics|ISTAT]]|lang=it}}</ref> == Listahan == {| class="wikitable sortable" !Kodigo sa [[Istat|ISTAT]] ![[Komuna]] !Populasyon<br />(2005) |- |078001 |[[Acquaformosa]] | align="right" |1,261 |- |078002 |[[Acquappesa]] | align="right" |2,057 |- |078003 |[[Acri]] | align="right" |21,669 |- |078004 |[[Aiello Calabro]] | align="right" |2,283 |- |078005 |[[Aieta]] | align="right" |878 |- |078006 |[[Albidona]] | align="right" |1,732 |- |078007 |[[Alessandria del Carretto]] | align="right" |677 |- |078008 |[[Altilia]] | align="right" |786 |- |078009 |[[Altomonte]] | align="right" |4,591 |- |078010 |[[Amantea]] | align="right" |13,548 |- |078011 |[[Amendolara]] | align="right" |3,097 |- |078012 |[[Aprigliano]] | align="right" |2,862 |- |078013 |[[Belmonte Calabro]] | align="right" |2,878 |- |078014 |[[Belsito]] | align="right" |955 |- |078015 |[[Belvedere Marittimo]] | align="right" |9,304 |- |078016 |[[Bianchi, Calabria|Bianchi]] | align="right" |1,487 |- |078017 |[[Bisignano]] | align="right" |10,840 |- |078018 |[[Bocchigliero]] | align="right" |1,818 |- |078019 |[[Bonifati]] | align="right" |3,318 |- |078020 |[[Buonvicino]] | align="right" |2,462 |- |078021 |[[Calopezzati]] | align="right" |1,281 |- |078022 |[[Caloveto]] | align="right" |1,407 |- |078023 |[[Campana, Cosenza|Campana]] | align="right" |2,282 |- |078024 |[[Canna, Calabria|Canna]] | align="right" |855 |- |078025 |[[Cariati]] | align="right" |8,474 |- |078026 |[[Carolei]] | align="right" |3,588 |- |078027 |[[Carpanzano]] | align="right" |383 |- |078156 |[[Casali del Manco]] | align="right" |10,003 |- |078029 |[[Cassano allo Ionio]] | align="right" |17,300 |- |078030 |[[Castiglione Cosentino]] | align="right" |3,071 |- |078031 |[[Castrolibero]] | align="right" |10,183 |- |078032 |[[Castroregio]] | align="right" |435 |- |078033 |[[Castrovillari]] | align="right" |22,616 |- |078034 |[[Celico]] | align="right" |3,157 |- |078035 |[[Cellara]] | align="right" |528 |- |078036 |[[Cerchiara di Calabria]] | align="right" |2,698 |- |078037 |[[Cerisano]] | align="right" |3,292 |- |078038 |[[Cervicati]] | align="right" |990 |- |078039 |[[Cerzeto]] | align="right" |1,395 |- |078040 |[[Cetraro]] | align="right" |10,251 |- |078041 |[[Civita, Italya|Civita]] | align="right" |1,106 |- |078042 |[[Cleto, Calabria|Cleto]] | align="right" |1,366 |- |078043 |[[Colosimi]] | align="right" |1,398 |- |078044 |[[Corigliano-Rossano]] | align="right" |77,001 |- |078045 |[[Cosenza]] | align="right" |70,680 |- |078046 |[[Cropalati]] | align="right" |1,237 |- |078047 |[[Crosia]] | align="right" |8,655 |- |078048 |[[Diamante, Italya|Diamante]] | align="right" |5,373 |- |078049 |[[Dipignano]] | align="right" |4,301 |- |078050 |[[Domanico]] | align="right" |978 |- |078051 |[[Fagnano Castello]] | align="right" |4,077 |- |078052 |[[Falconara Albanese]] | align="right" |1,396 |- |078053 |[[Figline Vegliaturo]] | align="right" |1,028 |- |078054 |[[Firmo]] | align="right" |2,453 |- |078055 |[[Fiumefreddo Bruzio]] | align="right" |3,304 |- |078056 |[[Francavilla Marittima]] | align="right" |3,020 |- |078057 |[[Frascineto]] | align="right" |2,424 |- |078058 |[[Fuscaldo]] | align="right" |8,241 |- |078059 |[[Grimaldi, Calabria|Grimaldi]] | align="right" |1,854 |- |078060 |[[Grisolia]] | align="right" |2,393 |- |078061 |[[Guardia Piemontese]] | align="right" |1,558 |- |078062 |[[Lago, Calabria|Lago]] | align="right" |2,967 |- |078063 |[[Laino Borgo]] | align="right" |2,184 |- |078064 |[[Laino Castello]] | align="right" |926 |- |078065 |[[Lappano]] | align="right" |985 |- |078066 |[[Lattarico]] | align="right" |4,314 |- |078067 |[[Longobardi, Calabria|Longobardi]] | align="right" |2,310 |- |078068 |[[Longobucco]] | align="right" |4,154 |- |078069 |[[Lungro]] | align="right" |3,016 |- |078070 |[[Luzzi, Calabria|Luzzi]] | align="right" |10,199 |- |078071 |[[Maierà]] | align="right" |1,303 |- |078072 |[[Malito]] | align="right" |865 |- |078073 |[[Malvito]] | align="right" |1,956 |- |078074 |[[Mandatoriccio]] | align="right" |3,012 |- |078075 |[[Mangone]] | align="right" |1,749 |- |078076 |[[Marano Marchesato]] | align="right" |2,819 |- |078077 |[[Marano Principato]] | align="right" |2,606 |- |078078 |[[Marzi, Calabria|Marzi]] | align="right" |997 |- |078079 |[[Mendicino]] | align="right" |8,560 |- |078080 |[[Mongrassano]] | align="right" |1,717 |- |078081 |[[Montalto Uffugo]] | align="right" |17,949 |- |078082 |[[Montegiordano]] | align="right" |2,099 |- |078083 |[[Morano Calabro]] | align="right" |4,885 |- |078084 |[[Mormanno]] | align="right" |3,644 |- |078085 |[[Mottafollone]] | align="right" |1,459 |- |078086 |[[Nocara]] | align="right" |521 |- |078087 |[[Oriolo]] | align="right" |2,849 |- |078088 |[[Orsomarso]] | align="right" |1,443 |- |078089 |[[Paludi]] | align="right" |1,865 |- |078090 |[[Panettieri]] | align="right" |357 |- |078091 |[[Paola, Calabria|Paola]] | align="right" |17,142 |- |078092 |[[Papasidero]] | align="right" |960 |- |078093 |[[Parenti, Calabria|Parenti]] | align="right" |2,347 |- |078094 |[[Paterno Calabro]] | align="right" |1,389 |- |078096 |[[Pedivigliano]] | align="right" |941 |- |078097 |[[Piane Crati]] | align="right" |1,454 |- |078098 |[[Pietrafitta]] | align="right" |1,444 |- |078099 |[[Pietrapaola]] | align="right" |1,208 |- |078100 |[[Plataci]] | align="right" |909 |- |078101 |[[Praia a Mare]] | align="right" |6,409 |- |078102 |[[Rende]] | align="right" |35,221 |- |078103 |[[Rocca Imperiale]] | align="right" |3,308 |- |078104 |[[Roggiano Gravina]] | align="right" |7,532 |- |078105 |[[Rogliano]] | align="right" |5,934 |- |078106 |[[Rose, Calabria|Rose]] | align="right" |4,367 |- |078107 |[[Roseto Capo Spulico]] | align="right" |1,806 |- |078109 |[[Rota Greca]] | align="right" |1,253 |- |078110 |[[Rovito]] | align="right" |3,014 |- |078111 |[[San Basile]] | align="right" |1,245 |- |078112 |[[San Benedetto Ullano]] | align="right" |1,651 |- |078113 |[[San Cosmo Albanese]] | align="right" |666 |- |078114 |[[San Demetrio Corone]] | align="right" |3,822 |- |078115 |[[San Donato di Ninea]] | align="right" |1,716 |- |078116 |[[San Fili]] | align="right" |2,698 |- |078117 |[[Sangineto]] | align="right" |1,385 |- |078118 |[[San Giorgio Albanese]] | align="right" |1,699 |- |078119 |[[San Giovanni in Fiore]] | align="right" |18,525 |- |078120 |[[San Lorenzo Bellizzi]] | align="right" |862 |- |078121 |[[San Lorenzo del Vallo]] | align="right" |3,428 |- |078122 |[[San Lucido]] | align="right" |5,893 |- |078123 |[[San Marco Argentano]] | align="right" |7,590 |- |078124 |[[San Martino di Finita]] | align="right" |1,271 |- |078125 |[[San Nicola Arcella]] | align="right" |1,453 |- |078126 |[[San Pietro in Amantea]] | align="right" |593 |- |078127 |[[San Pietro in Guarano]] | align="right" |3,728 |- |078128 |[[San Sosti]] | align="right" |2,259 |- |078129 |[[Santa Caterina Albanese]] | align="right" |1,345 |- |078130 |[[Santa Domenica Talao]] | align="right" |1,318 |- |078131 |[[Sant'Agata di Esaro]] | align="right" |2,131 |- |078132 |[[Santa Maria del Cedro]] | align="right" |4,987 |- |078133 |[[Santa Sofia d'Epiro]] | align="right" |3,040 |- |078134 |[[Santo Stefano di Rogliano]] | align="right" |1,486 |- |078135 |[[San Vincenzo La Costa]] | align="right" |2,084 |- |078136 |[[Saracena, Calabria|Saracena]] | align="right" |4,226 |- |078137 |[[Scala Coeli]] | align="right" |1,306 |- |078138 |[[Scalea]] | align="right" |10,192 |- |078139 |[[Scigliano]] | align="right" |1,481 |- |078140 |[[Serra d'Aiello]] | align="right" |808 |- |078142 |[[Spezzano Albanese]] | align="right" |7,199 |- |078143 |[[Spezzano della Sila]] | align="right" |4,782 |- |078145 |[[Tarsia]] | align="right" |2,293 |- |078146 |[[Terranova da Sibari]] | align="right" |5,257 |- |078147 |[[Terravecchia]] | align="right" |990 |- |078148 |[[Torano Castello]] | align="right" |4,889 |- |078149 |[[Tortora]] | align="right" |6,000 |- |078150 |[[Trebisacce]] | align="right" |9,146 |- |078152 |[[Vaccarizzo Albanese]] | align="right" |1,309 |- |078153 |[[Verbicaro]] | align="right" |3,410 |- |078154 |[[Villapiana]] | align="right" |5,060 |- |078155 |[[Zumpano, Calabria|Zumpano]] | align="right" |1,922 |- | |Kabuuan | align="right" |732,615 |- |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga munisipalidad ng Italya]] == Mga sanggunian ==  {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 7pon2zhqnbe6ol1z572ld329xxd3oee 0 312749 2226998 2083053 2026-09-20T15:59:50Z Ryomaandres 8044 2226998 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Acquaformosa|province=[[lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|https://web.archive.org/web/20070203094704/http://www.comunediacquaformosa.it:80/}}|area_code=0981|postal_code=87010|day=Agosto 29|saint=[[San Juan Bautista]]|elevation_m=756|elevation_footnotes=|population_demonym=Acquaformositani|population_footnotes=|area_total_km2=22.71|area_footnotes=|mayor=Gennaro Capparelli|mayor_party=|frazioni=|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Acquaformosa|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|43|N|16|06|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Chiesa di San Giovanni Battista (Acquformosa)01.png|native_name=|footnotes=}} Ang '''Acquaformosa''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë Albanes]]: ''Firmosa'') ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[Italya]]. Simula noong [[Gitnang Kapanahunan]], ito ay tahanan ng isang minoridad ng mga [[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë]], na makikita sa pagkakaroon ng eraldikong agila ni [[Skanderbeg]] sa eskudo de armas ng ''comune''. Ang bayan ay ang luklukn din ng [[Simbahang Ortodoksong Arberesh]]. Hindi dahil sa paniniwala ng marami na ang Hunyo 24 ay kapistahan ng kapanganakan ni [[San Juan Bautista]], kundi ang mga pangyayari ay karaniwang nakatakda sa araw bago ang kaniyang pagpugot ng ulo, ibig sabihin, Agosto 28. == Kultura == === Tradisyon === Ang mga kaugalian, tradisyon, ritwal, at wika ay isang kayamanan na hindi nagbago ang mga naninirahan sa Acquaformosa sa paglipas ng panahon. Sa bawat henerasyon, inialay ng mga kabataan ng nayon ang kanilang sarili sa pagtatatag ng mga grupong bayan upang pangalagaan at maipasa ang mga tradisyong ito. === Kasuotan === Pinapanatili ng Acquaformosa ang damit Arbëreshë, kasama ang mga tradisyonal na baryasyon nito depende sa gamit at kaganapan. Ang iba't ibang uri ng kasuotan ay: ang kasuotan sa kalagitnaan ng kapistahan na may palda at alampay na "kamizolla" na napapalibutan ng gintong tirintas; ang kasuotan na "kandusha" para sa isang dalagang naghihintay ng mapapangasawa; ang kasuotan sa pagluluksa; ang kasuotan ng isang dalagang ikakasal; at ang kasuotan sa kasal na may diadema ng pangkasal, keza, at tirintas, galuni, sa paligid ng mga balikat. ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 2r8jfp04i5w139gbd8chti3k6flmdgv 0 312759 2226985 1978824 2026-09-20T15:35:14Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1374561028|Acquappesa]]" 2226985 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Acquappesa|official_name=Comune di Acquappesa|native_name=|image_size=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=bottom|coordinates={{coord|39|30|N|15|57|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=Bergamotto, Castagnola, Chiusoli, Intavolata, Liguori, Mancusa, Mango, Riuncia, San Martino, Santo Iorio, Scarpa, Terme Luigiane, Vomicheria|mayor_party=|mayor=Francesco Tripicchio|area_footnotes=|area_total_km2=17.75|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Acquappesani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=80|saint=[[Madonna del Rifugio]]|day=Hulyo 2|postal_code=87020|area_code=0982|website={{Official website|http://www.comune.acquappesa.cs.it/}}|footnotes=}}Ang '''Acquappesa''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|U Casàle}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline}}{{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Calabria]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] h1inl8lrruf42e4tqnvg199o4zdltv7 2226986 2226985 2026-09-20T15:37:35Z Ryomaandres 8044 2226986 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Acquappesa|official_name=Comune di Acquappesa|native_name=|image_size=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=bottom|coordinates={{coord|39|30|N|15|57|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=Bergamotto, Castagnola, Chiusoli, Intavolata, Liguori, Mancusa, Mango, Riuncia, San Martino, Santo Iorio, Scarpa, Terme Luigiane, Vomicheria|mayor_party=|mayor=Francesco Tripicchio|area_footnotes=|area_total_km2=17.75|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Acquappesani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=80|saint=[[Madonna del Rifugio]]|day=Hulyo 2|postal_code=87020|area_code=0982|website={{Official website|http://www.comune.acquappesa.cs.it/}}|footnotes=|image_skyline=Acquappesa - Comune di Acquappesa - 2023-09-22 21-16-30 001.JPG}}Ang '''Acquappesa''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|U Casàle}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Heograpiyang pisikal == [[File:Scoglio_della_Regina_a_Guardia_Piemontese.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Scoglio_della_Regina_a_Guardia_Piemontese.jpg|left|thumb|[[Bato ng Reyna|Scoglio della Regina]] sa Acquappesa]] Ang teritoryo nito ay sumasaklaw sa 17.75 km², 7 km² nito ay kagubatan, at binubuo rin ng isang administratibong isla na tinatawag na "Pistuolo e Spaliota," habang 6 km naman ay linear at baybayin. Ang teritoryo ay napapaligiran sa hilaga ng [[ilog Fiumicello]] at sa timog ng [[Ilog Bagni]], at ng [[Dagat Tireno]]. Ang mga pangunahing taluktok ay: Balze della Mortilla (364 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Cozzo del Greco (626 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Cozzo Moleo (675 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Monte Pistuolo (972 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Quercia Rotonda (302 m sa ibabaw ng antas ng dagat), at La Rupe del Diavolo (301 m sa ibabaw ng antas ng dagat). Ang mga pangunahing daluyan ng tubig ay ang Ilog Bagni at ang mga ilog Acqua fetida, Fiumicello, Morgione, at Sorbo. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline}}{{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Calabria]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 2xbhioxcj1z9ae4zlqe57r5lp1kd273 2226987 2226986 2026-09-20T15:37:50Z Ryomaandres 8044 2226987 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Acquappesa|official_name=Comune di Acquappesa|native_name=|image_size=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=bottom|coordinates={{coord|39|30|N|15|57|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=Bergamotto, Castagnola, Chiusoli, Intavolata, Liguori, Mancusa, Mango, Riuncia, San Martino, Santo Iorio, Scarpa, Terme Luigiane, Vomicheria|mayor_party=|mayor=Francesco Tripicchio|area_footnotes=|area_total_km2=17.75|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Acquappesani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=80|saint=[[Madonna del Rifugio]]|day=Hulyo 2|postal_code=87020|area_code=0982|website={{Official website|http://www.comune.acquappesa.cs.it/}}|footnotes=|image_skyline=Acquappesa - Comune di Acquappesa - 2023-09-22 21-16-30 001.JPG}}Ang '''Acquappesa''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|U Casàle}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Heograpiyang pisikal == [[File:Scoglio_della_Regina_a_Guardia_Piemontese.jpg|left|thumb|[[Bato ng Reyna|Scoglio della Regina]] sa Acquappesa]] Ang teritoryo nito ay sumasaklaw sa 17.75 km², 7 km² nito ay kagubatan, at binubuo rin ng isang administratibong isla na tinatawag na "Pistuolo e Spaliota," habang 6 km naman ay linear at baybayin. Ang teritoryo ay napapaligiran sa hilaga ng [[ilog Fiumicello]] at sa timog ng [[Ilog Bagni]], at ng [[Dagat Tireno]]. Ang mga pangunahing taluktok ay: Balze della Mortilla (364 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Cozzo del Greco (626 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Cozzo Moleo (675 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Monte Pistuolo (972 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Quercia Rotonda (302 m sa ibabaw ng antas ng dagat), at La Rupe del Diavolo (301 m sa ibabaw ng antas ng dagat). Ang mga pangunahing daluyan ng tubig ay ang Ilog Bagni at ang mga ilog Acqua fetida, Fiumicello, Morgione, at Sorbo. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline}}{{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Calabria]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] m42xlgauz3khzlt8p0qtayzgveyvkbn 2226988 2226987 2026-09-20T15:38:43Z Ryomaandres 8044 2226988 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Acquappesa|official_name=Comune di Acquappesa|native_name=|image_size=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=bottom|coordinates={{coord|39|30|N|15|57|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=Bergamotto, Castagnola, Chiusoli, Intavolata, Liguori, Mancusa, Mango, Riuncia, San Martino, Santo Iorio, Scarpa, Terme Luigiane, Vomicheria|mayor_party=|mayor=Francesco Tripicchio|area_footnotes=|area_total_km2=17.75|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Acquappesani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=80|saint=[[Madonna del Rifugio]]|day=Hulyo 2|postal_code=87020|area_code=0982|website={{Official website|http://www.comune.acquappesa.cs.it/}}|footnotes=|image_skyline=Acquappesa - Comune di Acquappesa - 2023-09-22 21-16-30 001.JPG}}Ang '''Acquappesa''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|U Casàle}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. Mayroong 1,739 na naninirahan dito.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> == Heograpiyang pisikal == [[File:Scoglio_della_Regina_a_Guardia_Piemontese.jpg|left|thumb|[[Bato ng Reyna|Scoglio della Regina]] sa Acquappesa]] Ang teritoryo nito ay sumasaklaw sa 17.75 km², 7 km² nito ay kagubatan, at binubuo rin ng isang administratibong isla na tinatawag na "Pistuolo e Spaliota," habang 6 km naman ay linear at baybayin. Ang teritoryo ay napapaligiran sa hilaga ng [[ilog Fiumicello]] at sa timog ng [[Ilog Bagni]], at ng [[Dagat Tireno]]. Ang mga pangunahing taluktok ay: Balze della Mortilla (364 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Cozzo del Greco (626 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Cozzo Moleo (675 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Monte Pistuolo (972 m sa ibabaw ng antas ng dagat), Quercia Rotonda (302 m sa ibabaw ng antas ng dagat), at La Rupe del Diavolo (301 m sa ibabaw ng antas ng dagat). Ang mga pangunahing daluyan ng tubig ay ang Ilog Bagni at ang mga ilog Acqua fetida, Fiumicello, Morgione, at Sorbo. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline}}{{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Calabria]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9v4x4evt1ezx4p1tzudi12nvuo91eqe 0 312760 2226983 2003591 2026-09-20T15:33:20Z Ryomaandres 8044 2226983 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Aiello Calabro|frazioni=Cannavali, Praticello, Stagolere, Giani.|website={{official website|http://www.comune.aiellocalabro.cs.it/}}|area_code=0982|postal_code=87031|day=|saint=San Geniale martire|elevation_m=502|elevation_footnotes=|population_demonym=Aiellesi|population_footnotes=|area_total_km2=38.51|area_footnotes=|mayor=Francesco Antonio Iacucci|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Aiello Calabro|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|7|N|16|10|E|region:IT_type:city(2392)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Aiello Calabro-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} Ang '''Aiello Calabro''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. == Ekonomiya == Ang paggawa ng langis ng oliba at alak ay mga basehan ng lokal na ekonomiya. Kasama rin ang ilang pang-agriturismo at mga kumpanya ng pagproseso ng igos. Ang turismo at agrikultura sa pangkalahatan ay bahagi rin ng ekonomiya nito. == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] * [[Lindol sa Calabria noong 1905|1905 lindol sa Calabria]] == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.aiellocalabro.cs.it/}} * {{In lang|it}} [http://www.aiellocalabro.net/ Website] * {{In lang|it}} [https://web.archive.org/web/20071009120548/http://www.paesediaiellocalabro.it/ Idem] * {{In lang|it}} [http://giovaniudcaiello.blogspot.com/2008/05/storia-di-aiello-tra-normanni-e-svevi.html "Story of Aiello - Normans and Hohenstaufen"] == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Cosenza}} nkbe1r2wk6q4i7wwbknougs1rvzex5j 2226989 2226983 2026-09-20T15:41:23Z Ryomaandres 8044 2226989 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Aiello Calabro|frazioni=Cannavali, Praticello, Stagolere, Giani.|website={{official website|http://www.comune.aiellocalabro.cs.it/}}|area_code=0982|postal_code=87031|day=|saint=San Geniale martire|elevation_m=502|elevation_footnotes=|population_demonym=Aiellesi|population_footnotes=|area_total_km2=38.51|area_footnotes=|mayor=Francesco Antonio Iacucci|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Aiello Calabro|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|7|N|16|10|E|region:IT_type:city(2392)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Aiello Calabro-Stemma.png|image_caption=Palazzo Cybo Malaspina|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Palazzo Cybo Aiello.JPG|footnotes=}} Ang '''Aiello Calabro''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang gonfalon ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Atas ng Pangulo noong Hunyo 23, 1983.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4526|titolo=Aiello Calabro|accesso=4 febbraio 2025|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> Ang eskudo de armas ay naglalarawan, sa isang itim na parang, ng isang pilak na leon, na nakalagay sa isang gintong parang, na may dalang limang berdeng uhay ng mais, na nakaayos sa isang pamaypay. Ang gonfalon ay isang berdeng tela. == Ekonomiya == Ang paggawa ng langis ng oliba at alak ay mga basehan ng lokal na ekonomiya. Kasama rin ang ilang pang-agriturismo at mga kumpanya ng pagproseso ng igos. Ang turismo at agrikultura sa pangkalahatan ay bahagi rin ng ekonomiya nito. == Kultura == === Aklatan === Noong 2003, isang aklatang sibiko ang binuksan sa dating kumbento ng Prayle Menor Obserbante, na may humigit-kumulang isang libong tomo at mga mesa sa pagbasa at mga kompyuter. Gayunpaman, sarado ito sa kasalukuyan. Isang bagong aklatan ang magbubukas sa 2024 sa dating Casa del Fascio. == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] * [[Lindol sa Calabria noong 1905|1905 lindol sa Calabria]] == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.aiellocalabro.cs.it/}} * {{In lang|it}} [http://www.aiellocalabro.net/ Website] * {{In lang|it}} [https://web.archive.org/web/20071009120548/http://www.paesediaiellocalabro.it/ Idem] * {{In lang|it}} [http://giovaniudcaiello.blogspot.com/2008/05/storia-di-aiello-tra-normanni-e-svevi.html "Story of Aiello - Normans and Hohenstaufen"] == Mga sanggunian == <references />{{Lalawigan ng Cosenza}} onljwwb2orfbcg9lwyz6kar6yswfk8t 0 312761 2226990 2121245 2026-09-20T15:43:10Z Ryomaandres 8044 2226990 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Aieta|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.aieta.cs.it}}|area_code=0985|postal_code=87020|day=|saint=San Vito|elevation_m=524|elevation_footnotes=|population_demonym=Aietani|population_footnotes=|area_total_km2=48.3|area_footnotes=|mayor=Gennaro Marsiglia|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Aieta|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|56|N|15|49|E|region:IT_type:city(888)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Aieta-Stemma.png|image_caption=Tanaw ng Aieta|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Aieta pano.jpg|footnotes=}} Ang '''Aieta''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa salitang [[Wikang Griyego|Griyego]] na ''aetòs'', αετός, nangangahulugang "agila".<ref>{{cite web|title=Storia - Comune di Aieta|url=http://www.comune.aieta.cs.it/index.php?action=index&p=76|website=www.comune.aieta.cs.it|access-date=15 November 2017|language=it|archive-date=1 Enero 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101164202/http://www.comune.aieta.cs.it/index.php?action=index&p=76|url-status=dead}}</ref> Ang bayan ay matatagpuan sa loob ng [[Pambansang Liwasan ng Pollino]], at ang makasaysayang sentro ay nasa 524 metro ng altitudo.<ref>{{cite web|title=Aieta|url=http://parcopollino.gov.it/148-i-paesi-del-parco/versante-calabro/138-aieta|website=parcopollino.gov.it|access-date=15 November 2017|language=it|archive-date=15 Nobiyembre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115233921/http://parcopollino.gov.it/148-i-paesi-del-parco/versante-calabro/138-aieta|url-status=dead}}</ref> == Pinagmulan ng pangalan == Sa mga makasaysayang dokumento ay lilitaw ito na may pangalang Asty Aetou, iyon ay "lungsod ng agila" na nagmula sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] aetòs, αετός, "agila", na nagmula pa sa mga kapangyarihang [[Silangang Imperyong Romano|Bisantino]]. Ang pinagmulan ng pangalan ay marahil ay tumutukoy sa nangingibabaw na posisyon ng bansa o sa pagkakaroon sa rehiyon ng maraming mga agila; ang agila ay inilalarawan din sa eskudo de armas ng bayan. == Kasaysayan == Kalaunan ay umunlad ang mga yunit ng produksiyong agrikultural ng mga [[Mga Romano|Romano]] sa lambak. Ang mga Bisantino, na humalili sa mga Romano, ay ginawa itong kabesera ng isang tourma, binuhay at pinalakas ang mga kuta ng Bundok Calimaro upang ipagtanggol ang kanilang sarili mula sa mga pagsalakay ng mga [[Mga Godo|Godo]] at [[Mga Lombardo|Lombard]] na nagmumula sa Laino patawid sa Piani del Carro, at binigyan ang pamayanan ng kasalukuyang pangalan nito: Aieta (tulad ng isang agila na nakadapo sa tuktok ng bundok). == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} ae0pelqv2e5s87ou6n02o4phb8dhy6h 0 312762 2226991 2083117 2026-09-20T15:45:34Z Ryomaandres 8044 2226991 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Albidona|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=63.71|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Albidonesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=810|mayor_party=|saint=[[Arkanghel Miguel]]|day=Mayo 8|postal_code=87070|area_code=0981|website=|footnotes=|mayor=Filomena Di Palma|frazioni=|official_name=Comune di Albidona|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Veduta del Centro Storico.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Tanaw ng lumang bayan|image_shield=Albidona-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|55|N|16|28|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|istat=078006}} Ang '''Albidona''' ([[Wikang Napolitano|Albidonese]]: {{Lang|nap|Albdòn}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa pagitan ng [[Dagat Honiko]] at mga bundok ng [[Pambansang Liwasan ng Pollino]], sa 11&nbsp;km mula sa dagat at 18&nbsp;km mula sa mga bundok. == Kasaysayan == Ang mga sinaunang historyanong sina [[Licofron]] at [[Estrabon]] ay nag-ulat na ang Albidona ay itinatag sa mga guho ng Leutarnia, isang luma at malaking lungsod ng [[Magna Graecia|Kalakhang Gresya]] ng manghuhula na si [[Calcas]], na bumalik mula sa Digmaang Troya. Ang pinakalumang impormasyong pangkasaysayan tungkol sa Albidona ay nagmula sa bandang 1000. Iniuulat ng dokumentong ito na isang Gudelmo ng Medania ang nagkaloob noong Agosto 1099 sa isang Gudelmo ng Barcelona, [[igumeno]] o ​​​​abad ng monasteryo ng S. Maria di Stelegrosso, ng "isang diploma ng kaligtasan laban sa anumang paggamit ng mga ahente ng pampublikong domain sa teritoryo ng Albidona", ibig sabihin, isang uri ng pribilehiyo tungo sa pagmamay-ari ng monasteryo mismo.<ref name=":31">{{Cita web|url=http://www.archivesportaleurope.net/ead-display/-/ead/pl/aicode/IT-PA0534/type/fa/id/IT-ASPA-F70010325/unitid/IT-ASPA-F70010325+-+IT-ASPA-F70010334#|titolo=Tabulario del monastero di S. Maria Maddalena di Valle Giosafat e di San Placido di Calonerò|sito=Archives Portal Europe|accesso=22 giugno 2020|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20200622204919/http://www.archivesportaleurope.net/ead-display/-/ead/pl/aicode/IT-PA0534/type/fa/id/IT-ASPA-F70010325/unitid/IT-ASPA-F70010325+-+IT-ASPA-F70010334|urlmorto=no}}</ref> Sa panahon pagkatapos ng pag-iisa, ang pamumuno ng munisipalidad ay pangunahing hawak ng mga miyembro ng mga nangingibabaw na lokal na pamilya, tulad ng mga Prinsis, mga Mele, at mga Chidichimo. Kabilang sa mga huli ay ang nabanggit na Luigi Chidichimo, na kalaunan ay naging pangulo ng Lalawigan ng Cosenza at isang miyembro ng pambansang parlamento. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 8zi0acpahjhsweopt12lsglv0719et7 0 312763 2226992 2003621 2026-09-20T15:48:08Z Ryomaandres 8044 2226992 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Alessandria del Carretto|province={{ProvinciaIT|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.alessandriadelcarretto.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87070|day=|saint=|elevation_m=1005|elevation_footnotes=|population_demonym=Alessandrini|population_footnotes=<ref>Demographic data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=41.12|area_footnotes=|mayor=Domenico Vuodo|mayor_party=|frazioni=|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Alessandria del Carretto|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|58|N|16|23|E|region:IT_type:city(745)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Alessandria del Carretto-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Alessandria_del_Carretto_(CS),_2010,_centro_storico._(62).jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Alessandria del Carretto''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] ng [[Italya]]. Ang teritoryo nito ay kasama sa [[Pambansang Liwasan ng Pollino]]. Ang pelikulang ''[[Le quattro volte]]'' ay kinunan sa bayang ito.{{Fact|date=January 2021}} == Kasaysayan == Isang sinaunang pergamino mula 1193, na isinulat sa Griyego at kalaunan ay isinalin sa Latin noong 1277, ang pinakamatandang dokumento na may kaugnayan sa kasalukuyang teritoryo ng Alessandria del Carretto. Ito ay tungkol sa isang donasyon ng lupa, na ang mga hangganan ay ipinapakita, sa isang dati nang monasteryo. == Kultura == === Mga tradisyon at alamat === ==== Kapistahan ng Pitë (Puno ng Apoy) at ng Patron na si Alessandro P.M. ==== Iniulat ng tradisyong pasalita sa Alessandria na ang Pista ng Puno ng Apoy ay nagsimula noong ika-17 siglo, nang ang isang magtotroso, pagkatapos pumutol ng isang puno ng pilak na apoy, ay natagpuan sa loob ng puno ang imahe ni San Alessandro, Papa Martir, na pinugutan ng ulo. Simula noong araw na iyon, bawat taon sa huling Linggo ng Abril at Mayo 3, si Alessandria del Carretto ay nagdaraos ng isang siglo-taong kaganapan sa komunidad na sinabayan ng mga gawaing paghahanda, mga kolektibong ritwal, mga seremonyang pangrelihiyon, at mga kamangha-manghang sandali. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} omcmu2va8qidqg03xfiyydpxo2fsr0u 0 312764 2226993 2083592 2026-09-20T15:51:43Z Ryomaandres 8044 2226993 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Altilia|elevation_m=594|area_total_km2=10.70|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Altiliesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=[[Santa Maria dell'Assunta]]|mayor=Pasqualino De Rose|day=Enero 20|postal_code=87040|area_code=0984|website=|footnotes=<!-- These are currently unused -->|istat=078008|area_footnotes=|mayor_party=Lista Civica "Altilia nel cuore"|official_name=Comune di Altilia|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Altilia-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|8|N|16|15|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|frazioni=Maione}} Ang '''Altilia''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Atìlia}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa lalawigan ng [[Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Kasama sa ''comune'' ang ''[[frazione]]'' ng Maione. Ang teritoryo ng munisipalidad, na kinabibilangan din ng ''[[frazione]]'' ng Maione, na may taas na 479 metro mula sa antas ng dagat, ay nahahati sa isang altimetric profile sa pagitan ng 155 at 632 metro mula sa antas ng dagat.<ref>{{Cite web |title=Municipio – Comune di Altilia |url=https://www.comune.altilia.cs.it/vivere-il-comune/luoghi/municipio/ |access-date=2026-09-20 |language=it}}</ref> == Kasaysayan == May mga nagsasabi na ito ay dating tinatawag na Stralonga o Stralunga. Ang iba naman ay nagsasabing kinuha nito ang pangalan nito mula sa lokasyon nito, habang ang iba ay naniniwala pa rin na ito ay muling tinirhan nina Giovan Corrado at Altilio dell'Alimena, na nagmula sa isang lupain na tinatawag na Alimena, malapit sa Mendicino, na winasak ng mga [[Saraseno]].<ref name=":1">{{Cite web |title=Altilia – Comune di Altilia |url=https://www.comune.altilia.cs.it/altilia-storia/ |access-date=2026-09-20 |language=it}}</ref> Sa wakas, ayon kay Padula, ang pangalan nito na "Altilia" ay maaaring hango sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] "Atelia" (ang bilog ng salaan), kaya ang pagpunta sa Altilia ay nangangahulugang "pagpunta sa salaan," ang lugar kung saan ginagawa ang mga salaan (kilala bilang "crivi"), o mula sa salitang "Ateleia" (libre sa buwis), na tumutukoy sa ilang pribilehiyong dating tinamasa ng bayan.<ref name=":1" /> == Impraestruktura at transportasyon == Ang munisipalidad ay apektado ng kalsadang panlalawigan 57. Bukod pa rito, nariyan ang sangandaan na nagdurugtong sa bayan sa [[Autostrada A2 (Italya)|A2]] [[Autostrada A2 (Italya)|kalsadang Mediteraneo]]. == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.computerhospital.net/Pictures/altilia6sml.jpg Larawan ng bayan]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  * [https://web.archive.org/web/20161105001145/http://www.panoramio.com/user/1693472 Altilia Mga Larawan mula sa Panoramio.com] {{Lalawigan ng Cosenza}} 80utg4ymaprgfgy2y8czcvecfl3tu1a 0 312766 2226994 2083203 2026-09-20T15:53:19Z Ryomaandres 8044 2226994 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Altomonte|elevation_min_m=|mayor=Gianpietro Carlo Coppola|area_footnotes=|area_total_km2=65.72|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Altomontesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Casello|elevation_m=455|saint=San Francisco ng Paola|day=Abril 2|postal_code=87042|area_code=0981|website={{Official website|http://www.comune.altomonte.cs.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Altomonte|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Altomonte_Panorama.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Altomonte-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|42|N|16|8|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Altomonte''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Ang Altomonte ay may sinaunang pinagmulan; ang teritoryo nito ay tila tinirhan na mula pa noong sinaunang panahon.<ref>{{Cita web|url=https://gna.cultura.gov.it/|titolo=Geoportale Nazionale per l'Archeologia|citazione=Resti di sepolture di fase protostorica: rinvenimento di frammenti ceramici di impasto databili tra il Bronzo medio e la prima età del Ferro e di un'ascia di bronzo e di un manico di lesina di osso pertinenti ad una sepoltura del Bronzo finale. Fonte: Peroni, Trucco 1994, scheda 1.7 pp. 755-759.}}</ref> Natuklasan ang mga libingang Helenistiko sa distrito ng Grumara (ika-4-ika-3 siglo BK), na nagresulta sa iba't ibang materyales na may itim na glazing at isang takip na lekanis na may pulang pigurang Italiot na pinalamutian ng mga Erotes at mga pigurang babae.<ref>{{Cita pubblicazione|nome=Maria Cecilia|cognome=Parra|data=1984|titolo=ALTOMONTE|rivista=Bibliografia topografica della colonizzazione greca in Italia e nelle Isole Tirreniche|volume=3|numero=1|pp=206-206|accesso=19 ottobre 2024|url=https://www.persee.fr/doc/btcgi_0000-0009_1984_num_3_1_3129}}</ref> Ayon sa ilang historyador, maaaring ito ay maiugnay sa Balbia, ang lungsod ng alak na binanggit ni Plinio ang Nakatatanda.<ref name=":0">{{cita web|url=http://demo.istat.it/str2015/index.html|titolo=Bilancio demografico e popolazione residente straniera al 31 dicembre 2015 per sesso e cittadinanza|editore=ISTAT|accesso=3 dicembre 2016|dataarchivio=13 giugno 2016|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160613091718/http://demo.istat.it/str2015/index.html|urlmorto=sì}}</ref> Medyo hindi tiyak ang pagkakakilanlan. Bago ang 1081, si Guillermo ng Grantmesnil, asawa ni Mabilia Grantmesnil, ay naging panginoon ng Brahalla at Castrovillari. Noong 1637, ito ay binili muli ni Luigi Sanseverino, isang miyembro ng isang sangay ng kadete ng pamilya, ang mga Konde ng Saponara. Kaya naman ang piyudo ay bumalik sa pamilyang Sanseverino, na siyang humawak nito hanggang sa pagdating ng mga subersibong batas na tumatarget kay Tommaso Sanseverino, ika-20 Konde at huling piyudal na panginoon ng Altomonte. == Mga kambal bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Vigarano Mainarda]], Italya ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} j7efzc96fvg7bsfcaxt8d5h4xuqfo4c 0 312767 2226995 2003634 2026-09-20T15:55:09Z Ryomaandres 8044 2226995 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Amantea|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.comune.amantea.cs.it}}|area_code=0982|postal_code=87032|day=Hunyo 13|saint=[[San Antonio ng Padua]]|elevation_m=50|elevation_footnotes=|population_demonym=Amanteani|population_footnotes=<ref>Population data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=29.46|area_footnotes=|mayor=Commissario prefettizio|mayor_party=|frazioni=Acquicella, Camoli, [[Campora San Giovanni]], [[Coreca]], Colongi|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Amantea|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|08|N|16|04|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Amantea-Stemma.png|image_caption=Tanaw ng Amantea sa dagat kasama ang Palazzo delle Clarisse.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Amantea2.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Amantea''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|A' Mantia}}; {{Lang-el|Amanthea}}) ay isang bayan, dating luklukan ng obispo, ''[[komuna]]'' (munisipalidad) at Katolikong Latin na [[tituladong luklukan]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ang ikadalawampung munisipalidad sa rehiyon ayon sa populasyon,<ref>[http://www.tuttitalia.it/calabria/65-comuni/popolazione/ Comuni calabresi per popolazione]</ref> habang para sa densidad ng populasyon<ref>[http://www.tuttitalia.it/calabria/65-comuni/densita/ Comuni calabresi per densità]</ref> ito ay nasa ikadalawampu't-apat. Ito ay isang sentro ng turismo sa timog baybayin ng [[Dagat Tireno]]. == Heograpiyang pisikal == Noong Hulyo 1937, natamo ng dating ''[[frazione]]'' ng [[San Pietro in Amantea|San Pietro]] [[San Pietro in Amantea|in Amantea]] ang awtonomikong administratibo na nananatili rito: sa gayon, nawalan ang munisipalidad ng Amantea ng isang bulubunduking teritoryo na may lawak na 10 km2 na siyang bumuo sa bagong munisipalidad. == Kasaysayan == === Prehistorya === Ang lugar ay tinitirhan na noong sinaunang panahon, gaya ng ipinakita ng mga natuklasan, terracotta, mga gilingang bato, makinis na maliliit na bato at iba pang mga bagay, na mula pa noong [[Panahong Bronse]], na natagpuan sa mga [[Mga Kuweba ng Coreca|Kuweba ng Coreca]].<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.enzodeimedici.it/attivita-di-ricerca/grotte-di-coreca-amantea-cosenza/|titolo=Grotte di Coreca (Amantea – Cosenza)|accesso=2025-10-11}}</ref> == Tingnan din == * [[Talaan ng mga Katolikong diyosesis sa Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == *  {{cite book|first=Alfonso|last=Lorelli|title=Amantea nel XX secolo|location=Catanzaro|year=2009|publisher=Rubettino}} {{Lalawigan ng Cosenza}} cqyxupni1f5e06bxptpg83g6i7ir82y 0 312768 2226996 2083003 2026-09-20T15:56:33Z Ryomaandres 8044 2226996 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Amendolara|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.comune.amendolara.cs.it}}|area_code=0981|postal_code=87071|day=Abril 5|saint=[[San Vicente Ferrer]]|elevation_m=227|elevation_footnotes=|population_demonym=Amendolaresi|population_footnotes=|area_total_km2=64.18|area_footnotes=|mayor=Salvatore Antonello Ciminelli|mayor_party=|frazioni=Marina di Amendolara|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Amendolara|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|57|N|16|35|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Amendolara-Stemma.png|image_caption=Simbahan ng San Domenico|image_alt=|imagesize=|image_skyline=AmendolaraSanDomenico.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Amendolara''' ([[Wikang Napolitano|Lucano]]: {{Lang|nap|Minnuàre}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang lungsod ay nasa altitudong 200 metro sa taas ng dagat at tinatanaw ang [[Dagat Honiko]]. == Heograpiyang pisikal == Ang lungsod ay matatagpuan sa isang serye ng mga talampas na dumadausdos pababa patungo sa dagat, at ang lugar na tirahan ay tradisyonal na nahahati sa "Paese" at "Marina." Ang mga ilog ng Avena, Ferro, at Straface ay dumadaloy dito. == Kasaysayan == Noong panahon ng mga Romano, mayroong isang estasyon ng koreo sa kalsada sa baybayin, na malamang na tinatawag na Statio ad Vicesimum (dalawampung milya mula sa lungsod ng Thurii). Ang mga labi nito (partikular na isang sistema ng mga imbakan ng tubig para sa suplay ng tubig) ay natuklasan sa lugar ng kasalukuyang "Masseria Lista." Pagkatapos ng panahon ng mga Romano, isang Bisantinong abadia at pagkatapos ay isang Cisterciense na abadia ang itinatag dito, habang ang mga kuweba ng ermitanyo ay matatagpuan din sa lugar. Ang kastilyo ay itinayo noong bandang 1000 AD at naipasa sa pamamagitan ng maraming maharlikang pamilya. ==Mga sanggunian== <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} cq278bjlqp4ip7j21jznv1pp714mvo8 0 312769 2226997 2082996 2026-09-20T15:58:24Z Ryomaandres 8044 2226997 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Aprigliano|elevation_min_m=|mayor=Alessandro Leonardo Porco|area_footnotes=|area_total_km2=122.43|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Apriglianesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Agosto, Corte, Grupa, Guarno, Petrone, San Nicola, Santo Stefano, Vico|elevation_m=725|saint=San Roque|day=Agosot 16|postal_code=87051|area_code=0984|website={{Official website|http://www.comune.aprigliano.cs.it/}}{{dead link|date=October 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Aprigliano|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Apriglianolunapiena.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Aprigliano-Stemma uff.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|14|N|16|21|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Aprigliano''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa kalsada mula sa [[Dagat Tireno]] hanggang sa [[Lago Arvo]], mga 15&nbsp;km mula sa [[Cosenza]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ang Aprigliano ay isa sa pinakamalaking munisipalidad sa [[La Sila|Sila]]. Karamihan sa teritoryo nito, na umaabot sa humigit-kumulang 12,000 ektarya, ay nasa taas na higit sa 1,000 metro mula sa antas ng dagat, na may tatlong pinakamataas na taluktok: ang Bundok Cardoneto (1,684 m), Melillo (1,600 m), at Paganella (1,526 m). Ang buong teritoryo ng munisipyo ay nasa pagitan ng 400 at 1,766 metro mula sa antas ng dagat. Ang pinakamataas na punto, 1,766 metro, ay katumbas ng taluktok ng Colli Perilli (o Croce dei due Laghi), kung saan maaaring hangaan ang [[Lawa ng Arvo]] at ang malawak na tanawin ng Lambak ng [[Ampollino]], pati na rin ang pinakamataas na taluktok ng Sila. Ang mga daluyan ng tubig na dumadaloy sa munisipalidad ng Aprigliano ay ang [[Ilog Crati]], ang bukal ng Zumpo, at ang mga lawa ng Ampollino at Arvo. Ang Ilog Crati, na may habang 91 km at may palanggana na 2,440 km², ang pangunahing ilog ng rehiyon. Ang pinagmumulan ng [[Ilog Savuto]] ay nasa munisipalidad ng Aprigliano, sa Spineto di Destro, humigit-kumulang 1,400 metro mula sa antas ng dagat. Ang bayan ay binubuo ng pitong makasaysayang ''[[borgo]]'' o nayon: Agosto (620 m mula sa antas ng dagat), Corte (650 m mula sa antas ng dagat), Grupa (740 m mula sa antas ng dagat), Guarno (bulwagan ng bayan, 718 m mula sa antas ng dagat), Petrone (625 m mula sa antas ng dagat), San Nicola (504 m mula sa antas ng dagat), at Vico (560 m mula sa antas ng dagat). == Sports == Ang kopnang ASD Aprigliano 1980 Calcio, na naglaro sa rehiyonal amateur na kampeonado, ay nakabase sa munisipalidad. == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} etf16sxe2mahb2xqbswqgtcgpgh2dy4 0 312770 2227004 2003910 2026-09-21T01:02:43Z Ryomaandres 8044 2227004 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Belmonte Calabro|frazioni=Annunziata, Vadi, Marina di Belmonte, Santa Barbara, Salice, Spineto|website={{official website|http://www.comune.belmontecalabro.cs.it}}|area_code=0982|postal_code=87033|day=Agosto 15|saint=[[Pag-aakyat sa Langit kay Maria|Pag-aakyat kay Maria]]|elevation_m=262|elevation_footnotes=|population_demonym=Belmontesi|population_footnotes=|area_total_km2=23.98|area_footnotes=|mayor=Francesco Bruno|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Belmonte Calabro|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|10|N|16|5|E|region:IT_type:city(3013)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Belmonte Calabro-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Belmonte Calabro.JPG|footnotes=}} Ang '''Belmonte Calabro''', kilala lamang bilang '''Belmonte''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Bellimunti}}) bago ang [[proklamasyon ng Kaharian ng Italya]], ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], sa [[Calabria]] (Katimugang [[Italya]]). Ang bayan ay nakapatong sa isang tuktok ng burol sa baybayin ng [[Dagat Tireno]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ayon sa pinaka-kinikilalang ipotesis, ang toponimong Belmonte ay nagmula sa pangalan ng mariskal ng [[Kaharian ng Napoles]], si Drogone ng Beaumont, na nagtatag ng kastilyo noong 1270.<ref>Gabriele Turchi, ''Storia di Belmonte'', p. 20.</ref> Gayunpaman, hinango ito ng ibang mga sanggunian mula sa lugar kung saan nakatayo ang bayan, isang "bundok", "maganda" dahil sa nangingibabaw nitong posisyon kapwa sa [[Dagat Tireno]] at sa lambak ng [[Ilog Verre]]. == Kasaysayan == === Sinauna === Ayon sa mga labi na natitira, ang kinaroroonan ng kasalukuyang bayan ng Belmonte ay hindi kinaroroonan ng anumang paninirahan bago ang panahong pre-Romano o Romano noong sinaunang panahon. Gayunpaman, naitala ang presensiya ng sinaunang tao sa malawak na lugar ng Belmonte, kabilang ang presensiya ng mga [[Magna Graecia|Griyegong]] naninirahan sa lugar. Noong panahon ng kolonisasyon ng mga Griyego, at pagkatapos ay noong panahon ng mga Romano, ang teritoryo ng Belmonte ay kasama sa loob ng teritoryo ng lungsod ng [[Clampetia]], na kinilala alinman sa loob ng teritoryo ng [[Fiumefreddo Bruzio]] o, ayon sa pinakamalawak na pinaniniwalaang teorya, sa loob ng teritoryo ng [[Amantea]]. == Mga kilalang Belmontesi == * [[Michele Bianchi]], na lumahok sa [[Martsa sa Roma]] * [[Luigi Mattei]], ''Marquis de Belmonte'' noong ika-17 siglo == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 6pbt7peput3al3yvjfibvso45j26kqi 0 312771 2227005 2082994 2026-09-21T01:04:50Z Ryomaandres 8044 2227005 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Belsito|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|area_code=0984|postal_code=87030|day=|saint=|elevation_m=663|elevation_footnotes=|population_demonym=Belsitesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=11.55|area_footnotes=|mayor=Antonio Giuseppe Basile|mayor_party=|frazioni=|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Belsito|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|11|N|16|3|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|website={{official website|http://belsito.asmenet.it/}}}} Ang '''Belsito''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa baybayin ng [[Dagat Tireno]]. == Kasaysayan == Noong 1535, si [[Carlos V, Banal na Emperador Romano|Carlos V]], habang naglalakbay sa mga lupaing ito, ay lubos na nabighani sa kagandahan ng isang lugar na pinangalanan niyang Belsito. Ang nayon ay orihinal na tinatawag na Crapassito, mula sa [[Wikang Hebreo|Ebreong]] Kapar-Ha-Sseeth, na ang ibig sabihin ay "tanyag na nayon." Mula 1644 hanggang 1647, ito ay ipinagkatiwala sa [[Dakilang Dukado ng Toscana]]. Noong 1806, ginawa ng batas ng Pransyia ang Belsito bilang luklukan ng pamahalaan ng [[Carpanzano]], at noong 1811, ito ay itinuring na isang nayon ng [[Marzi, Calabria|Marzi]]. == Sports == Ang pangunahing koponan ng futbol sa lungsod ay ang ''AS Belsito'' na naglalato sa Group B ng Ikalawang Kategoryang Calabres. ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 86y6ooza25nksvmc2sv4cb0jpe2lfro 0 312772 2227006 2083090 2026-09-21T01:07:00Z Ryomaandres 8044 2227006 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Belvedere Marittimo|frazioni=Laise, Santa Litterata, Trifari, Oracchio, Rocca.|website={{official website|http://www.comune.belvedere-marittimo.cs.it/}}|area_code=0985|postal_code=87021|day=Oktubre 13|saint=San Daniel|elevation_m=150|elevation_footnotes=|population_demonym=Belvederesi|population_footnotes=|area_total_km2=37.09|area_footnotes=|mayor=Vincenzo Cascini|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Belvedere Marittimo|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|37|N|15|52|E|region:IT_type:city(9261)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Belvedere_Marittimo.jpg|footnotes=}} Ang '''Belvedere Marittimo''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang bayan ay binubuo ng dalawang magkakahiwalay na urbanisadong lugar na tinatawag ding "paese" at "marina". Ang una ay ang natitira sa orihinal na bayang medyebal, ang pangalawa ay umunlad noong mga nakaraang dekada at kumakatawan ito ngayon sa sentro ng mga serbisyong pangkomersiyo at panturista ng Belvedere Marittimo. Saklaw ng teritoryo nito ang kahabaan ng baybaying Tireno. == Ekonomiya == Mayroong dalawang pribadong klinika, isang asosasyon na nagbibigay ng tulong sa mga batang may kapansanan, at ilang maliliit at katamtamang laki ng mga negosyo sa sektor ng marmol, bintana, at pinto. Ang pagproseso ng [[sedro]] ay malawakang ginagawa, na ginagamit sa iba't ibang sektor. Ang [[turismo]] ay umunlad din bilang isang resort sa tabing-dagat. Mahalaga rin ang pagproseso ng luwad, at, lalo na noong nakaraan, mayroon itong ilang mga dalubhasang manggagawa.<ref name="Aci">{{cita libro |volume=3 |p=15 |titolo=Atlante cartografico dell'artigianato |editore=A.C.I. |città=Roma |anno=1985}}</ref> Ang Foderauto Brutia ay dating nagpapatakbo sa lugar ng Belvedere Marittimo. Ang Foderauto Bruzia Monti, na nakabase sa Belvedere Marittimo, ay isang supplier sa LEAR Corporation Italia Spa, ang pangunahing kontratista para sa upholstery ng upuan para sa grupo ng [[FIAT]]. Kasunod ng krisis sa tela, ang kumpanya ay napilitang unti-unting magbawas ng laki at kalaunan ay magsara. ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} bv540miyx7nukdnes9h5fq5tdznay2a 0 312775 2227003 2139013 2026-09-21T00:57:27Z Ryomaandres 8044 2227003 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bocchigliero|frazioni=Calamitti|website={{official website|http://www.comune.bocchigliero.cs.it}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=Agosto 21|saint=[[Saint Nicholas|San Nicola]]|elevation_m=1100|elevation_footnotes=|population_demonym=Bocchiglieresi|population_footnotes=|area_total_km2=97|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Bocchigliero|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|25|N|16|45|E|region:IT_type:city(1895)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Bocchigliero-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Bocchigliero.JPG|footnotes=}} Ang '''Bocchigliero''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Vucchigliari}} o {{Lang|nap|Vuccugliari}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa lalawigan ng [[Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. == Pisikal na heograpiya == Ang bayan ay matatagpuan sa isang paitaas na bahagi, na nagtatakda ng isang panoramikong tanaw. === Mga pangunahing bundok === * Monte Basilicò, 1020m. * Monte Paladino, 995m. == Kasaysayan == Ang pinagmulan ay napakasinauna; maaaring ito ay Bruzia Arento o Arintha (Άριθα sa sinaunang Griyego); pagkatapos ay ang mga kolonistang Romano, na inialay ang kanilang sarili sa pagsasaka ng tupa, tinawag ang lugar na Bocchilierus (iyon ay, isang bayan na pinaninirahan ng mga pastol). Ang ilang mga artepakto na itinayo noong panahon ng Romano, na natagpuan noong 1934 ni Alberto Puglisi, at natagpuan sa numerong 1326 / 1b / 34&nbsp;ng makasaysayang sinupan ng Cosenza, ay nagpapatunay sa pagpasa ng mga hukbo ni Anibal. Batay sa mga dokumentong ito, iginiit ni Propesor Puglisi na ang bayan ay itinatag ng pinuno ng Aprika. Samakatuwid ang pangalang Vuccugliari, na nagmula sa Arabikong Muck Ali Hèri. Ang ibig sabihin ng muck ay talampas, ang ibig sabihin ng Ali ay tao, at ang ibig sabihin ng Heri ay kanlungan. Samakatuwid, ayon sa hindi tiyak na etimolohiya na iniulat ng prop. Puglisi, at kamakailang nakumpirma ng pananaliksik ni Propesor Marco Filippelli, ang ibig-sabihin ng Bocchigliero ay ang talampas ng Califato, ang kanlungan ng Emir. Sa paligid ng 1870 isang lokal na relihiyosong kilusan ang nabuo, sa simula sa loob ng Katolisismo at pagkatapos ay tiyak na erehe, na tinatawag na "Santi di Bocchigliero".<ref name="bocchigliero.asmenet.it">{{cita web |url=http://bocchigliero.asmenet.it/index.php?action=index&p=76 |sito=Comune di Bocchigliero |titolo=Storia |accesso=3 febbraio 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220521033219/http://bocchigliero.asmenet.it/index.php?action=index&p=76 |date=2022-05-21 }}</ref> Ang kilusan ay tumagal lamang ng isang dekada at ang mga pinuno nito ay nilitis at nasentensiyahan.<ref name="bocchigliero.asmenet.it"/> == Mga ''rione'' == Ang Bocchigliero ay nahahati sa limang ''[[rione]]'': La Destra, L'Umbro, La Riforma, I Russi, at San Rocco. == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} tlkcomn0bkfi8n4xykvj46lz56cpc5m 0 312776 2227007 2003904 2026-09-21T01:08:36Z Ryomaandres 8044 2227007 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bisignano|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.bisignano.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87043|day=Abril 2|saint=San [[Francisco ng Paola]]|elevation_m=350|elevation_footnotes=|population_demonym=Bisignanesi|population_footnotes=|area_total_km2=85|area_footnotes=|mayor=Francesco Lo Giudice|mayor_party=|frazioni=|region=Calabria|official_name=Comune di Bisignano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|31|N|16|17|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Bisignano-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Bisignano.jpeg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Bisignano''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Visignànu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], bahagi ng rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa mga burol sa lambak ng Crati, sa pagitan ng mga Pambansang Liwasan ng [[Pambansang Liwasan ng Pollino|Pollino]] at [[Pambansang Liwasan ng Sila|Sila]].<ref name="auto12">{{cite web|url=http://www.distretti.org/cgi-bin/scheda-distretto-eng.pl?id%3D046|title=Archived copy|access-date=2010-02-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061004230228/http://www.distretti.org/cgi-bin/scheda-distretto-eng.pl?id=046|archive-date=2006-10-04}}</ref> == Heograpiyang pisikal == Ito ay matatagpuan 350 metro sa ibabaw ng antas ng dagat sa huling paanan ng mga bundok ng Sila, na tinatanaw ang [[Lambak Crati]]. Isang [[Arkidiyosesis ng Cosenza-Bisignano|luklukan]] ng obispo mula pa noong ika-8 siglo, ipinagmamalaki nito ang mga guho ng isang kastilyong Bisantino-Normando at isang katedral, na nagmula pa noong ika-13 siglo ngunit halos ganap na itinayong muli. Inilarawan ni Nicola Leoni, sa kanyang aklat noong 1845 na ''Dalla Magna Grecia e delle Tre Calabria'', ang Bisignano tulad ng sumusunod: "Ang bayan ay may magagandang gusali, ilang parokya, isang seminaryo, ilang monasteryo, at isang pawnshop. Pinag-aaralan nito ang populasyon na 4,450 masisipag na mamamayan. Kilala ito sa magagandang lahi ng mga kabayo. Ito ay 20 milya mula sa Cosenza. Ang pamilyang Sanseverino ay dating namuno doon. Ang malawak at matabang teritoryo ay umaabot sa mga lambak at kaaya-ayang burol, na tinamnan ng mga puno ng olibo, baging, puno ng mora, at ang buong pamilya ng iba pang mabungang halaman, na dinidiligan ng mala-kristal na mga batis. Ang Katedral, na inialay sa Pag-akyat sa Langit, ay may magandang arkitektura. == Kasaysayan == Ang Bisignano ay nakilala bilang sinaunang bayan ng Besidiae, naitala ni Livio, at kasunod na kilala bilang Besidianum at Bisidianum. Ang mga arkeolohikong labi na natagpuan doon ay nagtatakda ng mga itinayo roon bilang mula noong ika-15 o ika-14 na siglo BK.<ref name="auto2">{{Cite web|url=http://www.destracrati.it/bisignano.htm|title=Bisignano|website=www.destracrati.it|access-date=2021-10-09|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201433/http://www.destracrati.it/bisignano.htm|url-status=dead}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.multimap.com/world/IT/Calabria/Cosenza/Bisignano Mapa ng Kalye ng Bisignano] * [http://en.comuni-italiani.it/078/017/stemma.html Coat of Arms of Bisignano] * [https://www.flickr.com/photos/15503713@N05/2289822754/ Bisignano, tanawin ng aerial] {{Lalawigan ng Cosenza}} owpv26h4elgkys34twvvvb04h1bzi4y 0 312777 2227009 2003973 2026-09-21T01:12:32Z Ryomaandres 8044 2227009 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Buonvicino|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|footnotes=|website={{Official website|https://web.archive.org/web/20091121094925/http://comune.buonvicino.net:80/}}|area_code=0985|postal_code=87020|day=Setyembre 19|saint=San Ciriaco|elevation_m=400|elevation_footnotes=|population_demonym=Buonvicinesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=55|area_footnotes=|mayor=Angelina Barbiero|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Buonvicino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|41|N|15|53|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Buonvicino-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|frazioni=}} Ang '''Buonvicino''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Vommicìnu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == === Mga pinagmulan ng pangalan === Malamang na nagmula ang pangalan sa pangalang Bombaci ng pamilyang Bisantino-Calabres o mula sa diyalektong bombaci, na nangangahulugang "suso." Ang Salvato ay nakatayo sa bangin sa kanan ng Kipot. Ang mga orihinal na tirahan ay nasa "Sasso dei Greci"; ang mga bakas ng mga ito at ang mga mababaw na paghuhukay ay nananatiling nakikita. Ang mga paghuhukay na isinagawa noong 1978 at noong Pebrero 20, 1997, ay nakatuklas ng mga piraso ng tile, plato, at mga buto ng hayop. Ang mga naninirahan ay nakikibahagi sa pastoralismo at panggugubat. Sa kabilang panig, sa mabatong tagaytay ng kaliwang bangin, ay ang Tripidone (kung saan, habang naghahanap sa ilang mga pader sa hilagang-silangan ng Kipot, natagpuan ang isang gawang-kamay na sundang na bakal). Ang mga sinaunang nayon na ito ay may kaunting lupain, karamihan ay mga kakahuyan at bundok. == Etimolohiya == Ang pangalan ay maaaring nagmula sa Bisantinong-Calabres na pangalan ng pamilya na ''Bombaci'' o mula sa diyalektong salita na ''bombaci'' na nangangahulugang "kuhol". == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} abm4sx8rl23lum1t5lt1f3tziiwxwco 0 312778 2227096 2004245 2026-09-21T02:47:33Z Ryomaandres 8044 2227096 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Calopezzati|frazioni=|website={{official website|http://calopezzati.asmenet.it/}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=Abril 2|saint=[[San Francisco ng Paola]]|elevation_m=217|elevation_footnotes=|population_demonym=Calopezzatesi|population_footnotes=|area_total_km2=22.57|area_footnotes=|mayor=Franco Cesare Mangone|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Calopezzati|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|34|N|16|48|E|region:IT_type:city(1207)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Calopezzati-Stemma.jpg|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Calopezzati.jpg|footnotes=}} Ang '''Calopezzati''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Caluopizzàtu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay mahalagang nahahati sa dalawang lugar: ang Calopezzati, 217 metro ang taas mula sa antas ng dagat, at ang Calopezzati Marina, 3 metro ang taas mula sa antas ng dagat. Ang lugar ay matatagpuan sa kanang pampang ng Ilog [[Trionto]] at napapaligiran ng [[Dagat Honiko|Dagat]] [[Dagat Honiko|Honiko]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang salitang Calopezzati ay nagmula sa kalos-piqos, kung saan ang piqos, na siyang bumuo ng sinaunang anyong Calopizzati, ay nangangahulugang "banga", plorera na luwad, samakatuwid ay "magagandang plorera na luwad" at sa katotohanan, noong nakaraan, ang bayan ay dalubhasa rito. Gayunpaman, ayon sa iba, ang etimolohiya ng pangalan ay nagmula sa pagsasama ng mga salitang [[Wikang Griyego|Griyego]] na kalòs, maganda, at petsades, mula sa petsàs na nangangahulugang "mga manggagawang gawa sa katad".<ref name=":0">{{Cita web|url=https://ecodellojonio.it/articoli/ecocult/2023/02/storia-monumenti-e-curiosita-su-calopezzati-un-piccolo-borgo-che-custodisce-preziosi-tesori|titolo=Storia, monumenti e curiosità su Calopezzati: un piccolo borgo che custodisce preziosi tesori|autore=Franco Emilio Carlino|sito=EcoDelloJonio.it|data=2023-02-19|accesso=2023-02-20}}</ref> Ayon sa isa pang hipotesis, bagama't hindi gaanong kinikilala, ang pangalan ay nagmula sa partikular na pagkamapagpatuloy ng mga naninirahan sa Calopezzati, na may hilig na ilagay ang kanilang sarili sa sitwasyon ng ibang tao (kaya ang kasabihang ginagamit pa rin, bagaman hindi gaanong laganap, ay calopèzzati sa kahulugan ng "ilagay ang iyong sarili sa kanyang sitwasyon", ibig sabihin, sa kanyang mga damit). == Kasayayan == [[Talaksan:Calopezzati antica.jpg|center|thumb|400x400px|Panorama noong 1948]] Sa kasalukuyang panahon, ang sentro ng Calopezzati ay unang pinagsama-sama sa tinatawag na "Cantone di [[Cirò, Calabria|Cirò]]" (1779), pagkatapos ay isinama sa listahan ng mga teritoryo sa ilalim ng "Pamahalaan ng [[Cariati]]" (1805) at, kasunod nito, ipinagkatiwala sa hurisdiksiyon ng Cropalati (1811).<ref name=":02">{{Cita web|url=https://ecodellojonio.it/articoli/ecocult/2023/02/storia-monumenti-e-curiosita-su-calopezzati-un-piccolo-borgo-che-custodisce-preziosi-tesori|titolo=Storia, monumenti e curiosità su Calopezzati: un piccolo borgo che custodisce preziosi tesori|autore=Franco Emilio Carlino|sito=EcoDelloJonio.it|data=2023-02-19|accesso=2023-02-20}}</ref> == Mga kapatid na lungsod == * [[Sundern]], [[Alemanya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} eg8arlgyobcn49l6p4w2w6m36bvqkcs 2227097 2227096 2026-09-21T02:48:08Z Ryomaandres 8044 2227097 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Calopezzati|frazioni=|website={{official website|http://calopezzati.asmenet.it/}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=Abril 2|saint=[[San Francisco ng Paola]]|elevation_m=217|elevation_footnotes=|population_demonym=Calopezzatesi|population_footnotes=|area_total_km2=22.57|area_footnotes=|mayor=Franco Cesare Mangone|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Calopezzati|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|34|N|16|48|E|region:IT_type:city(1207)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Calopezzati-Stemma.jpg|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Calopezzati.jpg|footnotes=}} Ang '''Calopezzati''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Caluopizzàtu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay mahalagang nahahati sa dalawang lugar: ang Calopezzati, 217 metro ang taas mula sa antas ng dagat, at ang Calopezzati Marina, 3 metro ang taas mula sa antas ng dagat. Ang lugar ay matatagpuan sa kanang pampang ng Ilog [[Trionto]] at napapaligiran ng [[Dagat Honiko|Dagat]] [[Dagat Honiko|Honiko]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang salitang Calopezzati ay nagmula sa kalos-piqos, kung saan ang piqos, na siyang bumuo ng sinaunang anyong Calopizzati, ay nangangahulugang "banga", plorera na luwad, samakatuwid ay "magagandang plorera na luwad" at sa katotohanan, noong nakaraan, ang bayan ay dalubhasa rito. Gayunpaman, ayon sa iba, ang etimolohiya ng pangalan ay nagmula sa pagsasama ng mga salitang [[Wikang Griyego|Griyego]] na kalòs, maganda, at petsades, mula sa petsàs na nangangahulugang "mga manggagawang gawa sa katad".<ref name=":0">{{Cita web|url=https://ecodellojonio.it/articoli/ecocult/2023/02/storia-monumenti-e-curiosita-su-calopezzati-un-piccolo-borgo-che-custodisce-preziosi-tesori|titolo=Storia, monumenti e curiosità su Calopezzati: un piccolo borgo che custodisce preziosi tesori|autore=Franco Emilio Carlino|sito=EcoDelloJonio.it|data=2023-02-19|accesso=2023-02-20}}</ref> Ayon sa isa pang hipotesis, bagama't hindi gaanong kinikilala, ang pangalan ay nagmula sa partikular na pagkamapagpatuloy ng mga naninirahan sa Calopezzati, na may hilig na ilagay ang kanilang sarili sa sitwasyon ng ibang tao (kaya ang kasabihang ginagamit pa rin, bagaman hindi gaanong laganap, ay calopèzzati sa kahulugan ng "ilagay ang iyong sarili sa kanyang sitwasyon", ibig sabihin, sa kanyang mga damit). == Kasayayan == [[Talaksan:Calopezzati antica.jpg|center|thumb|400x400px|Panorama noong 1948]] Sa kasalukuyang panahon, ang sentro ng Calopezzati ay unang pinagsama-sama sa tinatawag na "Cantone di [[Cirò, Calabria|Cirò]]" (1779), pagkatapos ay isinama sa listahan ng mga teritoryo sa ilalim ng "Pamahalaan ng [[Cariati]]" (1805) at, kasunod nito, ipinagkatiwala sa hurisdiksiyon ng Cropalati (1811).<ref name=":02">{{Cita web|url=https://ecodellojonio.it/articoli/ecocult/2023/02/storia-monumenti-e-curiosita-su-calopezzati-un-piccolo-borgo-che-custodisce-preziosi-tesori|titolo=Storia, monumenti e curiosità su Calopezzati: un piccolo borgo che custodisce preziosi tesori|autore=Franco Emilio Carlino|sito=EcoDelloJonio.it|data=2023-02-19|accesso=2023-02-20}}</ref> == Mga kapatid na lungsod == * [[Sundern]], [[Alemanya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 8pnl0fqwclqczv9rk995y8rhulee6zd 0 312779 2227098 2083246 2026-09-21T02:49:41Z Ryomaandres 8044 2227098 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Caloveto|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.caloveto.cs.it}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=|saint=|elevation_m=385|elevation_footnotes=|population_demonym=Calovetesi|population_footnotes=|area_total_km2=24.96|area_footnotes=|mayor=Umberto Mazza|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Caloveto|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|30|N|16|46|E|region:IT_type:city(1431)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} Ang '''Caloveto''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Calëvìtë}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Pamamahala == === Mga ''frazione'' === Ang mga lokalidad ng Dema (1.04 km), Liboia (3.65 km), Sferracavallo (3.59 km), at Trionto (2.22 km) ay kabilang sa munispalidad ng Caloveto: ang bilang na nasa panaklong matapos ng bawat nayon ay nagtutukoy ng layo sa kilometro mula sa nayon papunta sa sentro ng munisipalidad ng Caloveto. == Kasaysayan == Ayon sa sistemang administratibo na itinatag ni General Championnet (1799), ito ay isinama sa Canton ng [[Cirò, Calabria|Cirò]]. Noong 1807, ito ay inuri bilang isang "lugar" at isinama sa "Pamahalaan" ng Cariati. Sa batas noong 4/5/1811, ito ay idineklara bilang isang Munisipalidad at isinama sa Distrito ng [[Cropalati]]. Ibinaba sa isang nayon ng Cropalati noong 1928, ito ay muling itinatag bilang isang awtonomong Munisipalidad noong 1934. == Ekonomiya == Ang Caloveto ay isang bayan na nagpapanatili ng mga lokal na tradisyon nito: ang patron nitong si San Giovanni Calybita, na siyang ginaganap na prusisyon taon-taon sa mga lansangan ng bayan at sa sentrong pangkasaysayan. Ang sentrong pangkasaysayan ay binubuo ng Piazza dei Caduti at ng sinaunang simbahan; patungo sa lugar na "Pedale", maaari mong hangaan ang Grotto ng San Giovanni. Hanggang ilang taon na ang nakalilipas, ang "Fair del Ponte" (Pista ng Ponte) ay ginaganap noong Mayo 15, dating isang perya ng mga hayop, bilang parangal sa patron na si San [[Juan Calibita|Giovanni Kalybita]]. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} jr6h1l15gmsym3vn6z5oco5ntmqzuol 0 312780 2227008 2083202 2026-09-21T01:11:10Z Ryomaandres 8044 2227008 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Bonifati|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.comune.bonifati.cs.it}}|area_code=0982|postal_code=87020|day=Hulyo 22|saint=[[Mary Magdalene|Sta. Maria Magdalena]]|elevation_m=425|elevation_footnotes=|population_demonym=Bonifatesi|population_footnotes=|area_total_km2=33.85|area_footnotes=|mayor=Francesco Grosso|mayor_party=|frazioni=Cittadella del Capo, Torrevecchia, Sparvasile, Cirimarco, Iardino, Paneduro, Pero, San Candido, San Lorenzo, Telegrafo|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Bonifati|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|54|N|15|54|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=bonifati-Stemma.png|image_caption=Tanaw ng Bonifati|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Vista bonifati 01.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Bonifati''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Bunìfati}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiyang pisikal == === Klima === Ayon sa isang estadistika noong 2011, batay sa datos mula sa Italian Air Force Meteorological Service at iniulat ng website na Meteoweb.eu, ang Bonifati ay nasa ika-13 pwesto sa mga lokasyon sa Italya na may pinakamataas na pangkaraniwang taunang relatibong tantos sa pagkabanas, kasunod ng [[Milan]] at bago ang [[Termoli]].<ref>{{Cita news|nome=Peppe|cognome=Caridi|url=http://www.meteoweb.eu/2011/07/climatologia-lumidita-relativa-litalia-e-le-localita-piu-umide/67294/|titolo=Climatologia: l'umidità relativa, l'Italia e le località più umide - Meteo Web|pubblicazione=Meteo Web|data=16 luglio 2011|accesso=31 ottobre 2016}}</ref> == Pangangasiwa == Si Bonifati ay, sa ngayon, ang nag-iisa lamang na Italyanong ''[[Komuna|comune]]'' na nagkaroon ng parehong babaeng [[alkalde]] para sa tatlong termino sa halalan. == Kultura == === Mga pangyayari === Tuwing unang Linggo ng Oktubre, ipinagdiriwang ng Bonifati ang kapistahan ng Mahal na Birhen ng Rosaryo. Sa nayon ng Cittadella del Capo, tuwing ikatlong Linggo ng Agosto, isang pagdiriwang ng mga panata ang ginaganap bilang parangal kay San [[Francisco ng Paula]], [[Santong patron|patron]] ng Calabria at mga marino. Ang Bonifati rin ang bayan sa panig ng ama ni Monsignor Raffaele Barbieri, Obispo ng Cassano allo Ionio mula 1937 hanggang 1968. Ang kaniyang lolo sa panig ng ama ay ipinanganak sa maliit na nayon sa Alto Tirreno Cosentino. == Mga mamamayan == * [[Alessandro Rosina]], dating Italyanong [[futbol]]ista na naglaro bilang isang [[Midfielder|umaatake na midfielder]] o [[Midfielder|winger]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} itu9w112dkqv4179ddzz74sr3rg87n1 0 312787 2227025 2161436 2026-09-21T01:38:06Z Ryomaandres 8044 2227025 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Campana|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=103|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Campanesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=617|mayor_party=|saint=Sto. [[Domingo ng Guzman]]|day=Agosto 3|postal_code=87061|area_code=0983|website={{Official website|http://www.comune.campana.cs.it/}}|footnotes=|mayor=Agostino Chiarello|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Campana|shield_alt=|native_name=|image_skyline=L'Elefante_die_Campana.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang tinaguriang "Elepante ng Campana"|image_shield=Campana (CS)-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|25|N|16|49|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078023}} Ang '''Campana''' ay isang bayan at [[Komuna|comune]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang munisipal na teritoryo, na nasa loob ng [[Pambansang Liwasan ng Sila]] ay mayroong dalawang [[megalito]] (isa na kilala bilang "Ang Elepante ng Campana"), na nagmula pa noong ika-3 siglo BK. Ang una, nakatayo sa c. 5,50&nbsp;m, naglalarawan alinman sa isang ''[[Elephas antiquus]]'', o isang elepante mula sa hukbo ni [[Piro ng Epiro|Piro]] o [[Hannibal|Anibal]]; ang pangalawa, nawawala ang itaas na bahagi, ay may taas na 7.50&nbsp;m at marahil ay ang mas mababang bahagi ng isang estatwa ng isang tao. == Kasaysayan == === Medyebal === Noong 1282-83, ang lupain ng Campana ay naipasa sa isang nagngangalang Malgerio, at pagkatapos noon ay wala nang ibang mga panginoong piyudal ang nakilala noong ika-13 siglo. Noong 1369, ang lupain ng Campana ay pagmamay-ari ni Cicco de Malito ng Reggio, na, nang taon ding iyon, noong Marso 23, ay kinumpiska ang kanyang mga ari-arian dahil sa hindi pagbibigay ng lupain ng Campana sa Konde ng Altomonte, si Filippo Sangineto, bayaw ni Roberto Sanseverino. === Moderno === Noong ika-17 siglo, napansin ang matinding pagbaba ng bilang ng mga sunog sa Campana, dahil sa iba't ibang dahilan, kabilang ang mga paulit-ulit na sakuna na hindi lamang nakapinsala sa lugar kundi nagdulot din ng natural na pagbawas ng populasyon; bukod pa rito, sa unang kalahati ng ika-17 siglo, nagkaroon ng tatlong lindol (1638, 1648, at 1659), bilang karagdagan sa iba't ibang uri ng mga epidemya. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://campanaelefante.com First Culture Web Page ng Campana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103091108/http://www.campanaelefante.com/ |date=2012-11-03 }} {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Cosenza}} so7vq6cjst9jom0k6au736ublrvgw6w 2227026 2227025 2026-09-21T01:39:02Z Ryomaandres 8044 2227026 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Campana|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=103|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Campanesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=617|mayor_party=|saint=Sto. [[Domingo ng Guzman]]|day=Agosto 3|postal_code=87061|area_code=0983|website={{Official website|http://www.comune.campana.cs.it/}}|footnotes=|mayor=Agostino Chiarello|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Campana|shield_alt=|native_name=|image_skyline=L'Elefante_die_Campana.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang tinaguriang "Elepante ng Campana"|image_shield=Campana (CS)-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|25|N|16|49|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078023}} Ang '''Campana''' ay isang bayan at [[Komuna|comune]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang munisipal na teritoryo, na nasa loob ng [[Pambansang Liwasan ng Sila]] ay mayroong dalawang [[megalito]] (isa na kilala bilang "Ang Elepante ng Campana"), na nagmula pa noong ika-3 siglo BK. Ang una, nakatayo sa c. 5,50&nbsp;m, naglalarawan alinman sa isang ''[[Elephas antiquus]]'', o isang elepante mula sa hukbo ni [[Piro ng Epiro|Piro]] o [[Hannibal|Anibal]]; ang pangalawa, nawawala ang itaas na bahagi, ay may taas na 7.50&nbsp;m at marahil ay ang mas mababang bahagi ng isang estatwa ng isang tao. == Kasaysayan == [[Talaksan:Il borgo antico di Campana.JPG|left|thumb|Sinaunang bayan]] === Medyebal === Noong 1282-83, ang lupain ng Campana ay naipasa sa isang nagngangalang Malgerio, at pagkatapos noon ay wala nang ibang mga panginoong piyudal ang nakilala noong ika-13 siglo. Noong 1369, ang lupain ng Campana ay pagmamay-ari ni Cicco de Malito ng Reggio, na, nang taon ding iyon, noong Marso 23, ay kinumpiska ang kanyang mga ari-arian dahil sa hindi pagbibigay ng lupain ng Campana sa Konde ng Altomonte, si Filippo Sangineto, bayaw ni Roberto Sanseverino. === Moderno === Noong ika-17 siglo, napansin ang matinding pagbaba ng bilang ng mga sunog sa Campana, dahil sa iba't ibang dahilan, kabilang ang mga paulit-ulit na sakuna na hindi lamang nakapinsala sa lugar kundi nagdulot din ng natural na pagbawas ng populasyon; bukod pa rito, sa unang kalahati ng ika-17 siglo, nagkaroon ng tatlong lindol (1638, 1648, at 1659), bilang karagdagan sa iba't ibang uri ng mga epidemya. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://campanaelefante.com First Culture Web Page ng Campana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103091108/http://www.campanaelefante.com/ |date=2012-11-03 }} {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Cosenza}} e1ngtal8hwvtwdpt9tnxsmijczgqfqs 0 312788 2227027 2004310 2026-09-21T01:41:24Z Ryomaandres 8044 2227027 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Canna|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=20.37|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Cannesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=417|mayor_party=|saint=[[Maria|Madonna]] Inmaculada|day=Disyembre 8|postal_code=87070|area_code=0981|website={{official website|http://canna.asmenet.it}}|footnotes=|mayor=Paolo Stigliano|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Canna|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Canna, Calabria, Italy, at night.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Canna (CS)-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|6|N|16|30|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078024}} Ang '''Canna''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Naabot ng Canna ang pinakamataas na populasyon nito (1,707 na naninirahan) noong huling bahagi ng ika-19 na siglo at ang pinakamalaking pag-unlad ng ekonomiya nito noong unang bahagi ng ika-20 siglo. Noong 2020, mayroon itong 676 na naninirahan at isang ekonomiya na pangunahing nakabatay sa agrikultura. Ayon sa lokal na alamat, hinggil sa [[Odisea]], si [[Ulises]] at ang kaniyang mga tripulante ay dumaan sa Canna patungo sa kuweba ni [[Polifemo]]. Nabulag ni Ulises at ng kaniyang mga kasama, si Polyphemus, sa matinding galit, ay naghagis ng mga malalaking bato sa barko ni Ulises sa pagtatangkang sirain ito. Ang pinaniniwalaang mga malalaking batong ito ay makikita sa tabi ng sapa ng Canna, sa kaliwang pampang habang patungo ka sa dagat. == Pamamahala == === Mga alkalde sa ilalim ng Kaharian ng Italya === * Francesco Truncelliti (1860) * Filippo Morano (1881) * Giuseppe Toscani (1883) * Alessandro Pitrelli (1886) * Giuseppe Toscani (1895) * Filippo Morano (1898) * Angelo Cosentino (1900) * Luigi Giannattasio (1905) * Nicola Tarsia (1915) === Mga podestà ng panahong pasista === * Francesco Failla (1923) * Felice Santoro (1927) * Domenico Miceli (1930) * Antonio Stigliano (1931) * Francesco Candio (1939, komisyoner) * Antonio Gradilone (1942, komisyoner) * Mario Cosentino (1943, komisyoner) === Mga alkalde pagkatapos ng digmaan === * Domenico Morrone (1946 , komisyoner) * Filippo Ielpo (1947) * Italo Campolongo (1952) * Francesco Campolongo (1956) * Vincenso Tarsia (1960, komisyoner) * Mario Cosentino (1961) * Vincenzo Silvestri (1965) * Domenicantonio Catapano (1975) * Benito Lecce (1977) * Domenicantonio Catapano (1980) * Antonio Baffa (1994, komisyoner) * Pietro Antonio Groia (1994) * Alberto Cosentino (2003) * Giovanna Panarace (2013) * Paolo Stigliano (2018) == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} gkyhjg72o3lvkh0n5jipznn3y67lb90 0 312789 2227028 2004376 2026-09-21T01:42:57Z Ryomaandres 8044 2227028 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cariati|frazioni=Tramonti, San Cataldo, Santa Maria|website={{official website|http://www.comune.cariati.cs.it}}|area_code=0983|postal_code=87062|day=Nobyembre 6|saint=San Leonardo|elevation_m=50|elevation_footnotes=|population_demonym=Cariatesi|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=27.95|area_footnotes=|mayor=Filomena Greco|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Cariati|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|30|N|16|57|E|region:IT_type:city(8458)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Cariati-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama della Marina - panoramio.jpg|footnotes=}} Ang '''Cariati''' ({{Lang-el|Kariates}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Ang Cariati ay nahahati sa dalawang bahagi: Cariati Superiore, nakatayo sa tuktok ng isang burol, at Cariati Marina, na nakaunat sa tabi ng baybaying [[Dagat Honiko|Honiko]]. == Kasaysayan == === Mga Brucio === Ang presensya ng mga [[Mga Brucio|Brucio]] sa lugar ng Cosenza ay naitala mula ika-5 hanggang ika-4 na siglo BC. Sa pagitan ng ika-4 at ika-3 siglo BK, ang lugar ng Cariati ay madalas ding dinarayo ng mga populasyong ito, na nakatuon sa agrikultura at pastoralismo. === Piyudalismo === Ang panginoong piyudal noong taong 1260 ay si Matteo Cariati,<ref>{{Cita web|url=http://www.comune.cariati.cs.it/index.php?action=index&p=76|titolo=Storia - Comune di Cariati}}</ref> na ang apelyido ay hindi tiyak ng mga historyador; sa simula ng ika-labing-apat na siglo ay matatagpuan ang Hentil na si di San Giorgio, na hinalinhan ni Ruffo Montalto. == Mga kilalang mamamayan == Si Prinsesa [[Polissena Ruffo]] ay isinilang sa Cariati noong 1400. Ang Cariati din ang lugar ng kapanganakan ng Italyanong futbolista na si [[Domenico Berardi]]. Si [[Antonio Fuoco]], isang propesyonal na [[Karera ng mga sasakyang de-motor|driver ng karera]], ay isinilang din sa Cariati. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} tesnu66vsj2cact7sz7frp4vt275e9q 0 312790 2227050 2004377 2026-09-21T01:45:58Z Ryomaandres 8044 2227050 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Carolei|elevation_m=624|area_total_km2=15.43|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Caroleani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=[[Madonna del Carmine]]|mayor=Francesco Iannucci|day=Hulyo 16|postal_code=87030|area_code=0984|website={{official website|http://carolei.asmenet.it}}|footnotes=|istat=078026|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Carolei|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Case abbandonate, Carolei, Calabria.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Carolei-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|15|N|16|13|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|frazioni=Cardili, Casino Cioppo, Deposito, Lacconi, Monache, Pantanolungo, Treti, Vadue}} Ang '''Carolei''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Ang teritoryo ay kabilang sa heograpikong pook ng Serre Cosentine, na kinabibilangan ng maraming munisipalidad sa liblib na lupain ng Cosenza sa kahabaan ng mga dalisdis ng Coastal Chain (o Paolana). Ito ay matatagpuan sa timog-kanluran ng Cosenza. Hinahangganan nito ang mga munisipalidad ng Dipignano, Domanico, at Mendicino, at ang teritoryo nito, na sumasaklaw sa 15.43 km², ay nasa pagitan ng 268 at 1,018 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. == Kasaysayan == === Pinagmulan ng pangalan === Ang pangalan ng bayan ay nagmula kay Caloleis, isang inapo ng pamilyang Caroleo, ngunit naniniwala ang iba na ang pangalan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na Caralis (ang parehong pangalang Latin at [[Wikang Griyego|Griyego]] gaya ng Cagliari) na may dagdag na hulaping -eus. Ang ilang iskolar, batay sa mga sinaunang nakasulat na sanggunian, ay nagpapahiwatig na ang unang pamayanang urbano na itinatag ng mga [[Mga Enotrio|Enotrio]] ay tinatawag na Ixias, habang ang iba ay sinusundan ito pabalik sa lungsod ng Karalea na Greco-Bisantino. == Impraestruktura at transportasyon == Ang [[Kalsadang Estatal ng 278 ng Potame]] (SS278) ay dumadaan sa munisipalidad. == Mga kilalang mamamayan mula Carolei == * [[Orfeo Reda]], (1932) pintor == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} qawrn0yggivu9tkpepsqcl3lybpmri8 0 312791 2227059 2004668 2026-09-21T01:56:03Z Ryomaandres 8044 2227059 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Castrolibero|elevation_footnotes=|area_total_km2=11.56|population_footnotes=<ref>Demographics data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_total=9713|population_as_of=30 Nobyembre 2018|pop_density_footnotes=|population_demonym=Castroliberesi|elevation_m=559|mayor=Giovanni Greco|twin1=|twin1_country=|saint=[[Rafael (arkanghel)|San Rafael]]|day=Oktubre 24|postal_code=87040|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.castrolibero.cs.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Castrolibero|image_map=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Andreotta|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|19|N|16|12|E|region:IT_type:city(10183)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|footnotes=}}Ang '''Castrolibero''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasayayan == Taong 1550 nang ipagkaloob ni Pietro Antonio Sanseverino ang kanyang anak na si Eleonora, na nagpakasal sa Markes ng kalapit na [[Rende]], sa mga bayan ng Castelfranco at [[Cerisano]] bilang dote, kasama na, sa katiyakan, ang kanilang mga karapatan at maging ang mga basalyo ng lahat ng antas. Sa pagitan ng 1562 at 1566, ang piyudo ni Castelfranco (Castrolibero) ay binili ni Valerio Telesio, kapatid ng sikat na pilosopo na si Bernardino. Dahil sa iba't ibang panggigipit ng bagong pyudal na panginoon, hindi matagal na matiis ng mga [[basalyo]] ng Castelfranco ang "pamatok" ng baron. Matapos ang isang pagtatangka laban sa kanyang anak na si Roberto, noong Agosto 10, 1579, sa ilalim ng misteryosong mga pangyayari, ang mga naninirahan sa Castelfranco ay nagsagawa ng isang popular na pag-aalsa na nagtapos sa pagpatay kay Telesio sa simbahan ng San Giovanni. Kalaunan ay napunta si Castelfranco sa pamilyang [[Sersale (pamilya)|Sersale]], mga inapo ng dating may-ari ng fiefdom, na humawak nito hanggang sa katapusan ng ika-19 na siglo. Sikat na noong ika-15 siglo dahil sa maraming hurno ng ladrilyo, si Castrolibero ay pinahahalagahan noong sinaunang panahon dahil sa mahusay nitong produksiyon ng seda. Sa panahon ng dalawang digmaang pandaigdig, ang paggawa ng sapatos ay naging lubhang popular. Dahil dito, si Castrolibero ay tinagurian ng kilalang palayaw na "scarpari" (bayan ng mga sapatero). == Mga kambal bayan == * {{Flagicon|POL}} [[Siemiatycze]], [[Polonya]] == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} {{Lalawigan ng Cosenza}} 0see1pxq1d9zyx3npv48bor43biofqg 0 312792 2227060 2211380 2026-09-21T01:58:00Z Ryomaandres 8044 2227060 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Castroregio|elevation_footnotes=|area_total_km2=42.06|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_total=272|population_as_of=31 Oktubre 2018|pop_density_footnotes=|population_demonym=Castroregesi|elevation_min_m=|mayor=Alessandro Adduci|elevation_max_m=|elevation_m=819|saint=<nowiki>[Maria|Santa Maria ad Nives]]</nowiki>|day=Agosto 18|postal_code=87070|area_code=0981|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Castroregio|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Aerial image of Castroregio (view from the east).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Castroregio-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|59|N|16|29|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|website={{official website|http://www.comune.castroregio.cs.it/}}}}Ang '''Castroregio''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë Albanes]]; ''Kastërnexhi''; [[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Castrurìgiu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang teritoryo ay may lawak na 42.06 km² at ang pangunahing sentro ng munisipalidad ay nasa taas na 819 metro mula sa antas ng dagat. Ito ay isang nayon ng mga [[Mga Arbëreshë|Arbëreshë]] sa Calabria. Ang ''[[frazione]]'' ng [[Farneta (Castroregio)|Farneta]], na matatagpuan 32 km mula sa kabisera ng munisipyo, ay bahagi rin ng munisipalidad at tinitirhan din ng isang komunidad ng Arbëreshë. == Kasaysayan == Mas malamang na ang Castrovician ay itinayo noong bandang 1515.<ref name=":8">{{Cita|Pina Cecere Roma, 1978|p. 8}}.</ref> Ayon sa sinabi ng historyador na si Giorgio Toscano sa kaniyang "Kasaysayan ng Oriolo" (1695), kung saan isinulat niya na nakita niya ang pribilehiyo ng pagsang-ayon ng Hari na nagpahintulot sa pagtatayo ng isang nayon ng mga Albaniano, noong panahon ni Duke Giovanni Lopez de Vergara, ang sub-pyudal na panginoon ng Oriolo mula 1505 hanggang 1527.<ref>{{Cita|Giorgio Toscano, 1994|p. 145}}.</ref><ref>{{cita web|autore=Roberto Vergara Caffarelli|url=https://www.vergaracaffarelli.it/styled/files/2-giovanni-vergara.pdf|titolo=Giovanni Vergara|p=36|accesso=18 aprile 2021}}</ref> == Kultura == Kilala rito ang mga tipikal na kasuotang Albanes na marangya na pinalamutian ng burda. Ang simbahan na alay kay [[Madonna della Neve]] ay isa sa pinakaluma sa [[Eparko ng Lungro]], na itinayo noong ika-17 siglo na may mga eklektikong hugis at estilong Bisantino. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} cdxx8umj3oskf344yp437veuu6z18kk 0 312793 2227055 2175923 2026-09-21T01:49:20Z Ryomaandres 8044 2227055 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Carpanzano|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=14.27|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Carpanzanesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=600|mayor_party=|saint=SS Madonna delle Grazie|day=Ikaapat na Linggo ng Setyembre|postal_code=87050|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.carpanzano.cs.it/}}|footnotes=|mayor=Giuseppe Vigliaturo|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Carpanzano|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Carpanzano-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|9|N|16|18|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078027}} Ang '''Carpanzano''' ay isang bayan at ''[[Komuna|comune]]'' sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Carpanzano ang pinakamatandang munisipalidad sa lugar ng Cosenza. Ito ang pangalawa sa huli at pinakakaunting populasyon na munisipalidad sa rehiyon ng Calabria. Matatagpuan sa timog-silangan ng Cosenza, ang teritoryo nito ay napapaligiran ng Ilog Savuto at may taas na mula 211 hanggang 1,210 metro mula sa antas ng dagat. == Kasaysayan == Tinamaan ito ng [[lindol sa Calabria noong 1638]], ang bayan ay muling itinayo bilang Carpansano, na kalaunan ay naging Carpanzano sa paglipas ng mga siglo.<ref name=":02">{{Cita web|url=https://www.meravigliedicalabria.it/i-tesori-custoditi-a-carpanzano/|titolo=I tesori custoditi a Carpanzano • Meraviglie di Calabria|sito=www.meravigliedicalabria.it|data=2024-02-05|lingua=it-IT|accesso=2024-02-05}}</ref> Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], sa pagitan ng 1940 at 1943, ang Carpanzano ay isa sa 14 na munisipalidad sa Calabria na itinalaga ng mga awtoridad ng pasistang tumanggap sa mga lumikas na [[Mga ikinulong na Hudyo sa Italya|Hudyo]] sa malayang pagkakakulong.<ref>[https://www.annapizzuti.it/regioni/calabria.php Ebrei stranieri internati in Calabria]. I comuni, tutti nella provincia di Cosenza, sono: [[Acri (Italia)|Acri]], [[Bianchi (Italia)|Bianchi]], [[Campana (comune italiano)|Campana]], Carpanzano, [[Castrovillari]], [[Celico]], [[Cerisano]], [[Laino Borgo|Laino Bruzio]], [[Lungro]], [[Mormanno]], [[Rogliano (Italia)|Rogliano]], [[San Marco Argentano]], [[Santa Sofia d'Epiro]] e [[Spezzano della Sila]], oltre al [[Campo di internamento di Ferramonti di Tarsia]].</ref> Tatlong lumikas na Hudyo mula Polonya ang ikinulong doon, na pawang pinalaya sa pagdating ng hukbong Alyado noong Setyembre 1943.<ref>[https://www.annapizzuti.it/regioni/calabria.php Ebrei stranieri internati in Calabria].</ref> == Mga monumento at tanawin == * [[Inang Simbahan]] ng San Felice (1648-1660).<ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.meravigliedicalabria.it/i-tesori-custoditi-a-carpanzano/|titolo=I tesori custoditi a Carpanzano • Meraviglie di Calabria|sito=www.meravigliedicalabria.it|data=2024-02-05|lingua=it-IT|accesso=2024-02-05}}</ref> * Santuwaryo ng Madonna delle Grazie, kilala rin bilang Santuwaryo ng Anunsiyasyon, itinayo noong ika-14 na siglo at muling itinayo nang ilang beses sa paglipas ng panahon.<ref name=":03">{{Cita web|url=https://www.meravigliedicalabria.it/i-tesori-custoditi-a-carpanzano/|titolo=I tesori custoditi a Carpanzano • Meraviglie di Calabria|sito=www.meravigliedicalabria.it|data=2024-02-05|lingua=it-IT|accesso=2024-02-05}}</ref> * Simbahan ng Sant'Antonio, kilala rin bilang Simbahan ng mga Capuchino (ika-17 siglo).<ref name=":04">{{Cita web|url=https://www.meravigliedicalabria.it/i-tesori-custoditi-a-carpanzano/|titolo=I tesori custoditi a Carpanzano • Meraviglie di Calabria|sito=www.meravigliedicalabria.it|data=2024-02-05|lingua=it-IT|accesso=2024-02-05}}</ref> * Dating Simbahan ng San Pietro, na ngayon ay isang museo ng sagradong sining at kulturang kanayunan.<ref name=":05">{{Cita web|url=https://www.meravigliedicalabria.it/i-tesori-custoditi-a-carpanzano/|titolo=I tesori custoditi a Carpanzano • Meraviglie di Calabria|sito=www.meravigliedicalabria.it|data=2024-02-05|lingua=it-IT|accesso=2024-02-05}}</ref> == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 7yxl698wnscixns2fsalb8k7s3wyjmw 0 312794 2227056 2004578 2026-09-21T01:50:28Z Ryomaandres 8044 2227056 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Casali del Manco|frazioni=|website={{official website|http://comune.casalidelmanco.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=|saint=|elevation_max_m=645|elevation_min_m=617|elevation_footnotes=|population_demonym=casalini|population_footnotes=<ref>{{cite web|title=Casali del Manco - Tavola|url=http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html|accessdate=15 November 2017|archive-date=16 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716065929/http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html|url-status=dead}}</ref>|area_total_km2=168.95|area_footnotes=<ref name=csp>{{cite web|url=http://www.comune.spezzanopiccolo.cs.it/index.php?action=index&p=626|title=Casali del Manco|website=www.comune.spezzanopiccolo.cs.it|accessdate=15 November 2017|language=Italian}}</ref>|mayor=Stanislao Martire|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Casali del Manco|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{Coord|39|17|15.27|N|16|20|22.83|E|type:city_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Tanaw ng Pedace, isa sa mga bayang bumubuo ng Casali del Manco|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Pedace.jpg|footnotes=}} Ang '''Casali del Manco''' ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]], na matatagpuan sa silangan ng [[Cosenza]]. Ito ay nabuo noong Mayo 2017 mula sa pagsasanib ng limang nakaraang munisipalidad, [[Casole Bruzio]], [[Pedace]], [[Serra Pedace]], [[Spezzano Piccolo]], at [[Trenta, Calabria|Trenta]].<ref>{{cite web|url=http://www.quotidianodelsud.it/calabria/politica/2017/05/04/via-libera-nuovo-comune-casale-manco-consiglio-regionale-approva|title=Via libera al nuovo Comune di Casale del Manco Consiglio regionale approva la fusione tra cinque paesi|editor=Il Quotidiano del Sud|date=4 May 2017|accessdate=15 November 2017|language=it-it|archive-date=4 Mayo 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504234055/http://www.quotidianodelsud.it/calabria/politica/2017/05/04/via-libera-nuovo-comune-casale-manco-consiglio-regionale-approva|url-status=dead}}</ref> Ito ay itinatag kasunod ng isang reperendum na gaganapin noong 26 Marso 2017. Angg mga botante mula Spezzano Piccolo ay nagpahayag laban sa panukalang pag-iisa, ngunit hindi ito sapat upang mapanatili ang katayuan ng ''comune.<ref>{{cite web|title=Casali del Manco, ecco l'iter per la nascita del Comune unico|url=http://www.corrieredellacalabria.it/politics/item/57399-casali-del-manco,-ecco-l-iter-per-la-nascita-del-comune-unico|website=www.corrieredellacalabria.it|accessdate=15 November 2017|language=it-it|archive-date=28 Oktubre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028201040/http://www.corrieredellacalabria.it/politics/item/57399-casali-del-manco,-ecco-l-iter-per-la-nascita-del-comune-unico|url-status=dead}}</ref>'' == Kasaysayan == Ang terminong Casali ay tumutukoy sa mga sinaunang pinagmulan na nagsimula pa noong bago ang taong 1000. Ang ''[[Casale]]'' ay isang komunidad, na dating may sariling mga anyo ng organisasyong administratibo. Hanggang sa kasalukuyan, ito ay sumailalim sa mga pagbabago at pagbabago, kapwa sa mga umaasa sa administratibo (tulad ng Baglive) at mga teritoryal. Sa kabila ng mga malalaking pagbabagong ito, ang iba't ibang komunidad ay napanatili ang kanilang sariling pagkakakilanlang kultural. Hanggang 1800, mayroong labing-apat na nayon sa loob ng limang munisipalidad na nabanggit sa itaas: Spezzano Piccolo, Macchia, Macchisi; Serra Pedace (pinagsama sa Pedace hanggang 1837), Pedace, Iotta, Perito, Trenta, Magli, Feruci, Scalzati, Cribari, Casole Bruzio, at Verticelli. Halos lahat ay napanatili ang kanilang mga tradisyon at pagkakakilanlan, maliban sa Macchisi (na napapaligiran ng Spezzano Piccolo) at Iotta (na napapaligiran ng Pedace), na halos nawala na ang lahat ng kanilang natatanging katangian. Hanggang sa mga unang taon ng 1800s, ang mga regular na pampublikong pagtitipon (tinatawag na mga Unibersidad) ay ginaganap sa bawat Casali, at ang mga katitikan ng mga pagpupulong na ito ay itinala sa mga dokumento ng mga sinauna at napakatandang notaryo, kabilang ang mga resolusyon, interbensyon, at desisyon, na hanggang ngayon ay nagpapatotoo pa rin sa masiglang buhay-partisipatibo ng iba't ibang komunidad. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} j4g8zawmwlh527dvbd5h0gmcuyb4gq6 2227057 2227056 2026-09-21T01:50:58Z Ryomaandres 8044 2227057 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Casali del Manco|frazioni=|website={{official website|http://comune.casalidelmanco.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=|saint=|elevation_max_m=645|elevation_min_m=617|elevation_footnotes=|population_demonym=casalini|population_footnotes=<ref>{{cite web|title=Casali del Manco - Tavola|url=http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html|accessdate=15 November 2017|archive-date=16 Hulyo 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716065929/http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html|url-status=dead}}</ref>|area_total_km2=168.95|area_footnotes=<ref name=csp>{{cite web|url=http://www.comune.spezzanopiccolo.cs.it/index.php?action=index&p=626|title=Casali del Manco|website=www.comune.spezzanopiccolo.cs.it|accessdate=15 November 2017|language=Italian}}</ref>|mayor=Stanislao Martire|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Casali del Manco|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{Coord|39|17|15.27|N|16|20|22.83|E|type:city_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Tanaw ng Pedace, isa sa mga bayang bumubuo ng Casali del Manco|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Pedace.jpg|footnotes=}} Ang '''Casali del Manco''' ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]], na matatagpuan sa silangan ng [[Cosenza]]. Ito ay nabuo noong Mayo 2017 mula sa pagsasanib ng limang nakaraang munisipalidad, [[Casole Bruzio]], [[Pedace]], [[Serra Pedace]], [[Spezzano Piccolo]], at [[Trenta, Calabria|Trenta]].<ref>{{cite web|url=http://www.quotidianodelsud.it/calabria/politica/2017/05/04/via-libera-nuovo-comune-casale-manco-consiglio-regionale-approva|title=Via libera al nuovo Comune di Casale del Manco Consiglio regionale approva la fusione tra cinque paesi|editor=Il Quotidiano del Sud|date=4 May 2017|accessdate=15 November 2017|language=it-it|archive-date=4 Mayo 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170504234055/http://www.quotidianodelsud.it/calabria/politica/2017/05/04/via-libera-nuovo-comune-casale-manco-consiglio-regionale-approva|url-status=dead}}</ref> Ito ay itinatag kasunod ng isang reperendum na gaganapin noong 26 Marso 2017. Angg mga botante mula Spezzano Piccolo ay nagpahayag laban sa panukalang pag-iisa, ngunit hindi ito sapat upang mapanatili ang katayuan ng ''comune.<ref>{{cite web|title=Casali del Manco, ecco l'iter per la nascita del Comune unico|url=http://www.corrieredellacalabria.it/politics/item/57399-casali-del-manco,-ecco-l-iter-per-la-nascita-del-comune-unico|website=www.corrieredellacalabria.it|accessdate=15 November 2017|language=it-it|archive-date=28 Oktubre 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028201040/http://www.corrieredellacalabria.it/politics/item/57399-casali-del-manco,-ecco-l-iter-per-la-nascita-del-comune-unico|url-status=dead}}</ref>'' == Kasaysayan == Ang terminong Casali ay tumutukoy sa mga sinaunang pinagmulan na nagsimula pa noong bago ang taong 1000. Ang ''[[Casale]]'' ay isang komunidad, na dating may sariling mga anyo ng organisasyong administratibo. Hanggang sa kasalukuyan, ito ay sumailalim sa mga pagbabago at pagbabago, kapwa sa mga umaasa sa administratibo (tulad ng Baglive) at mga teritoryal. Sa kabila ng mga malalaking pagbabagong ito, ang iba't ibang komunidad ay napanatili ang kanilang sariling pagkakakilanlang kultural. Hanggang 1800, mayroong labing-apat na nayon sa loob ng limang munisipalidad na nabanggit sa itaas: Spezzano Piccolo, Macchia, Macchisi; Serra Pedace (pinagsama sa Pedace hanggang 1837), Pedace, Iotta, Perito, Trenta, Magli, Feruci, Scalzati, Cribari, Casole Bruzio, at Verticelli. Halos lahat ay napanatili ang kanilang mga tradisyon at pagkakakilanlan, maliban sa Macchisi (na napapaligiran ng Spezzano Piccolo) at Iotta (na napapaligiran ng Pedace), na halos nawala na ang lahat ng kanilang natatanging katangian. Hanggang sa mga unang taon ng 1800s, ang mga regular na pampublikong pagtitipon (tinatawag na mga ''[[Universitas]]'') ay ginaganap sa bawat Casali, at ang mga katitikan ng mga pagpupulong na ito ay itinala sa mga dokumento ng mga sinauna at napakatandang notaryo, kabilang ang mga resolusyon, interbensiyon, at desisyon, na hanggang ngayon ay nagpapatotoo pa rin sa masiglang buhay-partisipatibo ng iba't ibang komunidad. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 6cvih66ee30ifqj9wkl1teaiwjfhll2 0 312795 2227072 2083598 2026-09-21T02:15:19Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375331102|Cassano all'Ionio]]" 2227072 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cassano all'Ionio|official_name=Comune di Cassano all'Ionio|native_name=|image_size=|image_shield=Cassano all'Ionio-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|39|47|N|16|19|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Calabria]]|province=[[Province of Cosenza|Cosenza]] (CS)|frazioni=Doria, Lauropoli, [[Sibari]]|mayor_party=|mayor=None (commissars)|area_footnotes=|area_total_km2=159.07|population_footnotes=|population_demonym=Cassanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=250|saint=Banal na Krusipiho|day=Unang Biyernes ng Marso|postal_code=87011|area_code=0981|website={{official website|http://www.comune.cassanoalloionio.cs.it/}}|footnotes=}}Ang '''Cassano all'Ionio''', na pinangalanang '''Cassano allo Ionio''', ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na kilala noong panahon [[Sinaunang Roma|ng Romano]] bilang ''Cassanum''. Ito ay nasa isang matabang rehiyon sa malukong na sulok ng isang matarik na bundok, 60&nbsp;km hilagang-silangan ng bayan ng [[Cosenza]], 10&nbsp;km sa kanluran ng arkeolohikong pook ng [[Sybaris]]. == Kasaysayan == Ang Cassano ay ang lugar ng isang malaking pagkatalo ng mga [[Saraseno]] laban sa mga [[Hukbong Bisantino|puwersang Bisantino]] sa Italya sa ilalim ni [[Pothos Argyros (ika-11 siglo)|Pothos]] noong 1031. Ang [[Diyosesis ng Cassano all'Jonio|Diyosesis ng Cassano]] ay unang nabanggit noong 1059.<ref>{{Cite web |title=Diocese of Cassano All’ Ionio |url=https://www.catholic.com/encyclopedia/diocese-of-cassano-all-ionio |access-date=19 May 2025}}</ref> == Mga pangunahing pook == Ang bato sa itaas ng lungsod ay kinoronahan ng isang kastilyong medyebal na nag-uukol ng magagandang tanawin. Pinaniniwalaang ang tore nito ang pinagkunan ng batong itinapon na ikinamatay ni [[Titus Annius Milo|Milo]], ngunit maaaring dahil ito sa maling pagtukoy sa bayan. May mga mainit na bukal na may asupre dito, na ginagamit para sa mga paliguan.<ref>{{EB1911|inline=y|wstitle=Cassano all' Ionio|volume=5|page=457}}</ref> Ang arkeolohikong lugar ng [[Sybaris]], na matatagpuan malapit sa modernong bayan ng [[Sibari]], ay bahagi ng ''comune'' ng [[Cassano all'Ionio]]. Mayroong estasyon ng tren para sa Cassano all'Ionio, sa ''[[frazione]]'' ng Doria. == Mga mamamayan == * [[Frank Costello]] (1891-1973), pinuno ng krimen, pinuno ng [[Genoves na pamilyang kriminal|pamilyang kriminal ng mga Luciano]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline|Cassano allo Ionio}} * [https://web.archive.org/web/19990125094018/http://www.cassanoalloionio.com/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [https://www.newadvent.org/cathen/03403c.htm Diyosesis ng Cassano allo Ionio] sa Catholic Encyclopedia {{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kfcyouedva1f4zn9xh1kkqn3jsbgghg 2227074 2227072 2026-09-21T02:17:15Z Ryomaandres 8044 2227074 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cassano all'Ionio|official_name=Comune di Cassano all'Ionio|native_name=|image_size=|image_shield=Cassano all'Ionio-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|39|47|N|16|19|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Calabria]]|province=[[Province of Cosenza|Cosenza]] (CS)|frazioni=Doria, Lauropoli, [[Sibari]]|mayor_party=|mayor=None (commissars)|area_footnotes=|area_total_km2=159.07|population_footnotes=|population_demonym=Cassanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=250|saint=Banal na Krusipiho|day=Unang Biyernes ng Marso|postal_code=87011|area_code=0981|website={{official website|http://www.comune.cassanoalloionio.cs.it/}}|footnotes=|image_skyline=Cassano all'Ionio01.jpg}}Ang '''Cassano all'Ionio''', na pinangalanang '''Cassano allo Ionio''', ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]], na kilala noong panahon [[Sinaunang Roma|ng Romano]] bilang ''Cassanum''. Ito ay nasa isang matabang rehiyon sa malukong na sulok ng isang matarik na bundok, 60&nbsp;km hilagang-silangan ng bayan ng [[Cosenza]], 10&nbsp;km sa kanluran ng arkeolohikong pook ng [[Sybaris]]. == Kasaysayan == Ang Cassano ay ang lugar ng isang malaking pagkatalo ng mga [[Saraseno]] laban sa mga [[Hukbong Bisantino|puwersang Bisantino]] sa Italya sa ilalim ni [[Pothos Argyros (ika-11 siglo)|Pothos]] noong 1031. Ang [[Diyosesis ng Cassano all'Jonio|Diyosesis ng Cassano]] ay unang nabanggit noong 1059.<ref>{{Cite web |title=Diocese of Cassano All’ Ionio |url=https://www.catholic.com/encyclopedia/diocese-of-cassano-all-ionio |access-date=19 May 2025}}</ref> == Mga pangunahing pook == Ang bato sa itaas ng lungsod ay kinoronahan ng isang kastilyong medyebal na nag-uukol ng magagandang tanawin. Pinaniniwalaang ang tore nito ang pinagkunan ng batong itinapon na ikinamatay ni [[Titus Annius Milo|Milo]], ngunit maaaring dahil ito sa maling pagtukoy sa bayan. May mga mainit na bukal na may asupre dito, na ginagamit para sa mga paliguan.<ref>{{EB1911|inline=y|wstitle=Cassano all' Ionio|volume=5|page=457}}</ref> Ang arkeolohikong lugar ng [[Sybaris]], na matatagpuan malapit sa modernong bayan ng [[Sibari]], ay bahagi ng ''comune'' ng [[Cassano all'Ionio]]. Mayroong estasyon ng tren para sa Cassano all'Ionio, sa ''[[frazione]]'' ng Doria. == Mga mamamayan == * [[Frank Costello]] (1891-1973), pinuno ng krimen, pinuno ng [[Genoves na pamilyang kriminal|pamilyang kriminal ng mga Luciano]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commonscatinline|Cassano allo Ionio}} * [https://web.archive.org/web/19990125094018/http://www.cassanoalloionio.com/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [https://www.newadvent.org/cathen/03403c.htm Diyosesis ng Cassano allo Ionio] sa Catholic Encyclopedia {{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] dffs2mt3gl5j9vhsth3nl6bvd32c7jt 0 312796 2227058 2004656 2026-09-21T01:53:23Z Ryomaandres 8044 2227058 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Castiglione Cosentino|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.castiglionecosentino.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87040|day=|saint=|elevation_m=350|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=14.09|area_footnotes=|mayor=Salvatore Magarò|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Castiglione Cosentino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|21|N|16|17|E|region:IT_type:city(3062)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Castiglione sa loob ng Lalawigan ng Cosenza|map_alt=|image_map=Map of comune of Castiglione Cosentino (province of Cosenza, region Calabria, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Ang simbahan nina San Nicholas at San Biagio at ang sentro ng bayan sa likuran|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Castiglione Cosentino - chiesa dei Santi Nicolò e Biagio.jpg|footnotes=}} Ang '''Castiglione Cosentino''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Ang bayan, na may katamtamang taas na 400 metro mula sa antas ng dagat, ay matatagpuan sa pinakakanlurang gilid ng Sila Grande, paakyat mula sa tagpuan ng ilog Caporale at ng sanga nito, ang Fosso delle Manche, sa isang taluktok ng burol na tinatanaw ang itaas na [[Lambak ng Crati]]. Ang teritoryong may lawak na 14.09 km² ay nailalarawan sa pamamagitan ng isang elevation profile na umuunlad sa karaniwang maburol na lupain, ngunit kabilang din ang mga katamtamang bahagi ng kapatagan at makikitid na sub-bundok na lugar. Ang pinakamababang punto (147 m mula sa antas ng dagat) ay nasa San Biagio, at ang pinakamataas (800 m mula sa antas ng dagat) ay matatagpuan sa timog lamang ng distrito ng Santa Lucia, malapit sa sangandaan para sa Redipiano (isang nayon ng San Pietro sa Guarano). Ang pasukan sa pangunahing bayan mula sa [[Cosenza]], na tinatawag na Piazza Puontu, ay matatagpuan 384 metro mula sa antas ng dagat; Ang pinakamahalagang plasa (Piazza della Concordia), na matatagpuan malapit lang, ay nasa taas na 382 metro mula sa antas ng dagat, habang ang Munisipyo, sa Piazza Vittorio Veneto, ay nasa taas na 390, sa mga heograpikal na koordinasyon na 39°21'06"N 16°17'15"E == Heograpiya == Matatagpuan sa hilaga ng pook suburban ng [[Cosenza]], ang Castiglione ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Rende]], [[Rose, Calabria|Rose]], at [[San Pietro in Guarano]]. Binibilang nito ang mga nayon (mga ''[[frazione]]'') ng Filari, Orbo, Pristini, Quolata, San Biagio, Santa Lucia, Valle La Fontana, at Volata. == Kasaysayan == Ayon sa ilang historyador, ang bayan ay itinayo sa kinaroroonan ng sinaunang lungsod ng Arintha (Άρινθα sa [[Wikang Griyego|Griyego]]). Gayunpaman, ang pinakatinatanggap na teoryang pangkasaysayan ay nagsimula noong ika-9 na siglo ng mga naninirahan sa Cosenza na, sa pagtakas sa biglaang pag-atake ng Saracen, ay nakahanap ng angkop na kanlungan sa mga burol na nakapalibot sa lungsod. Sa loob ng ilang taon, mabilis silang nagtayo ng maraming nayon (ang tinatawag na "Casali di Cosenza"), kabilang ang Castiglione. Ito ay isang fiefdom ng pamilyang [[Castiglione]] (kung saan pinaniniwalaang nagmula ang pangalan ng bayan) at, kalaunan, ng pamilyang di Palma. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 6kteferppkjilvq3229incyt4cw0rky 0 312797 2227063 2083209 2026-09-21T02:02:07Z Ryomaandres 8044 2227063 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Celico|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.comunedicelico.it/}}|area_code=0984|postal_code=87053|day=Setyembre 29|saint=[[San Miguel]] Arkanghel|elevation_m=750|elevation_footnotes=|population_demonym=Celichesi|population_footnotes=|area_total_km2=99.75|area_footnotes=|mayor=Antonio Falcone|mayor_party=|frazioni=Manneto, Fago del soldato|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Celico|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|19|N|16|20|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Celico-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Celico.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Celico''' ({{Lang-el|Kylikos}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Ito ay bahagi ng sinaunang ''[[Universitas Casalium]]''. Noong unang kalahati ng ika-12 siglo, ito ang lugar ng kapanganakan ni [[Gioacchino da Fiore]]. Noong 1600, ang [[Dakilang Duke ng Toscana]] ay naging piyudal na panginoon, at sa pagitan ng 1644 at 1647, ang Celico ay ang luklukan ng isang gobernador na kalaunan ay pinatalsik ng isang pag-aalsa ng mga tao.<ref>''GuidaTouring Basilicata e Calabria'', edizione 2005, p. 474.</ref> Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], sa pagitan ng 1940 at 1943, ang Celico ay isa sa 14 na munisipalidad sa Calabria na itinalaga ng mga awtoridad ng Pasismo upang tanggapin ang mga refugee na [[Mga Hudyong ikinulong sa Italya|Hudyo]] sa malayang pagkakakulong.<ref>[https://www.annapizzuti.it/regioni/calabria.php Ebrei stranieri internati in Calabria]. I comuni, tutti nella provincia di Cosenza, sono: [[Acri (Italia)|Acri]], [[Bianchi (Italia)|Bianchi]], [[Campana (comune italiano)|Campana]], [[Carpanzano]], [[Castrovillari]], Celico, [[Cerisano]], [[Laino Borgo|Laino Bruzio]], [[Lungro]], [[Mormanno]], [[Rogliano (Italia)|Rogliano]], [[San Marco Argentano]], [[Santa Sofia d'Epiro]] e [[Spezzano della Sila]], oltre al [[Campo di internamento di Ferramonti di Tarsia]].</ref> Limang lumikas na Hudyo ang ikinulong doon (kabilang ang isang pamilyang Austrian na may isang anak). Lahat sila ay pinalaya sa pagdating ng hukbong Alyado noong Setyembre 1943.<ref>[https://www.annapizzuti.it/regioni/calabria.php Ebrei stranieri internati in Calabria].</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Oktubre 3, 2005.<ref>{{Cita web|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2005/comuni/Celico.html|titolo=Celico (Cosenza) D.P.R. 03.10.2005 concessione di stemma e gonfalone|accesso=2021-01-14|sito=Governo Italiano, Ufficio Onorificenze e Araldica|anno=2005}}</ref> == Mga mamamayan == * [[Joachim ng Fiore]] (c.1135 - 1202), mistiko, teologo, at [[Esoterismong Kanluranin|esoterista]] * [[Gioachino Greco]] (c. 1600 - c. 1634) (maestri ng ahedres at manunulat) ==Mga sanggunian== <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} ta8zzys5u3wpv5b6lef0fu96p4qkbtw 0 312798 2227066 2083092 2026-09-21T02:04:20Z Ryomaandres 8044 2227066 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cellara|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.cellara.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=Agosto 21|saint=San Sebastian|elevation_m=750|elevation_footnotes=|population_demonym=Cellaresi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=5.86|area_footnotes=|mayor=Vincenzo Conte|mayor_party=|frazioni=I Purcili, I Scigazzi, La Piticchia, Riposo, San Domenico, San Vito|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Cellara|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|13|N|16|20|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Cellara-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} Ang '''Cellara''' ({{Lang-el|Kellaros}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Matatagpuan 750 metro mula sa antas ng dagat, ito ay halos kalahating oras na biyahe mula sa dagat at mga bundok ([[La Sila|Sila]]), na napapalibutan ng mga kagubatan ng kastanyas at pino, at sikat sa mga kabute at kastanyas nito. Ang munisipalidad, na halos mabundok, ay may altitude na mula 597 hanggang 1,419 metro mula sa antas ng dagat. Ito ang bayan ni [[Luigi Fera]], isang kilalang hurista at miyembro ng parlamento ng [[Kaharian ng Italya]] (1866-1935), na ipinanganak sa Cosenza ngunit namatay sa [[Roma]]. Tuwing tag-araw ang pista ni [[San Sebastian]] ay ipinagdiriwang at sa okasyon ng kapistahang ito ang bantog na "PULLICINELLA" ay itinayo. Ang simbahan ng San Pietro ay may mga kahoy na altar na may malaking halaga. == Mga pangyayari == === Paradang Pulcinelle === Ang proyektong "pullicinelle" ay isang pinagsamang proyekto na itinaguyod ng administrasyong munisipal simula noong ikalawang kalahati ng ika-19 na siglo bawat taon, tuwing Biyernes bago ang huling Linggo ng Agosto, sa okasyon ng kapistahan ni San Sebastiano, ang patron ng bayan.<ref>{{Cite web |last=Scarl |first=OpenContent |date=2025-01-24 |title=Sfilata delle Pulcinelle a Cellara |url=https://www.comune.cellara.cs.it/Vivere-il-comune/Eventi/Sfilata-delle-Pulcinelle-a-Cellara |access-date=2026-09-21 |website=Comune di Cellara |language=it}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} erbq6vkp53mlci5fmltronzg723lpxh 0 312799 2227067 2004875 2026-09-21T02:05:41Z Ryomaandres 8044 2227067 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cerchiara di Calabria|frazioni=|website={{official website|https://web.archive.org/web/20060808181053/http://www.comune.cerchiara-di-calabria.cs.it:80/}}|area_code=0981|postal_code=87070|day=|saint=San Bonifacio|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Cerchiaresi|population_footnotes=<ref>Demographic data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|area_total_km2=81|area_footnotes=|mayor=Antonio Carlomagno|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Cerchiara di Calabria|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|51|N|16|23|E|region:IT_type:city(3025)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Cerchiara di Calabria-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=San Pietro church with observatory.JPG|footnotes=}} Ang '''Cerchiara di Calabria''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], bahagi ng rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan sa [[Pambansang Liwasang Pollino]], ang Cercharia ay sumasakop sa sinaunang lugar ng ''Arponium'' sa [[Magna Graecia]], na kalaunan ay kilala bilang ''Circlarium''. Sa panahong [[Italonormando|Normando]], bahagi ito ng mga lupain ng pamilya Clermont (Chiaramonte), nang ang karamihan sa mga institusyong Bisantino ay binago tungo sa seremonyang Latin. == Mga monumento at tanawin == === Palazzo Pignatelli === Sa nayon ng Piana ay nakatayo ang Palazzo Pignatelli, na tahanan ng mga piyudal na panginoon ng Cerchiara hanggang 1932. Ito ay itinayo sa paligid ng isang dati nang tore na itinayo upang ipagtanggol ang bayan mula sa mga pagsalakay ng mga [[Saraseno]]. === Ferrata del Caldanello === Malapit sa mga guho ng kastilyong medyebal, sa matarik na pader ng Sabak ng Caldanello, maaari mong mapupuntahan ang unang via ferrata sa Timog, na kilala bilang "Ferrata della Gravina" o "Ferrata del Caldanello," isang destinasyon na lalong nagiging popular sa mga namumundok at mahilig umakyat. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20070428033612/http://www.parcopollino.it/comuni/cerchiara%20di%20calabria.htm Cerchiara di Calabria] {{Lalawigan ng Cosenza}} fksagjhhmtz29i04chc5u9htwi4zou3 0 312800 2227068 2083098 2026-09-21T02:06:55Z Ryomaandres 8044 2227068 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cerisano|frazioni=Codicina, Cozzo del Monte, Manche, Pianetto, Valli|website={{official website|https://web.archive.org/web/20110503050232/http://cerisano.asmenet.it:80/}}|area_code=0984|postal_code=87044|day=Agosto 10|saint=[[Lorenzo ng Roma|San Lorenzo]]|elevation_m=650|elevation_footnotes=|population_demonym=Cerisanesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=15.19|area_footnotes=|mayor=Lucio Di Gioia|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Cerisano|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|17|N|16|11|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=Map_of_comune_of_Cerisano_(province_of_Cosenza,_region_Calabria,_Italy).svg|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Cerisano.jpg|footnotes=}} Ang '''Cerisano''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiyang pisikal == Matatagpuan sa paanan ng Bundok Cocuzzo (1,541 m), nangingibabaw ito sa Palangganang Cosenza. Ang taas ng lugar ay mula 300 hanggang 1,239 metro mula sa antas ng dagat (Bundok Pietraferruggia), na may makasaysayang sentro sa pagitan ng 585 at 635 metro. Ang plasa sa harap ng inang simbahan ng San Lorenzo Martire ay 587 metro mula sa antas ng dagat. == Kasaysayan == Ayon sa ilang mga pagpapalagay, ang bayan ay itinatag ng mga [[Enotrio]], bandang labinlimang siglo BK. Sa account na ito, ang Cerisano ay makikilala ng mga Griyego bilang Citerium o Citerion. Noong 1528, ang bayan ay tinamaan ng taggutom na pumatay sa dalawang-katlo ng populasyon. Sa ikalawang kalahati ng ika-16 na siglo, nagsimula ang pagbagsak ng pamilyang [[Sanseverino]], nang ibenta nila ang Cerisano kay Don Pietro Gonzales de Mendoza na siyang nagtiwala sa pangangasiwa nito sa kanyang asawang si Eleonora Sanseverino, ginang ng kondado ng [[Rende]]. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Pinagmulan == * Luigi Bilotto, Cerisano, Roma, Palombi Editori, 1999. * Carlo Zupi, La storia di Cerisano, Marano e Castelfranco, Milano, Casa Editrice Settentrionale, 1906. {{Lalawigan ng Cosenza}} ng6ncn6lnt07rod8u24l40hh2plqufy 0 312816 2227070 2083253 2026-09-21T02:10:08Z Ryomaandres 8044 2227070 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cervicati|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=12.09|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Cervicatesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=491|mayor_party=|saint=[[San Roque]]|day=Agosto16|postal_code=87010|area_code=0984|website={{official website|http://cervicati.asmenet.it}}|footnotes=|mayor=Gioberto Felice|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Cervicati|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Cervicati01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Munisipyo.|image_shield=Cervicati-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|33|N|16|8|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078038}} Ang '''Cervicati''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Cirvicàtu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Pisikal na heograpiya == Sentrong agrikultural ng [[lambak Crati]], matatagpuan ito sa panloob na dalisdis ng [[kabundukang Paolana]], sa isang bahagi sa ilalim ng libis ng tukod na naghihiwalay ng pangunahing lambak sa lambak ng ilog [[Esaro]]. == Pinagmulan ng pangalan == Mayroong ilang mga teorya tungkol sa pinagmulan ng pangalan. Ang ilan ay nagsasabing ang pangalang "Cervicati" ay nagmula sa "Cervi Capti" (mga nahuling usa) dahil sa malaking bilang ng mga usa na dating umiral sa lugar.<ref name="portaleditalia">{{Cita web|url=http://www.portaleditalia.it/italia-new/27-Comuni-e-territorio/280-Calabria/282-Cosenza/909-Cervicati/51-Comuni/2789-Comune-di-Cervicati.html|titolo=Comune di Cervicati|accesso=28 ottobre 2020}}</ref> Mayroon ding teorya na ito ay tinawag na "Cervex", "Cervica", "Cervicatus" na nangangahulugang "mapagmalaki", "galit na galit", "mayabang", na tumutukoy sa katangian ng mga unang naninirahan.<ref>{{cita libro |p=85 |autore=Domenico Zangari |titolo=Le colonie italo albanesi di Calabria - Storia e demografia |editore=Caselli |città=Napoli |anno=1941}}</ref> == Kasaysayan == Kakaunti ang makasaysayang impormasyon tungkol sa Cervicati, na kilala rin bilang "Monte Verno" o "Monte Velso".<ref name=":229">Italo Sarro, Insediamenti albanesi nella valle del Crati, p. 229</ref> Naniniwala ang ilang historyador na itinatag ito noong 969 sa isang burol na tinatawag na "Castrocucco".<ref name="portaleditalia2">{{Cita web|url=http://www.portaleditalia.it/italia-new/27-Comuni-e-territorio/280-Calabria/282-Cosenza/909-Cervicati/51-Comuni/2789-Comune-di-Cervicati.html|titolo=Comune di Cervicati|accesso=28 ottobre 2020}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} gdxuphmta4a6kouu154k9dc9dvz1hxg 0 312817 2227076 2129212 2026-09-21T02:21:59Z Ryomaandres 8044 2227076 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Cetraro|elevation_max_m=|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_total=10006|population_as_of=31 Disyembre 2018|pop_density_footnotes=|population_demonym=Cetraresi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=120|area_footnotes=|twin1=|twin1_country=|saint=[[Benito ng Nursia|San Benito ng Nursia]]|day=Hulyo 11|postal_code=87022|area_code=0982|website={{Official website|http://www.comune.cetraro.cs.it/}}|area_total_km2=66.14|mayor=|official_name=Comune di Cetraro|image_map=|native_name=Citrarium|image_skyline=Porto_Cetraro_Inverno.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Cetraro-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|30|N|15|57|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=Acqua degli Angeli, Angilla, Borgo San Marco, Bosco, Caparrua, Ceramile,Difisa, Lampetia, Malvitani, Manche, Massete, Mulini, Paese (u Paisi), Palazzese, Palazzuola, Rammaticò, San Biagio, San Filippo, San Francesco, San Giacomo, San Pietro, Sant'Angelo, Santa Lucia, Santa Maria di Mare, Santu Ianni, Scevuza, Sinni, Sopra l'Irto, Treselle, Vonella|footnotes=}}Ang '''Cetraro''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|U Citràru}}) ay isang bayan at [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya]]. Mayroong 9,098 naninirahan dito.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> == Heograpiyang == === Klima === Ang klima ay tipikal sa baybaying Mediteraneo, na may nakapapasong tag-araw (na siyang sanhi rin ng maraming sunog na nangyayari bawat taon) at napakabanayad na taglamig. Ang Lambak Aron ay ginagawang mas mahangin na lugar ang Cetraro kaysa sa ibang mga bayan sa baybayin. == Kasaysayan == === Medyebal === Ang pagpasok sa lungsod ay sa pamamagitan ng tatlong tarangkahan: ang Tarangkahang Dagat, ang Tarangkahang Mababa, at ang Tarangkahang Mataas, na nagpapatotoo sa panahon kung kailan ang Cetraro ay isang nakukutaang bayan. Ang ilan sa mga pangunahing monumento ay matatagpuan sa mga katangiang maliliit na plasa na may mga pangalang nakapagpapaalala: isang giorgia, na dating kinaroroonan ng pamilihan, at miezzu, isang curta, na matatagpuan sa sentro ng lumang bayan. === Kontemporaneo === Noong Setyembre 11, 1943, pinalaya ng hukbong Anglo-Amerikano (kasama ang [[Operasyon Baytown]] para sa pagsalakay sa kontinental na Italya) ang Cetraro.<ref>{{Cita libro |autore=Antonio A. Piga |titolo=Italia 1943-45 date occupazione alleata}}</ref> == Mga mamamayan == * [[Riccardo Pizzuti]] artista ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga pinagkuhanan == * {{cite book|title=Chiese di Cetraro – Storia, arte, fede, pietà popolare nei "nostri" luoghi di culto|first1=Carlo|last1=Andreoli|first2=Fabio|last2=Angelica|publisher=Editoriale progetto 2000|year=2007}}  == Mga panlabas na link == * [http://www.prolococetraro.it Proloco Cetraro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009072023/http://www.prolococetraro.it/ |date=2021-10-09 }} * [http://www.agenda21cetraro.it Agenda 21 Cetraro]{{Dead link|date=Enero 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  {{Lalawigan ng Cosenza}} ld3fpjmneg3j4hx2makkiryd1pljn80 0 312818 2227077 2205246 2026-09-21T02:23:09Z Ryomaandres 8044 2227077 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Civita|province=[[lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.civita.info}}|area_code=0981|postal_code=87010|day=|saint=San Blas|elevation_m=450|elevation_footnotes=|population_demonym=Civitesi|population_footnotes=|area_total_km2=27|area_footnotes=|mayor=Alessandro Tocci|mayor_party=|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Civita|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|50|N|16|19|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Civita (Çifti) (CS). (4).jpg|image_caption=Panorama ng Civita|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Civita panorama.jpg|native_name=Çifti|footnotes=}} Ang '''Civita''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbërisht]]: ''Çifti'') ay isang bundok at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Nakaharap sa [[Dagat Honiko]], bahagi ito ng [[Pambansang Liwasang Pollino]]. == Kasaysayan == Noong 1470, namatay si Luca Sanseverino; ang kaniyang anak na si Girolamo ang humalili sa kaniya, na gumanap ng mahalagang papel sa paninirahan ng mga Albaniano sa kanyang mga lupain, na nagbigay sa kanila ng mga bawas sa buwis. Mahirap matukoy ang eksaktong petsa ng paninirahan ng mga Albanes sa bayan; ang mga unang Albanes ay malamang na dumating sa pagitan ng 1471 at 1479, ngunit sila ay itinuturing lamang na "mga bisita sa bayan" at hindi permanenteng residente.<ref>{{Cita|Emanuele Demetrio, 1980|p. 6}}.</ref> Noong panahon ng pag-iral ni Bernardino Sanseverino, dalawang senso ang isinagawa, kaya noong 1503, ang Civita ay nairehistro para sa 19 na pagliari at noong 1508 para sa 18 apuyan.<ref>{{Cita|Petta, 1996|p. 102 e 44}}.</ref> == Mga pangunahing tanawin == * Ponte del Diavolo ([[Tulay ng Diablo]]). * Mga Kanyon Raganello. * Simbahan na may mga Bisantinong mosaic at isang mahalagang ikon. * Etnikong Museong Arbëreshë. ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.igougo.com/journal-j27447-Bagnoregio-Civita_a_Miniature_Medieval_Hilltown.html Photo gallery sa igougo.com]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Lalawigan ng Cosenza}} chp0wazrzq6rrfg8y2ug5mu1t8fm1o6 0 312819 2227071 1974845 2026-09-21T02:12:20Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375463754|Cerzeto]]" 2227071 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cerzeto|official_name=Comune di Cerzeto|native_name={{native name|aae|Qanë}}|image_size=|image_shield=Cerzeto-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|39|31|N|16|7|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Calabria]]|province=[[province of Cosenza|Cosenza]] (CS)|frazioni=Cavallerizzo, San Giacomo|mayor_party=|mayor=Giuseppe Rizzo|area_footnotes=|area_total_km2=21|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Cerzeti o Cerzetani|elevation_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://www.tuttitalia.it/calabria/67-cerzeto/|title=Cerzeto|website=Tuttitalia|language=Italian}}</ref>|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=450|saint=San [[Nicolas ng Bari]]|day=Hunyo 29|postal_code=87040|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.cerzeto.cs.it/}}|footnotes=}}Ang '''Cerzeto''' ({{Langx|aae|Qanë}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) ng mga [[Mga Arbëreshë|Arbëreshë]]<ref name="books.google.com">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=wmloAAAAMAAJ |title=''Arbëreshë: cultura e civiltà di un popolo'' |date=2004 |isbn=9788824020091 |editor-last=P. Bruni |page=177}}</ref> sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Mga mamamayan == * [[Karmel Kandreva]], manunulat at makata == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Calabria]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] kd52q6t523kfzdlvdzo5oyvh7vctsgl 2227075 2227071 2026-09-21T02:19:05Z Ryomaandres 8044 2227075 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cerzeto|official_name=Comune di Cerzeto|native_name={{native name|aae|Qanë}}|image_size=|image_shield=Cerzeto-Stemma.png|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|39|31|N|16|7|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Calabria]]|province=[[province of Cosenza|Cosenza]] (CS)|frazioni=Cavallerizzo, San Giacomo|mayor_party=|mayor=Giuseppe Rizzo|area_footnotes=|area_total_km2=21|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Cerzeti o Cerzetani|elevation_footnotes=<ref>{{cite web|url=https://www.tuttitalia.it/calabria/67-cerzeto/|title=Cerzeto|website=Tuttitalia|language=Italian}}</ref>|elevation_min_m=|elevation_max_m=|elevation_m=450|saint=San [[Nicolas ng Bari]]|day=Hunyo 29|postal_code=87040|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.cerzeto.cs.it/}}|footnotes=|image_skyline=Cerzeto20210127 134024.jpg}}Ang '''Cerzeto''' ({{Langx|aae|Qanë}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) ng mga [[Mga Arbëreshë|Arbëreshë]]<ref name="books.google.com">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=wmloAAAAMAAJ |title=''Arbëreshë: cultura e civiltà di un popolo'' |date=2004 |isbn=9788824020091 |editor-last=P. Bruni |page=177}}</ref> sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ay malamang na nagmula sa Latin na quercus, dahil ang lugar ay puno ng mga puno ng roble. == Kasaysayan == Ang Cerzeto (Qana) ay itinatag noong bandang 1478 ng mga grupo ng mga pamilyang [[Albanya|Albanes]] (mga Griyego at Albanian), na tumakas patungong Italya dahil sa banta ng agresyon ng Otomano sa mga Balkano. Dalawa pang kalapit na nayon ng [[Mga Arbëreshë|Arbëreshë]], na ngayon ay mga nayon ng Cerzeto, ang itinayo sa tabi nito: ang San Giacomo (Shën Japku) at Cavallerizzo (Kajverici). Una itong isinama sa Baroniya ng San Marco at pagkatapos ay ipinasa sa pamilyang Cavalvanti. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika na may petsang Hunyo 10, 1977. == Kultura == Sa Cerzeto, maaari pa ring hangaan ang tradisyonal na kasuotan sa kasal ng mga Albanes, na isinusuot ng mga kababaihan sa mga espesyal na okasyon, tulad ng mga kasalan. == Mga mamamayan == * [[Karmel Kandreva]], manunulat at makata == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Calabria]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Italyano ng CS1 (it)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] qc5lbkvp0iiesn4jcztg2r84me4nln8 0 312820 2227078 2082977 2026-09-21T02:24:55Z Ryomaandres 8044 2227078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cleto|elevation_min_m=|mayor=Giuseppe Longo|area_footnotes=|area_total_km2=18.98|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Cletesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Contrada Gioiosa, Contrada Passamorrone, Contrada Pianta, Contrada Vespano, Marina di Savuto, Savuto|elevation_m=250|saint=[[San Antonio ng Padua]]|day=Hunyo 13|postal_code=87030|area_code=0982|website={{official website|http://www.comune.cleto.cs.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Cleto|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Cleto Veduta.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Cleto-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|5|N|16|10|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Cleto''' ({{Lang-el|Kleto, Klithos}}, lokal na tawagan: Petramala, Pietramala) ay isang bayan at ''[[komuna]]'' sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa mga burol na nakaharap sa [[Kapuliang Eolia]], at ilog [[Savuto]]. Matatagpuan ang bayan sa taas na 200 metro sa taas ng dagat sa paanan ng Bundok San Angelo, ilang kilometro mula sa [[Dagat Tireno]] at hindi kalayuan sa [[Pandaigdigang Paliparan ng Lamezia Terme]]. == Heograpiyang pisikal == Ang mga halaman ay tipikal sa mga palumpong ng Mediteraneo, kung saan ang malaking bahagi ng lupain ay natatakpan ng mga puno ng olibo (humigit-kumulang 200,000 puno), 90% nito ay [[Carolea]]. Mayroon ding ilang mga taniman ng prutas na sitro, lalo na sa kanlurang lugar na katabi ng mga pampang ng Ilog Savuto. == Kasaysayan == Nakidigma si Cleto sa [[Crotone|Croton]] noong 16 BK. Pinatay ng mga Crotoniano, kasama ang isang hukbo, ang reyna na, bago mamatay, ay nagpahayag ng kahilingan na ang lahat ng mga reyna na susunod sa kanya ay magdala ng kanyang pangalan: kaya "lahat ng mga reyna ng lungsod ay tinawag na Cleta". == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} fh1mhc3s8wq54hmizw54aiti047l0dp 0 312821 2227079 2083207 2026-09-21T02:25:41Z Ryomaandres 8044 2227079 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Colosimi|frazioni=Arcuri, Carrano, Coraci, Gigliotti, Manche, Mascari, Melilla, Rizzuti, Trearie, Volponi.|website={{official website|http://www.comune.colosimi.cs.it}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=Agosto 15|saint=[[Pag-aakyat sa Langit kay Maria|Pag-aakyat kay Maria]]|elevation_m=850|elevation_footnotes=|population_demonym=Colosimari|population_footnotes=<ref>Population data from [[Istituto Italiano di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=24|area_footnotes=|mayor=Giovanni Lucia|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Colosimi|region=[[Calabria]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|7|N|16|24|E|region:IT_type:city(1415)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Colosimi-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Colosimi 080502 021.jpg|footnotes=}} Ang '''Colosimi''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Culuasìmi}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Si Gangster [[James Colosimo]] ay isinilang dito noong 1878. == Heograpiyang pisikal == Ang Colosimi ay isang bulubunduking lugar: matatagpuan sa katimugang paanan ng [[La Sila|Sila]], ang taas nito ay mula 709 hanggang 1,495 metro mula sa antas ng dagat, sa lambak ng Ilog Bisirico, isang kaliwang sanga ng Ilog [[Savuto]]. Ang pangunahing bayan ay matatagpuan humigit-kumulang 870 metro mula sa antas ng dagat. Karamihan sa teritoryo ay natatakpan ng mga kagubatan, lalo na ang mga puno ng kastanyas. Ang mga daluyan ng tubig ay malakas ang agos. == Kasaysayan == Ang rehiyon ay ipinakita bilang isang hanay ng labing-isang maliit na mga nayon, kabilang ang kabesera, na itinatag noong ika-17 siglo. Ang etimolohiya ay nauugnay sa apelyidong [[Colosimo]], na laganap sa lugar. Ang Colosimi ay potensiyal na Griyego na nagmula, nabuo mula sa mga salitang 'colosi' (mas wastong binabaybay bilang 'colossi' at pagiging maramihan ng "colossus") at 'mi' (nangangahulugang 'ako'). Pinaniniwalaan na hanggang sa unang mga dekada ng ika-7 siglo, ang Colosimi ay tinirhan lamang tuwing tag-init at ang mga unang permanenteng naninirahan ay nagdusa ng mga sakuna noong ika-17 siglo, tulad ng mga gutom at lindol. Isang malaking lindol ang nangyari noong 27 Marso 1638. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} qlef4hhjhk3vmykb9lqnssj46qxttm1 0 312822 2227083 2004993 2026-09-21T02:31:30Z Ryomaandres 8044 2227083 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Corigliano-Rossano|frazioni=Amarelli, Amica, Apollinara, Baraccone, Cantinella, Celadi, Ceradonna, Ciminata, [[Corigliano Calabro]], Costa, Fabrizio Grande, Fabrizio Piccolo, Fermata Toscano, Forello, Fossa, Frasso, Lido Sant’Angelo, Mandria del Forno, Momena, Parco dei Principi, Pirro Malena, Petraro, Petra, Piana Caruso, Piana dei Venti, Piragineti, [[Rossano]], Salici, San Nico, Santa Maria delle Grazie, Scalo, Schiavonea, Seggio, Simonetti, Thurio, Torricella, Torre Pinta, Toscano Ioele, Varia dei Franchi, Villaggio Frassa|website={{official website|http://www.comune.corigliano-rossano.cs.it}}|area_code=0983|postal_code=87064|day=|saint=[[Francisco ng Paola]] at [[Nilo ang Nakababata]]|istat=078157|elevation_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Coriglianesi at Rossanesi|population_footnotes=<ref name="istat">{{Cite web |title=Dato Istat |url=http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html |access-date=2021-10-09 |archive-date=2018-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716065929/http://demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html |url-status=dead }}</ref>|area_total_km2=345.56|area_footnotes=|mayor=Flavio Stasi|mayor_party=[[Independent politician|Independent]], kaakibat sa [[Federation of the Greens|The Greens]]|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Corigliano-Rossano|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|34|N|16|38|E|region:IT_type:city(8655)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Coriglianorossano.png|footnotes=}} Ang '''Corigliano-Rossano''' ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Ito ay itinatag noong Marso 31, 2018<ref name="legge_regionale">{{cita web|url=https://www.consiglioregionale.calabria.it/upload/testicoordinati/2018-2_2018-02-02.pdf|titolo=Legge regionale 2 febbraio 2018, n. 2|formato=PDF|data=2 febbraio 2018|editore=Consiglio regionale della Calabria|accesso=20 febbraio 2018}}</ref> sa pagsasanib ng [[Corigliano Calabro]] at [[Rossano]]. == Heograpiyang pisikal == Ang Corigliano-Rossano ay sumasaklaw sa isang lawak na 346.56 km² at may taas na mula -3 hanggang 1,188 metro mula sa antas ng dagat. Ang kabuuang taas ay 1,191 metro. Ito ay matatagpuan sa silangang bahagi ng [[Kapatagan ng Sibari]] sa pagitan ng [[La Sila|Sila]] at baybayin ng [[Dagat Honiko]]. == Kasaysayan == Kasunod ng isang referendum na isinagawa noong 22 Oktubre 2017, kung saan ang umoo sa pagsasanib ay nakakuha ng 61.4% sa [[Corigliano Calabro]] at 94.1%sakay [[Rossano]],<ref>{{cite web|url=http://www.consiglioregionale.calabria.it/upload/istruttoria/Verbale%20refendum%20rossano%20Corigliano.pdf.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220152707/http://www.consiglioregionale.calabria.it/upload/istruttoria/Verbale%20refendum%20rossano%20Corigliano.pdf.pdf|url-status=dead|archive-date=20 February 2018|title=Verbale dell'Ufficio Regionale per il Referendum del 22 ottobre 2017|format=PDF|date=13 November 2017|publisher=Consiglio regionale della Calabria|access-date=20 February 2018}}</ref> kasunod na inaprubahan ng Konsehong Rehiyonal ng Calabria ang panrehiyong batas blg. 2 noong 2 Pebrero 2018, na nagtatag ng bagong munisipalidad ng Corigliano-Rossano noong Marso 31.<ref>{{cite web|url=https://www.tuttitalia.it/variazioni-amministrative/nuovi-comuni-2018/|title=Nuovi Comuni 2018 - fusioni e incorporazioni|website=Tuttitalia.it|language=Italian|access-date=2018-02-19}}</ref> == Simbolo == Noong 2023, inanunsiyo ng administrasyong munisipal ang isang patimpalak ng mga ideya para sa disenyo ng eskudo at bandila ng lungsod.<ref>{{Cita web|url=https://www.comune.corigliano-rossano.cs.it/sito/comunicato-stampa/203686-non-e-stato-definito-lo-stemma-della-citta-ma-decretato-il-vincitore-del-concorso-di-idee|titolo=Non è stato definito lo stemma della città, ma decretato il vincitore del concorso di idee|accesso=4 gennaio 2026|sito=Città di Corigliano-Rossano}}</ref><ref>{{cita web|url=https://informazionecomunicazione.it/il-nuovo-stemma-comunale-di-corigliano-rossano-un-simbolo-di-identita-scelto-dalla-comunita/|titolo=Il nuovo Stemma Comunale di Corigliano-Rossano: un simbolo di identità scelto dalla comunità|data=23 settembre 2023|sito=Informazione & Comunicazione|accesso=4 gennaio 2026}}</ref><ref>{{cita news|url=https://ecodellojonio.it/articoli/territorio/2023/09/concorso-di-idee-per-la-scelta-dello-stemma-e-del-gonfalone-della-citta-di-corigliano-rossano-decretato-il-vincitore|titolo=Selezionato lo stemma e il gonfalone della città di Corigliano-Rossano, ma divampa la polemica: ci sarebbe un errore marchiano|data=23 settembre 2023|rivista=L'Eco dello Jonio|accesso=4 gennaio 2026}}</ref> Sa kasalukuyan, isang pansamantalang eskudo ang ginagamit, na naglalarawan ng mga eskudo ng dalawang lumang katawan ng munisipalidad at, sa ibaba ng mga ito, ang pangalan ng institusyon; ang kabuuan ay nakapaloob sa isang puting bilog. == Mga sanggunian ==  {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} o8mstigw0k6m8bjyg0a305majhpu89h 0 312823 2227084 2083008 2026-09-21T02:32:59Z Ryomaandres 8044 2227084 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cropalati|frazioni=|website={{official website|http://cropalati.asmenet.it}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=|saint=|elevation_m=384|elevation_footnotes=|population_demonym=Cropalatesi|population_footnotes=|area_total_km2=33.7|area_footnotes=|mayor=Luigi Lettieri|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Cropalati|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|31|N|16|43|E|region:IT_type:city(1263)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Cropalati-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} Ang '''Cropalati''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay kakikitaan ng pinagmulang [[Griyego-Bisantino]], na sa etimolohiya ay tumutukoy sa ''Kouropalàtes'' (Mariscal ng palasyo, Bisantinong opisyal na gobernador ng bayan), karangalan sa emperador Michele Curopalàtis. Mula sa mga makasaysayang dokumento, mababakas na ang bayan ay nagsimula noong 1325, na may kasamang Caropilati. Ang santong patron ay si San Antonio Abad. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ng Cropalati ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong ng Abril 26, 1984.<ref>{{cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4604|titolo=Cropalati, decreto 1984-04-26 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=25 gennaio 2022|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Mga tanawin == === La Vurga === Sa lugar ng Cropalati, ilang kilometro mula sa sentro ng bayan, ay matatagpuan ang isang artipisyal na lawa na tinatawag na "Vurga." Ito ay pinapakain ng batis na "Coserie". Ito ay palaging isang sikat na destinasyon ng turista para sa mga kalapit na nayon, at para sa mga residente ng Cropalati, ito ay isang lugar upang magpalamig mula sa nakapapasong init ng tag-araw. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 0x575yr5788b1eq9925mcvo0uo53ao5 0 312825 2227086 2083218 2026-09-21T02:34:50Z Ryomaandres 8044 2227086 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Crosia|elevation_footnotes=|area_total_km2=21.43|population_footnotes=|population_total=8655|population_as_of=31 Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Crosioti|elevation_m=230|mayor=Antonio Russo|twin1=|twin1_country=|saint=[[Arkanghel Miguel]]|day=|postal_code=87060|area_code=0983|website={{official website|http://crosia.asmenet.it}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Crosia|image_map=|image_skyline=Crosia Kirche.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Mirto, Fiumarella, Sorrenti, Pantano|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|34|N|16|46|E|region:IT_type:city(8655)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|footnotes=}}Ang '''Crosia''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Crusìa}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay namamaling tawagin sa ''[[frazione]]'' nito na "Mirto", dahil sa mataong ''frazione'' na umunlad sa baybayin, at sa mga taon ay nagtulak ng desentralisasyon at pagbawas ng populasyon sa makasaysayang sentro dahil sa kawalan ng maraming esensiyal na serbisyo. == Kasaysayan == === Kontemporaneo === Sa buong nakaraan ng Crosia, kakaunti na lamang ang natitirang mga alaala, o ilang natuklasang artepaktp. Nabawi ng Crosia ang kahalagahan nito kasunod ng tinatawag na mga [[Aparisyon sa Crosia|aparisyon ni Maria]], na naganap sa simbahan ng Madonna della Pietà, na, simula noong Mayo 23, 1987, ay nakakuha ng atensyon ng maraming peregrino, teologo, at siyentipiko. == Ekonomiya == Ang [[pangingisda]] ay hindi gaanong maunlad at karaniwang ginagawa sa antas ng panimula at pangkabuhayan. Ang [[konstruksiyon]] ay isang lumalagong sektor sa kabila ng mga kahirapan ng isang lugar na may katamtaman hanggang mababang kalagayan ng ekonomiya. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 217ocd1g0es3nnnb5lh6menk8gw2pwd 0 312826 2227087 2148143 2026-09-21T02:36:36Z Ryomaandres 8044 2227087 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Diamante|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website=|area_code=0985|postal_code=87023|day=Disyembre 8 at Agosto 12|saint=[[Inmaculada Concepcion]]|elevation_m=22|elevation_footnotes=|population_demonym=Diamantesi o Adamantini|population_footnotes=|area_total_km2=11|area_footnotes=|mayor=Ernesto Magorno|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Diamante|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|41|N|15|49|E|region:IT_type:city(5387)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Diamante stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=PanoramadiamanteEM1.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Diamante''' ("brilyante"; [[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Diamàndë}}) ay isang bayan sa baybayin at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], bahagi ng rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay tila konektado sa [[diyamante]], na itinuturing na isang hiyas. Gayunpaman, hindi alam ang dahilan ng paggamit ng pangalang ito.<ref>{{cita libro |isbn=88-02-07228-0 |p=292 |titolo=Dizionario di toponomastica |editore=UTET |città=Torino |annooriginale=1990 |anno=1997}}</ref> Isang sikat na mapagkukunan, na may malaengkanto, ang nagsasabing isang uwak, na malapit nang uminom mula sa batis na dumadaloy sa bayan sa hilaga lamang ng makasaysayang sentro (na tiyak na tinatawag na batis ng Corvino), ay nakahuli ng isang diyamante. == Kasaysayan == Noong 1826, sa isang pribadong lupain sa [[Cirella]], isang kayamanan ng anim na libong baryang [[Panahong Romano|Romano]] ang natuklasan.<ref>{{Cita web|url=https://www.meravigliedicalabria.it/quel-tesoro-ritrovato-e-perduto-di-cirella-larchivio-di-stato-di-cosenza-alla-bmta/|titolo=Quel tesoro ritrovato e perduto di Cirella: l'Archivio di Stato di Cosenza alla BMTA • Meraviglie di Calabria|sito=www.meravigliedicalabria.it|data=2023-10-27|accesso=2024-02-13}}</ref> == Kultura == === Lutuin === Kabilang sa mga lokal na espesyalidad na gawa sa isda ang pitticelle di rosamarina (mga pritong pinkfish), mga pritong gawa sa bianchetto (whitebait), rosamarina na may paminta, ang tinatawag na caviar ng mahihirap, at mga dilis na iniimbak sa asin at sili sa mga lalagyang luwad na tinatawag na cugnitti. == Mga kambal bayan == * {{Flagicon|Romania}} [[Nucșoara]], Romania * {{Flagicon|Italy}} [[Rocca di Papa]], kultural na pagkakambal == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20170601055732/http://www.gentedelsud.it/ Gentedelsud.it Site ng Diamante (CS) Calabria] * [http://www.diamantes.it.com Diamantesi.it Site ng Diamante (CS) Calabria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240413223638/https://diamantes.it.com/ |date=2024-04-13 }} * [https://web.archive.org/web/20180805173226/http://vividiamante.com/ Vividiamante.com Cityportal Diamante] == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} 5bnmz4opan8fkkopffi0rjyvsrm16ff 0 312827 2227090 2083594 2026-09-21T02:42:04Z Ryomaandres 8044 2227090 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Dipignano|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://dipignano.asmenet.it}}|area_code=0984|postal_code=87045|day=Disyembre 6|saint=San [[Nicolas ng Bari]]|elevation_m=720|elevation_footnotes=|population_demonym=Dipignanesi|population_footnotes=|area_total_km2=23.37|area_footnotes=|mayor=Giuseppe Nicoletti|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Dipignano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|14|N|16|15|E|region:IT_type:city(4156)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Dipignano-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} Ang '''Dipignano''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Ang teritoryo ay sumasaklaw sa isang lugar na 23.37 km2 at may saklaw mula sa minimum na altitud na 243 metro sa ibabaw ng dagat hanggang sa maximum na 1,175. Ang komunidad ng mga [[Vladense]] ng Dipignano ay naroroon at aktibo, na nakakonsentra sa isang sinaunang residential nucleus na tinatawag na Doviziosi, kung saan ilang taon na ang nakalilipas ay binili rin nito ang simbahang inialay kay San Ipolito mula sa Curia, ipinanumbalik ito at ginawang sarili nitong lugar ng pagsamba. == Pinagmulan ng pangalan == Ayon sa ilang iskolar, ang pangalan ng bayan ay nagmula sa [[Wikang Ebreo|Ebreong]] ''Di-biniam'' na nangangahulugang "mayaman sa bahay" o "mayaman sa pinong kono". Ayon sa iba, ito ay konektado sa isang Latin predial na pangalan at nangangahulugang "Lupain ni Depinius". == Kultura == === Pista ng Polenta === Ang Pista ng [[Polenta]] ay isa sa pinakamahalagang pagdiriwang sa bayan, na ipinagdiriwang tuwing dalawang taon tuwing Setyembre. Ang tradisyon ay nagsimula pa sa isang makasaysayang pangyayari noong ika-16 na siglo, nang dumating sa [[Ponti, Piamonte|Ponti]] ang isang grupo ng mga [[kalderero]] (quadarari sa lokal na diyalekto) mula sa Dipignano noong 1571. Sa harap ni Markes Cristoforo del Carretto, na kilala sa kanyang kagandahang-loob at kawanggawa, humingi ng tulong at pagkain ang mga panday-tanso ng Dipignano, kapalit ng kanilang kasanayan at kakayahan sa paghahanda ng pagkain. Binigyan sila ng Markes ng isang malaking [[paiolo]] (palayok), na nangakong pupunuin ito ng [[arina]] kung maaayos nila ito. Nang magtagumpay sila, tinupad ng maharlikang si Cristoforo del Carretto ang kanyang pangako, na binigyan sila ng maraming dami ng arina ng polenta. Sa kasalukuyan, ang mga gumagawa ng polenta ng Pontentini ay bahagi ng Maestri Polentari d'Italia (Maestri Polentari d'Italia). Ang tradisyon ng polenta ang dahilan ng pagiging [[Kinakapatid na lungsod|magkakambal]] ng Dipignano at Ponti. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 1lq9pf06rrrzbg18bgwzydcgzevwdf0 0 312828 2227094 2083028 2026-09-21T02:44:08Z Ryomaandres 8044 2227094 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Domanico|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=23.66|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Domanichesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=730|mayor_party=|saint=[[San Juan Bautista|San Giovanni Battista]]|day=Hunyo 24|postal_code=87030|area_code=0984|website={{official website|http://www.comunedomanico.cs.it/}}|footnotes=|mayor=Gianfranco Segreti Bruno|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Domanico|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Domanico-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|13|N|16|12|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078050}} Ang '''Domanico''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Mayroon itong 920 naninirahan.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> == Pisikal na heograpiya == [[File:FotoDomanico2020_2.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:FotoDomanico2020_2.jpg|left|thumb|Panorama{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ng Domanico]] Ang bayan, na nasa gitna ng itaas na lambak ng [[Busento]], kaliwa ng tributaryo ng [[Crati]], ay matatagpuan sa panloob na dalisdis ng kadena ng Paolana, sa paanan ng Monte Cocuzzo (1,541 m), tumataas 730 metro sa antas ng dagat. Ang bayan ay umaabot sa dalisdis ng isang burol sa kaliwa ng ilog, sa mga gilid ng kalsada na nag-uugnay sa [[Cosenza]] sa [[Amantea]]. Ang munisipal na pook ay may isang altitudong sa pagitan ng 499 at 1294 metro sa itaas ng antas ng dagat. == Kasaysayan == Hindi tiyak ang pinagmulan, ang nayon ay pagmamay-ari ng Arsobispo ng Cosenza hanggang 1445. Kasama sa Kondado ng [[Rende]], ito ay pagmamay-ari ng pamilyang Adorno (1445-1532) at kalaunan ay sa pamilyang de Alarcón y Mendoza, mga markes ng Lambak ng Sicilia (1532-1806), na humawak dito hanggang sa pag-aalis ng pyudalismo. Ito ay nasira ng lindol noong 1905. == Ekonomiya == Nagsimula ang [[turismo]] sa ''[[frazione]]'' ng Potame kung saan itinayo ang isang pamayanang residensiyal na may mga pasilidad para sa akomodasyon at libangan noong 1962. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} javu2keicekjqfpu3528wxvvp22crv1 2227095 2227094 2026-09-21T02:44:21Z Ryomaandres 8044 2227095 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Domanico|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=23.66|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Domanichesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=730|mayor_party=|saint=[[San Juan Bautista|San Giovanni Battista]]|day=Hunyo 24|postal_code=87030|area_code=0984|website={{official website|http://www.comunedomanico.cs.it/}}|footnotes=|mayor=Gianfranco Segreti Bruno|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Domanico|shield_alt=|native_name=|image_skyline=FotoDomanico2020.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Domanico-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|13|N|16|12|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078050}} Ang '''Domanico''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Mayroon itong 920 naninirahan.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> == Pisikal na heograpiya == [[File:FotoDomanico2020_2.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:FotoDomanico2020_2.jpg|left|thumb|Panorama{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ng Domanico]] Ang bayan, na nasa gitna ng itaas na lambak ng [[Busento]], kaliwa ng tributaryo ng [[Crati]], ay matatagpuan sa panloob na dalisdis ng kadena ng Paolana, sa paanan ng Monte Cocuzzo (1,541 m), tumataas 730 metro sa antas ng dagat. Ang bayan ay umaabot sa dalisdis ng isang burol sa kaliwa ng ilog, sa mga gilid ng kalsada na nag-uugnay sa [[Cosenza]] sa [[Amantea]]. Ang munisipal na pook ay may isang altitudong sa pagitan ng 499 at 1294 metro sa itaas ng antas ng dagat. == Kasaysayan == Hindi tiyak ang pinagmulan, ang nayon ay pagmamay-ari ng Arsobispo ng Cosenza hanggang 1445. Kasama sa Kondado ng [[Rende]], ito ay pagmamay-ari ng pamilyang Adorno (1445-1532) at kalaunan ay sa pamilyang de Alarcón y Mendoza, mga markes ng Lambak ng Sicilia (1532-1806), na humawak dito hanggang sa pag-aalis ng pyudalismo. Ito ay nasira ng lindol noong 1905. == Ekonomiya == Nagsimula ang [[turismo]] sa ''[[frazione]]'' ng Potame kung saan itinayo ang isang pamayanang residensiyal na may mga pasilidad para sa akomodasyon at libangan noong 1962. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 0nwup0i9ci8g2vuzhwy6cfa39lb01f4 0 312830 2227109 2082992 2026-09-21T04:14:38Z Ryomaandres 8044 2227109 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fagnano Castello|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.fagnanocastello.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87013|day=Enero 20|saint=San Sebastian|istat=078051|elevation_m=516|elevation_footnotes=|population_demonym=Fagnanesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=29.67|area_footnotes=|mayor=Giulio Tarsitano|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|official_name=Comune di Fagnano Castello|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Fagnano Castello.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=FagnanoCastello.gif|image_map=|region=[[Calabria]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|34|N|16|03|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Fagnano Castello''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Fagnano Castello ay matatagpuan sa mga bundok ng Calabria, halos isang oras sa hilaga ng [[Cosenza]]. Ang malaking taunang pagdiriwang ng bayan ay ang Sagra Della Castagna (Pista ng [[Kastanyas]]), ipinagdiriwang ang taunang pag-aani ng kastanyas sa huling linggo ng Oktubre sa pamamagitan ng live na musika, libreng mga inihaw na kastanyas sa plaza ng nayon, at mga gawang-bahay na panghimagas na gawa sa mga kastanyas. == Kasaysayan == Sinusuhayan ni [[Gerhard Rohlfs]], ang Aleman na glottologo at eksperto sa katimugang Italya, ang pinagmulan ng pangalan sa Latin na ekspresyong Fannianum Praedium (ari-arian ni Fannius).<ref>Gerhard Rohlfs, ''Dizionario toponomastico e onomastico della Calabria: prontuario filologico-geografico della Calabria'', Ravenna: Longo, 1974.</ref> Isa pang teorya ang nagsasabing ang pangalan ng bayan ay nagmula sa ibong paisan, na nangingibabaw sa lokal na fauna. Natagpuan ang mga bakas ng isang sinaunang tore sa isang pribadong lokasyon sa isang bulubunduking lugar ng lugar. (Ang estrukturang ito ay malamang na nakatayo pa rin noong panahon ng pag-iisa ng mga Italyano.) Ang tanging ebidensiya ng pagkakaroon ng gusaling ito ay nagmula sa mga paghuhukay noong 2009, na nakatuklas ng mga pabilog na pundasyon, na natukoy bilang base ng toreng ito. Gaya ng nabanggit na, ang toreng ito ay malamang na nakatayo pa rin pagkatapos ng 1861, dahil ang pangalang Castello ay idinagdag upang maiba ang Fagnano mula sa iba pang mga bayan na may parehong pangalan sa Italya. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} op4hfmkf7j63rgd2pgxbc03s18e3lrp 0 312831 2227110 2082988 2026-09-21T04:16:41Z Ryomaandres 8044 2227110 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Falconara Albanese|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.falconaraalbanese.net/}}|area_code=0982|postal_code=87030|day=|saint=|elevation_m=602|elevation_footnotes=|population_demonym=Falconaresi|population_footnotes=|area_total_km2=18|area_footnotes=|mayor=Ercole Conti|mayor_party=|frazioni=|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Falconara Albanese|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|17|N|16|05|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Falconara Albanese-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Falconara Albanese-Castelluccio.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Falconara Albanese''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë Albanes]]: ''Fallkunara'') ay isang bayan at [[komuna]] sa lalawigan ng [[Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay tahanan ng isang [[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë]] na minoridad. == Heograpiya == === Teritoryo === Ang tinatawag na Castelluccio, isang kaakit-akit na nayon sa tuktok ng burol na mapupuntahan sa pamamagitan ng makikipot na baitang, ay ipinagmamalaki ang isang natatanging krus, na makikita mula sa nayon. Ang nayon ng Torremezzo, na matatagpuan sa baybaying Tireno sa pagitan ng [[San Lucido]] at [[Fiumefreddo Bruzio]], ay kapansin-pansin din at isang sikat na destinasyon ng turista. [[File:Il_Castelluccio.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Il_Castelluccio.jpg|left|thumb|Ang Castelluccio]] == Kasaysayan == Ang Falconara ay isa sa mga bayan ng mga [[Mga Arbëreshë|Arbëreshë]] sa Calabria, ang tanging bayan na tinatanaw ang Dagat Tireno na napreserba ang wika at ang ritwal na Griyegong Bisantino nito; gayunpaman, nawala na ng mga komunidad ng Tireno ng Serra d'Aiello at Gizzeria ang kanilang pagkakakilanlan bilang Arbëreshë. == Impraestruktura at transportasyon == Ang munisipalidad ay apektado ng Kalsadang Panlalawigan 38. ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 8lb4vydvwjwlvk9cqcuhalijb13p9d7 0 312832 2227111 2005526 2026-09-21T04:18:13Z Ryomaandres 8044 2227111 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Figline Vegliaturo|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.figlinevegliaturo.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=|saint=Sta. [[Liberata]]|elevation_m=705|elevation_footnotes=|population_demonym=Figlinesi|population_footnotes=|area_total_km2=4.16|area_footnotes=|mayor=Fedele Adamo|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Figline Vegliaturo|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|14|N|16|20|E|region:IT_type:city(1025)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Figline Vegliaturo-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} Ang '''Figline Vegliaturo''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ang lugar ng kapanganakan ng mang-aawit na si [[Rocco Granata]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang unang bahagi ng pangalan ay nagmula sa figulina, marahil bilang resulta ng ibang anyo ng parehong pangngalan, ang figlina, na nangangahulugang "pagawaan ng magpapalayok" ngunit "quarrying ng luwad." Ang ikalawang bahagi ng pangalan ay may mas bagong pinagmulan, na idinagdag noong Enero 26, 1864<ref>{{Cita legge italiana|tipo=RD|anno=1863|mese=12|giorno=13|numero=1616|titolo=Decreto che autorizza varii Comuni ad assumere una nuova denominazione.|originale=sì}}</ref> at tumutukoy sa Latin na vigilatorium, isang terminong nabuo mula sa Latin na pandiwang vigilara at sa derivational morpheme na -orium na ginamit upang ipahiwatig ang mga lugar, na nangangahulugang "lugar para sa pagbabantay." Sa mga pinakalumang dokumento, ang Figline ay tinatawag na ''Philinum'', ''Philenum'', ''Philanum'', ''Fillenum'', at ''Felinum''. Ayon kay Padula, ang pangalan ay nagmula sa salitang Caldeo na Hilhin, na nangangahulugang "mga baybayin." Ang salitang ito ay kalaunan ay naging Filhin at pagkatapos ay Figline. Ayon sa iba, kabilang si Rohlfs, ang pangalan ay nagmula sa figulina, -ae, na nangangahulugang "silyaran ng luwad," o kahit na "mga gawang luwad." Tulad ng ksaay [[Figline Valdarno]], ito ang malamang na etimolohiya at inilalagay ang pinagmulan ng bayan kahit man lang noong panahon ng mga Romano. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} lyg8p3v0sg4ods6trdpocye8wtoyn77 0 312833 2227112 2083004 2026-09-21T04:20:08Z Ryomaandres 8044 2227112 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Firmo|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=11.7|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Firmensi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=370|mayor_party=|saint=[[Atanasio ng Alejandria]]|day=|postal_code=87010|area_code=0981|website={{official website|http://firmo.asmenet.it}}|footnotes=|mayor=Giuseppe Bosco|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Firmo|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Arbëreshë costume (Firmo)08.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Firmo-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|43|N|16|10|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078054}} Ang '''Firmo''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë Albanes]]: ''Ferme''; [[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Fìrmu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[Lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]], na kung saan matatagpuan ang isang malaking pamayanan ng etnikong Albanes. Ito ay matatagpuan sa timog-silangang dalisdis ng bulubunduking Apenino na patungo sa [[Dagat Honiko|Dagat]] [[Dagat Honiko|Honiko]]. Ito ay nasa isang talampas na 370 metro ang taas mula sa antas ng dagat at sumasaklaw sa isang lawak na 11.7 km². Ito ay isang sentro ng komunidad ng mga Albanes sa Calabria, na nagpapanatili ng wika, mga [[Ritong Bisantino|ritwal na pangrelihiyon]], kultura, at mga kaugalian ng mga ninuno nito. == Kasaysayan == Bago dumating ang mga Albanes, ang teritoryong kinatatayuan ngayon ni Firmo ay nahahati sa dalawang bahagi: ang nayon ng "Firmo Soprano"£ (arb. Ka Markasati), at ang nayon ng "Firmo Sottano" (arb. Ka Këllogjeri). Mula sa unyon ng parehong mga nayon ay ipinanganak si "Firmo", tulad ng alam natin ngayon. Sa kasalukuyang sentro ng bayan ay mayroong arko na naghahati sa bayan sa dalawang nayon.<ref>{{Cita|Domenico Zangari, 1941|p. 93}}.</ref> == Mga kilalang mamamayan == * [[Salvatore Frega]] - Italyanong kompositor ng kontemporaneong musikang may kultura at pang-eksperimental<ref>{{cite web|url=http://www.salvatorefrega.com|title=Official Website|access-date=October 17, 2020}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} ahcoo2e7owll2op16mrj4agy9yc5ot1 0 312837 2227113 2083240 2026-09-21T04:21:52Z Ryomaandres 8044 2227113 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fiumefreddo Bruzio|elevation_min_m=|mayor=Fortunato Rosario Barone|area_footnotes=|area_total_km2=32.06|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Fiumefreddesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Stazione, Regio, Scaro, San Biase, Badia, Cariglio, Cutura, Destro, Centro Storico|elevation_m=220|saint=[[Inmaculada Concepcion]]|day=|postal_code=87030|area_code=0982|website={{official website|http://www.comunedifiumefreddobruzio.it/}}|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|official_name=Comune di Fiumefreddo Bruzio|shield_alt=|native_name=|image_skyline=0780551504_Castello_della_Valle-2.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Fiumefreddo Bruzio-Stemma.png|image_map=|region=[[Calabria]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|14|N|16|4|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Fiumefreddo Bruzio''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Jiumifriddu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Noong 2005, ang Fiumefreddo Bruzio ay iginawad bilang isa sa ''[[:it:I borghi più belli d'Italia|Borghi più belli d'italia]]'' (lit. isa sa mga pinakamagagandang nayon sa Italya). == Heograpiya == Ang Fiumefreddo Bruzio ay matatagpuan sa baybayin ng [[Dagat Tireno]], sa timog ng lalawigan ng [[Cosenza]]. Ito ay may hangganan sa [[Falconara Albanese]] (Hilaga) at [[Longobardi, Calabria|Longobardi]] (Timog). == Kasaysayan == Noong 1975, nagboluntaryo ang Sicilianong artista na si [[Salvatore Fiume]] upang muling buhayin ang makasaysayang sentro ng bayan. Sa pagitan ng 1975 at 1996, ipininta niya ang ilan sa mga panloob at panlabas na dingding ng kalahating-guhong kastilyo, at noong 1977, ang simboryo ng kapilya ng San Rocco. Kasunod nito, noong dekada 1990, naglagay siya ng isang tansong estatwa sa bawat isa sa dalawang parisukat na nakaharap sa dagat ng Fiumefreddo: "Ang Babaeng Nagsu-surf" sa Largo Torretta at "Ang Medalya ng Kabutihang-palad" sa Largo Rupe. == Kultura == === Lutuin === Mahalaga rin ang lokal na lutuin, at kasama ng mga magagandang tanawin at atraksiyon sa tabing-dagat, pati na rin ang mga artistikong at arkeolohikong lugar, ito ay isang pangunahing atraksyon ng turista. Tulad ng lahat ng lutuing Timog Italyano, at lalo na ang lutuing Calabres, ang lokal na lutuin ay nailalarawan sa pamamagitan ng simple ngunit mataas ang maanghang na mga lutuin: sili, perehil, basilio, romero, bawang, at sibuyas ay mga pangunahing pagkain sa anumang bukid o taniman ng bulaklak sa nayon. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} ev8a6kbgixou707jnh2i04j2gwhq604 0 312838 2227114 2082991 2026-09-21T04:22:37Z Ryomaandres 8044 2227114 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Francavilla Marittima|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.francavillamarittima.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87072|day=Agosto 7|saint=San Cayetano|elevation_m=273|elevation_footnotes=|population_demonym=Francavillesi o Francavillari|population_footnotes=<ref>Demographics data from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|area_total_km2=33.02|area_footnotes=|mayor=Franco Bettarini|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Francavilla Marittima|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|49|1|N|16|23|44|E|region:IT_type:city(3110)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Francavilla Marittima.jpg|footnotes=}} Ang '''Francavilla Marittima''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Kilala ito sa [[Timpone della Motta]], isang burol na kung saan ay lugar ng isang [[Mga Enotrio|Enotrio]] at [[Sinaunang Gresya|sinaunang Griyegong]] paninirahan at santuwaryo. Matatagpuan dito ang arkeolohikong pook ng [[Timpone della Motta]]. == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ay nasa taas na 273 metro sa dulong timog-silangang dalisdis ng Pollino, sa hilaga ng batis ng Raganello. Ang teritoryo nito ay bahagi ng Pollino National Park at umaabot sa taas na 1,025 metro sa tuktok ng Bundok Pietra Ferrigna. == Kasaysayan == Ang bayan ng VillaFranca, na nangangahulugang "bayan na walang buwis," ay pinalitan ng pangalan kalaunan bilang Francavilla at noong 1863 ay binigyan ng titulong "Marittima" dahil sa kalapitan nito sa dagat. Ang mga bituin sa eskudo de armas ay nagpapahiwatig ng mga distrito, na sinusundan ng dalawang sanga ng olibo at oak, na kumakatawan sa lokal na halaman at mga simbolo ng kapayapaan at lakas. Ang sentrong pangkasaysayan ng huling bahagi ng medyebal ay naglalaman ng isa sa pinakamahalagang monumento mula sa isang makasaysayan at pangkapaligiran na pananaw: ang lumang bukal, na itinayo noong 1793. Ang tatlong tubo nito ay nag-aagos ng tubig patungo sa tatlong palangganang marmol. Nagtatampok ito ng isang harapan na ladrilyo na itinayo noong 1897 nina Garofalo at De Simone. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 2347049eyhcgw3vybi343ang9l179i0 0 312839 2227115 2083006 2026-09-21T04:24:25Z Ryomaandres 8044 2227115 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Frascineto|frazioni=Eianina|website={{official website|http://www.comune.frascineto.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87010|day=Disyembre 8|saint=[[Inmaculada Concepcion]]|elevation_m=486|elevation_footnotes=|population_demonym=Frascignotti o Frascinoti|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=29.11|area_footnotes=|mayor=Angelo Catapano|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Frascineto|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|50|N|16|16|E|region:IT|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Frascineto-Stemma.png|image_caption=Simbahan ng Pag-aakyat kay Maria.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Frascineto_Chiesa_Santa_Maria_Assunta01.jpg|footnotes=}} Ang '''Frascineto''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë Albanes]]: ''Frasnita'') ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay tahanan ng isang [[Wikang Arbëreshë|Arbëresh]] na minoridad. == Kultura == [[File:Frascineto_Arbëreshë_costume01.jpg|link=https://it.wikipedia.org/wiki/File:Frascineto_Arb%C3%ABresh%C3%AB_costume01.jpg|thumb|Karaniwang kasuotang Arbëreshë ng Frascineto]] === Mga pista at tradisyong popular === * Sa kapistahan nina San Pedro at Pablo, tuwing Hunyo 29, isang pamilihan ang ginaganap sa Frascineto, na sikat sa mga tunay nitong kesong Pollino. * Nakaugalian, tuwing Lunes at Martes pagkatapos ng Pasko ng Pagkabuhay, na isasagawa ang vallje (mga tipikal na sayaw ng Albania, o ridde) kasama ang paghuli sa mga "lëtinjt" (mga hindi Albanes, ibig sabihin, mga Latin), na ang mga mukha ay natukoy na ng isang espesyal na grupo ng mga tagapagpakalat ng salot. * Sa ikalawang Linggo pagkatapos ng [[Pasko ng Pagkabuhay]] (Pashkët), ipinagdiriwang ang kapistahan ng "Madonna di Lassù" (Madonna ng Itaas Doon), at ang mga tao ay nagtitipon sa prusisyon. Kumakain sila ng tanghalian sa paanan ng santuwaryo at, habang bumababa sila sa dalisdis, hinahabi nila ang ridde, umaawit ng mga sinaunang rapsoda ng Albania at mga awiting bayan. == Mga ''frazione'' == Isang [[Frazione|''frazione'']] ng Frascineto ang Eianina (Purçilli), isang mahalagang sentro ng wikang at tradisyong Albanes sa Calabria. Kapansin-pansin ang Aklatang Papàs Antonio Bellusci, tahanan ng magasing Lidhja. == Mga kilalang mamamayan == * Ang iskolar ng manunulat na si [[Vincenzo Dorsa]], isang Arbëreshe na iskolar, manunulat, at tagasalin == Tingnan din == * [[San Pietro, Frascineto]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.frascineto.cs.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20110722055330/http://www.telecosenza.it/paesemio/frascineto.htm Video] sa http://www.telecosenza.it {{Lalawigan ng Cosenza}} jnfmc0t5r0hbxbqfhkyqpu9tktd6uaz 0 312840 2227116 2006130 2026-09-21T04:26:20Z Ryomaandres 8044 2227116 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fuscaldo|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.fuscaldo.cs.it/}}|area_code=0982|postal_code=87024|day=Hulyo 25|saint=[[Santiago ang Dakila|Santiago]]|elevation_m=350|elevation_footnotes=|population_demonym=Fuscaldesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=60.8|area_footnotes=|mayor=Gianfranco Ramundo|mayor_party=|frazioni=Cariglio, Pesco, San Pietro, Sant'Antonio, Scarcelli|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Fuscaldo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|25|N|16|2|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Fuscaldo-Stemma uff.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Spiaggia_di_Messinette_-_panoramio.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Fuscaldo''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na ''fons calidus'', "mainit na bukal" (na tumutukoy sa mga termal na bukal sa lugar) o, ayon sa iba, nagmula ito sa medyebal na pangalan ng taong ''Foscoaldus''. == Kasaysayan == Ang kasalukuyang teritoryo ng Fuscaldo ay tinitirhan na mula pa noong sinaunang panahon. Ang burol kung saan nakatayo ang makasaysayang sentro, na natural nang nakukutaan, ay malamang na nagsilbing punto ng sanggunian para sa populasyon simula pa noong Digmaang Greco-Godo (535-553). Noong panahon ng dominasyon ng mga Lombardo (ika-6 - ika-9 na siglo), ang tuktok ng burol ng Fuscaldo, bukod sa pagiging isang ligtas na kanlungan, ay mainam para sa pagsubaybay sa lambak ng Vardaro (isang batis na dumadaloy sa hilaga ng Fuscaldo), isa sa mga pangunahing ruta ng komunikasyon sa pagitan ng baybayin at ng liblib na lupain, na ginagamit kahit man lang mula noong panahon ng mga Romano. Ang teritoryo ng Fuscaldo ay nasa ilalim ng pamamahala ng Bisantino at sumailalim sa mga pagsalakay ng Saracen. Noong 1110, sina Sica at Umfredo di Bohon, asawa at anak, ayon sa pagkakabanggit, ng yumaong si Roberto, ang unang naitalang panginoon ng lugar, ay unang nabanggit. Kasunod nito, maraming mga panginoong pyudal ang naghalili sa pamamahala sa Fuscaldo, hanggang, noong 1496, nagsimula ang dinastiyang Spinelli, na halos walang patid na tumagal hanggang sa pagbuwag ng piyudalismo noong 1806. == Mga monumento at tanawin == === Arkitekturang Relihiyoso === ==== Ang Inang Simbahan ==== Walang tala ng pagkakatatag nito; gayunpaman, tiyak na ito ay umiral noon pang 1166, dahil noong Hunyo 5 ng taong iyon, inilaan ni Arsobispo Richard ng Cosenza ang mataas na altar bilang parangal kay Santiago na Dakilang Apostol, na inilagay doon ang mga labi ng mga Banal na Martir na sina Esteban, Papa, Viator, Senador, at Cassiodorus. Ito ay pinatutunayan ng plake na nakabaon sa dingding na nakaharap sa kanang nabe sa tabi ng pinto ng sakristiyano. Tiyak din na ang simbahan ay itinatag ng Unibersidad ng Fuscaldo, na sa kanyang gastos ay patuloy itong kinukumpuni hanggang 1749. Ang simbahan ay orihinal na may estilong Gotiko at naglalaman ng ilang pribadong kapilya na itinaguyod. Gayunpaman, ang ilan sa mga ito, dahil sa kipot ng espasyo, ay hindi kailanman nagkaroon ng sarili nilang altar, kaya nilimitahan ng mga may-ari ang kanilang sarili sa pagpapapinta ng mga titular na santo sa mga dingding ng mga nabe at sa pangangasiwa at pamamahagi ng mga kitang itinatag para sa pagdiriwang ng Misa. Ang mga fresco at mga pinta ay nagpapalamuti sa mga kapilya ng mga maestro na sina Genesio Gualtieri da Mormanno at G. Battista Santoro. Noong 1984, ang maestro na karpintero na si Francesco (kilala bilang "Ciccio") Trifilio ang nagdisenyo at nagtayo ng altar at atril. == Mga kakambal na bayan == * [[Pero, Italya|Pero]], [[Italya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.fuscaldo.cs.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Cosenza}} tl9jphmf0ialh1l28jk1a199lvnd56m 0 312841 2227117 2213484 2026-09-21T04:28:28Z Ryomaandres 8044 2227117 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Grimaldi|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.grimaldi.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87034|day=Hunyo 29|saint=[[San Pedro]] at [[San Pablo]]|elevation_m=650|elevation_footnotes=|population_demonym=Grimaldesi|population_footnotes=|area_total_km2=24.71|area_footnotes=|mayor=Roberto De Marco|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Grimaldi|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|08|33|N|16|14|3|E|region:IT_type:city(2392)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Grimaldi (CS)-Stemma.png|image_caption=Panorama ng lumang bayan|image_alt=|imagesize=|image_skyline=<!-- Grimaldi panorama.jpg -->Panorama Grimaldi.jpg|native_name=Grimaudo|footnotes=}} Ang '''Grimaldi''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Grimaldi ay tinukoy bilang ''Grimaldo'' sa mga makasaysayang dokumento. Sa lokal na [[Mga wika ng Calabria|diyalektong Calabres]] (isang varayti ng [[Mga wika ng Calabria|Cosentino]]), ang bayan ay tinawag na ''Grimàudu'' o ''Grimàuru'', at ang mga residente na ''Grimaudisi'', bagaman laganap ang mga Italyanong bersiyon (Grimaldi at Grimaldesi) ngayon. == Heograpiyang pisikal == Ang Grimaldi ay matatagpuan 650 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang teritoryo nito ay mula sa Kabundukan ng [[Bundok Santa Lucerna|Santa Lucerna]] (1,256 metro sa ibabaw ng antas ng dagat sa hilaga) hanggang sa Lambak ng [[Ilog Savuto]] (150 metro sa ibabaw ng antas ng dagat sa timog). == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Abril 21, 1999.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?6921|titolo=Grimaldi|accesso=2023-12-07|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Mga tanawin == <!-- [[File:Grimaldi.jpg|thumb|Tanaw patungo sa ''la Foce'']] --> * ''Chiesa Madre'' (dei SS apostoli Pietro e Paolo), sentrong simbahan * Simbahan ang Kumbento ng Sant'Antonio * Simbahan ng ''La Foce'' at tanawin == Impraestruktura at transportasyon == Ang munisipalidad ay apektado ng Kalsadang Panlalawigan 57 at Kalsadang Panlalawigan 245. == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] * [[Alak na Calabres|Alak ng Savuto]] == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20080215082512/http://www.comune.grimaldi.cs.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [http://www.cmsavuto.it/comuni/grimaldi.htm communità montana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080525221733/http://www.cmsavuto.it/comuni/grimaldi.htm |date=2008-05-25 }} {{In lang|it}} * [http://digilander.libero.it/grimaldi1/ Hindi opisyal na site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214011907/https://digilander.libero.it/grimaldi1/ |date=2021-02-14 }} {{In lang|it}} ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} t6mnhs75p4kl279oy2y754wizis9f5c 0 312842 2227118 2083206 2026-09-21T04:29:25Z Ryomaandres 8044 2227118 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Grisolia|mayor=Antonio Longo|website={{official website|http://www.comunedigrisolia.it/}}|area_code=0985|postal_code=87020|day=Hunyo 13|saint=[[San Antonio ng Padua]]|elevation_m=480|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Grisolioti|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=51.75|area_footnotes=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Grisolia|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|43|N|15|51|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Grisolia-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama della schina.jpg|footnotes=}} Ang '''Grisolia''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Grìsulia}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiyang pisikal == Ang teritoryo ng munisipyo ay lubos na magkakaiba, mula sa baybayin ng [[Dagat Tireno]], kung saan matatagpuan ang nayon ng Acchio, hanggang sa kanlurang dalisdis ng [[Bundok La Mula]], sa taas na 1,905 metro mula sa antas ng dagat. Ang bayan ay may tatlong lugar na tirahan: ang bagong lugar o lido malapit sa dagat, ang gitnang lugar malapit sa estasyon ng tren o marina, at ang makasaysayang sentro. == Kasaysayan == Sentro ng pinagmulang medyebal, na ang pangalan, ayon sa ilang mga iskolar, ay maaaring magmula sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''Chrousolea'' o mula sa [[Wikang Latin|Latin]] na ''Chrisena'', na sa parehong kaso ay nangangahulugang ginto. Hindi tiyak kung tumutukoy ito sa partikular na pagkamayabong ng mga lupain o kung mayroon talagang pagkakaroon ng mga mina ng ginto. Mula pa noong sinaunang panahon, ang mga ugat na may metal ay sinasamantala na sa lugar ng Monte la Mula, kung saan kinukuha ang iba't ibang metal, kabilang ang tanso, bakal, at ginto. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 2bitdih86sl3h3eunp42oqjk51eczkh 0 312843 2227119 2006234 2026-09-21T04:30:58Z Ryomaandres 8044 2227119 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Guardia Piemontese|frazioni=Marina, Terme Luigiane|website={{official website|http://www.comune.guardiapiemontese.cs.it/}}|area_code=0982|postal_code=87020|day=|saint=|elevation_m=515|elevation_footnotes=|population_demonym=Guardiota(i)|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=21.46|area_footnotes=|mayor=Vincenzo Rocchetti<ref>[http://comunali2011.interno.it/amm110515/C0250620.htm 2011 Election Official Results] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521010702/http://comunali2011.interno.it/amm110515/C0250620.htm |date=21 May 2011 }}</ref>|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|official_name=Comune di Guardia Piemontese|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|28|N|16|0|E|region:IT_type:city(1569)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Guardia_Piemontese-Stemma.png|image_caption=Ang lumang [[toreng panaggol]]|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Guardia P n3.jpg|footnotes=}} Ang '''Guardia Piemontese''' ([[Wikang Oksitano|Oksitano]]: ''La Gàrdia'') ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. [[Talaksan:Carta_Occitania.pdf|thumb|255x255px| Ang La Gàrdia at ang iba pang pangunahing lungsod ng [[Occitania]], sa wikang [[Wikang Oksitano|Oksitano.]]]] == Lokasyon at wika == Ang Guardia Piemontese ay matatagpuan mga 55&nbsp;km hilagang-kanluran ng [[Cosenza]] sa baybayin ng [[Dagat Tireno]]. Ang mga karatig-bayan nito ay ang [[Acquappesa]], [[Cetraro]], [[Fuscaldo]], at [[Mongrassano]]. Ang Guardia ay isang [[Wikang Oksitano|Oksitanong]] lingguwistiko at etnikong engklabo.<ref>Cf. Hans Peter Kunert, "Quale grafia per l’occitano di Guardia Piemontese?", in: ''Quaderni del Dipartimento di Linguistica 10'', Univ. della Calabria, Serie Linguistica 4, 1993, 27–36; Kunert, "L’occitan en Calàbria", in: ''Estudis Occitans'' 16, 1994, 3–14; Kunert, "L’occitan en Calabre", in: ''RLR'' XCVIII, 1994, 477–489.</ref> == Kasaysayan == Dating kilala bilang Casale di Fuscaldo, na kalaunan ay tinawag na Guardia Fiscalda, Guardia dei Valdi, at Guardia Lombarda, ginamit lamang nito ang kasalukuyang pangalan nito, Guardia Piemontese, nitong mga nakaraang taon. Ang pang-uring "Piedmontese" o [[Piamonte|Piamontes]] ay idinagdag noong panahon pagkatapos ng pag-iisa at nagmula sa mga pinagmulang [[Mga Valdense|Valdense]] ng lokal na populasyon, na—malamang dahil sa kahirapan o hindi pagpaparaan sa relihiyon at pag-uusig sa kanilang mga tinubuang-bayan—ay napilitang tumakas upang maghanap ng mas ligtas at mas magiliw na lugar, lumipat sa Calabria kung saan sila nanirahan sa bayan ng Guardia. == Mga kambal bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Torre Pellice]], Italya == Mga tala at sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 97pdp71y01h3cgao8dw86yqgrm2bwuy 0 312844 2227120 2164515 2026-09-21T04:32:21Z Ryomaandres 8044 2227120 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lago|frazioni=Aria di Lupi, Cafosa, Chiorio, Fontanella, Greci, Palomandro, Paragieri, Piscopie, Ponticelli, Laghitello, Margi, Rovettari, Sangineto, Scavolio, Terrati, Vasci, Versaggi, Zaccanelle|website={{official website|https://comune.lago.cs.it/}}|area_code=0982|postal_code=87035|day=Disyembre 6|saint=[[San Nicolas]]|istat=|elevation_m=429|elevation_footnotes=|population_demonym=Laghitani|population_footnotes=|area_total_km2=49|area_footnotes=|mayor=Enzo Scanga|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|official_name=Comune di Lago|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Panorama Lago (Italia).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|image_map=|region=[[Calabria]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|10|N|16|09|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Lago''' ([[Mga wika ng Calabira|Laghitano]]: {{Lang|nap|U' Vacu}}) ay isang [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa 42 na kilometro mula sa lungsod ng [[Cosenza]]. == Heograpiya at topograpiya == Ang Lago ay matatagpuan sa bulubunduking looban ng Lalawigan ng Cosenza, malapit sa mga dalisdis ng [[Monte Cocuzzo]]. Sa kabila ng kaparoonan sa mabundok na teritoryo, ang mas mataas na bahagi ng lungsod ay nag-aalok ng mga tanawin ng kalapit na baybayin, kabilang sa [[Stromboli]]. Regular umuulan ng niyebe sa Lago tuwing taglamig. == Kasaysayan == Ang pangalan ng bayan ay malamang dahil sa presensya sa lugar na iyon, noong unang bahagi ng Gitnang Kapanahunan, ng isang poste ng hangganang Lombardo (Lagar/Lakar) sa tapat ng kuta sa baybayin ng Amantea, una ay Byzantine at pagkatapos ay sinakop ng mga Saracen. Ang mga sentro ng Lago at Longobardi ay, sa katunayan, ang mga pinakadulong himpilan ng mga pag-aaring Lombard osa Calabria.<ref>{{Cita libro |url=https://books.google.it/books/about/Il_Lago_scomparso.html?id=-djUEAAAQBAJ&redir_esc=y |ISBN=979-12-81098-02-2 |lingua=it |nome=Giuseppe |cognome=Greco |titolo=Il Lago scomparso: L'eredità sommersa dei Longobardi in Italia |accesso=2025-07-03 |data=2023-08-30 |editore=Gagliardi Editore}}</ref> Bilang kumpirmasyon nito, sa kabila ng mga panahong ito, lumilitaw ang mga mahusay na toponym, tulad ng mga lokalidad ng Piscopie, Chiorio at Greci, na maaaring masubaybayan pabalik sa mga posisyong Bisantino. == Mga ''frazione'' == Mga ''[[frazione]]'': Aria di Lupi, Cafosa, Chiorio, Fellito, Fontanella, Greci, Laghitello, Margi, Palomandro, Paragieri, Pignanese, Piscopie, Ponticelli, Rovettari, Sangineto, Scavolio, [[Terrati]] (isang independiyenteng munisipalidad hanggang 1927), Vasci, Versaggi, at Zaccanelle. ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://www.associazionelaghitaninelmondo.com/ Association of Descendants of Lago, Worldwide] * [https://comune.lago.cs.it/ Website ng Munisipyo]{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.associazionelaghitaninelmondo.com/ Kasaysayan ng Lago na may mga mapagkukunan] {{Lalawigan ng Cosenza}} k7z02h5xxrsoqq6lhg6qfzaq6huexhz 0 312845 2227121 2024254 2026-09-21T04:34:48Z Ryomaandres 8044 2227121 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Laino Borgo|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.lainoborgo.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87014|day=Hulyo 7|saint=[[Beato Pietro Paolo Navarro]]|elevation_m=271|elevation_footnotes=|population_demonym=Lainesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=57.08|area_footnotes=|mayor=Mariangelina Russo|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Laino Borgo|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|57|N|15|58|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Laino Borgo-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Laino-borgo-von-osten.jpg|footnotes=}} Ang '''Laino Borgo''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Laìnu}}) ay isang bayan at [[komuna]] ng 1,879 naninirahan sa lalawigan ng [[Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[Italya|katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa hangganan sa pagitan ng dalawang rehiyon ([[Calabria]] at [[Basilicata]]), at matatagpuan sa pasukan sa [[Pambansang Liwasang Pollino]], ang pinakamalaking pambansang liwasan ng Italya at isang lugar na may kahalagahan para sa heolohiya at biodibersidad, na kinikilala bilang isang UNESCO Heoparko mula pa noong 2015.<ref>http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/earth-sciences/unesco-global-geoparks/list-of-unesco-global-geoparks/italy/pollino/</ref> == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa ilog [[Lao (Italyanong ilog)|Lao (ilog Italyano)]], na nagmula sa ''Lainos'', o "mula sa ilog Lao" na orihinal na tinukoy ang pangalan ng sinaunang Griyegong lungsod ng [[Laüs]]. Sa nakaraan, sa isang panahon kung saan ito ay kaanib sa [[Laino Castello]], ito ay kilala rin bilang Laino Bruzio.<ref>http://www.castrovillari.info/laino_borgo.htm</ref> == Kasaysayan == Sa lugar ng Santa Gada, natuklasan ang mga labi ng isang pamayanan mula sa [[Panahong Elenistiko|panahong]] [[Panahong Elenistiko|Elenistiko]], kabilang ang isang lugar ng paganong pagsamba na inialay sa isang babaeng diyos<ref>{{Cita web|url=https://www.meravigliedicalabria.it/tra-i-passi-maestosi-della-storia-nuova-archeologia-lungo-la-via-regia-delle-calabrie/|titolo=Tra i passi maestosi della storia: nuova archeologia lungo la Via Regia delle Calabrie • Meraviglie di Calabria|sito=www.meravigliedicalabria.it|data=2023-12-31|lingua=it-IT|accesso=2024-02-13}}</ref><ref>{{Cita web|url=https://www.meravigliedicalabria.it/laos-attende-di-ritornare-alla-luce-presto-la-nuova-campagna-scavi/|titolo=Laos attende di ritornare alla luce, presto la nuova campagna scavi • Meraviglie di Calabria|sito=www.meravigliedicalabria.it|data=2024-03-04|lingua=it-IT|accesso=2024-03-06}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Simbahan ng Banal na Espiritu === Sa Simbahan ng Banal na Espiritu ay may isang kapilya na inialay kay [[Pietro Paolo Navarro]] ng Laino, na ipinanganak noong 1560 at ginawang beato noong 1867 para sa kaniyang gawaing ebanghelisasyon sa [[India]] at [[Hapon]].<ref name="ba">{{Cita web|url=https://www.borghiautenticiditalia.it/borgo/laino-borgo|titolo=Laino Borgo|sito=Borghi Autentici d'Italia|data=2020-06-24|lingua=it|accesso=2024-04-02}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.lainoborgo.cs.it/ Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20110722055340/http://www.telecosenza.it/paesemio/lainoborgo.htm Video] sa http://www.telecosenza.it/ {{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|Subdivisions]] [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|Neighbouring Districts]] [[Kategorya:Pages using infobox Italian comune with unknown parameters|date of election]] p0hbjw974b9mqj9gudbzaap8u9g0jbf 0 312846 2227122 2024253 2026-09-21T04:35:53Z Ryomaandres 8044 2227122 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Laino Castello|frazioni=Campicello, Pianolaria, Pretiorio, Filomato, San Liguori, San Nicola, Fornari, Pianolacorte, Santo Ianni, Fiumarito, Aria della Valle,Angritano, Carreto, Buongianni, Veltro, San Costantino, Feliceta,Gallarizzo, Molinaro, Fornace, Simonella, Santa Maria, Umari, Pantani|website={{official website|http://www.comune.lainocastello.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87015|day=Nobyembre 9|saint=San [[Teodoro ng Amasea]]|elevation_m=545|elevation_footnotes=|population_demonym=Lainesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=37.33|area_footnotes=|mayor=Gaetano Palermo|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Laino Castello|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|56|10|N|15|58|40|E|region:IT_type:city(918)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Laino Castello-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Laino Castello ovest.jpg|footnotes=}} Ang '''Laino Castello''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Castièddru}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Ang Laino Castello at [[Laino Borgo]] ay nakaraang halos palaging isang solong munisipalidad na tinatawag na bilang Laino lamang. Ang paghahati ng dating pag-aari ng munisipalidad na piyudal ay nagsimula noong Nobyembre 4, 1811. Ang dalawang munisipalidad ay kasunod na muling pinag-isa noong Marso 11, 1928 sa ilalim ng pangalan na Laino Bruzio at sa wakas ay naghiwalay muli noong Oktubre 19, 1947. Sa loob ng mahabang panahon, samakatuwid, ang pag-unlad ng kasaysayan ay nagmarka ng magkatulad na mga yugto para sa parehong bayan. Malinaw na palatandaan ng presensiya ng mga mongheng Basilio ang matatagpuan sa inang simbahan ng San Teodoro, sa sentrong pangkasaysayan, at sa paggamit ng liturhiya ng mga Griyego na tumagal hanggang 1562, gayundin sa toponimo ng iba't ibang lokalidad. == Tingnan din == * [[Laino Borgo]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} szr1iv0sq2facyjmcasyzvyzx457l0b 0 312847 2227123 2083622 2026-09-21T04:37:02Z Ryomaandres 8044 2227123 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lappano|mayor_party=|website={{official website|http://www.comune.lappano.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=|saint=|elevation_m=656|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Lappanesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=12.21|area_footnotes=|mayor=Angelo Marcello Giaccone|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Lappano|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Campanile della Chiesa di San Giovanni Battista in Lappano (CS).jpeg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Lappano-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|19|N|16|19|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Lappano''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Ang mga kamakailang pag-aaral sa toponimo ng lugar ng Lappano at ang pagtuklas ng ilang mga epigrapikong labi sa parehong lugar ay naglagay ng orihinal na paninirahan ng bayang ito bago ang Sila kahit man lang sa panahon ng mga Romano.<ref>Si segnalano due precedenti lavori: M. Iusi, ''Lappanum un prediale romano'', «Filologia antica e moderna», X (19), 2000, pp. 69-76; M. Iusi, ''Il prediale Gauranum'', «Filologia antica e moderna», XI (21), 2001, pp. 25-34.</ref> Ang ipotesis na ito ay tila umaabot din sa mga kalapit na teritoryo; sa katunayan, mayroong lumalaking pinagkasunduan sa mga historyador na hindi nila maaaring ibahagi ang temporal na katigasan ng tradisyon ng iskolar ng Calabrian noong ika-16 at ika-17 siglo, ayon sa kung saan ang mga nayon ng Cosenza ay itinatag noong ika-9 na siglo ng mga tao ng Cosenza upang magbigay ng depensa laban sa mga pagsalakay ng Saracen sa mga burol. Ang botanikong pinagmulan ng pangalang Lappano (mula sa "lappa," isang ligaw na halaman na ang mga dahon ay may mga dulong baluktot) ay pinasiyahan, dahil ang pitotoponimo ay maaaring Lappeto o Lappato. Ang pinagmulang Griyego para sa pangalan (bilang isang personal o kahit isang bagay) ay malamang din na hindi, dahil sa markadong Romanisasyon ng lugar ng Cosenza, kapwa sa lingguwistika at toponimo. == Impraestruktura at transportasyon == Ang munisipalidad ay dinadaanan ng sumusunod na daan: SP 229 == Pamamahala == May dalawang ''frazione'' sa Lappano: Santo Stefano, na may 210 naninirahan, at Altavilla, na may 171 naninirahan. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} qn1wzl89hhego9opxuaafhgl7j7vvki 0 312848 2227129 2083620 2026-09-21T04:44:40Z Ryomaandres 8044 2227129 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lattarico|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{Official website|http://www.comune.lattarico.cs.it}}|area_code=0984|postal_code=87010|day=Disyembre 6|saint=[[San Nicolas ng Bari]]|elevation_m=410|elevation_footnotes=|population_demonym=Lattarichesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=42|area_footnotes=|mayor=Antonella Blandi|mayor_party=|frazioni=Contessa Soprana, Cozzo Carbonaro, Palazzello, Piretto, Regina|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Lattarico|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|28|N|16|8|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Lattarico-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Lattarico - Chiesa Madonna delle Grazie - 2023-09-25 09-47-21 001.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Lattarico''' ({{Lang-el|Lattarioi}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay nakatayo sa isang maburol na lugar sa panloob na dalisdis ng Catena Costiera na may malawak na tanawin ng [[Lambak Crati]]. == Mga pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ay nagmula sa pangalan ng isang Romanong panginoong may-lupa na si Lattaricus. (Sanggunian: "dizionario toponomastico e onomastico della Calabria" ni G. Rohlfs). Noong mga sinaunang panahon, kilala ito ng mga Griyego at Romano na may pangalang Ocrikulum, mula sa ocris (bundok) ng Osco-Umbrio na pinagmulan. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Oktubre 30, 2008.<ref>{{cita web|titolo=Lattarico (Cosenza) D.P.R. 30.10.2008 concessione di stemma e gonfalone|url=https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2008/comuni/lattarico.html|accesso=10 agosto 2022}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Palazzo Marsico === Ang buong arkitektural na complex ay matatagpuan sa gilid ng bayan, ngunit orihinal na nagsilbing isang mahusay na protektado at ipinagtatanggol na kuta para sa unang urbanong nukleo ng Lattarico. Nakikita pa rin ngayon, sa harapan na tinatanaw ang Piazza San Nicola, ay ilang mga batong toba na may mga butas palabas na ginamit bilang mga butas upang ipagtanggol ang gusali mula sa mga potensyal na panganib o pagsalakay mula sa labas.<ref>{{Cite web |title=Palazzo Marsico |url=https://comune.lattarico.cs.it/vivere-il-comune/luoghi/palazzo/palazzo-marsico/ |access-date=2026-09-21 |website=Comune di Lattarico |language=it}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} etoot032s7ag0pt24lx6k4250y3bh1m 0 312891 2227128 2157626 2026-09-21T04:43:00Z Ryomaandres 8044 2227128 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Longobardi|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://longobardi.asmenet.it/}}|area_code=0982|postal_code=87030|day=Pebrero 3|saint=Saint Nicola ng Longobardi|elevation_m=325|elevation_footnotes=|population_demonym=Longobardesi|population_footnotes=|area_total_km2=18.24|area_footnotes=|mayor=Giacinto Mannarino|mayor_party=|frazioni=|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Longobardi|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Chiesa_di_S.Domenica.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng Santa Domenica.|image_shield=Longobardi (CS)-Stemma.png|shield_size=px|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|12|N|16|05|E|display=inline,title}}|footnotes=}} Ang '''Longobardi''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], bahagi ng rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa pagitan ng [[Dagat Tireno]] at ng [[Monte Cocuzzo]], isa sa pinakamataas na taluktok sa lugar. Pangunahing pasyalan ang simbahan ng San Francisco, Collegiata, at ang ''Palazzo Pellegrini'' na may kilalang hagdanan. == Kasaysayan == Ang bayan ay sumailalim sa iba't ibang pagbabago sa [[Kaharian ng Napoles]], naging munisipalidad ng [[Kaharian ng Italya]] noong 1861 at naging bahagi ng Republika noong 1946. Mula sa etimolohikong pag-aaral ng mga salita at pangalan ng lugar ng mga Lombard, at iba pang mga katotohanan, mahihinuha na ang bayan ay itinatag ng mga lumikas mula sa [[Thourioi]] noong 204 BK, pinagbantaan at pagkatapos ay winasak ni [[Anibal]]. == Mga monumento at tanawin == Pansinin ang simbahan ng San Francesco, ang Simbahang Kolehiyal, at ilang mga gusali sa mga sentral na kalye, kabilang ang Palazzo Pellegrini na may kahanga-hangang hagdanan at frescoed coat of arms na tinatanaw ang patyo, at ang Palazzo Preste, na ibinigay ng pamilya sa munisipalidad para sa gamit sibiko. Ang makasaysayang sentro ay pinalamutian ng maraming mural ng iba't ibang artista. == Mga mamamayan == * San [[Nicola Saggio]], [[Minim (ordeng relhiyoso)|Minim]], (1650-1709) kinanonisa noong 23 Nobyembre 2014 == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.longobardi.cs.it/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211015201905/http://www.comune.longobardi.cs.it/ |date=2021-10-15 }} * [https://web.archive.org/web/20110722055259/http://www.telecosenza.it/paesemio/longobardi.htm Video] sa http://www.telecosenza.it ==Mga sanggunian== <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} dz8xpqd516rk99cdo93r6nxo6qpni93 0 312892 2227124 2024933 2026-09-21T04:40:31Z Ryomaandres 8044 2227124 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Longobucco|frazioni=Destro, Ortiano, Manco, Cava di Melis, San Pietro in Angaro|website={{official website|http://www.comune.longobucco.cs.it/}}|area_code=0983|postal_code=87066|day=Agosto 4|saint=Santo Domingo|elevation_m=800|elevation_footnotes=|population_demonym=Longobucchesi|population_footnotes=|area_total_km2=212.26|area_footnotes=|mayor=Giovanni Pirillo|mayor_party=|province=[[Lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|official_name=Comune di Longobucco|region=[[Calabria]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|26|53|N|16|36|40|E|region:IT_type:city(4359)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Longobucco-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Longobucco Panorama.jpg|footnotes=}} Ang '''Longobucco''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], bahagi ng rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Longobucco ay isa sa mga pangunahing munisipalidad ng [[Pambansang Liwasang Sila]] at ang teritoryo nito ay isa sa pinakamalaki sa Calabria. Ito ay isang maliit na bayan sa gitna ng Sila Greca, bahagi ng [[La Sila|Kalakhang Talampas ng Sila]], sa gitna ng mga bundok, ilog, at lawa na tahanan ng maraming species ng mga hayop at halaman. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na longa bucca (nangangahulugang "mahabang lukob") na siya namang tumutukoy sa pangalan ng batis ng Macrocioli, mula sa [[Wikang Bisantinong Griyego|Bisantinong Griyego]] na makrokoilos (nangangahulugang "mahabang lukab"). == Kasaysayan == Ang bayan ay gumanap ng napakahalagang papel noong panahon ng mga bandido: ang mga katutubo ng Longobucco ay ang mababangis na tulisan na sina Palma, Faccione, at Santoro, na tumawag sa kanyang sarili bilang Haring Coremme. == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ng munisipalidad ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Hunyo 22, 2005.<ref>{{cita web|url=http://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2005/comuni/Longobucco.html|titolo=Emblema del Comune di Longobucco (Cosenza)|sito=Governo Italiano, Ufficio Onorificenze e Araldica|anno=2005|accesso=17 gennaio 2021}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.comune.longobucco.cs.it/index.php?action=index&p=331|titolo=Lo stemma e il gonfalone|sito=Comune di Longobucco|accesso=17 gennaio 2021|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20210122024517/https://www.comune.longobucco.cs.it/index.php?action=index&p=331|urlmorto=sì}}</ref> == Mga kambal bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Signa]], Italya * {{Flagicon|Italy}} [[Luzzi]], Italya == Mga panlabas na link == * [http://www.ecomuseolongobucco.it/ Museum of Craftmanship sa Longobucco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211205071627/http://www.ecomuseolongobucco.it/ |date=2021-12-05 }} == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} et7b5jjtvdgk1g5b3wksvh0x6q1rdcl 0 312893 2227130 2082976 2026-09-21T04:46:18Z Ryomaandres 8044 2227130 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Lungro|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{Official website|http://www.comune.lungro.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87010|day=Disyembre 6|saint=[[San Nicolas]]|elevation_m=650|elevation_footnotes=|population_demonym=Lungresi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=36|area_footnotes=|mayor=Giuseppino Santoianni|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Lungro<br>Bashkia e Ungrës|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|45|N|16|7|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=bottom|map_caption=|map_alt=|image_map=Map of comune of Lungro (province of Cosenza, region Calabria, Italy).svg|shield_alt=Lungra-Gonfalone.jpg|image_shield=Lungro-Stemma.jpg|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Lungro.jpg|footnotes=}} Ang '''Lungro''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë Albanian]]: ''Ungra'') ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Cosenza]], bahagi ng rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Lungro ay isa sa mga kilalang sentro ng mga [[Mga Arbëreshë|Arbëreshë]] at ang luklukan ng [[Eparkiya ng Lungro]]. Ang nasasakupang ito ng Simbahang Katoliko ay nagpapanatili ng [[Ritung Bisantino]] at ng lokal na wika, at sumasaklaw sa lahat ng mga pamayanan na nagsasalita ng Arbëreshë sa lugar. Ang eparkiya ay bahagi ng [[Simbahang Katolikang Italoalbanes]]. Ang Lungro ay bahagi rin ng pinakamalaking reserba ng kalikasan sa Italya, ang [[Pambansang Liwasan ng Pollino]]. == Kasaysayan == Noong 1532, sa nayon ng Lungrum ay mayroong 77 pamilya, habang noong 1545 ay mayroong 149 na pamilya, ngunit hindi lahat sa kanila ay Albanian; sa katunayan sa mga apelyido na nakarehistro, makikita ang parehong Italyano at Albanes na apelyido; ang mga ito ay: Baccaro, Bavasso, Bellezze (Bellizzi), Belluscio, Burrelce, Conte, Cortese, Crisius, Cucchio, Cucchia, Danese (Damese, Damis), De Alfano, Da Falogna, De lo Prevete (Del Prete), De Marco, Dorise, Dorosi (Dorsa), Frescirova, Gracamis, Frescirova, Gracamis (Leccaditi), Marso, Marzo, Matino, Iroianni (Irianni), Mosacchio, Russo, Saxus, Solanus, at Stratico.<ref>{{Cita|De Marchis Domenico, 1858|Capitolo II}}.</ref> Noong 1531, ang Lungrum, isang nayon ng Altomonte, ay inihiwalay upang ipasa sa pamilyang Venato na siyang naghawak nito hanggang 1586, nang ito ay mapasa sa Campilongo (o Campolongo); noong 1621 ay napasa ito sa pamilyang Pescara at, sa wakas, noong 1717 ay napasa ito sa pamilyang [[Sanseverino]], mga Prinsipe ng [[Bisignano]] at mga Konde ng [[Saponara]].<ref name="comune">{{Cita|Comune di Lungro}}.</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} piao75l6uyaptdyp0v6v30mxrmw58p7 0 312897 2227146 2083593 2026-09-21T05:39:14Z Ryomaandres 8044 2227146 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Maierà|elevation_m=360|area_total_km2=17.78|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Majeraioti|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_max_m=|saint=[[Madonna del Carmine]]|mayor=Giacomo De Marco|day=Hulyo 16|postal_code=87020|area_code=0985|website={{official website|http://www.comune.maiera.cs.it/}}|footnotes=|istat=078071|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Maierà|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Maierà_flickr01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Maierà-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|43|N|15|51|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|frazioni=}} Ang '''Maierà''' ay isang bayan at ''[[Komuna|comune]]'' sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] [[Italya|sa katimugang Italya]]. Kilala ang Maierà dahil sa katangian nitong posisyon: sa katunayan, ang bayan ay hiwalay sa kalapit na munisipalidad ng [[Grisolia]] sa pamamagitan ng isang malalim na bangin. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa Ebreo para sa pagkakaroon ng maraming mga yungib sa Maierà. Ang pinakakaraniwang salitang Hebrew para sa "kuweba" ay מְעָרָה mə'ārāh. Ayon sa ibang mga sanggunian, nagmula ito sa mga [[Wikang Griyego|Giyego]] na ''machairas'' (binibigkas na ''maheràs'') na nangangahulugang "pamutol". == Kultura == Ang mga kalye ng sentrong pangkasaysayan ay nagpapakita ng iba't ibang mga gawa ng modernong sining, na ginawa ng iba't ibang mga artista upang magpatotoo sa nakaraang pagpupulong sa modernidad. Nariyan din ang "Museo ng Sila" na nagtatanghal ng mga uri ng pampalasa na ito mula sa buong mundo at mga bagay na nauugnay sa tinatawag na "pulang ginto". ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} ohr0fetuxdaltr29vmoc4s6ks69xjsx 0 312898 2227148 2083106 2026-09-21T05:47:41Z Ryomaandres 8044 2227148 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Malvito|frazioni=Pauciuri, Piana, Vaditari|website={{official website|http://www.comune.malvito.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87010|day=Setyembre 29|saint=[[Arkanghel Miguel]]|elevation_m=473|elevation_footnotes=|population_demonym=Malvitani|population_footnotes=|area_total_km2=38.24|area_footnotes=|mayor=Pietro Amatuzzo|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Malvito|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|36|N|16|3|E|region:IT_type:city(2072)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Malvito-Stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Malvito_panorama.jpg|footnotes=}} '''Malvito''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Marivitu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang pangalan nito ay nagmula sa salitang Latin para sa [[Malva|mallow]], ''malvetum'' . Ang populasyon nito ay malubhang nabawasan noong 1950s at 1960s dahil sa malawakang pagluwas tungo sa Estados Unidos, Australya, Arhentina, at Canada. == Kasaysayan == Ang kuta ng Lombardo-Normando na itinayo sa pagitan ng ika-9 at ika-12 siglo ay halos buo pa rin. == Mga monumento at tanawin == === Palazzo Ariani === Ang Palazzo Ariani ay naging upuan ng Munisipalidad ng Malvito mula noong 1937. Ang pangalan ay dahil sa Palatinong Konde ng Ariani na nanirahan doon simula noong 1847 na nagmula sa Napoles. Ipinagmamalaki ng pamilya ang direktang pinagmulan mula kay Marco Antonio Ariani na ipinanganak sa Napoles noong 1624, Assayer at pagkatapos ay Maestro ng Pananalapi ng Seka sa Napoles. Namatay siya noong 27 Pebrero 1706 at inilibing sa simbahan ng San Giacomo Maggiore sa pamamagitan ng kalooban ng Viceroy sa ilalim ng paghahari ni Felipe V. Ang isa sa kanyang mga anak na si Agostino, propesor ng pisika at matematika sa Unibersidad ng Napoles, ay nagpapanatili ng malapit na pakikipagkaibigan sa pilosopo na si Giambattista Vico. At si Agostino mismo ay natuwa sa pagsulat ng mga sanaysay sa panitikan at pilosopiya, na ang pinakakilala sa Gregorio Caloprese. Ang apo ni Ariani, isang matematiko at pilosopo na nagngangalang Agostino, ay ikinasal sa anak ng makapangyarihang notaryo at alkalde ng Malvito, si Paolo Argento, noong ika-19 na siglo. Kaya ang Palazzo Argento ay naging Palazzo Ariani. ==Mga sanggunian== <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} qr83pmxa21wc9dpe9eotz9dh9rrya84 0 312899 2227149 2083225 2026-09-21T05:49:20Z Ryomaandres 8044 2227149 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mandatoriccio|frazioni=|website={{official website|http://www.comunedimandatoriccio.eu/}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=|saint=|elevation_m=561|elevation_footnotes=|population_demonym=Mandatoriccesi|population_footnotes=|area_total_km2=37.32|area_footnotes=|mayor=Dario Cornicello|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Mandatoriccio|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|28|N|16|50|E|region:IT_type:city(3047)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Mandatoriccio-Stemma.png|image_caption=Tabing-dagat sa munisipalidad ng Mandatoriccio.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Mandatoriccio-Marina.jpg|footnotes=}} Ang '''Mandatoriccio''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay tumutukoy sa apelyido ng nagtatag ng bayan na Teodoro Mandatoriccio. Ang pangalan ng pamilyang ito ay maaaring magmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na mandatoricius, mula sa mandator (tagapamahala) o mundator (tagapaglinis) sa halip na ayon sa iba na nagmula sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] mandratoras (pinuno ng kawan). == Kasaysayan == Binago sa isang pinatibay na lugar, sa pagtatayo ng isang kastilyo, ito ay kabilang sa pamilyang Mandatoriccio hanggang sa pagkalipol ng pamilya, na naganap noong ikalawang kalahati ng ikalabimpitong siglo (eksaktong hanggang 1676, ang taon ng pagkamatay ng ika-2 Duke ng Crosia, Francesco Mandatoriccio).<ref>{{Cita pubblicazione|autore=Franco Emilio Carlino|data=Giugno 2017|titolo=Annotazioni Storico-Genealogiche E Feudali Dell'antico E Nobile Casato Dei Toscano|rivista=Rivista Storica Calabrese|curatore=Deputazione Di Storia Patria Per La Calabria|url=https://www.anticabibliotecacoriglianorossano.it/wp-content/uploads/2018/09/Carlino-Franco-Emilio.-Annotazioni-Storico-Genealogiche-e-feudali-dellantico-e-nobile-casato-dei-Toscano-di-Rossano.-in-Rivista-Storica-Calabrese-n.-1-2-2017.pdf}}</ref> Sa panahon ng pamahalaan ni Felice Nicola Sambiase, anak nina Vittoria Mandatoriccio at Giuseppe Sambiase, naging parokya ang Mandatoriccio noong 1708.<ref name=":0">{{Cita web|url=https://www.ilreventino.it/mandatoriccio-il-borgo-medievale-del-basso-jonio-cosentino-dalla-lingua-e-dalle-origini-sciglianesi-prima-parte/|titolo=Mandatoriccio, il borgo medievale del Basso Jonio Cosentino dalla lingua e dalle origini sciglianesi – PRIMA PARTE|autore=Franco Emilio Carlino|sito=ilReventino.it|data=2023-02-26|lingua=it-IT|accesso=2024-10-28}}</ref> Sa pagtatapos ng ika-20 siglo, ang pook baybayin ng Mandatoriccio ay bumuo ng isang bokasyong turista, na nauugnay sa turismo sa tabing-dagat, na may baybayin na higit sa apat na kilometro. Maraming mga dalampasigan, pasilidad ng tirahan at mga nayon ng turista ang ginagawang kaakit-akit ang lugar na ito para sa mga pista opisyal. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 79xvrz87373igp9zjjrm4tdigkic3bh 0 312900 2227147 2024873 2026-09-21T05:45:21Z Ryomaandres 8044 2227147 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Malito|frazioni=[[Jassa]]|website={{official website|http://www.comune.malito.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87030|day=Ikaapat na Sabado ng Mayo|saint=San [[Elias]] ang Propeta|elevation_m=728|elevation_footnotes=|population_demonym=Malitesi (lokal na diyalekto: Malitani)|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=16.92|area_footnotes=|mayor=Francesco Mario De Rosa|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Malito|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|9|N|16|15|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Malito-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} '''Malito''' ({{Lang-el|Melitos}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Mayroong 855 naninirahan dito.<ref name=":1">{{Cite web |title=The Village |url=https://www.casasanmartino.com/malito |access-date=2026-09-21 |website=casasanmartino |language=en}}</ref> Ang bayan ay itinatag noong 986, ngunit sinasabing mula pa ito noong panahon ng mga Romano.<ref name=":1" /> Ang santong patron ay si San Elias ang Propeta, na ipinagdiriwang tuwing ikaapat na Sabado ng Mayo. == Pisikal na heograpiya == Ang Malito ay isang bayan na matatagpuan sa gitna ng Lambak Savuto na malapit sa [[Belsito]] at [[Grimaldi, Calabria|Grimaldi]]. Sa teritoryo nito matatagpuan ang tuktok ng Bundok Serratore (1233 m), isa sa mga pangunahing taluktok ng kabundukang Paolana (o Costiera). Ang teritoryo ng munisipalidad ay sumasakop sa isang lugar na 16.92 km² at matatagpuan sa taas na 728 metro sa ibabaw ng dagat. Ang munisipalidad ay nasa loob ng sonang sismiko 1 (mataas ang sismisidad). == Transportasyon == Arawan itong inihahain ng bus mula at patungong Cosenza.<ref name=":1" /> == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} mlt7lfwmlh6ewofqmdjezk8n7o1v5si 0 312903 2227150 2083125 2026-09-21T05:52:18Z Ryomaandres 8044 2227150 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mangone|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.mangone.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=|saint=|elevation_m=805|elevation_footnotes=|population_demonym=Mangonesi|population_footnotes=|area_total_km2=12.27|area_footnotes=|mayor=Orazio Berardi|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Mangone|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|12|N|16|20|E|region:IT_type:city(1804)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} Ang '''Mangone''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Mangùni}}) ay isang bayan o [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa [[Calabria|rehiyon ng Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito 16 km timog-silangan ng Cosenza, nangingibabaw sa itaas na lambak Savuto. Kasama sa munisipalidad ang maliit na ''frazione'' ng Piano Lago (orihinal na Pian del Lago), sa 627 metro sa taas ng dagat, sa punto ng koneksiyon sa pagitan ng kabundukan sa dalampasigan (o Paolana) at Sila. == Mga monumento at tanawin == === Aklatang Munisipal ng Monte de Pietà === Ang "Monte de pietà" ay isang institusyon ng huli na pinagmulan ng medyebal, na lumitaw sa Italya noong ikalawang kalahati ng ika-15 siglo. Ang mga sumusunod na monti di pieta ay naroroon sa diyosesis ng Cosenza: [[Cosenza]], [[Paula, Calabria|Paola]], [[Montalto Uffugo|Montalto]], Mangone, at [[Rogliano]]. Ang tungkulin ng Monti di Pietà ay upang tustusan ang mga taong nahihirapan, na nagbibigay sa kanila ng kinakailangang pagkatubig upang palayain sila mula sa pamatok ng usura at pang-uusig ng mayayaman.<ref name=":1">{{Cite web |last=Scarl |first=OpenContent |date=2024-04-18 |title=Biblioteca Comunale - “Monte di pietà” |url=https://www.comune.mangone.cs.it/Vivere-il-comune/Luoghi/Biblioteca-Comunale-Monte-di-pieta |access-date=2026-09-21 |website=Comune di Mangone |language=it}}</ref> Sa sandaling tumigil ang lahat ng gawaing pangkawanggawa, ginamit ang "Monte di pieta" na gusali sa Mangone para sa iba't ibang layunin. Sa loob ng maraming taon, hanggang sa kalagitnaan ng dekada 1970, ang gusali ay naglalaman ng ilang silid-aralan sa elementarya dahil ang munisipyo ay walang gusali ng paaralan. Sa mga taong 2014/2016, ang gusali ay sumailalim sa isang mahalagang proyektong pangkaligtasan at pagkukumpuni ng gusali, na gagamitin bilang laboratoryo sa paghabi at pagbuburda pati na rin ang isang museo ng sibilisasyon sa kanayunan o para sa iba pang layuning sosyo-kultural.<ref name=":1" /> ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} hqr3m0xt1ruw0citr49pclkaghbskw3 0 312904 2227151 2083245 2026-09-21T05:54:19Z Ryomaandres 8044 2227151 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Marano Marchesato|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=5.04|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Maranesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=550|mayor_party=|saint=[[Madonna del Carmine]]|day=Hulyo 15|postal_code=87040|area_code=0984|website={{official website|http://www.maranomarchesato.info/}}|footnotes=|mayor=Edoardo Vivacqua|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Marano Marchesato|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Marano M Carmine.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Simbahan ng [[Mahal na Ina ng Bundok Carmelo]] sa Marano Marchesato|image_shield=Marano Marchesato-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|19|N|16|10|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078076}} Ang '''Marano Marchesato''' ay isang bayan o [[komuna]] (munisipalidad) na nasa [[lalawigan ng Cosenza]] sa [[Calabria|rehiyon ng Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay matatagpuan sa mga burol kung saan matatanaw ang lungsod ng [[Cosenza]], sa gitnang silangang bahagi ng Catena Costiera, na tinatawag ding Kabundukang Paolana, na bumubuo ng isang seksiyon ng Apeninong Calabres. Ang pinagmulan ng pangalan ng bayan ay malawak na pinagtutunggalian. Ang isang pagpapahayag ay ang pangalan na nagmula sa medyebal na pamilya ng Marano, na, sa buong kurso ng [[Saraseno]]ng pananakop ng kalapit na emirato ng [[Amantea]], ay nagbigay ng kanlungan sa mga tumakas sa pananakop ng mga Muslim. Ang pangalawang teorya ay ang Marano ay tumutukoy sa salitang Español na "[[marrano]]", isang mapanirang termino na ibinigay sa mga Iberikong Hudyo na lumipat sa Kristiyanismo bago ang Ingkisisyong Español. Marami sa mga maagang nagbalik-loob na ito, o mga "[[converso]]", ay tumakas sa tungo timog ng Italya dahil sa klima at pagkakapareho ng wika sa rehiyon. Ang teoryang ito ay pinapalalim ng pagkakaroon ng isang maunlad na kalakalan sa seda sa kasaysayan ng bayan. == Heograpiyang pisikal == Ang sentro ay nahahati sa isang pangunahing nukleo at ilang katabing mga nayon: Perri sa 593 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, Piano sa 550 metro sa ibabaw ng antas ng dagat, Carmine sa 526 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. at, bahagyang mas hiwalay at nagtatagpo patungo sa sahig ng lambak, Malvitani sa 356 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} qikzma8vmozruibhdthdz5g6914agzz 0 312905 2227152 2086919 2026-09-21T05:56:51Z Ryomaandres 8044 2227152 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Marano Principato|frazioni=Bisciglietto, Canali, Pantusa, Savagli|website={{official website|http://www.comune.maranoprincipato.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87040|day=Setyembre 8|saint=[[Pagpapahayag kay Maria]]|elevation_m=480|elevation_footnotes=|population_demonym=Principatesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=6|area_footnotes=|mayor=Luigi Pulice|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Marano Principato|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|18|N|16|11|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Marano Principato-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} Ang '''Marano Principato''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Marànu}} o {{Lang|nap|'U Principàtu}}) ay isang bayan at ''[[Komuna|comune]]'' sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] [[Italya|sa katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Kasunod ng pagkawasak ng Castelfranco at [[Rende]], ang bahagi ng populasyon ng dalawang sentro ay unti-unting lumipat sa mga rural na tahanan sa lugar ng Marano, na naghihikayat sa pagbuo ng mga bagong tirahan na lugar. Noong ikalawang kalahati ng ika-17 siglo, lumitaw ang isang pagtatalo sa hurisdiksiyon sa pagitan ni Prinsipe Sersale ng Castelfranco at ng Marquis Alarcón y Mendoza ng Rende at ng Lambak Siciliano, na may kaugnayan sa mga karapatan sa pananalapi at administratibo sa mga lupain ng Marano. Ang hindi pagkakaunawaan, na umabot sa rurok noong 1684, ay nangangailangan ng interbensiyon ng maharlikang awtoridad, na nagtalaga ng sarili nitong kinatawan upang malutas ang isyu. Ang paglutas ng hindi pagkakaunawaan ay humantong sa paghahati ng teritoryo ng Marano sa dalawang natatanging pyudal na hurisdiksiyon: ang isang bahagi ay itinalaga sa prinsipe ng Castelfranco, na nagbunga ng Marano Principato, habang ang isa ay inilagay sa ilalim ng kontrol ng Markes ng Rende, kung saan nagmula si Marano Marchesato. Sa kabila ng piyudal na paghihiwalay, hanggang 1732 Castelfranco, Marano Principato at Marano Marchesato ay patuloy na bumubuo ng iisang administratibong entidad (universitas). Kasunod nito, nakuha ni Marano Marchesato ang awtonomiya ng munisipyo, habang ang Marano Principato ay tiyak na humiwalay sa Castelfranco noong taong 1800. Sa hangganan sa pagitan ng Castelfranco ([[Castrolibero]] ngayon) at Marano Principato ay matatagpuan ang nayon ng Pantusa, na dating tinatawag na Pantusella at kilala rin bilang Fontanesi ng mas malaking distrito, dahil ito ay tinatawag na Fontanesi ng mas malaking distrito. Ang bahay kanayunan ay kumakatawan sa isang mahalagang pamayanan sa panahong medyebal. == Pamamahala == === Mga alkalde mula 1946 hanggang sa kasalukuyan === * Sabatino Savaglio mula 29 Hunyo 1946 hanggang 10 Hunyo 1956 * Pietro Tenuta * Mario Trozzo * Elio Molinaro * Alessandro Tenuta * Luigi Pulice ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} gcqpk84c0a8njnxmh4nqro1vaokzaci 0 312906 2227153 2024981 2026-09-21T05:59:14Z Ryomaandres 8044 2227153 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Marzi|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.marzi.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=Disyembre 4|saint=[[Santa Barbara]]|elevation_m=530|elevation_footnotes=|population_demonym=Marzesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=15|area_footnotes=|mayor=Rodolfo Aiello|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Marzi|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|10|N|16|18|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Marzi-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Marzi - Wikigita Calabria 2022 - f04.jpg|footnotes=}} Ang '''Marzi''' ay isang bayan at [[Comune|''comune'']] (komuna o munisipalidad) na nasa [[lalawigan ng Cosenza]] sa [[Calabria|rehiyon ng Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Bahagi ito ng [[Bulubunduking Pamayanan ng Savuto]] (''Comunità Montana del Savuto''). == Pisikal na heograpiya == === Teritoryo === Ang Marzi ay matatagpuan sa timog ng [[Cosenza]], at ang teritoryo nito ay kasama sa lambak ng [[ilog ng Savuto]], na tumatawid dito na naghihiwalay mula sa munisipalidad ng [[Carpanzano]]. Mula sa isang altitud na 300 m sa itaas ng antas ng dagat, na sinusukat sa Savuto river bed malapit sa Ponte Nuovo, pumunta kami sa 1,230 m mula sa antas ng dagat. ng Colle Pallone, na sumasaklaw sa layo, sa isang tuwid na linya, na humigit-kumulang 8,350 m. Ang pangunahing nayon, Orsara, ay matatagpuan sa 894 m sa itaas ng antas ng dagat. (IGM source 1:25,000). == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang watawat ay ipinagkaloob kasama ng Dekretong Pampangulo noong Mayo 24, 1976.[4] == Mga kilalang tanawin == * Simbahang Parokyal ng [[Santa Barbara]] * Simbahan ng [[Andres ang Apostol|San Andrés Apostol]] == Mga mamamayan == * [[Mauro Fiore]], sinematograpo * [[Stanley Tucci]], Amerikanong aktor at taggagawa ng pelikula, ay may ugat sa Marzi<ref name="CNN">{{Cite web |date=2022-10-07 |title=The Italian town where half the population is called Tucci |url=https://www.cnn.com/travel/article/tucci-marzi-homecoming-calabria-amanpour/index.html |access-date=2022-10-07 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> * [[Christine Tucci]] == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} bzomexb1j7xhy7likiol9pzpca5a9ev 0 312907 2227154 2086959 2026-09-21T06:01:18Z Ryomaandres 8044 2227154 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mendicino|mayor_party=|website={{official website|http://www.comune.mendicino.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87040|day=|saint=[[San Nicolas]]|elevation_m=500|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Mendicinesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=35.69|area_footnotes=|mayor=Antonio Palermo|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Mendicino|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Mendicino_la_Torre_-_panoramio.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Mendicino-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|16|N|16|12|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Mendicino''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Mennicìnu}}) ay isang lungsod at [[komuna]] (munisipalidad) nasa [[lalawigan ng Cosenza]] sa [[Calabria|rehiyon ng Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Mayroong 8,864 na naninirahan dito.<ref name="template divisione amministrativa-abitanti" /> == Kasaysayan == Sinasabi rin na itinago ni [[Alarico]] ang kilalang kayamanan sa kaniyang kabundukan, at sa katunayan ay may ilang pag-aaral sa mga bundok ng munisipyo. Ang hindi pa rin nagbabagong toponimo ng mga ilog Caronte, Arconte, Mericano at ng mga distrito, Merenzata, Micino Vecchio, at Pannosia, ang mga tradisyon at alamat na nabubuhay pa sa alaala ng matatandang tao sa bayan,<ref>La farchinoria di Cocuzzo, il Re Corvo ed i suoi tesori.</ref> ay tiyak na nagtatag ng mahalagang ugnayan sa pagitan ng mga lugar at kaugalian ngayon at kahapon.<ref>Cifr.Ref.:"V.De Rose, ''Mendicino alla radice di un mito''"</ref> == Pamamahala == Ang kasalukuyang alkalde ng Mendicino ay si Antonio Palermo mula sa islogang "''Sama-sama, mababago natin ang Mendicino''". === Paggawad ng titulo ng lungsod === Noong 15 Marso 2016, nagbigay ng [[Dekreto ng Pangulo ng Republika ng Italya|dekreto ng Pangulo ng Republika]] sa alkalde, na nagbigay ng titulo ng lungsod. Ang opisyal na seremonyas ng Hunyo 2 ay nangyari sa Piazza Municipio. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} beoqmva8avxadt19icxec6tfophkr9p 0 312908 2227156 2183047 2026-09-21T06:04:06Z Ryomaandres 8044 2227156 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montalto Uffugo|frazioni=Caldopiano, Collina Salerni, Commicelle, Lucchetta, Montalto Uffugo Scalo, Parantoro, Pianette, San Nicola, Santa Maria la Castagna, Sant'Antonello, Settimo, Taverna, Vaccarizzo|website={{official website|http://www.comune.montaltouffugo.cs.it}}|area_code=0984|postal_code=87046|day=Pebrero 12|saint=Madonna della Serra|elevation_m=500|elevation_footnotes=|population_demonym=Montaltesi|population_footnotes=|area_total_km2=76.67|area_footnotes=|mayor=Pietro Caracciolo|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Montalto Uffugo|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|24|N|16|9|E|region:IT_type:city(17258)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Montalto_Uffugo.jpg|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Montalto Uffugo (CS).JPG|footnotes=}} Ang '''Montalto Uffugo''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Muntàvutu}}) ay isang lungsod at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa [[Calabria|rehiyon ng Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang orihinal na pangalan ng bayan ay Montalto. Ang Uffugo ay idinagdag sa pangalan ng bayan pagkatapos ng panahon ng pag-iisa noong dekada 1860. Ito ang tahanan ng kompositor na si [[Ruggero Leoncavallo]] noong siya ay bata pa. Ang tagpuan ng kaniyang opera na ''[[Pagliacci]]'' ay sa Montalto. == Kasaysayan == === Ang sinaunang pinagmulan ng Montalto === Ang pinagmulan ng Montalto ay nananatiling hindi tiyak. Hindi namin alam kung ang kakulangan ng data na ito ay dahil sa kakulangan ng mga nakasulat na mapagkukunan o, gaya ng ipinapalagay ng ilan, sa isang inquisitorial na pagnanais na naglalayong burahin ang napakaseryosong mga kaganapan - dahil ang Montalto Uffugo ay ang pinangyarihan ng isa sa mga pinaka-kahila-hilakbot na masaker laban sa isang relihiyosong minorya. Tiyak, ang saloobin ng "omerta" sa bahagi ng mga nakahanap ng mga nahanap sa teritoryo sa paglipas ng panahon, na sinamahan ng sistematikong pagkonkreto ng mahahalagang patotoo sa arkitektura, ay hindi napaboran ang gawain ng mga istoryador. === Sinaunang kasaysayan at presensya ng mga Romano === Sa lugar ng Pantoni, maraming mga natuklasan - ang ilan sa mga ito ay napanatili na ngayon sa mga museo ng Sibari at Reggio Calabria - ay nagpapatotoo sa pagkakaroon ng isang kahanga-hangang nekropolis na matatagpuan malapit sa kasalukuyang Sangandaan ng Montalto-Rose ng A3 motorway, sa ilalim ng kasalukuyang paradahan ng shopping center. Hindi kalayuan, matatagpuan ang distrito ng Trisoria, na ang pangalan ay nagmula sa kasaganaan ng mga nahanap na natagpuan sa paglipas ng panahon: isang pamana na, kung sapat na protektado, ay malamang na nakaimpluwensya sa modernong pagbuo ng gusali ng lugar. Dito rin, gayunpaman, ang opisyal na nakatala sa arkeolohikonh dokumentasyon ay mahirap makuha, habang ang ilang mga artifact ay umaabot sa mga museo sa pamamagitan ng burukratikong mga ruta na hindi palaging transparent. Ang antefix na naglalarawan kay Hercules at sa Nemean lion ay hindi lamang ang tanging artepakto na natagpuan sa Montalto at pagkatapos ay ipinasa sa mga pampublikong koleksiyon. == Mga kilalang mamamayan == * Pinagpalang [[Elena Aiello]] * [[Mario Tricoci]] * [[Ruggero Leoncavallo]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.cosenzaexchange.com/ Ang Cosenza Exchange] - Nagho-host ng mga imahe at pagkuha ng mahalagang at tala ng simbahan para sa mga residente ng Montalto Uffugo at iba pang comosen na Lalawigan ng Cosenza. * [http://www.montaltouffugo.net/ Montalto Uffugo.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017122641/http://www.montaltouffugo.net/ |date=2008-10-17 }} - Isang pag-aaral ng talaangkanan ng kasaysayan at mga tao ng Montalto Uffugo * [https://web.archive.org/web/20110602142417/http://www.telecosenza.it/paesemio/montalto.htm Video] sa http://www.telecosenza.it/ * [http://www.comune.montaltouffugo.cs.it/ Opisyal na website ng Montalto Uffugo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016153035/https://www.comune.montaltouffugo.cs.it/ |date=2021-10-16 }} {{Lalawigan ng Cosenza}} e3f3n2s7y0ytnggl2y50tb104p5tkr9 0 312909 2227157 2026342 2026-09-21T06:05:56Z Ryomaandres 8044 2227157 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montegiordano|mayor_party=|website={{official website|http://www.comune.montegiordano.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87070|day=Hunyo 13|saint=[[San Antonio ng Padua]]|elevation_m=619|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Montegiordanesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=35|area_footnotes=|mayor=Rocco Introcaso|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Montegiordano|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Montegiordano-paese-marina.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/it/a/a5/Montegiordano-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|3|N|16|32|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Montegiordano''' ay isang bayan o [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa [[Calabria|rehiyon ng Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang bayan ay nahahati sa dalawang residensiyal na pook, ang Montegiordano Centro sa 619 metro sa taas ng dagat, at ang nayon ng Marina, na 20 metro sa taas ng dagat, na umunlad sa tabi mismo ng baybaying Honiko. Ang teritoryo nito ay tinitirhan na sa malalayong panahon, na pinatunayan ng mga mahahalagang natuklasan mula sa panahong [[Panahong Romano|Romano]] at Griyego. Kasalukuyan ito ay isang resort pangturista, isang sektor na maaaring maituring na isa sa pinakamaaaring paunlarin sa hinaharap ng maliit na hilagang sentrong Calabres na ito. == Kasaysayan == Ang unang paninirahan kung saan may ebidensiya ay nagsimula noong ika-4 na siglo BK. Samakatuwid, may mga bakas ng Montegiordano na nasa panahong Elenistiko. Ang mga labi ng isang sakahang Elenistiko-Romano ay natagpuan sa talampas ng Menzinara, na itinayo noong ikalawang kalahati ng ika-4 na siglo BK. sa simula ng ika-3 siglo BK. Ngunit ang teritoryo ng Montegiordano ay dapat na madalas na napuntahan noong ika-6 na siglo BK. Ang historiographer ng mataas na Honiko, si Giorgio Toscano, na ipinanganak sa Oriolo noong 1630, sa kanyang Chronicle ay nagsalaysay, sa katunayan, na si [[Pitagoras]] ng Samos, sa kanyang paglalakbay sa pagitan ng Crotone at Taranto, ay nagpahinga at nagre-refresh ng kanyang sarili sa Montegiordano, sa lugar ng Castello. Ang kasalukuyang bayan ng Montegiordano ay lumilitaw na itinatag sa pagitan ng 1645 at 1649. Ang komunidad, gayunpaman, ay may mas sinaunang pinagmulan at nanirahan sa Piano delle Rose, 3 km mula sa dagat (distrito ng Mandrone) sa itaas mismo ng talampas ng Menzinara. Sa kasamaang palad, dahil sa madalas na pagsalakay ng mga Turko, na kung saan sila ay madaling puntirya dahil sa kanilang kalapitan sa dagat, napilitan ang mga naninirahan na iwanan ang kanilang sinaunang tinubuang lupa kung saan nakatayo na ang lumang kastilyo ng Montegiordano, kung saan walang tiyak at maaasahang impormasyon dahil ito ay nawasak ng patuloy na pagsalakay ng mga Turko. Sila ay umatras sa loob ng bayan, sumilong sa Oriolo at mga kalapit na bayan. Ang lumang tinubuang-bayan ay hindi kailanman nakalimutan at noong 1649, ang piyudal na panginoon na si Alessandro Pignone del Carretto, marquis ng Oriolo, ay nasisiyahan sa magandang kita na dumating na sa kanya mula kay Alessandria del Carretto, na ipinagkaloob ang lupain ng Calopardo sa isang pangkat ng mga pastol at magsasaka para sa 20 ducat sa isang taon. Dito, sa alaala ng lumang tinubuang-bayan, itinayo nila ang bago na may pangalang Montegiordano. (Gayunpaman, ayon sa popular na kasaysayan, ang pangalan ay tila ibinigay ng isang pari na nagngangalang Giordano). == Mga kapatid na lungsod == * [[Zakroczym]], [[Polonya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} rwmbeffbeuszff7l2ul2597yn7s0xdh 2227158 2227157 2026-09-21T06:06:14Z Ryomaandres 8044 /* Kasaysayan */ 2227158 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Montegiordano|mayor_party=|website={{official website|http://www.comune.montegiordano.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87070|day=Hunyo 13|saint=[[San Antonio ng Padua]]|elevation_m=619|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Montegiordanesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=35|area_footnotes=|mayor=Rocco Introcaso|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Montegiordano|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Montegiordano-paese-marina.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/it/a/a5/Montegiordano-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=bottom|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|3|N|16|32|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Montegiordano''' ay isang bayan o [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa [[Calabria|rehiyon ng Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang bayan ay nahahati sa dalawang residensiyal na pook, ang Montegiordano Centro sa 619 metro sa taas ng dagat, at ang nayon ng Marina, na 20 metro sa taas ng dagat, na umunlad sa tabi mismo ng baybaying Honiko. Ang teritoryo nito ay tinitirhan na sa malalayong panahon, na pinatunayan ng mga mahahalagang natuklasan mula sa panahong [[Panahong Romano|Romano]] at Griyego. Kasalukuyan ito ay isang resort pangturista, isang sektor na maaaring maituring na isa sa pinakamaaaring paunlarin sa hinaharap ng maliit na hilagang sentrong Calabres na ito. == Kasaysayan == Ang unang paninirahan kung saan may ebidensiya ay nagsimula noong ika-4 na siglo BK. Samakatuwid, may mga bakas ng Montegiordano na nasa panahong Elenistiko. Ang mga labi ng isang sakahang Elenistiko-Romano ay natagpuan sa talampas ng Menzinara, na itinayo noong ikalawang kalahati ng ika-4 na siglo BK. sa simula ng ika-3 siglo BK. Ngunit ang teritoryo ng Montegiordano ay dapat na madalas na napuntahan noong ika-6 na siglo BK. Ang historiographer ng mataas na Honiko, si Giorgio Toscano, na ipinanganak sa Oriolo noong 1630, sa kanyang Chronicle ay nagsalaysay, sa katunayan, na si [[Pitagoras]] ng Samos, sa kanyang paglalakbay sa pagitan ng Crotone at Taranto, ay nagpahinga at nagre-refresh ng kanyang sarili sa Montegiordano, sa lugar ng Castello. Ang kasalukuyang bayan ng Montegiordano ay lumilitaw na itinatag sa pagitan ng 1645 at 1649. Ang komunidad, gayunpaman, ay may mas sinaunang pinagmulan at nanirahan sa Piano delle Rose, 3 km mula sa dagat (distrito ng Mandrone) sa itaas mismo ng talampas ng Menzinara. Sa kasamaang palad, dahil sa madalas na pagsalakay ng mga Turko, na kung saan sila ay madaling puntirya dahil sa kanilang kalapitan sa dagat, napilitan ang mga naninirahan na iwanan ang kanilang sinaunang tinubuang lupa kung saan nakatayo na ang lumang kastilyo ng Montegiordano, kung saan walang tiyak at maaasahang impormasyon dahil ito ay nawasak ng patuloy na pagsalakay ng mga Turko. Sila ay umatras sa loob ng bayan, sumilong sa Oriolo at mga kalapit na bayan. Ang lumang tinubuang-bayan ay hindi kailanman nakalimutan at noong 1649, ang piyudal na panginoon na si Alessandro Pignone del Carretto, marquis ng Oriolo, ay nasisiyahan sa magandang kita na dumating na sa kanya mula kay [[Alessandria del Carretto]], na ipinagkaloob ang lupain ng Calopardo sa isang pangkat ng mga pastol at magsasaka para sa 20 ducat sa isang taon. Dito, sa alaala ng lumang tinubuang-bayan, itinayo nila ang bago na may pangalang Montegiordano. (Gayunpaman, ayon sa popular na kasaysayan, ang pangalan ay tila ibinigay ng isang pari na nagngangalang Giordano). == Mga kapatid na lungsod == * [[Zakroczym]], [[Polonya]] == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 1tb4kxb9p43cqdu9wzx3swhczg33pfm 0 312910 2227155 2083001 2026-09-21T06:02:40Z Ryomaandres 8044 2227155 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mongrassano|frazioni=|website={{official website|http://mongrassano.asmenet.it}}|area_code=0984|postal_code=87040|day=Ikatlong Linggo ng Agosto|saint=Santa Lucia ng Siracusa|elevation_m=540|elevation_footnotes=|population_demonym=Mongrassanesi|population_footnotes=|area_total_km2=35.16|area_footnotes=|mayor=Ferruccio Mariani|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Mongrassano|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|32|N|16|7|E|region:IT_type:city(1763)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Mongrassano-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Mongrassano_-_Palazzo_del_Municipio.jpg|footnotes=}} Ang '''Mongrassano''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë Albanian]]: ''Mungrasana'') ay isang bayan o [[komuna]] (munisipalidad) na nasa [[lalawigan ng Cosenza]] sa [[Calabria|rehiyon ng Calabria]] sa [[katimugang Italya]], na matatagpuan sa 42 kilometro sa hilagang-kanluran ng [[Cosenza]]. Ang bayan ay matatagpuan sa 540 m sa itaas ng antas ng dagat. at umaabot sa isang lugar na 34.68 km² kasama sa loob ng Pamayanang Bulubundukin ng "Unione delle Valli" (''Comunità Montana Media Valle Crate''). Ito ay hangganan ng mga munisipalidad ng [[Bisignano]], [[Cerzeto]], [[Fuscaldo]], [[Guardia Piemontese]], [[Acquappesa]], [[Fagnano Castello]], [[Cervicati]], at [[San Marco Argentano]]. Ang teritoryo ng Mongrassano ay nahahati sa iba't ibang mga lugar: bawat isa sa mga ito ay kumakatawan sa isang urbanong nukleo na idinagdag sa iba habang lumalaki ang bayan. Ang ilan sa mga ito ay ipinanganak sa pamayanan ng mga Italyano, habang ang iba ay idinagdag sa pagdating ng mga Albanes. == Mga pista == Ang santong patron ng Mongrassano ay si [[Catalina ng Siena|Santa Catalina ng Siena]], ngunit ang pinakamahalagang pagdiriwang sa bayan ay kay [[Lucia ng Siracusa|Santa Lucia]] na nangyayari sa buwan ng Agosto. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * http://www.arbitalia.it/index.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125014712/http://www.arbitalia.it/index.htm |date=2021-01-25 }} * http://www.comuni-italiani.it/078/080/ * http://calabria.indettaglio.it/eng/comuni/cs/mongrassano/mongrassano.html {{Lalawigan ng Cosenza}} q0gkzyx115ju7ox2e1bhmtm4dwphx42 0 312911 2227159 2083607 2026-09-21T06:08:51Z Ryomaandres 8044 2227159 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Morano Calabro|elevation_min_m=|mayor=Nicolò De Bartolo|area_footnotes=|area_total_km2=112.34|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Moranesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=[[Campotenese]]|elevation_m=694|saint=San [[Bernardino ng Siena]]|day=Mayo 20|postal_code=87016|area_code=0981|website={{official website|http://www.comunemoranocalabro.it/}}|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|official_name=Comune di Morano Calabro|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Morano Calabro.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Morano Calabro-Stemma.png|image_map=|region=[[Calabria]]|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|51|N|16|8|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Morano Calabro''' ([[Mga wika ng Calabria|Moranese]]: {{Lang|nap|Murenu}} [muˈrɛːnu]) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ang lugar ng kapanganakan ng matematikong si [[Gaetano Scorza]]. [[Talaksan:Morano_Calabro_view.jpg|thumb|240x240px| Tanaw ng Morano Calabro.]] [[Talaksan:NormanFort.jpg|thumb|240x240px| Ang kutang Normando na itinayo sa mga guhong Romano sa Morano Calabro.]] == Heograpiya == Ang munisipalidad ay may hangganan sa [[Castrovillari]] (ang pinakamalapit na bayan), [[Mormanno]], [[Rotonda, Basilicata|Rotonda]], [[San Basile]], [[Saracena]], [[Terranova di Pollino]], at [[Viggianello]]. == Kultura == === Lutuin === Ang gastronomiyang Moranes, na natatakpan ng mga lasa ng mahihirap na lutuin, ay gumagamit ng mga lokal na pananim tulad ng legumes, cereal, gulay at pinapaboran ang mga natural na lasa, "lutong-bahay", klasikong mga diskarte sa paghahanda na minana mula sa mundo ng mga magsasaka. Ang maraming mga lokal na produkto, ang resulta ng tradisyonal na pagkakayari (keso, cured meats, food preserves na may mantika o suka), ay pinagsama sa mga sikat na pagkain tulad ng sariwang pasta, sabaw at sopas na inihanda ayon sa lokal na kaugalian sa ngalan ng pagiging tunay at paggalang sa nakaraan. Kabilang sa mga recipe, tipikal ang macaroni al ferretto, meat rolls, stockfish na may patatas, sautéed lamb offal at mga pagkaing mula sa kulturang agrikultural-pastoral tulad ng peppers, itlog, at sausage (cancarèddrə gova at savuzìzza), sibuyas omelette (fritètə 'i cipuddrə) at paminta na minsang inihanda para sa patatas. pana-panahong gawain sa trabaho. Ang mga tipikal na matamis (cicirèta, cannarìtulə, giurgiulèa) batay sa pulot, na ang mga partikular na pangalan at hugis ay tumutukoy sa mga sinaunang popular na paniniwala, ay katangian ng mga pista sa taglamig. == Kapatid na lungsod == * {{Flagicon|Brazil}} [[Porto Alegre]], [[Brazil]]<ref>{{In lang|it}} [http://www.comuni-italiani.it/078/083/ Infos about the twinnage Morano-Porto Alegre (www.comuni-italiani.it)]</ref> == Tingnan din == * [[Labanan ng Campo Tenese]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{commonscatinline}} * [http://www.comunemoranocalabro.it Official website {{In lang|it}}] {{Lalawigan ng Cosenza}} 2x966kyv2gt5xtabvegfdy1bvsww28k 0 312912 2227161 2083632 2026-09-21T06:13:21Z Ryomaandres 8044 2227161 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Mottafollone|elevation_min_m=|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_total=1212|population_as_of=30 Nobyembre 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Mottafollonesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|area_footnotes=|elevation_m=384|saint=|day=|postal_code=87010|area_code=0981|website={{official website|http://www.santicello.org/}}|footnotes=|area_total_km2=31.58|mayor=Romeo Basile|official_name=Comune di Mottafollone|image_map=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Mottafollone-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|39|N|16|4|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|istat=078085}}Ang '''Mottafollone''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Mattifiddruni}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa pagitan ng timog na bahagi ng [[Pambansang Liwasan ng Pollino]] at ng Piana di Sibari. May hangganan ito sa mga munisipalidad ng [[San Sosti]], [[Malvito]], [[Sant'Agata d'Esaro]], [[Grisolia]], at [[Buonvicino]]. == Mga monumento at tanawin == === Museo parokyal === Sa loob ay isang koleksiyon ng malaking halaga: isang pamana ng kultura at kasaysayan. Sa departamento ng arkeolohiko, ipinakita ang ebidensiya mula sa lugar, na paminsan-minsan ay naliliwanagan sa panahon ng karaniwang na gawaing pang-agrikultura. Tinutukoy nila ang prehistory, ang Panahong Bronse, kolonisasyong Elenistiko ([[Magna Graecia]]), ang mga Romano at Bisantinong mga panahon. Sa kagawaran ng artistikong-relihiyon ay maraming estatwa na gawa sa kahoy ang napreserba, kabilang ang Addolorata na binanggit ni Frangipane sa kanyang imbentaryo ng mga kilalang pag-aari ng Calabria. Ipinapakita ang mga painting sa canvas na may mga lumang kuwadro, isang malaking choir antiphonary mula sa 18th century, mga pilak na furnishing at marami pang ibang bagay na may interes sa kasaysayan-kultural.<ref>{{Cite web |title=Comune di Mottafollone - Museo parrocchiale |url=https://www.comune.mottafollone.cs.it/Luoghi?ID=3497 |access-date=2026-09-21 |website=www.comune.mottafollone.cs.it}}</ref> === Kastilyong piyudal === Ang piyudal na kastilyo ng Mottafollone ay itinayo noong Gitnang Kapanahunan bilang tahanan ng piyudal na prinsipe at upang ipagtanggol ang malawak at mayamang teritoryo nito. Ang pinakamatandang nukleo ng kasalukuyang bayan ay nabuo sa anino ng kastilyo.<ref>{{Cite web |title=Comune di Mottafollone - Castello medievale |url=https://www.comune.mottafollone.cs.it/Luoghi?ID=3492 |access-date=2026-09-21 |website=www.comune.mottafollone.cs.it}}</ref> == Mga kapatid na lungsod == * [[Andenne]], [[Belhika]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} snxtjlru51kte4vapjlgo12z13oo9g6 0 312913 2227162 2026463 2026-09-21T06:15:07Z Ryomaandres 8044 2227162 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Nocara|elevation_min_m=|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_total=505|population_as_of=2007|pop_density_footnotes=|population_demonym=Nocaresi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|area_footnotes=|elevation_m=859|saint=[[San Nicolas]]|day=Mayo 9|postal_code=87070|area_code=0981|website={{official website|http://www.comune.nocara.cs.it/}}|footnotes=|area_total_km2=34.05|mayor=Mariantonietta Pandolfi|official_name=Comune di Nocara|image_map=|native_name=|image_skyline=Nocara_20160714.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Nocara-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|6|N|16|29|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|istat=078086}}Ang '''Nocara''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Ang bayan, na mula pa noong Gitnang Kapanahunan ay naging bahagi ng Diyosesis ng Anglona-Tursi, mula nang muling pagbubuo ng mga nasasakupang eklesyastiko, na inayos noong 1976, ay nasa ilalim ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Cassano all'Jonio|Diyosesis ng Cassano all'Jonio]]; kabahagi nito ngayon sinaunang Diyosesis kung saan ito kabilang, hanggang ngayon ay may mga tradisyong sagrado at hindi. Ang pananakop ng mga Griyego sa lugar ay patunayan ng tradisyon na nagpapaalala sa mga labi ng isang klasikal na templo na inialay kay Dioscuri kung saan itinayo ang medyebal na kapilya ng San Rocco. == Simbolo == Ang eskudeo de armas ng munisipalidad ng Nocara ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng Pangulo ng Republika noong Mayo 18, 1995.<ref>{{cita web|titolo=Nocara, decreto 1995-05-18 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?5254|accesso=20 gennaio 2022}}</ref> == Pamamahala == Ang kasalukuyang alkalde ay si Mariantonietta Pandolfi, nahalal noong Mayo 26, 2019 laban sa katunggali na si Francesco Trebisacce. == Mga sanggunian == {{Reflist}}  {{Lalawigan ng Cosenza}} lgr1na793dixwlsyshck1wi4bd9mx36 0 312914 2227160 2083009 2026-09-21T06:09:58Z Ryomaandres 8044 2227160 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Mormanno|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.mormanno.cs.it}}|area_code=0981|postal_code=87026|day=Agosto 16|saint=San Roque, Madonna dell'Assunta|elevation_m=850|elevation_footnotes=|population_demonym=Mormannesi|population_footnotes=|area_total_km2=78.88|area_footnotes=|mayor=Giuseppe Regina|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|official_name=Comune di Mormanno|region=[[Calabria]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|53|N|15|59|E|region:IT_type:city(3528)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Mormanno-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Mormanno (IMG 20240309 124827).jpg|footnotes=}} Ang '''Mormanno''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Murmànnu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa gitna ng [[Pambansang Liwasan ng Pollino]], malapit sa kurso ng [[Lao (Italyanong ilog)|Ilog Lao]]. Ito ay tahanan ng isang Katedral sa estilong Napolitano-Baroko, na itinayo noong ika-18 siglo. == Heograpiyang pisikal == Ang bayan ng Mormanno, na kasama sa [[Liwasang Pambansa ng Pollino]], ay matatagpuan sa 820 metro sa ibabaw ng dagat. sa pagitan ng magkasalungat na mga tagaytay ng kabundukan ng Costa at Santa Croce. Ang sakop ng munisipal na teritoryo ay 78.88 km² na may density ng populasyon na 33.47 na naninirahan/km². Lumilitaw na ang Mormanno ay isang mountain resort kung saan ang mga pangunahing taluktok ng Pollino Massif at ang Kabundukang Orsomarso, na dating mga bundok ng Mormanno, ay madaling mapupuntahan. Ang makasaysayang sentro ng Mormanno sa kasaysayan ay kinabibilangan ng 28 distrito ngunit ngayon ay 4 na kapitbahayan. Sa kanluran ang distrito ng Costa, sa silangan ang distrito ng Capo lo Serro, sa timog ang distrito ng Casalicchio at sa hilaga ang distrito ng Torretta. == Mga kambal bayan == * {{Flagicon|ITA}} [[Savigliano]], Italya == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://www.comune.mormanno.cs.it/}} {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20090202185503/http://www.telecosenza.it/paesemio/longobucco.htm Video] sa http://www.telecosenza.it {{In lang|it}} ==Mga sanggunian== <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} 2i66heqa716xv4a44g3dzgfb4qr9mjk 0 312915 2227163 1970559 2026-09-21T06:16:54Z Ryomaandres 8044 2227163 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Oriolo|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=85.6|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Oriolani, Oriolesi, o Oriesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=450|mayor_party=|saint=[[San Jorge]] ang Martir|day=Abril 23|postal_code=87073|area_code=0981|website={{official website|http://www.comune.oriolo.cs.it/}}|footnotes=|mayor=Simona Colotta|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Oriolo|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Oriolo e castello.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Oriolo (CS)-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|3|N|16|27|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078087}} Ang '''Oriolo''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan sa isang patusok mga 450 metro ang taas, pinapanatili nito ang isang medyebal na ''[[Borgo (heograpiya)|borgo]]'', na may mga patsada ng mga marangal na palasyo, sa pangunahing kalsada na patungo sa [[kastilyo]]ng Aragones. Ito ay unang isang ''[[fief]]'' ng [[Sanseverino da Salerno]], at pagkatapos ay lumipas sa ikalabing-anim na siglo sa mga [[markes]] na [[Pignone del Carretto]] at kalaunan sa mga baron ng Soria hanggang 1978. == Kasaysayan == Ang "kastron" ng Oriolo ay nasa sangang-daan sa pagitan ng pasong bundok na mula Pandosia Bruzia ay tumawid sa Lagaria, Serra Maiori, ang teritoryo ng Oriolo, hanggang sa Sibari, sa kabila ng Pollino, at ang penetration road sa kahabaan ng lambak ng Acalandro. Angkop na alalahanin si [[Roger I ng Sicilia|Ruggero De Amicis]] din para sa kanyang ambag sa Paaralang Siciliano; sa katunayan, nakipagpalitan siya ng mga taludtod at balad kay Rinaldo d'Aquino, isa sa mga pangunahing kinatawan ng Paaralan na iyon "sa mga pinakadakila sa hukuman ni Federico". Ang relihiyosong buhay sa Oriolo ay umabot sa tugatog nito noong 1700. Noong panahong iyon, mayroong 6 na kapilyang layko, 3 kongregasyon, at 1 kapatiran. Ang huling kapatiran, ang San Giorgio, ay nakaligtas pa rin noong 1926-29, pagkatapos ay nag-donate ng isang kampana na umiiral pa rin ngayon at matatagpuan sa mga labi ng sinaunang kampanilya. Kabilang sa mga pangunahing banal na gawa ay ang Santa Maria le Virtù, San Rocco, San Giuseppe, ang Annunciata, San Michele, ang Pio Monte dei Morti na may halaga ng "taunang gross census ng 57 ducat at 68 grana" (1819). == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 43lu0buj7ztd4l3qq3q7zkuvxz1olhp 0 312916 2227164 2026813 2026-09-21T06:19:01Z Ryomaandres 8044 2227164 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Orsomarso|elevation_min_m=|mayor=Antonio De Caprio|area_footnotes=|area_total_km2=90.41|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Orsomarsesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=Bonicose, Buonangelo, Castiglione, Marina di Orsomarso, Molina, Scorpari, Vallementa|elevation_m=120|saint=|day=|postal_code=87020|area_code=0985|website={{official website|http://www.comune.orsomarso.cs.it}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Orsomarso|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Panorama orsomarso.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Orsomarso-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|48|N|15|55|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} '''Orsomarso''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Ursumàrzu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang [[Colombia|Colombianong]] [[Kategoryang Primera B|Categoría Primera B]] club ng football na [[Orsomarso SC]] ay pinangalanan sa bayan.<ref>{{Cite web|url=http://www.elpais.com.co/elpais/deportes/noticias/orsomarso-fc-llego-para-quedarse-futbol-colombiano|title=Orsomarso FC llegó para quedarse en el fútbol colombiano|publisher=El País Cali|access-date=20 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20160211091854/http://www.elpais.com.co/elpais/deportes/noticias/orsomarso-fc-llego-para-quedarse-futbol-colombiano|archive-date=11 February 2016|url-status=dead}}</ref> == Heograpiyang pisikal == Ang iba pang mga karaniwang katangian ay matatagpuan sa species ng fauna (lobo, otter, ginintuang agila), sa kadalisayan ng tubig ng mga batis nito, lalo na ang Argentino, sa kahirapan ng mga koneksiyon sa kalsada sa pagitan ng magkadikit na mga dalisdis, dahil sa pagiging matarik at kalupitan ng maraming mga dalisdis, kadalasang hindi napupuntahan kung hindi ka eksperto sa pag-akyat ng kalikasan, ang lahat ng mga kadahilanan sa pag-iingat ng kalikasan, ang lahat ng mga kadahilanan sa pag-iingat ng kalikasan, ang lahat ng mga kadahilanan na nagpapabuti sa kapaligiran na malalim na pagbabago. == Impraestruktura == Mararating ang Orsomarso mula sa [[Scalea]] (na halos 15 km ang layo) sa may kalsada ng probinsiya (SP 9-10) sa kanang pampang ng [[ilog Lao]]. Mula sa [[A2 motorway]], paglabas ng Lagonegro nord exit na nagmumula sa [[Salerno]] o [[Campotenese]] na nagmumula sa [[Reggio Calabria]]. Ang pinakamalapit na mga estasyon ng riles ay ang ng [[Estasyon ng Scalea-Santa Domenica Talao|Scalea-Santa Domenica Talao]] at [[Estasyon ng Marcellina-Verbicaro-Orsomarso|Marcellina-Verbicaro-Orsomarso]], sa linyang Tireno. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.abystron.org Balita sa online tungkol sa Orsomarso sa Abystron.org] {{Lalawigan ng Cosenza}} 2a9iogf3megxq9mfgmtxqlhuqyi0j3y 0 312918 2227167 2026819 2026-09-21T06:27:02Z Ryomaandres 8044 2227167 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Papasidero|province=[[lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{Official website|http://papasideros.altervista.org/}}|area_code=0981|postal_code=87020|day=|saint=San Roque|elevation_m=208|elevation_footnotes=|population_demonym=Papasideresi|population_footnotes=|area_total_km2=55.22|area_footnotes=|mayor=Fiorenzo Conte|mayor_party=|frazioni=Avena, Tremoli, Montagna, Nuppolara, Santo Nocajo, Vitimoso|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Papasidero|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|52|N|15|54|E|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Papasidero-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Papasidero.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Papasidero''' ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay bahagi ng [[Pambansang Liwasan ng Pollino]]. == Heograpiya == Matatagpuan ang Papasidero sa isang mabatong patusok 210 m sa itaas ng antas ng dagat at tumawid ng mga ilog ng Lao at Santo Nocajo. Ito ay 18&nbsp;km mula sa SA-RC motorway at 23&nbsp;km mula sa dagat Tireno. Sakop ng teritoryo nito ang isang lugar na 54&nbsp;km kuw at buong bahagi ito ng Pollino National Park. == Kasaysayan == Ang pangalan ay nagmula sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] Papas Isidoros (Παπάς Ισίδωρος), isang Bisantinong Basilianong monghe mula sa isang Ortodoksong Griyegong monasteryo sa lugar. Naniniwala ang ilang mga istoryador ng Calabria na ang Papasidero ay bumangon sa teritoryo ng sinaunang Griyego na lungsod ng Skidros, isa sa mga kolonya ng [[Sibari]] na nagsilbing koneksiyon sa pagitan ng Sibari at Laos at ang pangalan ay nagmula rito. == Simbolo == Ang eskudo de armas at bandila ng munisipalidad ng Papasidero ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Disyembre 21, 1978.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?4345|titolo=Papasidero, decreto 1978-12-21 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-06-09|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 75kuglerywijof3p3iqbdp3na79ilf2 0 312919 2227166 2086942 2026-09-21T06:25:08Z Ryomaandres 8044 2227166 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Panettieri|frazioni=|website={{official website|http://panettieri.asmenet.it}}|area_code=0968|postal_code=87050|day=|saint=San [[Carlos Borromeo]]|elevation_m=937|elevation_footnotes=|population_demonym=|population_footnotes=|area_total_km2=14.67|area_footnotes=|mayor=Salvatore Parrotta|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Panettieri|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|3|20|N|16|27|15|E|region:IT_type:city(375)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=Panettieri.jpg|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panettieri.jpg|footnotes=}} Ang '''Panettieri''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Panettìari}}) ay isang [[nayon]] at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ganap na bulubunduking munisipyo na may katangiang altitud sa pagitan ng 844 at 1237 metro sa ibabaw ng dagat. Ang bayan ay 937 metro sa ibabaw ng dagat. == Simbolo == Ang eskudo de armas at watawat ng munisipalidad ng Panettieri ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo ng Republika noong Hulyo 19, 1999.<ref>{{cita web|titolo=Panettieri, decreto 1999-07-19 DPR, concessione di stemma e gonfalone|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.detail.html?6968|accesso=20 gennaio 2022|sito=Ufficio araldico - Fascicoli comunali|editore=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> Ang krus na pinahusay na may itim ay ang sagisag ng lalawigan ng [[Cosenza]]; ang gintong kampana ay simbolo ng kapatiran; ang mga kastanyas ay kumakatawan sa lokal na produksiyon ng agrikultura; Ang Humilitas ("Kababaang-loob") ay ang kasabihan ni San Carlos Borromeo, ang patron ng bayan. == Kultura == === Buhay na eksena ng Kapanganakan === Isa itong tunay na akit sa panahon ng kapaskuhan, na patutunguhan para sa libo-libong tao, na binabago ang kanilang ugali sa bawat taon, na laging nagreresulta sa isang bago at natatanging karanasan. Para sa mga bisita, ito ay sa katunayan ay magiging tulad ng pagsakay sa time machine at paghanap ng kanilang sarili na napupunta sa kapaligiran ng "pinakamahalagang gabi" at sa "pinakamahiwagang at mistikong lugar sa kasaysayan" na pinuno ng hindi kapani-paniwalang makatotohanang mga tauhan at totoong mga hayop, sa isang setting na makasaysayang may pansin sa bawat detalye at perpektong isinama sa tradisyon at kaugalian ng kaakit-akit na Borgo di Panettieri. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} jsd1pifiz492c8f4o054u5lka8d1xqq 0 312920 2227165 2026888 2026-09-21T06:23:12Z Ryomaandres 8044 2227165 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Paludi|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.paludi.cs.it}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=|saint=|elevation_m=430|elevation_footnotes=|population_demonym=Paludesi|population_footnotes=|area_total_km2=41.74|area_footnotes=|mayor=Stefano Graziano|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Paludi|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|31|50|N|16|40|50|E|region:IT_type:city(1950)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Paludi-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Castiglione di Paludi - Porta Est.jpg|footnotes=}} Ang '''Paludi''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Palùrë}}) ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ang Italyanong munisipalidad na pinakanawalan ng populasyon sa paghahambing sa mga senso sa pagitan ng 2001 at 2011.<ref>{{collegamento interrotto|http://censimentopopolazione.istat.it/_res/doc/pdf/volume_popolazione-legale_XV_censimento_popolazione.pdf|data=gennaio 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref> == Mga monumento at tanawin == === Liwasang Arkeolohiko ng Castiglione di Paludi === Ito ay isa sa mga pinakalumang pre-Eleniko na mga pook sa Calabria at isa sa mga bihirang halimbawa ng sibilisasyong [[Mga Brucio|Brucio]]. Ang Liwasang Arkeolohiko ng Castiglione di Paludi ay matatagpuan sa munisipalidad, sa isang burol na humigit-kumulang 330 metro sa ibabaw ng dagat. Ang pagbisita sa site na ito ay kapana-panabik: ito ay isang lugar na may malaking arkeolohiko at magagandang interes, nahuhulog sa katahimikan at kalikasan, kaunti lamang ang sinisiyasat ng mga iskolar at samakatuwid ay mayaman pa rin sa mahalagang nakabaon na ebidensiya.<ref name=":1">{{Cite web |url=https://calabriastraordinaria.it/en/places/castiglione-di-paludi-archaeological-park |access-date=2026-09-21 |website=calabriastraordinaria.it}}</ref> Ipinakita ng mga arkeolohikong paghuhukay na ang lugar ng Castiglione di Paludi ay inookupahan noong ika-9 na siglo ng mga katutubong [[Mga Enotrio|Enotrio]]. Ang liwasang arkeolohiko ay nagpapanatili ng mga labi ng mga pribadong bahay, na pinaghihiwalay ng isang malaking kalsada (plateia) na kung saan, intersecting sa tamang mga anggulo sa mas maliit (stenopoi), ay nagbibigay pa rin ng ideya ng orihinal na mga kapitbahayan.<ref name=":1" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} fh8fs8df7g3eo2vkuh3a1qdwekjzn1z 0 312922 2227168 2026900 2026-09-21T06:29:15Z Ryomaandres 8044 2227168 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Parenti|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.parenti.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87040|day=|saint=|elevation_m=798|elevation_footnotes=|population_demonym=Parentèsi|population_footnotes=|area_total_km2=37.62|area_footnotes=|mayor=Donatella Deposito|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Parenti|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|9|45|N|16|24|40|E|region:IT_type:city(2330)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=parenti.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Parenti (CS).jpeg|footnotes=}} Ang '''Parenti''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Li Pariènti}}) ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay isang maliit na sentro ng agrikultura na may halos 2000 katao sa Lambak ng [[Ilog ng Savuto|Ilog Savuto]]. Matatagpuan ito sa mga halamanan ng mga puno ng kastanyas at mga roble, at sa paanan ng bundok ng Brutto at sa kaliwa ng Savuto. == Kasaysayan == Sinasabi ng alamat na ang pangalan ng bayan ay nagmula sa posisyong heograpiko nito. Dahil mahirap mapuntahan, tila ito ay pinili bilang isang kanlungan ng mga bandidong nagkalat sa lugar.<ref name=":1">{{Cite web |url=https://calabriastraordinaria.it/en/destinations/parenti-the-brigands-old-refuge |access-date=2026-09-21 |website=calabriastraordinaria.it}}</ref> Ang tradisyon (kahit na walang basehan sa kasaysayan) ay nag-uugnay sa pinagmulan ng pangalan ng bayan sa mga tugon na ibinigay ng mga kamag-anak ng mga tulisan nang sila ay hinarang ng mga gendarme sa mga daanan ng bundok. Kapag tinatanong kung saan sila pupunta, lagi silang sumagot ng: “A trova likins” (makilala ang mga kamag-anak).<ref name=":1" /> == Ekonomiya == Ang ekonomiya ng Parente ay pangunahing nakabatay sa agrikultura. Ang pinakamahalagang mapagkukunan ng ekonomiya ay ang pagtatanim ng patatas,<ref>Comune di Parenti, [https://www.comune.parenti.cs.it/novita/le-patate-i-funghi-le-castagne-un-viaggio-attraverso-leconomia-e-la-natura-del-paese/ Le Patate, I Funghi, Le Castagne: un Viaggio attraverso l’Economia e la Natura del paese], 20 marzo 2023</ref> na sinamahan ng mga pang-industriyang inisyatiba tulad ng planta ng pagbobote ng [[Acqua Fontenoce]], na matatagpuan sa Bocca di Piazza. == Mga kapatid na lungsod == * [[Pagliarelle]], [[Italya]], simula 2018 == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.parenti.cs.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cosenza}} s0knojq7folxi7mncsnr6ubnc2diqf4 0 312923 2227169 2026804 2026-09-21T06:30:16Z Ryomaandres 8044 2227169 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Paterno Calabro|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comunedipaternocalabro.it/}}|area_code=0984|postal_code=87040|day=Ikalawang Linggo matapos ng Linggo ng Muling Pagkabuhay|saint=San Francisco ng Paola|elevation_m=680|elevation_footnotes=|population_demonym=Paternesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=24.2|area_footnotes=|mayor=Lucia Papaianni|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Paterno Calabro|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|14|N|16|16|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Paterno Calabro-Stemma.png|image_caption=Santuwaryo ni San Francsico ng Paola.|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Santuario_di_San_Francesco_di_Paola,_Paterno_Calabro.jpg|footnotes=}} Ang '''Paterno Calabro''' ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pinakatiyak na etimolohiya ay nagpababa ng toponimo na "Paterno" mula sa Latin na adjective na "paternum" ("paternal"), na maaaring isalin sa malawak na kahulugan bilang "lupain ng ama" o "lupain na minana mula sa ama". Ang isang tanyag na etimolohiya, gayunpaman, ay magkakaroon ng toponimong "Paterno" mula sa pandiwa ng diyalektong Calabres na "patirunu" ("nagdusa sila"), bilang pag-alaala sa mga paghihirap ng mga unang naninirahan na kailangang tumakas mula sa lungsod ng [[Cosenza]]. == Mga monumento at natatanging pook == === Santuwaryo ni San Francisco ng Paola === Itinatag ito ng [[San Francisco ng Paola|homonimong santo]] noong 1444 at malamang natapos noong 1477. Dito nagtagal nang matagal ang santo at mula rito umalis siya noong 2 Pebrero 1483 para sa Pransiya<ref>[http://www.paternocalabro.it/artPartenza.html Quell'ultimo sguardo verso la sua amata terra... - PaternoCalabro.it]</ref> upang tupdin ang utos ni [[Papa Sixto IV]] kung kanino siya ay hinarap si Haring [[Louis XI ng Pransiya|Luis XI]], may sakit, upang hingin ang interbensiyon ng [[Paola, Calabria|Paulinong]] [[Taumaturhiya|taumaturgo]]. Si San Francisco ay hindi na bumalik sa Italya, at nanirahan hanggang 2 Abril 1507 sa [[Tours]], kung saan siya ay namatay sa edad na 91. Kasama sa buong complex ang simbahan, kumbento, oratoryo, estilyador, at yungib ng penitensiya. Tumataas ito ng 683 metro sa taas ng dagat. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 2wsvobmm1kewxw765ldvq0onl7kih4t 0 312924 2227170 2082982 2026-09-21T06:31:34Z Ryomaandres 8044 2227170 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pedivigliano|province=[[lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|website={{official website|http://www.comunedipedivigliano.it/}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=|saint=|elevation_m=576|elevation_footnotes=|population_demonym=Pediviglianesi|population_footnotes=|area_total_km2=16.65|area_footnotes=|mayor=Antonella Leone|mayor_party=|frazioni=Borboruso, Villanova, Pittarella|region=[[Calabria]]|official_name=Comune di Pedivigliano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|19|N|16|20|E|region:IT_type:city|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Pedivigliano-Stemma.gif|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Pedivigliano_chiesa.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Pedivigliano''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Bilang karagdagan sa bayan ng Pedivigliano, kung saan nakabase ang mga lokal na institusyon, kabilang sa munisipalidad ang tatlong iba pang maliliit at natatanging nayon: Villanova at [[Pittarella]], na tumaas malapit sa pangunahing bayan, at [[Borboruso]] na sa halip ay umakyat sa labis na talampas na umaabot sa libong metro sa itaas ang antas ng dagat. Sa pangkalahatan, ang libong mga naninirahan ay hindi naabot, sanhi din ng malawakang paglipat na nagdulat unti-unting pagbaba ng populasyon sa mga teritoryong ito. == Kasaysayan == Ang Pedivigliano ay kinilala sa unang pagkakataon bilang isang munisipalidad ni [[Joaquin Murat|Gioacchino Murat]] na lumagda sa dekreto ng pagkakatatag noong 1811. Pagkatapos na pagsamahin noong 1928 sa kalapit na bayan ng [[Scigliano]], na nakatayo sa tapat ng lambak, ito ay naging isang independiyenteng munisipalidad muli noong 1937. Ang kamakailang kasaysayan ng mga lugar na ito, tulad ng nabanggit, ay nailalarawan sa malawakang pangingibang-bansa, lalo na sa mga kabataan, na nagbabahagi sa isang napakadalas na karanasan sa Calabria. Bilang resulta, ang populasyon ng residente ay tumataas nang malaki sa tag-araw at higit sa pangkalahatan sa panahon ng kapaskuhan kapag marami sa mga umalis sa bansa ay bumalik upang bisitahin ang kanilang mga pamilya. == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] ==Mga sanggunian== {{reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} nr9hie1h2t60iof1hogcsgnem5ssq04 0 312925 2227194 2083026 2026-09-21T07:15:09Z Ryomaandres 8044 2227194 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Piane Crati|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=2|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Pianoti|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=620|mayor_party=|saint=[[Santa Barbara]]|day=|postal_code=87050|area_code=0984|website={{official website|http://www.comunedipianecrati.it/}}|footnotes=|mayor=Michele Ambroggio|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Piane Crati|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Piane Crati-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|14|N|16|20|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|istat=078097}} Ang '''Piane Crati''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Chiànë}}; {{Lang-el|Krathys}}) ay isang bayan at ''comune'' (komuna o munisipalidad) ng [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[katimugang Italya|katimugang]] [[Italya]]. Mayroong 1,263 naninirahan dito.<ref name=":1">{{Cite web |title=Piane Crati online: guide, information and useful tools {{!}} Milazzo.life |url=https://en.milazzo.life/guide-piane-crati/ |access-date=2026-09-21 |website=Milazzo Life – The Guide to Italy’s Cities |language=en-US}}</ref> == Heograpiyang pisikal == Matatagpuan sa lambak ng ilog [[Crati]], 12&nbsp;km mula sa [[Cosenza]], ito ang pinakamaliit na bayan sa Calabria. Ang bayan ay malubhang napinsala sa isang [[lindol]] noong Marso 27, 1638.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=v_a-wtLJ5XIC&q=%22+piane+crati%22&pg=PA50|title=Tsunamis in the Mediterranean Sea 2000 B.C.-2000 A.D|isbn=9780792365488|last1=Solovʹev|first1=Sergeĭ Leonidovich|last2=Soloviev|first2=Sergey L.|last3=Solovieva|first3=Olga N.|last4=Go|first4=Chan N.|last5=Kim|first5=Khen S.|last6=Shchetnikov|first6=Nikolay A.|date=2000-09-30}}</ref> Malapit ito sa [[Liwasang Pambansa ng Sila]]. Bilang nasa Ilog Crati, katatangian ito ng berdeng kaburulan.<ref>{{Cite web |title=Things to Do around Piane Crati |url=https://www.komoot.com/explore/71406/piane-crati-things-to-do |access-date=2026-09-21 |website=komoot |language=en}}</ref> Ang sakop nito ay ang pinakamaliit sa 404 na munisipalidad sa [[Lalawigan ng Cosenza]]. Ang bayan ay nasa 609 m mula sa antas ng dagat sa heograpikong pook ng Presila.<ref name=":1" /> == Simbolo == Ang eskudo de armas at bandila ng munisipyo ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng atas ng pangulo noong Pebrero 15, 1977.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?4195|titolo=Piane Crati, decreto 1977-02-15 DPR, concessione di stemma e gonfalone|accesso=2022-09-29|sito=Archivio Centrale dello Stato}}</ref> "Azure, isang imahen ni Santa Barbara, na may gintong halo, nakasuot ng mantel na pilak, hawak sa kaniyang kanang kamay ang isang kumpol ng ginintuang ubas, may mga dahon ng baging, at sa kaniyang kaliwa ay isang ginintuang sanga ng olibo na may bunga. Mga panlabas na palamuti ng Munisipalidad." Ang bandila ay isang pinutol na bandila na puti at asul. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20111007120434/http://www.comunepianecrati.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cosenza}} 9jwuil7d21ccr9doptauvrr28vjauvr 0 312926 2227173 2082986 2026-09-21T06:33:57Z Ryomaandres 8044 2227173 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pietrafitta|mayor_party=|website={{official website|http://www.comune.pietrafitta.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87050|day=Disyembre 6|saint=[[San Nicolas|San Nicola di Bari]]|elevation_m=700|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Pietrafittesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=9.24|area_footnotes=|mayor=Antonio Muto|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Pietrafitta|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Pietrafitta-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|16|N|16|21|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Pietrafitta''' ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang mga ''frazione'' ng [[Torzano]] at [[Sant'Ippolito, Cosenza|Sant'Ippolito]] ay bahagi rin noon ng munisipalidad na ito, na noong dekada 90&nbsp;ng ikalabinsiyam na siglo ay ipinasa sa munisipalidad ng [[Cosenza]]. Sa taong 1202 sa teritoryo ng Pietrafitta, at tiyak sa lokalidad ng Canale, namatay si [[Gioacchino da Fiore]] habang binabantayan niya ang pagtatayo ng isang bagong monasteryong Florense sa lugar na iyon. Ito ay 13&nbsp;km mula sa Cosenza. == Kasaysayan == Sa malayong pinagmulan, gaya ng pinatunayan ng ilang mga arkeolohikong natagpuan sa lugar, ito ay muling napuno sa pagitan ng ika-9 at ika-11 na siglo AD. ng mga naninirahan sa lungsod ng Cosenza na pinilit na sumilong sa mga nakapalibot na burol upang protektahan ang kanilang sarili mula sa paulit-ulit na pagsalakay ng mga [[Saraseno]]. Dahil dito, ito ay bahagi ng sistemang administratibo ng Cosenza, na naging isa sa 21 baglives upang ang limang makasaysayang distrito ng bayan, katulad ng Pietrafitta, Cona, Franconi, San Nicola at Vallone ay muling pinagsama sa isang sentro. == Mga monumento at tanawin == * Simbahan ng San Nicola - Ito ang simbahan ng parokya ng bayan, at matatagpuan sa itaas na bahagi. * Simbahan ng San Giovanni Battista - Matatagpuan sa ibabang bahagi ng bayan * Simbahan ng Sant'Antonio da Padova - Ang kumbento ng mga Prayleng Franciscano ay nakadikit dito ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} psvp4rcfw3xjm1pb8egrdq3zkwfqm0r 0 312927 2227174 2135851 2026-09-21T06:35:04Z Ryomaandres 8044 2227174 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pietrapaola|frazioni=|website={{official website|http://www.comunepietrapaola.it}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=|saint=|elevation_m=375|elevation_footnotes=|population_demonym=Pietrapaolesi o Pietropaolesi|population_footnotes=<ref>[http://calabria.indettaglio.it/eng/comuni/cs/pietrapaola/pietrapaola.html "Information"]</ref>|area_total_km2=52|area_footnotes=|mayor=Pietro Nigro|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Pietrapaola|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|29|N|16|49|E|region:IT_type:city(1232)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} Ang '''Pietrapaola''' ay isang nayon at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Halos walang katibayan hanggang 1269, ang taon kung saan unang ipinagkaloob ang kapangyarihan ng Pietrapaola sa sundalong Pranses na si Elia de Gant at pagkatapos ay kay Elia de Tuello.<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.archiviostoricocrotone.it/urbanistica-e-societa/pietrapaola-tra-medievale-e-moderna/|titolo=Pietrapaola tra medievale e moderna|sito=Archivio Storico Crotone|data=2022-03-16|citazione=1269-1270. “Elie de Tuella mil. et fam., concessio terre et arcis Petre Paule.” Reg. Ang. III, 242; Reg. Ang. IV, 121.|accesso=2025-07-05}}</ref> Noong 1325 umiral ang bayan sa ilalim ng pangalan ng Castrum Petrapaule (Κάστρον Πετροπαύλου, Kàstron Petropaulon). Noong 1561 nakuha ito ng Duke ng Montalto at pagkatapos ay si Don Vincenzo Ruffo, Prinsipe ng Scilla. == Ang Marina ng Pietrapaola == 90% ng populasyon ang kalakhang naninirahan sa Marina di Pietrapaola, na siyang sentro ng mga gawaing pang-ekonomiya ng bayan. Ang tinitirahang sentro, na itinayo simula pa noong 1960, ay isinilang sa paligid ng [[Strada statale 106 Jonica|Daang Pang-estado 106 Jonica]] at ng [[Daang-riles Jonica]] na tumatawid sa teritoryo ng munisipyo ng Pietrapaola sa nayon ng Camigliano, kasunod ng progresibong paglipat ng populasyon mula sa sentrong pangkasaysayan, na noong 1 Enero 2021, ay may halos 110 naninirahan. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunepietrapaola.it Opisyal na website]{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.pietrapaola.eu Ang impormasyon tungkol sa lungsod, kung ano ang makikita, kung saan manatili, kung paano lumipat] {{Lalawigan ng Cosenza}} pk6tvh464g1lob39vlenezxchwgpibx 2227175 2227174 2026-09-21T06:39:55Z Ryomaandres 8044 2227175 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Pietrapaola|frazioni=|website={{official website|http://www.comunepietrapaola.it}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=|saint=|elevation_m=375|elevation_footnotes=|population_demonym=Pietrapaolesi o Pietropaolesi|population_footnotes=<ref>[http://calabria.indettaglio.it/eng/comuni/cs/pietrapaola/pietrapaola.html "Information"]</ref>|area_total_km2=52|area_footnotes=|mayor=Pietro Nigro|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Pietrapaola|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|29|N|16|49|E|region:IT_type:city(1232)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} Ang '''Pietrapaola''' ay isang nayon at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang bayan ay umaabot sa mas mababang dalisdis ng [[Sila Greca]], sa isang dalisdis sa kanan ng Ilog Trionto. Hiwalay sa orihinal na bayan, ang Pietrapaola Marina, isang sikat na resort sa tabing-dagat sa Mababang Dagat Honiko ng Cosenza, ay matatagpuan sa taas na 6 na metro sa nayon ng Camigliano. == Kasaysayan == Halos walang ebidensiya hanggang 1269, ang taon kung kailan ang piyudo ng Pietrapaola ay unang ipinagkaloob sa sundalong Pranses na si Elia de Gant at kasunod kay Elia de Tuello.<ref>{{Cita web|lingua=it-IT|url=https://www.archiviostoricocrotone.it/urbanistica-e-societa/pietrapaola-tra-medievale-e-moderna/|titolo=Pietrapaola tra medievale e moderna|sito=Archivio Storico Crotone|data=2022-03-16|citazione=1269-1270. “Elie de Tuella mil. et fam., concessio terre et arcis Petre Paule.” Reg. Ang. III, 242; Reg. Ang. IV, 121.|accesso=2025-07-05}}</ref> == Ang Marina ng Pietrapaola == 90% ng populasyon ang kalakhang naninirahan sa Marina di Pietrapaola, na siyang sentro ng mga gawaing pang-ekonomiya ng bayan. Ang tinitirahang sentro, na itinayo simula pa noong 1960, ay isinilang sa paligid ng [[Strada statale 106 Jonica|Daang Pang-estado 106 Jonica]] at ng [[Daang-riles Jonica]] na tumatawid sa teritoryo ng munisipyo ng Pietrapaola sa nayon ng Camigliano, kasunod ng progresibong paglipat ng populasyon mula sa sentrong pangkasaysayan, na noong 1 Enero 2021, ay may halos 110 naninirahan. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comunepietrapaola.it Opisyal na website]{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.pietrapaola.eu Ang impormasyon tungkol sa lungsod, kung ano ang makikita, kung saan manatili, kung paano lumipat] {{Lalawigan ng Cosenza}} ihxkd5xwdo40b5iwm4at46cz3fk0b72 0 312930 2227176 2083244 2026-09-21T06:43:26Z Ryomaandres 8044 2227176 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Plataci|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=49.41|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Platacesi|elevation_footnotes=<ref>{{Cite web|url=https://www.tuttitalia.it/calabria/72-plataci/|website=Tuttitalia|language=Italian|title=Plataci}}</ref>|elevation_min_m=|elevation_m=930|mayor_party=|saint=San [[Juan Bautista]]|day=Huling Linggo ng Setyembre|postal_code=87070|area_code=0981|website={{official website|http://www.comune.plataci.cs.it/}}|footnotes=|mayor=Francesco Tursi|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Plataci|shield_alt=|native_name=Bashkia e Pllatënit|image_skyline=Plataci01.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Plataci-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|54|N|16|26|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078100}} Ang '''Plataci''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë Albanes]]: ''Pllatëni''; [[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Pràtaci}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Plàtaci, ang bayan ng mga mural sa ng mga [[Arbëreshë]], ay isang nayon na matatagpuan sa taas na 930 metro sa taas ng dagat. at may lawak na 49.41&nbsp;km². Ang mga naninirahan ay nasa etnikong Arbëreshë, at pinapanatili pa rin ang sinaunang wika, tradisyonal na mga kasuotan, at ang [[Ritung Bisantino|ritung Bisantino-Griyego]]. == Mga monumento at tanawin == Ang Simbahan ng Madonna ng Constantinopla, na itinayo noong unang bahagi ng ika-17 siglo ni Martino Troiano, ay nagpapanatili ng isang sinaunang estatwa ng bayan. Ang isa pang simbahan ay inialay kay San Juan Bautista, isang gusaling itinayo noong ika-15 siglo na may parisukat na toreng kampanaryo na nasa tuktok ng isang parol na hugis-walong hugis. Ang loob ay muling binago noong panahong [[Baroko]] at nagpapanatili ng mga estatwang kahoy sa prusisyon. == Kultura == Mula Agosto 5 hanggang 21, iba't ibang tradisyonal at kultural na pangyayari ang nagaganap: pagsisindi ng siga, mga araw ng ekolohiya na may kasamang paglalakad patungong Bundok Sparviero, sa taas na 1,713 metro, at mga eksibisyon ng pagpipinta, eskultura, at mga antigong kagamitan ng mga lokal na artista. Kapansin-pansin ang muling pagbuhay ng tradisyonal na prusisyon ng kasal sa saliw ng mga [[zampogna]] o [[Akordeon diyatoniko|akordeon]], kasama ang mga kamag-anak o kaibigan ng ikakasal na nakasuot ng tradisyonal na kasuotan ng Albanes na gaIa. Ang tradisyonal na kasuotang Arbëresh, na isinusuot ng mga kababaihan, ay partikular na kapansin-pansin. Karapat-dapat sa espesyal na pagbanggit ay ang kapistahan ng Mahal na Birhen ng Constantinopla, o [[Odighitria]], na ipinagdiriwang tuwing tagsibol tuwing Martes pagkatapos ng [[Pentecostes]] at ang unang Martes sa Nobyembre. Ito ay lubos na nadarama ng populasyon dahil sa kahalagahan nito sa relihiyon, lipunan, at pampalubag-loob. Tuwing Hunyo 24, ipinagdiriwang ang patron ng bayan, si [[San Juan Bautista]]. Ang kapistahan ni [[San Roque]] ay nakaaantig din, na may maraming residente na nakikilahok. Aktibo ang mga aktibidad na pangkultura, at ang Pista ng mga Batang Mananawit na Arbëreshë (Festivalin i Këngëtarëvet të vegjël Arbëreshë) ay kawili-wili din, kung saan ang mga tradisyonal na Albanes na kanta ay ginaganap. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} nfklnjv25qylr0jczonmzq6j44pool5 0 312931 2227177 2027956 2026-09-21T06:44:43Z Ryomaandres 8044 2227177 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Praia a Mare|frazioni=Fiuzzi, Foresta, Laccata|website={{official website|http://www.comune.praia-a-mare.cs.it/}}|area_code=0985|postal_code=87028|day=Agosto 15|saint=[[Maria|Madonna ng Grotto]]|elevation_m=5|elevation_footnotes=|population_demonym=Praiesi|population_footnotes=|area_total_km2=23.59|area_footnotes=|mayor=Antonio Praticò|mayor_party=|province=[[lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|official_name=Comune di Praia a Mare|region=[[Calabria]]|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|55|N|15|46|E|region:IT_type:city(6277)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Praia_a_Mare-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Praia isola di dino.jpg|footnotes=}} Ang '''Praia a Mare''' (Italyano: [ˈpraj (a) a ˈmmaːre]) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay isang dalampasigang resort sa [[Dagat Tireno]]. == Heograpiya == Ang munisipalidad, na hindi kalakihan, ay tinatanaw ang katimugang baybayin ng [[Dagat Tireno]] sa itaas na lalawigan ng Cosenza, hindi kalayuan sa hangganan ng [[Basilicata]] sa hilaga, na may mga burol at bundok na kabilang sa [[Catena Costiera]] sa likuran nito. Ang lawak ng munisipalidad ay mula 0 hanggang 1,158 metro sa ibabaw ng antas ng dagat. Ang 2&nbsp;km mahabang dalampasigan ay ang pangunahing atraksiyon para sa mga turista. Ito ay mabuhangin sa hilagang dulo nito ngunit lalong mabato patimog. Sa mga buwan ng tag-init, ang dalampasigan ay nahahati sa halos 50 lido, kahit na paulit-ulit na walang proteksiyon na bahagu ng baybayin na bukas sa publiko nang walang gastos. == Kasaysayan == Sa loob ng maraming siglo, ang Praia a Mare ay ang distrito sa tabing-dagat ng kalapit na munisipalidad ng Aieta. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} l05hr08o3vyso10lkyxw8lm94os29lf 0 312932 2227186 2028338 2026-09-21T07:00:24Z Ryomaandres 8044 2227186 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Roggiano Gravina|elevation_m=260|area_total_km2=44|population_footnotes=|population_total=7702|population_as_of=|pop_density_footnotes=|population_demonym=Roggianesi|elevation_footnotes=|twin1=|mayor=Salvatore De Maio|twin1_country=|istat=|saint=[[San Francisco ng Paola]]|day=Disyembre 3|postal_code=87017|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.roggianogravina.cs.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Roggiano Gravina|image_map=|native_name=|image_skyline=Baths Roman villa Larderia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Mga paliguang Romano|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|frazioni=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|37|N|16|9|E|region:IT_type:city(7702)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|footnotes=}}Ang '''Roggiano Gravina''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiyang pisikal == === Teritoryo === Ito ay matatagpuan sa isang burol sa looban; ang teritoryo ng munisipyo ay may taas na 63 hanggang 354 metro mula sa antas ng dagat sa gitna ng mga Lambak ng [[Esaro]] at Fullone, sa kalagitnaan ng mga baybaying [[Dagat Tireno|Tireno]] at [[Dagat Honiko|Honiko]]. Ang kabuuang saklaw ng elebasyon ay 291 metro, kung saan ang munisipalidad ay matatagpuan sa taas na 260 metro mula sa antas ng dagat. Ang teritoryo ay sumasaklaw sa humigit-kumulang 45.21 km²; kung titingnan mula sa itaas, ang bayan ay kahawig ng isang malaking "Y." Ito ay dinidiligan ng Ilog Esaro, na dinadaluyan ng ilang mga sanga ng ilog: ang Gronde, ang Rosa, ang Occido, at ang Fullone, na pawang malakas ang agos. == Sport == Ang pangunahing sport sa bayan ay futbol. === Futbol === Ang pangunahing koponan ng futbol ng lungsod ay ang 'ASD Roggiano 1973 Soccer na naglalaro sa Pangkat A [[Calabria]] ng [[Promozione (futbol)|Promozione]]. Ang mga kulay ng lipunan ay dilaw at berde. Itinatag ito noong 1973. Noong 2015, pagkatapos ng isang tanyag na kampeonato, naitaas ang karangalan nito. Ang estadio ay ipinangalan kay Ernesto Termine. == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} dg5kc4przekv9cca767ckmgevxpvjrx 0 312933 2227185 2086929 2026-09-21T06:58:57Z Ryomaandres 8044 2227185 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rocca Imperiale|mayor_party=|website={{official website|http://www.comune.roccaimperiale.cs.it/}}|area_code=0981|postal_code=87074|day=Hulyo 2|saint=Madonna della Nova|elevation_m=199|elevation_max_m=|elevation_min_m=|elevation_footnotes=|population_demonym=Rocchesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=55.03|area_footnotes=|mayor=Giuseppe Ranù|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Rocca Imperiale|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Stauferburg_Rocca_Imperiale_01.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Ang bayan at ang kastilyo ng Hohenstaufen sa tuktok.|image_shield=Rocca_Imperiale-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|7|N|16|35|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Rocca Imperiale''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Rocca Imperiale ay matatagpuan sa gitna ng arko na pumapalibot sa [[Golpo ng Taranto]] at matatagpuan mga 4&nbsp;km ang layo mula sa dagat sa isang burol sa paanan ng Kabundukang Apenino, na umaabot hanggang sa baybayin na dating sinaunang kapatagan ng Siritide. Pangunahing pasyalan ang Kastilyo ni [[Federico II, Banal na Emperador ng Roma|Federico II]] ng Hohenstaufen (Italyano: ''Castello Svevo''). Ang Rocca Imperiale ay ang pangalan ng bayan (nangangahulugang "imperyal na bato") ng Chiesa Madre, ng Monastery, at ng museo ng wax. == Mga monumento at tanawin == Ang mga pangunahing monumento at makasaysayang-relihiyosong lugar sa bayan/sentro ay ang Kastilyo, ang Monasteryo, at limang simbahan, isa rito ay nasa huli. Sa distrito ng Marina, mayroong isang simbahan, ang lumang kamalig/bodega, at isang [[tore]], ang huling dalawa ay matatagpuan sa lugar ng riles bago ang baybayin. Sa kanayunan sa labas ng bayan, mayroong isang ikapitong simbahan, na inialay sa patron. Ang mga lugar na interesante, na karamihan ay matatagpuan sa distrito ng Marina, ay kinabibilangan ng [[Plaza|Piazza]] Giovanni XXIII, Piazza Arena, ang mga lagusan ng riles na maaaring lakarin, ang baybayin ng bayan, at ang Villa Comunale Zakynthos, sa tapat nito. Sa gitnang-itaas na bahagi ng bayan, sa harap ng pangunahing simbahan at timog ng kastilyo, ayon sa pagkakabanggit, ay ang Piazza Monumento at ang [[ampiteatro]]. == Mga kambal bayan – mga kapatid na lungsod == Ang Rocca Imperiale ay [[Kambal na lungsod|kambal]] sa: * {{Flagicon|ITA}} [[Valenza]], Italya ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 24qtpzguiya0s74nn6y76z5wlr5rnan 0 312934 2227188 2028340 2026-09-21T07:03:25Z Ryomaandres 8044 2227188 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rose|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=47.49|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rosetani|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=399|mayor_party=|saint=[[Lorenzo ng Roma|San Lorenzo]]|day=Agosto 10|postal_code=87040|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.rose.cs.it}}|footnotes=|mayor=Roberto Barbieri|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Rose|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Rose (CS).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=Panorama ng makasaysayang sentro|image_shield=Rose-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|24|N|16|17|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|istat=078106}} Ang '''Rose''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiyang pisikal == Ang pangunahing bayan ay nakatayo sa pinakakanlurang dalisdis ng Sila Grande, na nag-aalok ng kahanga-hangang tanawin ng [[Lambak Crati]]. Ang Rose ay umaabot sa isang malawak na teritoryo, na umaabot mula sa lambak ng Ilog Crati hanggang sa Varco San Mauro, 1,192 metro mula sa antas ng dagat. Ang bulubunduking lupain, na higit sa 900 metro, ay mayaman sa mga kagubatan ng pino at nagbibigay ng isang mainam na kapaligiran para sa produksyon ng kabute. Ang natitirang bahagi ng lugar ay ipinagmamalaki ang ilang mga lugar ng produksyon ng langis ng oliba, alak, kastanyas, at igos (ang alak mula sa distrito ng Sovarette ay partikular na kilala). Ang lugar ng munisipyo ay may minimum na altitude na 122 metro mula sa antas ng dagat at maximum na 1,395 metro, habang sa pangunahing sentro ng lungsod, ang pinakamahalagang plasa (Piazza Gaetano Argento) ay matatagpuan sa 389 metro mula sa antas ng dagat, at ang Munisipyo ay matatagpuan sa 423 metro mula sa antas ng dagat. == Ekonomiya == === Produksyong artesanal === Nanatili pa rin ang kahusayan sa paggawa sa lugar na ito: sa larangan ng konstruksiyon, yari sa bakal, at kahoy. Ang paggawa sa kahoy ay palaging isang matibay na bahagi ng pagkamalikhain ni Roseto, na ang ebidensiya ay nananatili sa mga simbahan at tahanan. Kilala ang produksiyong artesanal nina maestro Luigino Viapiana, maestro Lorenzo at Antonio Viapiana, maestro Lorenzo at Vincenzo Infante, maestro Albino at Pasquale Petrone, at maestro Vinicio at Emilio Bria. == Mga tanawin == * Simbahan ng Pagpapahayag o Inang Simbahan * Simbahan ng Mahal na Ina ng Grasya * Simbahan ng San Paolo Apostolo o Kumbentong Agustino * Simbahan ng San Floreano (Floriano) ng Lorch * Simbahan ng San Mauro sa Varco San Mauro * Simbahan ng San Giovanni Bosco * Simbahan ng Maria Santissima delle Nevi sa ​​Stio * Simbahan ng Mahal na Ina ng Loreto sa Santicelli * Kastilyong Piyudal == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} n3ifojsh4i7547os52hj2xb8s3oi4wh 0 312935 2227187 2115795 2026-09-21T07:01:31Z Ryomaandres 8044 2227187 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rogliano|frazioni=|website={{official website|http://www.comune.rogliano.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87054|day=|saint=|elevation_m=660|elevation_footnotes=|population_demonym=Roglianesi|population_footnotes=|area_total_km2=41|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Rogliano|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|11|N|16|19|E|region:IT_type:city(5934)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama invernale.jpg|footnotes=}} Ang '''Rogliano''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa [[Savuto|Lambak Savuto]]. Karamihan sa bayan ay nawasak sa isang marahas na lindol noong 1638.<ref>{{Cite journal|url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2001JB001713#:~:text=The%20March%201638%20Earthquake&text=In%20the%20whole%20the%20earthquake,have%20occurred%20in%20different%20places.|doi=10.1029/2001JB001713|title=Catastrophic 1638 earthquakes in Calabria (Southern Italy): New insights from paleoseismological investigation|year=2003|last1=Galli|first1=Paolo|last2=Bosi|first2=Vittorio|journal=Journal of Geophysical Research: Solid Earth|volume=108|pages=ETG 1-1-ETG 1-20|access-date=2021-10-17|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017103327/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1029/2001JB001713#:~:text=The%20March%201638%20Earthquake&text=In%20the%20whole%20the%20earthquake,have%20occurred%20in%20different%20places.|url-status=dead}}</ref> Ito ay {{Convert|19|km}} mula sa Cosenza. Kabilang sa mga atraksiyon pangturista ay ang sentrong pangkasaysayan, na nabuo ng mga distrito ng Serra, Spani, Donnanni, Cuti, at Forche. == Kasaysayan == Ang ebidensiya na ang pagtatayo ng Rogliano ay nauna pa sa pagkakaroon ng Casali del Manco ay ibinibigay ng pagkakatuklas sa mga piraso ng marmol na nakaukit sa mga inskripsiyong Griyego, kabilang ang mas partikular na "Bret," na nangangahulugang "ng Brezi" sa Griyego, pati na rin ang mga sulating Griyego na nagpapatunay sa pagkakaroon ng isang paganong templo na nagmula pa noong panahon ng Unang Erehesyong Pederasyon (1249-753 BC). Mula sa salaysay ng historyador na si T. Morelli, malinaw na ang pagkakatuklas sa mga piraso ng marmol na ito ay naganap noong 1569 nang itinatayo ang simbahan ng Madonna delle Grazie sa Rogliano, kung saan dating nakatayo ang simbahan ng Santa Sofia, malapit sa batis ng Camina. Mayroong ilang mga hypotheses tungkol sa pinagmulan ng pangalang "Rogliano." Ang isa ay naniniwala na ang pangalan ay nagmula sa Rublanum, na ipinagkaloob noong sinaunang panahon para sa rubedine terrae, o pulang lupa nito. Ang isa pang hypothesis ay naniniwala na ang pangalan ay nauugnay sa pagkamayabong ng lupain. Sa paglipas ng panahon ang pangalan ay umunlad: mula sa aktwal na temporal na ebolusyon ng Latin na terminong "Rubilanum", na tinukoy ito sa paligid ng taong 1000 bilang terra Rugliani, patungo sa ikalabintatlong siglo bilang Praedium Rubiliani at muli makalipas ang isang daang taon bilang Casalis Rublani. == Tingnan din == * [[Ilog Savuto]] == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{In lang|it}} [http://www.telecosenza.it/paesemio/rogliano.htm Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722055336/http://www.telecosenza.it/paesemio/rogliano.htm |date=2011-07-22 }} on http://www.telecosenza.it {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210917193011/https://www.telecosenza.it/ |date=2021-09-17 }} * {{In lang|it}} [http://www.prolocodirogliano.it/ Pro Loco di Rogliano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210035644/http://www.prolocodirogliano.it/ |date=2008-02-10 }} ''Tourist information point of Rogliano'' '''Balita''' * {{In lang|it}} [http://www.savutoweb.it/ Savuto Web] ''News portal of Rogliano and suburbs'' * {{In lang|it}} [http://www.lavocedelsavuto.it/ La Voce del Savuto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217114540/http://www.lavocedelsavuto.it/ |date=2007-12-17 }} ''Local newspaper'' * {{In lang|it}} [http://www.ecodellavalle.it/ Eco della Valle] ''Local periodical'' '''Laro:''' * {{In lang|it}} [http://www.roglianocalcioa5.it/ ADS Rogliano Calcio a 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201082957/http://www.roglianocalcioa5.it/ |date=2008-02-01 }} ''ADS Rogliano five-a-side football team'' * {{In lang|it}} [http://www.alkoolteam.com/index.php?option=com_content&task=view&id=65&Itemid=58 Acli Volley Roglano]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Acli Volley Rogliano Team'' * {{In lang|it}} [http://www.basketrogliano.it/ Basket Rogliano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029154701/http://www.basketrogliano.it/ |date=2007-10-29 }} ''Basket Rogliano Team'' {{Lalawigan ng Cosenza}} 4hkt7fr1hoqgtt2hfgjguwge8x0ddfq 0 312936 2227189 2028335 2026-09-21T07:05:12Z Ryomaandres 8044 2227189 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Roseto Capo Spulico|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.rosetocapospulico.cs.it}}|area_code=0981|postal_code=87070|day=|saint=|elevation_m=217|elevation_footnotes=|population_demonym=Rosetani|population_footnotes=|area_total_km2=30|area_footnotes=|mayor=Rosanna Mazzia|mayor_party=|frazioni=Centro,Borgata Marina,Villaggio Baiabella|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Roseto Capo Spulico|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|59|N|16|36|E|region:IT_type:city(1760)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=View of the {{Interlanguage link multi|Castrum Petrae Roseti|it}} in {{Interlanguage link multi|Marina di Roseto Capo Spulico|it}}|image_alt=|imagesize=|image_skyline=File:Castello di Roseto Capo Spulico.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Roseto Capo Spulico''' ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Roseto ay orihinal na isa sa mga satellite na lungsod ng [[Sybaris]], noong panahon ng [[Magna Graecia|Magna Grecia]]; ito ay ang mga baybaying lugar ng Timog Italya sa Golpo ng Tarento na malawak na pinamugaran ng mga Griyegong setler. Ang Roseto Capo Spulico ay ipinangalan sa mga rosas na nalinang doon. == Mga monumento at tanawin == === Ang makasaysayang sentro === Ang makasaysayang sentro , na nakatayo sa isang burol na pababa sa dagat, ay lubhang kawili-wili. Mula pa noong Gitnang Kapanahunan, ang makikipot na kalye at eskinita nito ay kadalasang nag-aalok ng mga malalawak na tanawin ng dagat. Ang sentrong pangkasaysayan ay maaaring marating sa pamamagitan ng isang 3-kilometrong malalawak na kalsadang panlalawigan na sumasanga mula sa Strada Statale 106 Jonica. Bago makarating sa sentro ng Roseto, dadaan ka sa maliit na nayon ng Civita. Ang sentrong pangkasaysayan ay tahanan ng karamihan sa mga makasaysayang monumento ng bayan. === Tabing-dagat ng Aquea === Ang Tabing-dagat ng Aquea ay matatagpuan sa ''[[frazione]]'' ng [[Marina di Roseto Capo Spulico]] at may habang 1.5 kilometro. Sa daan, mayroong isang malawak at magandang bangketa. Ang Piazza Azzurra (Plaza Bughaw) ay matatagpuan sa kalsadang ito. Kaagad pagkatapos ng Castrum Petrae, ang Roseto ay sumasama sa Strada Statale 106 Jonica, na sa seksyon ng Roseto ay napakakipot at paliko-likong, na tinatanaw ang dalampasigan na napapalibutan ng mga palumpong ng Mediteraneo. Mula noong Setyembre 2010, ang Roseto ay nakatanggap ng parangal na pagkilala mula sa organisasyong munisipal ng Italya at ng Ministro ng Turismo. Natapos ang muling pagpapaunlad sa tabing-dagat at sa kalapit na Via Olimpia noong Hunyo 2014. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.rosetocapospulico.cs.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cosenza}} l1jezfq2681veekov5ynfsabz2pev1j 2227190 2227189 2026-09-21T07:05:33Z Ryomaandres 8044 /* Tabing-dagat ng Aquea */ 2227190 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Roseto Capo Spulico|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.rosetocapospulico.cs.it}}|area_code=0981|postal_code=87070|day=|saint=|elevation_m=217|elevation_footnotes=|population_demonym=Rosetani|population_footnotes=|area_total_km2=30|area_footnotes=|mayor=Rosanna Mazzia|mayor_party=|frazioni=Centro,Borgata Marina,Villaggio Baiabella|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Roseto Capo Spulico|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|59|N|16|36|E|region:IT_type:city(1760)|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=View of the {{Interlanguage link multi|Castrum Petrae Roseti|it}} in {{Interlanguage link multi|Marina di Roseto Capo Spulico|it}}|image_alt=|imagesize=|image_skyline=File:Castello di Roseto Capo Spulico.JPG|native_name=|footnotes=}} Ang '''Roseto Capo Spulico''' ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang Roseto ay orihinal na isa sa mga satellite na lungsod ng [[Sybaris]], noong panahon ng [[Magna Graecia|Magna Grecia]]; ito ay ang mga baybaying lugar ng Timog Italya sa Golpo ng Tarento na malawak na pinamugaran ng mga Griyegong setler. Ang Roseto Capo Spulico ay ipinangalan sa mga rosas na nalinang doon. == Mga monumento at tanawin == === Ang makasaysayang sentro === Ang makasaysayang sentro , na nakatayo sa isang burol na pababa sa dagat, ay lubhang kawili-wili. Mula pa noong Gitnang Kapanahunan, ang makikipot na kalye at eskinita nito ay kadalasang nag-aalok ng mga malalawak na tanawin ng dagat. Ang sentrong pangkasaysayan ay maaaring marating sa pamamagitan ng isang 3-kilometrong malalawak na kalsadang panlalawigan na sumasanga mula sa Strada Statale 106 Jonica. Bago makarating sa sentro ng Roseto, dadaan ka sa maliit na nayon ng Civita. Ang sentrong pangkasaysayan ay tahanan ng karamihan sa mga makasaysayang monumento ng bayan. === Tabing-dagat ng Aquea === Ang Tabing-dagat ng Aquea ay matatagpuan sa ''[[frazione]]'' ng [[Marina di Roseto Capo Spulico]] at may habang 1.5 kilometro. Sa daan, mayroong isang malawak at magandang bangketa. Ang Piazza Azzurra (Plaza Bughaw) ay matatagpuan sa kalsadang ito. Kaagad pagkatapos ng Castrum Petrae, ang Roseto ay sumasama sa Strada Statale 106 Jonica, na sa seksyon ng Roseto ay napakakipot at paliko-likong, na tinatanaw ang dalampasigan na napapalibutan ng mga palumpong ng Mediteraneo. Mula noong Setyembre 2010, ang Roseto ay nakatanggap ng parangal na pagkilala mula sa organisasyong munisipal ng Italya at ng Ministro ng Turismo. Natapos ang muling pagpapaunlad sa tabing-dagat at sa kalapit na Via Olimpia noong Hunyo 2014. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.rosetocapospulico.cs.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cosenza}} c99i1mcgqe7dfelscq6p9o7kbr5r50c 0 312937 2227192 2083248 2026-09-21T07:09:24Z Ryomaandres 8044 2227192 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rovito|elevation_min_m=|mayor=Felice D'Alessandro|area_footnotes=|area_total_km2=10.68|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rovitesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=[[Bosco (Rovito)|Bosco]]|elevation_m=740|saint=[[Santa Barbara]]|day=|postal_code=87050|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.rovito.cs.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Rovito|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Rovito fotografato da Motta.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Rovito-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|18|32.76|N|16|19|12.36|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} '''Rovito''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Ruvìtu}}) ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang bayan ay matatagpuan sa kanlurang suburb ng [[Cosenza]], malapit sa bulubundukin ng [[La Sila|Sila]]. Ito ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Casali del Manco]], [[Celico]], [[Cosenza]], [[Lappano]], [[San Pietro sa Guarano]], at [[Zumpano]]. Binibilang nito ang nayon (''[[frazione]]'') ng [[Bosco (Rovito)|Bosco]], isang maliit na nayon sa timog ng [[Cosenza]]. Ang pangunahing bayan, na may taas na 714 metro mula sa antas ng dagat (ang taas ng Piazza del Popolo), ay matatagpuan sa timog-kanlurang dalisdis ng [[La Sila|Sila Grande]], ilang kilometro mula sa Cosenza. Ang bayan ay malapit sa [[Talampas ng Sila]] (karaniwang taas na higit sa 1,300 metro mula sa antas ng dagat). Ang mga nayon ng Pianette (573 metro mula sa antas ng dagat), Motta (679 metro mula sa antas ng dagat), Flavetto (671 metro mula sa antas ng dagat), Bosco (300 metro mula sa antas ng dagat), Cavallo Morto (416 metro mula sa antas ng dagat), Episcopani (430 metro mula sa antas ng dagat), at Rianico (470 metro mula sa antas ng dagat) ay kabilang sa munisipalidad ng Rovito. == Kasaysayan == Ang siyentipikong si [[Tommaso Cornelio]], isang bida ng rebolusyong siyentipiko noong ika-17 siglo sa Kaharian ng Napoles, ay ipinanganak sa Rovito. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.rovito.cs.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cosenza}} 1bo8wl47ihu8ll3xdxhf4wt7uhlk3no 2227196 2227192 2026-09-21T07:59:48Z Ryomaandres 8044 2227196 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rovito|elevation_min_m=|mayor=Felice D'Alessandro|area_footnotes=|area_total_km2=10.68|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rovitesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=[[Bosco (Rovito)|Bosco]]|elevation_m=740|saint=[[Santa Barbara]]|day=|postal_code=87050|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.rovito.cs.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Rovito|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Rovito fotografato da Motta.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Rovito-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|18|32.76|N|16|19|12.36|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} '''Rovito''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Ruvìtu}}) ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Heograpiya == Ang bayan ay matatagpuan sa kanlurang suburb ng [[Cosenza]], malapit sa bulubundukin ng [[La Sila|Sila]]. Ito ay may hangganan sa mga munisipalidad ng [[Casali del Manco]], [[Celico]], [[Cosenza]], [[Lappano]], [[San Pietro sa Guarano]], at [[Zumpano]]. Binibilang nito ang nayon (''[[frazione]]'') ng [[Bosco (Rovito)|Bosco]], isang maliit na nayon sa timog ng [[Cosenza]]. Ang pangunahing bayan, na may taas na 714 metro mula sa antas ng dagat (ang taas ng Piazza del Popolo), ay matatagpuan sa timog-kanlurang dalisdis ng [[La Sila|Sila Grande]], ilang kilometro mula sa Cosenza. Ang bayan ay malapit sa [[Talampas ng Sila]] (karaniwang taas na higit sa 1,300 metro mula sa antas ng dagat). Ang mga ''frazione'' ng Pianette (573 metro mula sa antas ng dagat), Motta (679 metro mula sa antas ng dagat), Flavetto (671 metro mula sa antas ng dagat), Bosco (300 metro mula sa antas ng dagat), Cavallo Morto (416 metro mula sa antas ng dagat), Episcopani (430 metro mula sa antas ng dagat), at Rianico (470 metro mula sa antas ng dagat) ay kabilang sa munisipalidad ng Rovito. == Kasaysayan == Ang siyentipikong si [[Tommaso Cornelio]], isang bida ng rebolusyong siyentipiko noong ika-17 siglo sa Kaharian ng Napoles, ay ipinanganak sa Rovito. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.rovito.cs.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Cosenza}} oai51mojtl5r3m42bas4eam0wj8u38h 0 312938 2227191 2028346 2026-09-21T07:07:40Z Ryomaandres 8044 2227191 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rota Greca|elevation_min_m=|mayor=Giuseppe De Monte|area_footnotes=|area_total_km2=13.12|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rotesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=510|saint=[[Pag-aakyat kay Maria sa Langit|Pag-aakyat kay Maria]]|day=Agosto 15|postal_code=87010|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.rotagreca.cs.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Rota Greca|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Rota Greca-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|28|N|16|7|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Rota Greca''' ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Noong 1275, si Guillelmo ay hinirang na prior ng monasteryo ng Santa Maria della Rota, at noong 1324, si Nicolao, sa parehong taon, ang priory ay naipasa kay Roberto di Rota. Noong 1453, si Michael Cosal ng Ordeng Cisterciense ay kinumpirma bilang abbot ng monasteryo. Sa panahong ito, ang monasteryo ay nakaranas ng isang panahon ng muling pagkabuhay at pag-unlad at ang panahong ito ay kasabay ng muling pagtira ng mga Albanes, kasunod ng pagsalakay sa Albania at mga Balkano ng hukbong Turko-Otomano.<ref name=":0">{{Cita libro |autore=A cura di Vincenzo Perrellis |titolo=Rota Greca, storia, tradizioni, immagini |anno=2004 |editore=Arti Grafiche Barbieri- Editore}}</ref> Matapos ang pag-iisa ng Italya, ginamit ng Rota ang pangalang Rota Greca<ref>[https://books.google.it/books?id=IaJrajta2rUC&pg=PA598 Regio Decreto n. 1218 del 26 marzo 1863].</ref> upang maiwasan ang mga omonimo at upang magbigay-pugay sa mga pinagmulang Albanes nito, na nagsasagawa ng ritwal sa Silangan (na noon ay tinatawag na Griyego) at katangian ng mga Italo-Albanes, hanggang sa punto na napagkamalan sila sa mga "Griyego" dahil sa kanilang sariling ritwal na hindi Latin Katoliko. Sa kabila ng presensiya ng populasyon ng Albania, hindi pinanatili ng Rota ang pag-uulit ng tradisyong [[Mga Arbëreshë|Arbëreshë]], ni hindi nito pinanatili ang wika nito, hindi tulad ng mga kalapit na bayan na itinatag ng Albania. May mga bakas pa rin ng ilang toponimo na nagmula sa Albania at ilang sinaunang awit sa sinaunang Griyego (nagmula sa paggamit ng ritwal ng Greco-Bisantino noong nakaraan), na ngayon ay ganap nang na == Kultura == Ang mga pista ng bayan ay tuwing Oktubre 24, na alay kay [[Arkanghel Rafael|San Rafael Arkanghel]], at tuwing Pebrero 5, na tinatawag na pistang "Santarieddi". == Mga Sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 9d8xw4h3qve7pv33yscv5qcoq626dcs 2227193 2227191 2026-09-21T07:13:42Z Ryomaandres 8044 2227193 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Rota Greca|elevation_min_m=|mayor=Giuseppe De Monte|area_footnotes=|area_total_km2=13.12|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_demonym=Rotesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|frazioni=|elevation_m=510|saint=[[Pag-aakyat kay Maria sa Langit|Pag-aakyat kay Maria]]|day=Agosto 15|postal_code=87010|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.rotagreca.cs.it/}}|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|official_name=Comune di Rota Greca|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Filiale BCC Rota Greca.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Rota Greca-Stemma.png|image_map=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|28|N|16|7|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|footnotes=}} Ang '''Rota Greca''' ay isang bayan at [[komuna]] ng [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Kasaysayan == Noong 1275, si Guillelmo ay hinirang na prior ng monasteryo ng Santa Maria della Rota, at noong 1324, si Nicolao, sa parehong taon, ang priory ay naipasa kay Roberto di Rota. Noong 1453, si Michael Cosal ng Ordeng Cisterciense ay kinumpirma bilang abbot ng monasteryo. Sa panahong ito, ang monasteryo ay nakaranas ng isang panahon ng muling pagkabuhay at pag-unlad at ang panahong ito ay kasabay ng muling pagtira ng mga Albanes, kasunod ng pagsalakay sa Albania at mga Balkano ng hukbong Turko-Otomano.<ref name=":0">{{Cita libro |autore=A cura di Vincenzo Perrellis |titolo=Rota Greca, storia, tradizioni, immagini |anno=2004 |editore=Arti Grafiche Barbieri- Editore}}</ref> Matapos ang pag-iisa ng Italya, ginamit ng Rota ang pangalang Rota Greca<ref>[https://books.google.it/books?id=IaJrajta2rUC&pg=PA598 Regio Decreto n. 1218 del 26 marzo 1863].</ref> upang maiwasan ang mga omonimo at upang magbigay-pugay sa mga pinagmulang Albanes nito, na nagsasagawa ng ritwal sa Silangan (na noon ay tinatawag na Griyego) at katangian ng mga Italo-Albanes, hanggang sa punto na napagkamalan sila sa mga "Griyego" dahil sa kanilang sariling ritwal na hindi Latin Katoliko. Sa kabila ng presensiya ng populasyon ng Albania, hindi pinanatili ng Rota ang pag-uulit ng tradisyong [[Mga Arbëreshë|Arbëreshë]], ni hindi nito pinanatili ang wika nito, hindi tulad ng mga kalapit na bayan na itinatag ng Albania. May mga bakas pa rin ng ilang toponimo na nagmula sa Albania at ilang sinaunang awit sa sinaunang Griyego (nagmula sa paggamit ng ritwal ng Greco-Bisantino noong nakaraan), na ngayon ay ganap nang na == Kultura == Ang mga pista ng bayan ay tuwing Oktubre 24, na alay kay [[Arkanghel Rafael|San Rafael Arkanghel]], at tuwing Pebrero 5, na tinatawag na pistang "Santarieddi". == Mga Sanggunian == {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 8k99wldrlifvj6itjdhgzeg24ucdwqg 0 313007 2227011 2083079 2026-09-21T01:16:22Z Ryomaandres 8044 2227011 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Tarsia|elevation_min_m=|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_total=2272|population_as_of=2007|pop_density_footnotes=|population_demonym=Tarsiani o Tarsioti|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|area_footnotes=|elevation_m=192|saint=[[San Francisco ng Paola]]|day=Huling Linggo ng Mayo|postal_code=87040|area_code=0981|website={{official website|http://tarsia.asmenet.it}}|footnotes=|area_total_km2=48.28|mayor=Roberto Ameruso|official_name=Comune di Tarsia|image_map=|native_name=|image_skyline=Panorama Tarsia.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Tarsia-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|37|N|16|16|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|istat=078145}}Ang '''Tarsia''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang sinaunang bayan ng [[Caprasia]] ay sinasabing ang modernong Tarsia. == Heograpiya == Ang bayan ay may hangganan sa [[Bisignano]], [[Corigliano Calabro]], [[Roggiano Gravina]], [[San Demetrio Corone]], [[San Lorenzo del Vallo]], [[San Marco Argentano|San Marco Argentinaano]], [[Santa Sofia d'Epiro]], [[Spezzano Albanese]], at [[Terranova da Sibari]]. == Kasaysayan == Hanggang 1606, pagmamay-ari ito ng [[Estado ng Bisignano]], na hindi tiyak ang pinagmulan. Kalaunan ay ipinagkatiwala ito sa pamilyang Spinelli, na humawak ng titulong prinsipe at hinawakan ito hanggang sa pag-aalis ng piyudalismo. Dito ipinanganak ang anatomista at siruhano na si [[Marco Aurelio Severino]] (1580-1656). Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang Tarsia ang tahanan ng pinakamalaking kampo konsentrasyon ng mga pasista sa Italya, ang [[Ferramonti di Tarsia|kampo ng]] [[Ferramonti di Tarsia|pagkakakulong ng Ferramonti,]] kung saan ang mga dayuhang Hudyo at mga etnikong minorya na itinuturing na mga kaaway ng rehimeng pasista (mga Slav, Griyego, Tsino) ay ikinulong. Ang kampo ay pinalaya ng mga Britaniko noong Setyembre 14, 1943. == Tingnan din == * [[Ferramonti di Tarsia|Ferramonti]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} tcta1zt5giqlkyafcbdhgcqz1ns6olq 0 313008 2227014 2083111 2026-09-21T01:19:57Z Ryomaandres 8044 2227014 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Torano Castello|elevation_max_m=|population_footnotes=|population_total=4604|population_as_of=30 Nobyembre 2018|pop_density_footnotes=|population_demonym=Toranesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=370|area_footnotes=|twin1=|twin1_country=|saint=[[San Blas]]|day=Pebrero 3|postal_code=87010|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.toranocastello.cs.it/}}|area_total_km2=30.22|mayor=Lucio Franco Raimondo|official_name=Comune di Torano Castello|image_map=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Torano Castello-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|30|N|16|9|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=Sartano, Torano Scalo|footnotes=}}Ang '''Torano Castello''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Tinutukoy ang Cavalcanti ni Torano Castello, noong 2013, ang kilalang direktor na si [[Wes Anderson]] ay sumulat at nagdirek ng isang maikling pelikula na pinamagatang Castello Cavalcanti, na ang tagpuan ay sa kathang-isip na bayan na may parehong pangalan noong 1955.<ref>{{Cita web|url=https://albafragaliaaraba.wordpress.com/2025/02/01/se-wes-anderson-falsa-i-colori/|titolo=Se Wes Anderson falsa i colori}}</ref> == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na pangalang Thorus o Turius (na may dagdag na hulaping -anus), o, ayon sa iba, ito ay nauugnay sa sinaunang [[Magna Graecia|Griyegong]] lungsod ng [[Thurii]]. Ayon sa alamat, ang bayan ay pinangalanang Torano upang markahan ang tagumpay nito laban sa isang nakakatakot na toro na naninirahan sa isang kama ng tambo at tinakot ang populasyon. == Pisikal na heograpiya == Matatagpuan ang Torano Castello sa isang mabatong patusok sa pagitan ng mga lambak ng Finita at bukal Turbolo sa panloob na bahagi ng [[Kabundukan Baybayin (Italya)|Kabundukan Baybayin]] sa lalawigan ng Cosenza sa taas na 370 m sa taas ng dagat, 35&nbsp;km sa hilaga ng kabeserang Cosenza. Saklaw ng teritoryo ang isang lugar na 30.05&nbsp;km² at hangganan sa mga munisipalidad ng [[Cerzeto]], [[Lattarico]], [[San Martino di Finita]], at [[Bisignano]]. Ilang kilometro mula sa nayon nito ang mataong nayon ng [[Sartano]] na matatagpuan sa 274 metro sa taas ng dagat ==Mga sanggunian== <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} 5i3lmftbspzxhw39z2bpbi8wk2etiv8 2227015 2227014 2026-09-21T01:20:11Z Ryomaandres 8044 2227015 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Torano Castello|elevation_max_m=|population_footnotes=|population_total=4604|population_as_of=30 Nobyembre 2018|pop_density_footnotes=|population_demonym=Toranesi|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=370|area_footnotes=|twin1=|twin1_country=|saint=[[San Blas]]|day=Pebrero 3|postal_code=87010|area_code=0984|website={{official website|http://www.comune.toranocastello.cs.it/}}|area_total_km2=30.22|mayor=Lucio Franco Raimondo|official_name=Comune di Torano Castello|image_map=|native_name=|image_skyline=Torano Castello - Chiesa di San Biagio - 2023-09-27 13-05-30 001.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Torano Castello-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|mayor_party=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|30|N|16|9|E|region:IT|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=Sartano, Torano Scalo|footnotes=}}Ang '''Torano Castello''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Tinutukoy ang Cavalcanti ni Torano Castello, noong 2013, ang kilalang direktor na si [[Wes Anderson]] ay sumulat at nagdirek ng isang maikling pelikula na pinamagatang Castello Cavalcanti, na ang tagpuan ay sa kathang-isip na bayan na may parehong pangalan noong 1955.<ref>{{Cita web|url=https://albafragaliaaraba.wordpress.com/2025/02/01/se-wes-anderson-falsa-i-colori/|titolo=Se Wes Anderson falsa i colori}}</ref> == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na pangalang Thorus o Turius (na may dagdag na hulaping -anus), o, ayon sa iba, ito ay nauugnay sa sinaunang [[Magna Graecia|Griyegong]] lungsod ng [[Thurii]]. Ayon sa alamat, ang bayan ay pinangalanang Torano upang markahan ang tagumpay nito laban sa isang nakakatakot na toro na naninirahan sa isang kama ng tambo at tinakot ang populasyon. == Pisikal na heograpiya == Matatagpuan ang Torano Castello sa isang mabatong patusok sa pagitan ng mga lambak ng Finita at bukal Turbolo sa panloob na bahagi ng [[Kabundukan Baybayin (Italya)|Kabundukan Baybayin]] sa lalawigan ng Cosenza sa taas na 370 m sa taas ng dagat, 35&nbsp;km sa hilaga ng kabeserang Cosenza. Saklaw ng teritoryo ang isang lugar na 30.05&nbsp;km² at hangganan sa mga munisipalidad ng [[Cerzeto]], [[Lattarico]], [[San Martino di Finita]], at [[Bisignano]]. Ilang kilometro mula sa nayon nito ang mataong nayon ng [[Sartano]] na matatagpuan sa 274 metro sa taas ng dagat ==Mga sanggunian== <references /> {{Lalawigan ng Cosenza}} 4ae0jvxp3qyh42j45f97e0isorfr0oc 0 313009 2227016 2083110 2026-09-21T01:22:01Z Ryomaandres 8044 2227016 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Tortora|elevation_footnotes=|area_total_km2=58.22|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]); [http://www4.asmenet.it/opencms/opencms/asmenet/tortora/numeri_comune.jsp# Tratto da Asmenet/Tortora (CS), 09-09-2008] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722025915/http://www4.asmenet.it/opencms/opencms/asmenet/tortora/numeri_comune.jsp |date=2011-07-22 }}</ref>|population_total=5974|population_as_of=2008|pop_density_footnotes=|population_demonym=Tortoresi (Turturisi in the local dialect)|elevation_min_m=|mayor=Pasquale Lamboglia|elevation_max_m=|elevation_m=312|saint=[[St. Blaise]], [[St. Anthony of Padua]]|day=3 February|postal_code=87020|area_code=0985, 0973|website={{official website|http://www.comune.tortora.cs.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Tortora|shield_alt=|native_name=|image_skyline=Tortora_Centro_Storico_2.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Tortora (CS)-Stemma.png|image_map=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|58|N|15|48|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|footnotes=}}Ang '''Tortora''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Tùrturi}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ang munisipalidad ay may tatlong paninirahan ng mga mamamayan: ang makasaysayang sentro na may humigit-kumulang 600 naninirahan, ang mga nayon sa bundok na may humigit-kumulang 600 naninirahan at ang [[Lido di Tortona|marina]] na may humigit-kumulang 5,000 naninirahan. == Kaysaysayan == Ang ilan sa mga naninirahan dito ay nanganlong sa loob ng bansa at itinatag ang unang pamayanan ng Tortora sa isang mabatong burol, na pinangalanang Julitta bilang parangal sa sinaunang lungsod. Sa kasalukuyan, ang mga natuklasan mula sa sinaunang lungsod ng Blanda ay maaaring hangaan sa patuloy na eksibisyon na "Akeolohiya para sa Tortora: Mga Labi mula sa Nakaraan," na matatagpuan sa bagong Museo Blanda sa makasaysayang sentro ng Tortora. == Mga pangunahing tanawin == * Simbahan ng San Pietro Apostolo, sa Piazza Plebiscito (Makasaysayang Sentro ng Tortora) * Simbahan ng Annunziata, Piazza Monastero (Makasaysayang Sentro ng Tortora) * Simbahan ng mga Kaluluwa sa Purgatoryo, sa Piazza Dante Alighieri (Makasaysayang Sentro ng Tortora) * Kapilya Materdomini, Via Materdomini (Makasaysayang Sentro ng Tortora) * Simbahan ng Santo Stefano, Via Santo Stefano (Tortora Marina) * Simbahan ng Mahal na Ina ng Grasya, Via Madonna delle Grazie (Tortora Marina) * Simbahan ng Stella Maris, Plaza Stella Maris (Tortora Marina) * Simbahan ng Madonna dell'Addolorata, sa nayon ng Acqualisparti (pook Montana) * Simbahan ng Nabuhay na Hesus, sa nayon ng Pizinno * Simbahan ng Kristong Hari, sa nayon ng Massacornuta * Simbahan ng San Alberto da Calamigna, sa nayon ng AC Migna ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} l32a63xfdit3p27udmlswhxi2z8styy 0 313010 2227013 2083096 2026-09-21T01:18:21Z Ryomaandres 8044 2227013 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Terravecchia|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.terravecchia.cs.it}}|area_code=0983|postal_code=87060|day=Martes matapos ng Pasko ng Muling Pagkabuhay|saint=Santa Maria del Carmine|elevation_m=472|elevation_footnotes=|population_demonym=Terravecchiesi|population_footnotes=|area_total_km2=20|area_footnotes=|mayor=Mauro Santro|mayor_party=|frazioni=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Terravecchia|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|28|N|16|57|E|region:IT_type:city(1135)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Terravecchia.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Terravecchia''' ay isang nayon at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Isa ito sa ilang munisipalidad sa Italya na may GDP kada tao na mas mababa sa €10,000. Kapansin-pansin ang arkeolohikong landas na, sa pamamagitan ng mga nakapalibot na burol, ay patungo sa mga sinaunang pader ng lungsod na nakapalibot sa orihinal na pamayanan ng mga [[Mga Brucio|Brucio]] (ika-4 na siglo BK). == Heograpiya == Ang bayan ay may hangganan sa [[Cariati]], [[Crucoli]], at [[Scala Coeli]]. Ang Terravecchia ay nakapatong sa tuktok ng burol na humigit-kumulang na 3 kilometrong timog-timog-kanluran ng baybayin ng Dagat Honiko. == Kasaysayan == Ang sentrong urbano ng Terravecchia ay umusbong noong Gitnang Kapanahunan, sa isang lugar na tinitirhan na ngunit muling tinirhan ng mga taong, dahil sa hindi malusog na baybayin at takot sa mga pagsalakay ng mga [[Saraseno]], ay umalis sa kanilang mga tahanan upang maghanap ng kanlungan sa mga lugar na hindi mapupuntahan ng mga mananalakay na dumarating sa pamamagitan ng dagat. Ang toponimong na Terra Veterj ay tumutukoy sa lumang lupain, na nagpapaiba dito mula sa bagong lugar kung saan itinayo ang bayan ng Cariati. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} f6lzqhm9nxydwc2l4a3yo9781pvln9d 0 313011 2227012 2029504 2026-09-21T01:17:09Z Ryomaandres 8044 2227012 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Terranova da Sibari|elevation_footnotes=|area_total_km2=43.06|population_footnotes=<ref>Data from [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]]</ref>|population_total=5180|population_as_of=31 Disyembre 2013|pop_density_footnotes=|population_demonym=Terranovesi|elevation_m=313|mayor=Luigi Lirangi|twin1=|twin1_country=|saint=[[Francisco ng Assisi|San Francisco]]|day=Ikalawang Linggo ng Mayo|postal_code=87010|area_code=0981|website={{official website|http://www.comune.terranova-da-sibari.cs.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Terranova da Sibari|image_map=|native_name=|image_skyline=Castello_Feudale_(Terranova_da_Sibari).JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Kastilyong piyudal.|image_shield=Terranova da Sibari-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|frazioni=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|39|N|16|20|E|display=inline}}|coordinates_footnotes=|region=[[Calabria]]|province=[[lalawigan ng Cosenza|Cosenza]] (CS)|footnotes=}}Ang '''Terranova da Sibari''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Terranova di Sibbari}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]], sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Matatagpuan ito sa isang burol sa pagitan ng ilog [[Crati]] at ang huling kahabaan ng [[Sila Mountains|Kabundukang Sila]], sa may {{Convert|20|km|0}} mula sa [[Dagat Honiko]]. Ang mga bakwit mula sa sinaunang lungsod ng [[Thurii]] ang nagtatag ng Terranova matapos ang pagkawasak ng kanilang lungsod sa giyera laban sa Croton. Noong dating kilala bilang '''Terranova del Vallo''' at '''Terranova di Calabria Citra''', nakuha nito ang kasalukuyang pangalan pagkatapos ng [[pag-iisa ng Italya]], na tumutukoy sa mga sinaunang lungsod ng Thurii at [[Sybaris]]. Kasama sa mga pangunahing tanawin ang piyudal na kastilyo, ang balong Torre Acquanova at anim na mga medyebal-Barokong simbahan. == Kasaysayan == Sa pagitan ng ika-15 at ika-16 na siglo, ang kaharian ng Terranova ay naipasa sa pamilyang Sanseverino, mga Prinsipe ng Bisignano, na noong 1544 ay nagpagawa ng isang Platea na naglalaman ng lahat ng mga karapatan ng pamilya sa lugar na iyon. Ang dokumentong ito ay mahalaga para sa buhay sibil at nanatiling batayan ng estrukturang pang-ekonomiya ng Terranova hanggang sa pag-aalis ng piyudalismo (1806).<ref>{{Cita libro |autore=Antonello Savaglio |titolo=I Sanseverino e il feudo di Terranova |edizione=Edizioni Orizzonti Meridionali |anno=1997}}</ref> == Mga ugnayang pandaigdig == Ang Terranova da Sibari ay [[Kambal na lungsod|kambal]] sa: * {{Flagicon|ARG}} [[Avellaneda]], [[Arhentina]] == Mga kilalang mamamayan == * [[Papa Telesforo]] (ika-2 siglong Papa) * [[Papa Dionisio]] (ika-3 siglong Papa) == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == {{Official website|http://www.comune.terranova-da-sibari.cs.it/}} {{Lalawigan ng Cosenza}} 0ycdg0tmauzp4zl8pw8lifmhlasg3ha 0 313018 2227020 2178342 2026-09-21T01:29:15Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375471693|Verbicaro]]" 2227020 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Verbicaro|official_name=Comune di Verbicaro|native_name=[[Greek language|Greek]]: {{lang|el|Berbekáris}}|image_size=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|45|N|15|55|E|region:IT_type:city(3354)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=San Francesco|mayor_party=|mayor=Felice Spingola|area_footnotes=|area_total_km2=32.64|population_footnotes=|population_demonym=Verbicaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=428|saint=[[Our Lady of Graces]]|day=2 July|postal_code=87020|area_code=0985|website={{official website|http://www.comune.verbicaro.cs.it/}}|footnotes=}}Ang '''Verbicaro''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Vruvëcàrë}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Ugnayang pandaigdig == Ang Verbicaro ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa [[Oberstenfeld]], [[Alemanya]] == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Verbicaro}} * [http://www.comune.verbicaro.cs.it/ Opisyal na website] Archived {{In lang|it}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Calabria]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 59xgfwo8wmmczm4udtscy5qbx1dyexo 2227021 2227020 2026-09-21T01:31:55Z Ryomaandres 8044 2227021 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Verbicaro|official_name=Comune di Verbicaro|native_name=[[Greek language|Greek]]: {{lang|el|Berbekáris}}|image_size=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|45|N|15|55|E|region:IT_type:city(3354)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=San Francesco|mayor_party=|mayor=Felice Spingola|area_footnotes=|area_total_km2=32.64|population_footnotes=|population_demonym=Verbicaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=428|saint=[[Our Lady of Graces]]|day=2 July|postal_code=87020|area_code=0985|website={{official website|http://www.comune.verbicaro.cs.it/}}|footnotes=|image_skyline=Panorama verbicaro.JPG}}Ang '''Verbicaro''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Vruvëcàrë}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng munisipalidad ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na vervecarius, na nangangahulugang "pastol"; gayunpaman, ayon sa ibang mga historyador, ito ay nagmula sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] personal na pangalang Nicolaus Berbecaris. == Kasaysayan == Noong Agosto 1911, kasunod ng epidemya ng [[kolera]] na nakaapekto sa malaking bahagi ng populasyon, ang Verbicaro ay naging lugar ng isang pag-aalsa ng mamamayan kung saan tatlong tao ang pinatay, kabilang ang alkalde at ang kalihim ng munisipyo, habang sinunog ang munisipyo.<ref>{{Cita web|http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,5/articleid,1196_01_1911_0236_0005_24823167/anews,true/|La Stampa}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo noong Disyembre 7, 1964.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?2739|titolo=Verbicaro|accesso=2026-01-12|sito=Ufficio araldico - Fascicoli comunali|editore=Archivio Centrale dello Stato}}</ref><ref>Decreto registrato alla Corte dei Conti in data 3 marzo 1965, trascritto nei registri dell'Ufficio Araldico in data 9 marzo 1965 e nel registro Araldico dell'Archivio Centrale dello Stato in data 3 aprile 1965.</ref> Ang ''gonfalon'' ay isang bandila na nahahati sa puti at asul. == Ugnayang pandaigdig == Ang Verbicaro ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa [[Oberstenfeld]], [[Alemanya]] == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Verbicaro}} * [http://www.comune.verbicaro.cs.it/ Opisyal na website] Archived {{In lang|it}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Calabria]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] nik5gn0aoj1kt7qctu0zhc6dhlt5d2r 2227022 2227021 2026-09-21T01:32:33Z Ryomaandres 8044 2227022 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Verbicaro|official_name=Comune di Verbicaro|native_name=[[Greek language|Greek]]: {{lang|el|Berbekáris}}|image_size=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|45|N|15|55|E|region:IT_type:city(3354)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|frazioni=San Francesco|mayor_party=|mayor=Felice Spingola|area_footnotes=|area_total_km2=32.64|population_footnotes=|population_demonym=Verbicaresi|elevation_footnotes=|elevation_m=428|saint=[[Our Lady of Graces]]|day=2 July|postal_code=87020|area_code=0985|website={{official website|http://www.comune.verbicaro.cs.it/}}|footnotes=|image_skyline=Panorama verbicaro.JPG}}Ang '''Verbicaro''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Vruvëcàrë}}) ay isang bayan at ''[[comune]]'' sa [[Lalawigan ng Cosenza]], rehiyon ng [[Calabria]], [[Katimugang Italya|Katimugang]] [[Italya]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng munisipalidad ay nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] na vervecarius, na nangangahulugang "pastol"; gayunpaman, ayon sa ibang mga historyador, ito ay nagmula sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] personal na pangalang Nicolaus Berbecaris. == Kasaysayan == Noong Agosto 1911, kasunod ng epidemya ng [[kolera]] na nakaapekto sa malaking bahagi ng populasyon, ang Verbicaro ay naging lugar ng isang pag-aalsa ng mamamayan kung saan tatlong tao ang pinatay, kabilang ang alkalde at ang kalihim ng munisipyo, habang sinunog ang munisipyo.<ref>{{Cita web|http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,5/articleid,1196_01_1911_0236_0005_24823167/anews,true/|La Stampa}}</ref> == Simbolo == Ang eskudo de armas at ang bandila ay ipinagkaloob sa pamamagitan ng Dekreto ng Pangulo noong Disyembre 7, 1964.<ref>{{Cita web|url=http://dati.acs.beniculturali.it/comuni/comuni.printDetail.html?2739|titolo=Verbicaro|accesso=2026-01-12|sito=Ufficio araldico - Fascicoli comunali|editore=Archivio Centrale dello Stato}}</ref><ref>Decreto registrato alla Corte dei Conti in data 3 marzo 1965, trascritto nei registri dell'Ufficio Araldico in data 9 marzo 1965 e nel registro Araldico dell'Archivio Centrale dello Stato in data 3 aprile 1965.</ref> Ang ''gonfalon'' ay isang bandila na nahahati sa puti at asul. == Ugnayang pandaigdig == Ang Verbicaro ay [[Kinakapatid na lungsod|kakambal]] sa [[Oberstenfeld]], [[Alemanya]] == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Verbicaro}} * [http://www.comune.verbicaro.cs.it/ Opisyal na website] Archived {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Cosenza}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod ng Calabria]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Griyego]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] cajcpts07xwwcqzhuw9o8ly1j409h3s 0 313019 2227010 2083603 2026-09-21T01:13:50Z Ryomaandres 8044 2227010 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Zumpano|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|website={{official website|http://www.comune.zumpano.cs.it/}}|area_code=0984|postal_code=87040|day=Abril 23|saint=[[San Jorge]]|elevation_m=429|elevation_footnotes=|population_demonym=Zumpanesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=8.08|area_footnotes=|mayor=Maria Lucente|mayor_party=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|official_name=Comune di Zumpano|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|39|19|N|16|18|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Zumpano-Stemma.png|image_caption=Simbahan ni [[San Jorge]].|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Chiesa di San Giorgio a Zumpano.jpg|native_name=|footnotes=}} '''Zumpano''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Zzumpànu}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pinagmulan ng pangalan ay hindi pa nilinaw ngunit maaari itong hango sa Griyego-Calabres na apelyido na Zumbano. Ipinapakita ng mga dokumento na ito ay de Cimpano noong 1324, Zimpano noong 1326, 1432 bilang De Cympano, at Zompano noong ikalabing-anim na siglo. == Kasaysayan == Kasabay ng pagbagsak ng [[Imperyong Romano]], ang mga pagsalakay ng mga mananakop na tao, una ang mga barbaro at pagkatapos ay ang mga [[Saraceno]], ay lalong naging marahas laban sa mga masiglang lungsod na may partikular na maunlad na kalakalan, tulad ng [[Cosenza]]. Nang malapit na ang banta ng pagsalakay, ang mga mamamayan ng Cosenza ay nakahanap ng kanlungan at proteksyon sa mga nakapalibot na bundok at burol. Ang Zumpano, dahil sa lupain at kadalian ng depensa nito, ay tiyak na isang mainam na destinasyon para sa mga naghahanap ng mas malaking proteksyon mula sa mga pag-atake ng kaaway. Ang mga unang maaasahang talaan ng kasaysayan ay nagmula pa sa pagsalakay ng mga Arabe sa Abulcassino noong 977 AD, nang maraming tao ng Cosenza ang tumakas at permanenteng nanirahan, na nagtatag ng tinatawag ngayong Zumpano. Ang pagdating ng mga Normando sa mga lupain sa timog noong 1059 AD ay epektibong sumalungat sa mga pag-atake ng mga Arabo, at sa gayon ay inako nila ang ganap na kontrol sa buong Lambak Crati. Hinangad ng mga Normando na bumuo ng isang epektibong sistema ng proteksiyon at kontrol sa lugar, na nagtatayo ng mga kastilyo at tore sa buong daanan ng ilog. Ang kanilang layunin ay lumikha ng isang nagtatanggol na estruktura na may mga independiyente ngunit magkakaugnay na mga inilagay. ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 66zvbo27aertctdwaxqfo4fr5i977jc 0 313020 2227017 2219217 2026-09-21T01:23:47Z Ryomaandres 8044 2227017 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Trebisacce|elevation_footnotes=|website={{official website|http://www.comune.trebisacce.cs.it/}}|day=Nobyembre 6|saint=[[Leonardo ng Noblac|San Leonardo]]; [[Madonna del Rosario]]; [[San Roque]].|population_demonym=Trebisaccesi|pop_density_footnotes=|population_total=9046|population_as_of=2014|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=26.72|area_footnotes=|elevation_m=73|mayor_party=|native_name=|mayor=Francesco Mundo|frazioni=Pagliara|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|pushpin_label_position=|coordinates={{coord|39|52|N|16|32|E|region:IT|display=inline,title}}|image_map=|image_shield=Trebisacce-Stemma.png|image_caption=|image_skyline=Panorama trebisacce.jpg|official_name=Comune di Trebisacce|footnotes=}} [[Talaksan:Trebisacce.jpg | thumb | right | alt=Tanawin ng Trebisacce | Tanawin ng Trebisacce]] Ang '''Trebisacce''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]]. Ito ay 92&nbsp;km mula sa kabesera ng lalawigan ng Cosenza, kung saan matatanaw ang [[Dagat Honiko]]. == Pinagmulan ng pangalan == Ang pangalan ng bayan ay nagmula sa [[Wikang Griyego|Griyegong]] trapezakion, na nangangahulugang "maliit na mesa" at samakatuwid ay "mesa", na tumutukoy sa mga katangiang heograpikal ng lugar. == Kaysayan == Ang lugar ay may mahabang kasaysayan na nagmula pa noong sinaunang panahon, gaya ng pinatutunayan ng mga natuklasang arkeolohiko mula ika-12 siglo BK sa bayan ng Broglio, na tahanan ng isa sa mga unang nayon na protohistoriko sa Calabria. Iniuugnay ng ilan ang lugar na ito sa sinaunang Vicenumo, na ang pangalan ay nagmula sa Griyegong "trapezakion," na nangangahulugang "maliit na mesa" o "mesa," na tumutukoy sa burol kung saan itinayo ang bayan. Sa paglipas ng mga siglo, ang lugar ay kontrolado ng iba't ibang maharlikang pamilya, kabilang ang mga pamilyang [[Sanseverino]], Castrocucco, di Somma, at Giannini. Noong ika-16 na siglo, ito ay inatake ng mga [[Imperyong Otomano|Turko]], ngunit kalaunan ay bumalik sa pamilyang Castrocucco, bago pumasa sa pamilyang Campora noong ika-17 siglo at sa pamilyang Petagna noong ika-18 siglo. == Mga kambal bayan — mga kapatid na lungsod == Ang Trebisacce ay [[Kambal na lungsod|kambal]] sa: * {{Flagicon|Italy}} [[Mazara del Vallo]], Italya ==Mga sanggunian== {{Reflist}}{{Lalawigan ng Cosenza}} 7fcnkyibw2ojk98t7qdouilfgxcd7o4 0 313021 2227018 2083035 2026-09-21T01:26:40Z Ryomaandres 8044 2227018 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Vaccarizzo Albanese|elevation_footnotes=|area_total_km2=8.53|population_footnotes=<ref name="istat">{{in lang|it}} [http://demo.istat.it/bil20111009/index.html Source]: [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]] 2011</ref>|population_total=1098|population_as_of=30 Nobyembre 2018|pop_density_footnotes=|population_demonym=Vaccarizzioti|elevation_m=448|mayor=Antonio Pomillo|twin1=|twin1_country=|saint=Madonna ng Constantinopla|day=|postal_code=87060|area_code=0983|website={{official website|http://www.comune.vaccarizzoalbanese.cs.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Vaccarizzo Albanese|image_map=Map of comune of Vaccarizzo Albanese (province of Cosenza, region Calabria, Italy).svg|native_name=|image_skyline=Vaccarizzo_2015.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Vaccarizzo_Albanese-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|frazioni=|map_caption=Vaccarizzo sa loob ng lalawigan ng Cosenza|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|35|N|16|26|E|region:IT_type:city(1326)|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|footnotes=}}Ang '''Vaccarizzo Albanese''' ([[Wikang Arbëreshë|Arbëreshë]]: '''''Vakarici''''') ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]] == Kasaysayan == Ang bayan ay itinatag noong 1470 bilang '''Vaccarizzo'''. Noong 1863 ang toponimo na ito ay nagbago ng pagdaragdag ng ''Albanese'' (ibig sabihin "[[Albanya|Albanes]]"), dahil sa mga pinagmulan nito. Ang unang paninirahan ay naganap sa lugar kung saan nakatayo ngayon ang mga guho ng sinaunang Kapilya ng San Nicola noong ika-13 siglo, at pagkatapos ay sa lugar na kilala ngayon bilang "Chiesa Nuova." Dito, kasama ang mga naninirahan sa [[San Cosmo Albanese]], nabuo nila ang isang nayon. Noong 1509, naghiwalay ang dalawang grupo, na nagbigay-daan sa mga nayon ng Vaccarizzo at San Cosmo Albanese. Ang kasalukuyang lugar ay lumitaw sa paligid ng Simbahan ng Santa Maria di [[Constantinopolis|Costantinopoli]] (Shën Mëria e Menxasporisë), na itinayo noong 1669, gayundin ang mga unang bahay na ladrilyo. Matapos manirahan nang mahabang panahon sa mga kubo na gawa sa kahoy, na madalas nilang sinusunog upang maiwasan ang bilang ng mga awtoridad sa [[Pamamahalang pampinansiya|buwis]], nagpasya ang mga lumikas na manirahan dito nang permanente. Ang mga hirap ng [[piyudalismo]] ay itinatag sa Vaccarizzo ng tatlong magkakaibang Kamahalan: ang Kamahalan ng mga Prinsipe Sanseverino ng [[Bisignano]], ang Kamahalan ng Abadia ni S. Adriano ng [[San Demetrio Corone|San Demetrio]], at sa huli ang Kamahalan ng Saluzzo-Doria ng [[Corigliano Calabro]], na sa ilalim ng kanyang hurisdiksiyon ay ginugol ni Vaccarizzo ang huling matagal na panahon ng pagpapasakop, hanggang sa pagsilang ng Munisipalidad na may pagbuwag ng piyudalismo sa pagitan ng katapusan ng ika-18 at simula ng ika-19 na siglo. Noong 1864, ang espesipikasyong "Albanese" ay idinagdag sa pangalang Vaccarizzo, bilang pag-alaala sa pinagmulan nito.<ref>{{Cita legge italiana|tipo=RD|anno=1863|mese=12|giorno=13|numero=1616|titolo=Decreto che autorizza varii Comuni ad assumere una nuova denominazione.|originale=sì}}</ref> == Heograpiya == Ang Vaccarizzo ay may hangganan sa [[Acri]], [[San Cosmo Albanese]], at [[San Giorgio Albanese]].<ref>{{OSM|r|39990|Vaccarizzo Albanese}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.vaccarizzoalbanese.cs.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} {{Lalawigan ng Cosenza}} k8lvksg1fuwxg3fozetdzuakocj3tyf 0 313024 2227019 2083010 2026-09-21T01:27:53Z Ryomaandres 8044 2227019 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Villapiana|elevation_min_m=|area_total_km2=39.73|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|population_total=5371|population_as_of=Pebrero 2009|pop_density_footnotes=|population_demonym=Villapianesi|elevation_footnotes=|elevation_max_m=|mayor=Paolo Montalti|elevation_m=206|saint=[[San Francisco ng Paola]]|day=|postal_code=87076|area_code=0981|website={{official website|http://www.comune.villapiana.cs.it/}}|footnotes=|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Villapiana|image_map=Map of comune of Villapiana (province of Cosenza, region Calabria, Italy).svg|native_name=|image_skyline=VillapianaLido.JPG|imagesize=|image_alt=|image_caption=Isang daan sa Villapiana Lido|image_shield=Villapiana-Stemma.png|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Villapiana Lido, Villapiana Scalo|map_caption=Villapiana sa loob ng Lalawigan ng Cosenza|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|39|51|N|16|27|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region={{RegioneIT|sigla=CAL}}|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=CS}} (CS)|istat=078154}}Ang '''Villapiana''' ([[Mga wika ng Calabria|Calabres]]: {{Lang|nap|Villapiène}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Cosenza]] sa rehiyon ng [[Calabria]] sa [[katimugang Italya]] == Heograpiya == Matatagpuan sa hilagang sulok ng lalawigan nito, malapit sa mga hangganan ng Calabria sa [[Basilicata]], ang mga hangganan ng Villapiana ay sa mga munisipalidad ng [[Cassano all'Ionio]], [[Cerchiara di Calabria]], [[Francavilla Marittima]], [[Plataci]], at [[Trebisacce]].<ref>{{OSM|r|40080|Villapiana}}</ref> Kasama sa munisipalidad ang mga nayon (mga ''[[frazione]]'') ng Villapiana Lido<ref>{{OSM|w|177051563|Villapiana Lido}}</ref> at Villapiana Scalo,<ref>{{OSM|n|3094199836|Villapiana Scalo}}</ref> kapuwa nasa [[Dagat Honiko|Baybaying Honiko]]. == Kasaysayan == Noong panahon ng [[Magna Graecia]], ang lungsod ay kilala bilang Leutermia. Ang pangalang ito ay pinanatili hanggang ika-9 na siglo, nang ito ay winasak ng mga [[Saraseno]] noong bandang 850, kasabay ng Blanda at Cirella. Noong bandang 1300, ang nayon ay muling itinayo at ginamit ang pangalang Casalnuovo, na pinanatili nito hanggang sa atas noong Enero 4, 1863, nang gamitin nito ang kasalukuyang pangalan nito. Ang ebidensiya ng panahon ng pyudal ay ang kastilyo, kung saan nanirahan ang mga piyudal na panginoong magkakasunod na namuno sa maliit na bayan. Noong ika-16 na siglo, ang mga panginoon ng Casalnuovo ay ang pamilyang Sanseverino ng Salerno. Sa panahong iyon, sa utos ni [[Carlos V, Banal na Emperador Romano|Carlos V]], isang toreng pandepensa ang itinayo sa lugar ng Casalnuovo. Noong 1551, nagtayo si Marco Antonio Sanseverino ng isang kumbento ng Capuchino na hindi kalayuan sa sentro ng bayan, na binubuo ng labing-isang selda na may katabing maliit na simbahan na inialay sa Inmaculada Concepcion. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{commons category-inline|Villapiana}} {{Lalawigan ng Cosenza}} e8950rfh5mdia8h854kp5ewako5n42w 0 314190 2227092 2224156 2026-09-21T02:43:42Z ~2026-50765-01 166572 /* Disyembre */ 2227092 wikitext text/x-wiki {{update}} Ang '''2022 sa Pilipinas''' ay mga pangyayaring nakatakdang maganap sa Pilipinas sa taong 2022. Ang 2022 sa Pilipinas ay ang taon sa loob ng 2000 dekada, sa 21st siglo at 3rd milenyum. Matapos ang [[2021 sa Pilipinas]] at bago mag [[2023 sa Pilipinas]]. ==Panunungkulan== {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | image1 = Ferdinand R. Marcos Jr (cropped portrait).jpg | alt1 = President Ferdinand R. Marcos Jr. | caption1 = {{nowrap|Ferdinand R.<br />Marcos Jr.}} | width1 = 120 | image2 = VPSDPortrait (cropped) (2).jpg | alt2 = Vice-President Sara Duterte | caption2 = {{nowrap|Sara<br />Duterte}} | width2 = 114 | image3 = Migz Zubiri - 2021.jpg | alt3 = Senate President Juan Miguel Zubiri | caption3 = {{nowrap|Juan Miguel<br />Zubiri}} | width3 = 121 | image4 = Rep. Ferdinand Martin Romualdez (19th Congress).jpg | alt4 = House Speaker Martin Romualdez | caption4 = {{nowrap|Ferdinand Martin<br />Romualdez}} | width4 = 107 | image5 = CJ Alexander Gesmundo (2021).jpg | alt5 = Chief Justice Alexander Gesmundo | caption5 = {{nowrap|Alexander<br />Gesmundo}} | width5 = 98 }} * [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]]: ** [[Rodrigo Duterte|Rodrigo R. Duterte]] ([[PDP–Laban]]) ''(hanggang Hunyo 30)'' ** [[Bongbong Marcos|Ferdinand R. Marcos Jr.]] ([[Partido Federal ng Pilipinas|PFP]]) ''(simula Hunyo 30)'' * [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]]: ** [[Leni Robredo|Leni G. Robredo]] ([[Partido Liberal (Pilipinas)|Liberal]]) ''(hanggang Hunyo 30)'' ** [[Sara Duterte|Sara Z. Duterte-Carpio]] ([[Lakas–CMD]]) ''(simula Hunyo 30)'' * [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]]: ** [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]]: *** ([[Ika-18 Kongreso ng Pilipinas|ika-18]]): [[Vicente Sotto III]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) ''(hanggang Hulyo 1)'' *** ([[Ika-19 Kongreso ng Pilipinas|ika-19]]): [[Juan Miguel Zubiri|Migz Zubiri]] (''Independent'') ''(simula Hulyo 25)'' ** [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Ispiker ng Kapulungan]]: *** ([[Ika-18 Kongreso ng Pilipinas|ika-18]]): [[Lord Allan Velasco]] ([[PDP–Laban]]) ''(hanggang Hulyo 1)'' *** ([[Ika-19 Kongreso ng Pilipinas|ika-19]]): [[Martin Romualdez]] ([[Lakas–CMD]]) ''(simula Hulyo 25)'' * [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]: [[Alexander Gesmundo]] {{clear}} ==Nagpapatuloy na mga kaganapan== * '''''Paglilitis:''' Nagpatuloy:'' [[Leila de Lima]] * '''''Mga alitan:''''' ** Alitang Moro<ref>{{cite web |title=Suspected rebels kill town police chief in Philippines |url=https://apnews.com/article/police-philippines-ef66d416eafd3fde14fdba1336e2b203 |agency=[[Associated Press]] |date=2022-08-30}}</ref> ** Rebelyong komunista<ref>{{cite web |title=Rebel land mine wounds 7 soldiers in central Philippines |url=https://apnews.com/article/army-philippines-manila-land-mines-ferdinand-marcos-jr-dfe5368c95480a68958869b5a19f0325 |agency=[[Associated Press]] |date=2022-07-05}}</ref><ref>{{cite web |title=2 soldiers dead, 3 wounded in clash in central Philippines |url=https://english.news.cn/20221007/962db7dae66b4eefa30ea59b8dc34a67/c.html |publisher=Xinhua |date=2022-10-07}}</ref> ** [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas]] * Agawan ng teritoryo sa [[Dagat Timog Tsina]]<ref>{{cite web |title=Philippines establishes coast guard outposts in disputed sea |url=https://apnews.com/article/china-beijing-philippines-manila-493bd445e580ebb133f55ecc4c0c5403 |agency=[[Associated Press]] |date=2022-05-20}}</ref> * [[Pandemya ng COVID-19 sa Pilipinas]] ==Kaganapan== ===Pambansa=== ====Enero==== * [[Enero 1]] – Magkakabisa na ang ''Batas Republika Blg. 11467'', na nagtataas ng [[excise]] [[Pagbubuwis sa Pilipinas|buwis]] sa mga produktong may alkohol, elektronikong sigarilyo, at mga produktong may heating tobacco.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/business/01/01/22/higher-taxes-on-alcohol-cigarettes-now-in-effect |title=Mas mataas na buwis sa alkohol at sigarilyo, ipinapatupad na ngayon |work=ABS-CBN News | date=Enero 1, 2022 | access-date=Enero 6, 2022}}</ref> * Enero 6 – Nilagdaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Rodrigo Duterte]] bilang batas ang panukalang magbabawal sa pagkasal sa menor-de-edad, na ang lalabag ay maaaring makulong ng hanggang 12 buwan. Ilang bahagi ng batas ay magiging epektibo lang matapos ang isang taon upang makapaghanda ang mga komunidad na [[Islam sa Pilipinas|Muslim]] at katutubo. * [[Enero 7]]: ** Sina [[Monsignor]] Lope Robredillo, Eutiquio "Euly" Belizar Jr., at Romeo Solidon ng [[Diyosesis ng Katoliko Romano ng Borongan]] sa [[Silangang Samar]], ay hinirang ni [[Papa Francisco]] bilang "[[Chaplain ng Kanyang Kabanalan|Mga Chaplain ng Kanyang Kabanalan]]".<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/07/22/pope-picks-3-filipino-priests-as-papal-chaplains |title=Pinili ng Papa ang 3 paring Pilipino bilang 'mga chaplain ng papa' |work=ABS CBN News |date=Enero 7, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}} * {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/817511/3-borongan-diocese-priests-appointed-as-papal-chaplains/story/ |title=3 Mga paring diyosesis ng Borongan, itinalaga bilang 'mga papal chaplain' |work=Balita ng GMA |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}} * {{cite news |url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/pope-francis-appoints-3-borongan-priests-as-papal-chaplains/ |title=Itinalaga ni Pope Francis ang 3 paring diyosesis ng Borongan bilang 'mga papal chaplain' |work=Balita ng CBCP |date=Enero 7, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}} * {{cite news |last1=Patiño |first1=Ferdinand |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1164886 |title=3 Mga paring diyosesis ng Borongan, pinangalanang mga chaplain ng Papa |work=Philippine News Agency |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}} * {{cite news |last1=Nazario |first1=Dhel |url=https://mb.com.ph/2022/01/07/pope-appoints-3-borongan-priests-as-papal-chaplain/ |title=Itinalaga ng Papa ang 3 paring Borongan bilang mga chaplain ng papa |work=Manila Bulletin |date=Enero 7, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}}</ref> ** Si Juanito Itaas, nahatulan noong 1991 kaugnay ng pagpatay kay [[United States Army]] Col. [[James N. Rowe|James Rowe]], at ang Ang "pinakamatagal na nakakulong na [[bilanggong pulitikal]]" ng bansa, ay pinalaya mula sa [[Bagong Bilangguan ng Bilibid]] sa utos ng [[Muntinlupa]] [[Regional Trial Court]] na nagpapahintulot sa kanya na makinabang mula sa Good Conduct Time Allowance.<ref>Mga Pagsipi: * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/08/22/longest-held-political-prisoner-in-ph-released |title='Pinakamatagal na nakakulong' bilanggong pulitikal sa PH Pinalaya si Juanito Itaas |work=[[ABS-CBN News]] |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022 }} * {{cite news |last=Panaligan |first=Rey |url=https://mb.com.ph/2022/01/08/convicted-killer-of-us-army-col-rowe-released-from-nbp-on-orders-of-rtc/ |title=Pinalaya mula sa NBP ang bilanggo na nahatulang pumatay kay US Army Col. Rowe sa utos ng RTC |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022 }} * {{cite news |url=https://cnnphilippines.com/news/2022/1/8/Longest-held-political-prisoner-in-PH-freed--.html |title=Pinalaya ang pinakamatagal na bilanggong pulitikal sa PH |work=[[CNN Philippines]] |date=Enero 8, 2022 |access-date=Enero 8, 2022 |archive-date=Enero 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108093602/https://cnnphilippines.com/news/2022/1/8/Longest-held-political-prisoner-in-PH-freed--.html |url-status=dead }} * {{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1164952 |title=Itaas na nahatulang mamamatay-tao, hindi bilanggong pulitikal: NTF-ELCAC |work=[[Philippines News Agency]] |date=Enero 10, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}</ref> * [[Enero 11]] – Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Republic Act No. 11643'', na nagkakaloob ng mga benepisyo sa survivorship sa lehitimong asawa at mga anak na umaasa sa mga yumaong retiradong miyembro ng [[Pambansang Serbisyo ng Pag-uusig]].<ref>{{cite news |last1=Punzalan |first1=Jamaine |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/13/22/benefits-for-kin-of-deceased-prosecutors-guaranteed-in-new-law |title='Mga benepisyo ng survivorship' para sa mga kamag-anak ng mga tagausig, ginagarantiyahan sa bagong batas |work=ABS CBN News |date=Enero 13, 2022 |access-date=Enero 13, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/817989/duterte-grants-survivorship-benefits-to-family-members-of-deceased-gov-t-prosecutors/story/ |title=Nagbigay si Duterte ng mga benepisyo ng survivorship sa mga miyembro ng pamilya ng mga yumaong tagausig ng gobyerno |work=GMA News |date=Enero 13, 2022 |petsa-ng-pag-access=Enero 13, 2022}}</ref> * [[Enero 14]] – Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Republic Act Nos. 11644'' at ''11645'', na nagdedeklara ng [[Carcar]], [[Cebu]] at [[San Vicente, Ilocos Sur]] bilang heritage zone.<ref>{{cite news |last1=Lalt1=Pantilanesfirst |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/818444/duterte-names-cebu-s-carcar-ilocos-sur-s-san-vicente-as-heritage-zones/story/?amp |title=Duterte pinangalanan ang Cebu's Carcar, Ilocos Sur's San Vicente=GMA2January Zones | |access-date=Enero 17, 2022}}</ref> * [[Enero 18]]–[[Enero 19|19]] – Inaresto ng [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] ang limang suspek sa [[Banco de Oro]] [[2021 Banco de Oro hack|hacking noong 2021]], kabilang ang dalawang [[Nigerian]], sa magkahiwalay na operasyon sa [[Pampanga]] at [[Metro Manila]].<ref>{{cite news |first=John Eric |last=Mendoza |url=https://newsinfo.inquirer.net/1543262/nbi-arrests-2-nigerians-3-others-for-mark-nagoyo-bank-hacking/ |title=Inaresto ng NBI ang 2 Nigerian, 3 iba pa dahil sa 'Mark Nagoyo' bank hacking |work=[[Inquirer.net]] |date=Enero 21, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2023}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/818919/nbi-nabs-4-persons-allegedly-behind-unauthorized-bdo-transfers/story/ |title=Nahuli ng NBI ang 4 na taong umano'y nasa likod ng mga hindi awtorisadong paglilipat ng BDO |work=[[GMA News]] |date=Enero 20, 2022 |access-date=Enero 22, 2022}}</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 4]] ** Pinangalanan ng [[Pandaigdigang Unyong Astronomiko]] ang isang asteroid na ''[[Talaan ng mga planetang menor: 7001–8000|7431 Jettaguilar]]'' bilang parangal kay Jose Francisco Aguilar, isang doktor at amateur astronomer.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/02/04/22/asteroid-named-after-filipino-amateur-astronomer |title=Asteroid na ipinangalan sa amateur astronomer na Pilipino |work=[[ABS-CBN News]] |date=Pebrero 4, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}</ref> ** Inilagay ng [[Estados Unidos]] [[Federal Bureau of Investigation]] ang tatlong miyembro ng [[Kingdom of Jesus Christ (simbahan)|Kingdom of Jesus Christ]] sa [[most wanted list]] nito, kabilang na ang tagapagtatag nito na si [[Apollo Quiboloy]], na inakusahan ng [[sex trafficking]].<ref>Mga pagsipi sa listahan ng mga wanted ng FBI: * {{cite news |last1=Francisco |first1=Carmelito |last2=Ramos |first2=Marlon |url=https://newsinfo.inquirer.net/1550481/quiboloy-on-fbis-most-wanted-list |title=Apollo Quiboloy sa listahan ng 'most wanted' ng FBI |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Pebrero 5, 2022 |access-date=Pebrero 6, 2022}} * {{cite news |last=Abarro |first=Mico |url=https://www.abs-cbn.com/news/02/05/22/quiboloy-placed-on-fbis-most-wanted-list |title=Quiboloy, 2 iba pa sa mga kaugnay na kaso ay inilagay sa listahan ng mga most wanted ng FBI |work=[[ABS-CBN News]] |date=Pebrero 5, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}} * {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/820795/quiboloy-two-others-now-wanted-by-fbi/story/ |title=Quiboloy, dalawa pa ang hinahanap ngayon ng FBI |work=[[GMA News Online]] |date=Pebrero 5, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}</ref> * [[Pebrero 18]] – Si Dr. Natividad Castro, isang tagapagtaguyod ng mga komunidad ng [[Lumad]] sa [[Mindanao]], ay inaresto ng [[Philippine National Police]] (PNP) sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan City]].<ref>{{cite news |last=Noriega |first=Richa |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/822338/pnp-arrests-doctor-lumad-advocate-in-san-juan-city/story/ |title=Inaresto ng PNP ang doktor na lumad na abogado sa San Juan City |work=[[GMA News Online]] |date=Pebrero 18, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Buan |first=Lian |url=https://www.rappler.com/nation/police-hold-doctor-natividad-castro-incommunicado/ |title=Dinala ng pulisya si doktor Natividad Castro sa Butuan, at hindi na siya nakakausap |work=[[Rappler]] |date=Pebrero 19, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}</ref> Noong [[Hunyo 16]], ang [[Bayugan]] Iniutos ng [[Regional Trial Court]] (RTC), na ang mga kasong pagkidnap at serious illegal detention laban sa kanya ay ibinasura noong [[Marso 25]], ang muling pag-aresto sa kanya.<ref>{{cite news |last=Navallo |first=Mike |url=https://www.abs-cbn.com/news/03/31/22/court-junks-kidnap-case-vs-community-doctor-activist |title=Ibinasura ng Korte ang kasong pagkidnap laban sa doktor-aktibista ng komunidad |work=[[ABS-CBN News]] |date=Marso 31, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Casilao |first=Joahna Lei |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/835731/court-orders-rearrest-of-dr-naty-castro-says-doj/story/ |title=Iniutos ng korte ang muling pag-aresto kay Dr. Naty Castro, ayon sa DOJ |work=[[GMA News Online]] |date=Hunyo 22, 2022 |access-date=Hunyo 25, 2022}}</ref> * [[Pebrero 23]] – Itinalaga ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|Ang]] Anti-Terrorism Council (ATC), sa pamamagitan ng isang resolusyon na [[Enero 26]], ang 16 na organisasyon na umano'y may kaugnayan sa [[Partido Komunista ng Pilipinas|mga grupong komunista]] bilang mga terorista.<ref>{{cite news |last=Panti |first=Llanesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/822790/gov-t-designates-16-organizations-linked-to-cpp-npa-ndf-as-terrorists/story/ |title=Itinalaga ng Gobyerno ang 16 na organisasyon na may kaugnayan sa CPP-NPA-NDF bilang mga terorista |work=[[GMA News Online]] |date=Pebrero 23, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Manahan |first=Job |url=https://news.abs-cbn.com/news/02/23/22/anti-terrorism-council-tags-16-more-groups-as-terrorist |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513143658/https://news.abs-cbn.com/news/02/23/22/anti-terrorism-council-tags-16-more-groups-as-terrorist |url-status=dead |archive-date=Mayo 13, 2022 |title=Tinagurian ng konseho laban sa terorismo ang 16 na 'grupo' na umano'y may kaugnayan sa mga komunista bilang terorista |work=[[ABS-CBN News]] |petsa=Pebrero 23, 2022 |petsa-ng-pag-access=Pebrero 26, 2022}}</ref> ====Marso==== * Marso 6 – Inaprubahan ni Pangulo Duterte ang panukalang magtataas sa ''age of consent'' sa bansa mula 12 tungong 16. * Marso 26 – [[Pagputok ng Bulkang Taal ng 2020–2022]]: Itinaas ng [[Surian ng Pilipinas sa Bulkanolohiya at Sismolohiya]] (PHIVOLCS) ang estado alerto ng [[Bulkang Taal]] sa lebel 3 nang magkaroon ng maikling ''phreatomagmatic eruption'' ang naturang [[bulkan]]. ====Abril==== * [[Abril 8]]: ** Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Batas Republika Blg. 11691'', na lumilikha sa Tanggapan ng mga Marshall ng Hukuman upang protektahan ang mga miyembro at tauhan ng hudikatura.<ref>{{cite news |last1=Manahan |first1=Job |url=https://www.abs-cbn.com/news/04/27/22/duterte-oks-creation-of-judiciary-marshals-office |title=Inaprubahan ni Duterte ang paglikha ng tanggapan ng mga marshal ng hudikatura |work=ABS CBN News |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Rita |first1=Joviland |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/content/829878/duterte-signs-law-creating-judiciary-marshals-office/story/ |title=Pinirmahan ni Duterte ang batas na lumilikha ng tanggapan ng mga Judiciary marshal |work=GMA News |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref> ** Pinirmahan ni Pangulong Duterte ang limang batas na nagdedeklara sa limang magkakahiwalay na lugar sa buong bansa, kabilang ang [[Mount Pulag]], [[Mount Arayat]], at [[Tirad Pass]], bilang mga protektadong tanawin.<ref>{{cite news |last1=Manahan |first1=Job |url=https://www.abs-cbn.com/news/04/30/22/duterte-oks-protected-status-for-mount-pulag-mount-arayat |title=Pinirmahan ni Duterte ang mga batas na nagdedeklara sa Mount Pulag, Mount Arayat bilang mga protektadong lugar |work=ABS CBN News |date=Abril 30, 2022 |access-date=Mayo 3, 2022}}</ref> * Abril – [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022]]: Nagdulot ang [[Bagyong Agaton]] (''Tropical Storm Megi'') ng mga [[baha]] at mga [[pagguho ng lupa]]. * [[Abril 10]] – Ang ''Batas Republika Blg. 11683'' ay magiging batas na naglalayong padaliin ang pagbabago ng mga [[Munisipalidad ng Pilipinas|mga bayan]] tungo sa [[Mga Lungsod ng Pilipinas|mga lungsod]] ngunit nilagdaan ni Pangulong Duterte noong [[Abril 11]].<ref>{{Banggitin ang balita |last=Bacelonia |first=Wilnard |date=Mayo 1, 2022 |title=Pinadadali ng bagong batas ang pagbabago ng mga bayan tungo sa mga lungsod |work=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1173406 |access-date=Hulyo 18, 2022}}</ref> Inaamyendahan ng bagong batas sa pagiging lungsod ang Seksyon 450 ng ''Batas Republika Blg. 7160'' na kilala rin bilang ''Kodigo ng Pamahalaang Lokal ng 1991'', kung saan ang isang munisipalidad ay hindi sisingilin sa mga kinakailangan sa lupa at populasyon kung ito ay makakalikha ng hindi bababa sa 100 milyong piso para sa dalawang magkasunod na taon.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Gutierrez |first=Dennis |date=Mayo 1, 2022 |title=Naipatupad na ang batas ni Lacson na nagpapadali sa pagiging lungsod |url=https://newsinfo.inquirer.net/1590722/lacson-bill-making-cityhood-easier-becomes-law |access-date=Hulyo 18, 2022}}</ref> * [[Abril 12]] – Inanunsyo ng Korte Suprema ang resulta ng kauna-unahang digitized at desentralisadong [[Philippine Bar Examination|mga eksaminasyon sa bar]] sa bansa. Ang 2020/2021 Bar Examinations, na tinaguriang "Pinakamalaking Bar Kailanman", ay mayroong 72.28% na passing rate.<ref>{{cite news |last=Buan |first=Lian |url=https://www.rappler.com/nation/passing-rate-bar-examations-2020-2021/ |title=Record high 72.28% ang nakapasa sa 2020/2021 'Pinakamalaking Bar Kailanman' |work=[[Rappler]] |date=Abril 12, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Abril 13]]: ** Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Republic Act No. 11708'', na lumilikha ng [[Kalakhang Dabaw|Metropolitan Davao Development Authority]].<ref>{{cite news |last=Rita |first=Joviland |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/829899/duterte-oks-creation-of-metropolitan-davao-development-authority/story/ |title=Pinayagan ni Duterte ang paglikha ng Metropolitan Davao Development Authority |work=[[GMA News Online]] |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref> ** Nilagdaan ni Pangulong Duterte ang ''Republic Act No. 11709'', na nagbibigay ng tatlong-taong takdang termino para kay [[Chief of Staff of the Sandatahang Lakas ng Pilipinas|ang chief of staff]] at iba pang mahahalagang opisyal ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]].<ref>{{cite news |last=Panti |first=Llanesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/831829/duterte-signs-law-granting-fixed-three-year-term-for-top-military-officials/story/ |title=Pinirmahan ni Duterte ang batas na nagbibigay ng takdang tatlong-taong termino para sa mga matataas na opisyal ng militar |work=[[GMA News Online]] |date=Mayo 16, 2022 |access-date=Hunyo 2, 2022}}</ref> * [[Abril 26]] – Itinanggi ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] nang may pinal na pagtanggi ang lahat ng mosyon para sa muling pagsasaalang-alang sa desisyon nito noong [[Disyembre 7]], 2021 na humahamon sa [[Batas Laban sa Terorismo ng 2020]] (''Batas Republika Blg. 11479'') na ideklara itong labag sa konstitusyon,<ref>{{cite news |last=Navallo |first=Mike |url=https://news.abs-cbn.com/news/04/26/22/its-final-sc-affirms-anti-terror-law-ruling |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426104549/https://news.abs-cbn.com/news/04/26/22/its-final-sc-affirms-anti-terror-law-ruling |url-status=dead |archive-date=Abril 26, 2022 |title=Pinili na: Pinagtibay ng Korte Suprema ang desisyon ng Batas Laban sa Terorismo |work=[[ABS-CBN News]] |date=Abril 26, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref> dahil sa kakulangan ng mahahalagang isyu at argumentong itinaas ng mga petitioner.<ref>{{cite news |last=Panaligan |first=Rey |url=https://mb.com.ph/2022/04/26/sc-rules-with-finality-on-constitutionality-of-almost-all-provisions-in-anti-terror-law/ |title=Nagpasya ang SC na may pinalidad sa konstitusyonalidad ng halos lahat ng probisyon sa batas kontra-terorismo |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Abril 26, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref> * [[Abril 27]]: ** Ang Korte Suprema, sa pamamagitan ng isang desisyon na nagpapatibay sa desisyon noong 2011 ng [[Pasig]] [[Regional Trial Court]], [[Fort Bonifacio boundary dispute|idineklara]] na ang [[Bonifacio Global City]] complex, kasama ang [[Embo (mga barangay)|ilang nakapalibot na barangay]] ng [[Makati]], ay pagmamay-ari ng [[Taguig]].<ref>{{cite news |last=Panaligan |first=Rey |title=Pinagtibay ng SC ang desisyon ng RTC para sa Taguig City sa alitan sa teritoryo sa Makati City |url=https://mb.com.ph/2022/04/27/sc-affirms-rtc-ruling-for-taguig-city-in-territorial-dispute-with-makati-city/ |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref><ref>{{Banggitin ang balita |last=Hachero |first=Ashzel |date=Abril 29, 2022 |title=Iaapela ng Makati City ang desisyon sa BGC at Fort Boni |newspaper=[[Malaya (pahayagan)|Malaya Business Insight]] |url=https://malaya.com.ph/news_news/makati-city-to-appeal-ruling-on-bgc-fort-boni/ |access-date=Hulyo 4, 2022}}</ref> ** Pinasinayaan ang [[Talaan ng mga tulay sa Pilipinas|Ang pinakamahabang tulay sa bansa]] na nagdurugtong sa [[Cebu City]] at [[Cordova, Cebu]], bahagi ng proyektong [[Cebu–Cordova Link Expressway]].<ref>Mga Pagbanggit sa CCLEx: * {{cite news |last=Lorenciana |first=Carlo |title=Pangungunahan ni PRRD ang pagbubukas ng 'iconic bridge' ng Cebu |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1172565 |work=[[Philippine News Agency]] |date=Abril 20, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}} * {{cite news |title=Pinasinayaan ang ikatlong tulay ng Cebu na CCLEX |url=https://newsinfo.inquirer.net/1588913/cebus-third-bridge-cclex-inaugurated/ |work=[[Inquirer.net]] |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}} * {{cite news |title=Pinasinayaan ni Duterte ang proyektong CCLEX |url=https://www.sunstar.com.ph/article/1927527/cebu/local-news/president-rodrigo-duterte-inaugurates-cclex-project |work=[[SunStar]]|date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref> ====Mayo==== * Mayo 9 – Idinaos ang pangkalahatang halalan sa bansa.<ref>{{cite news |title=Why the 2022 Philippines election is so significant |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/8/why-the-2022-philippines-election-is-so-significant |access-date=2023-01-08 |publisher=Al Jazeera |date=2022-05-08}}</ref> [[Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2022|Nahalal]] sina dating [[Senado ng Pilipinas|Senador]] [[Bongbong Marcos]] at alkalde ng [[Lungsod Davao]] [[Sara Duterte]] bilang [[Pangulo ng Pilipinas|pangulo]] at [[Pangalawang pangulo ng Pilipinas|pangalawang pangulo]]; sa mga posisyon sa lehislatura ay [[Halalan para sa Senado ng Pilipinas, 2022|ang labindalawang mga senador]] sa pangunguna ni [[Robin Padilla]], at 55 mga ''party-list'' kung saan ang ACT-CIS Partylist ay nakakuha ng pinakamaraming puwesto.<ref>{{cite news |title=Congress proclaims Marcos, Duterte in record time |url=https://www.rappler.com/nation/elections/congress-proclaims-marcos-jr-president-sara-duterte-vice-president-2022/ |access-date=2023-01-08 |publisher=[[Rappler]] |date=2022-05-25}}</ref><ref>{{cite news |title=Comelec proclaims 12 new senators |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1174805 |access-date=2023-01-08 |publisher=[[Philippine News Agency]] |date=2022-05-18}}</ref><ref>{{cite news |title=Comelec proclaims 55 party-list groups to form part of the 19th Congress |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/05/26/2183891/comelec-proclaims-55-party-list-groups-form-part-19th-congress/ |access-date=2023-01-08 |publisher=[[The Philippine Star|Philstar.com]] |date=2022-05-26}}</ref> * Mayo 23 – Isang ''high-speed craft'' na may lulang 134-katao ang nasunog sa dagat na sakop ng [[Real, Quezon]], pito ang nasawi at 23 pa ang nasaktan. ====Hunyo==== * Hunyo 5 – Itinaas ng PHIVOLCS ang estado alerto ng [[Bulkang Bulusan]] sa lebel 1 nang makaranas ng ''phreatic eruption'' ang naturang [[bulkan]]. * Hunyo 29 – Pinagtibay ng [[Komisyon sa mga Panagot at Palitan]] ang naunang apelang ipawalang-bisa ang lisensya sa operasyon ng ''online news website'' na [[Rappler]] dahil sa paglabag sa [[Saligang Batas ng Pilipinas|konstitusyonal]] na mga ''foreign equity restrictions'' sa pagmamay-ari ng mass media, samakatuwid, nag-uutos sa pagpapasara sa websayt. Sinabi ng Rappler ''co-founder'' at ginawaran ng ''2021 Nobel Peace Prize'' na si [[Maria Ressa]] na ia-apela nila ang naturang desisyon sa hukuman. * Hunyo 30 – [[Inagurasyon ni Bongbong Marcos|Nanumpa]] si [[Bongbong Marcos]] bilang ika-17 [[Pangulo ng Pilipinas]]. ====Hulyo==== * Hulyo 24 – Tatlo, kabilang ang dating alkalde ng [[Lamitan, Basilan]], ang napatay sa [[Pamamaril sa Pamantasang Ateneo de Manila|pamamaril]] sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]] sa [[Lungsod Quezon]], [[Kalakhang Maynila]]. Naaresto ang salarin. * Hulyo 26 – Ugnayang Pilipinas–Rusya: Inanunsyo ng [[pamahalaan ng Pilipinas]] ang pagwawakas sa [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]227-milyon na kasunduan sa pagbili ng 16 ''Mil Mi-17 military helicopters'' mula sa [[Rusya]], dahilan sa panganib na potensyal na pagpataw ng parusa ng [[Estados Unidos]] sa ilalim ng ''Countering America's Adversaries Through Sanctions Act''. * Hulyo 27 – [[Lindol sa Luzon (2022)|Niyanig]] ng ''magnitude'' 7 na [[Talaan ng mga lindol sa Pilipinas|lindol]] ang [[Luzon]]. Natukoy ang sentro nito sa hilagang-kanluran ng [[Tayum, Abra]].<ref>{{cite web |title=Magnitude 7 quake jolts Abra, felt in Metro Manila |url=https://news.abs-cbn.com/news/07/27/22/magnitude-7-quake-hits-abra-felt-in-metro-manila |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-07-27 |access-date=2023-01-06}}</ref> * Hunyo 29 – [[Pagsiklab ng monkeypox sa Pilipinas ng 2022]]: Iniulat ng bansa ang kauna-unahan nitong kaso ng [[monkeypox]].<ref>{{cite web |title=Philippines detects first monkeypox case |url=https://news.abs-cbn.com/news/07/29/22/philippines-confirms-first-monkeypox-case |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-07-29 |access-date=2023-01-06}}</ref> ====Agosto==== * [[Agosto 9]]: ** Inanunsyo ng [[Philippine Space Agency]] at [[STAMINA4Space]] na ang mga cube satellite na gawa ng mga Pilipino na Maya-3 at Maya-4 ay muling pumasok sa [[atmospera ng Daigdig]] noong [[Agosto 4]] at [[Agosto 8|8]], ayon sa pagkakabanggit, na nagtapos sa kanilang mga misyon pagkatapos ng sampung buwan sa orbit.<ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/10/Two-Filipino-made-cube-satellites-return-to-earth.html |title=Dalawang cube satellite na gawa ng mga Pilipino ang bumalik sa Daigdig |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022 |archive-date=Agosto 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220822005157/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/10/Two-Filipino-made-cube-satellites-return-to-earth.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Nazario |first1=Dhel |url=https://mb.com.ph/2022/08/09/first-locally-built-ph-cubesats-maya-3-maya-4-end-mission-philsa/ |title=Unang CubeSats na gawa ng unibersidad sa Pilipinas, tinapos ng Maya-3 at Maya-4 ang misyon – PhilSA |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=Agosto 9, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022}}</ref> ** Si Angelo Karlo Guillen, isang abogado ng karapatang pantao na nakaligtas isang tangkang pagpatay noong Marso 2021, ang nagwagi ng 2022 Roger N. Baldwin Medal of Liberty.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/10/22/filipino-rights-lawyer-wins-baldwin-medal-of-liberty |title=Ang abogadong Pilipino na nakaligtas sa pagpatay ay nagwagi ng Baldwin Medal of Liberty |work=ABS CBN News | date=Agosto 10, 2022 | access-date=Agosto 10, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/9/filipino-lawyer-angelo-guillen-human-rights-award.html |title=Nanalo ng internasyonal na parangal ang abogadong Pilipino para sa pagtatanggol sa karapatang pantao |work=CNN Philippines |date=Agosto 9, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022 |archive-date=Agosto 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810022841/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/9/filipino-lawyer-angelo-guillen-human-rights-award.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Gavilan |first1=Jodesz |url=https://www.rappler.com/nation/filipino-human-rights-lawyer-angelo-karlo-guillen-wins-roger-baldwin-medal-liberty-2022/ |title=Abogado na nakaligtas sa tangkang pagpatay sa Iloilo, nanalo ng parangal sa karapatang pantao |work=Rappler |date=Agosto 9, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mangaluz |first1=Jean |url=https://newsinfo.inquirer.net/1643527/rights-lawyer-who-survived-attack-in-iloilo-awarded-baldwin-medal-of-liberty |title=Iginawad sa abogado ng karapatan na nakaligtas sa pag-atake sa Iloilo ang Baldwin Medal of Liberty |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Agosto 9, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022}}</ref>{{Kahalagahan inline|petsa=Hulyo 2023}} * [[Agosto 10]] – Inanunsyo ng [[Unibersidad ng Pilipinas Tacloban]] ang unang pagkakatagpo ng [[Mamag]] sa [[Tacloban]].<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |last=Cabato |first=Luisa |url=https://mb.com.ph/2022/08/10/first-sighting-of-ph-tarsier-in-tacloban-city-announced/ |title=Unang pagkakatagpo ng PH tarsier sa Tacloban City inanunsyo |newspaper=[[Manila Bulletin]] |petsa=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022 }} * {{cite news |last=Locus |first=Sundy |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/841176/philippine-tarsier-spotted-in-tacloban-city-for-the-first-time/story/ |title=Namataan ang tarsier ng Pilipinas sa Lungsod ng Tacloban sa unang pagkakataon |work=[[GMA News Online]] |date=Agosto 11, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/regional/2022/8/10/tarsier-presence-recorded-Tacloban-City.html |title=Naitala ang presensya ng tarsier sa Lungsod ng Tacloban sa unang pagkakataon |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022 |archive-date=Agosto 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810173834/https://www.cnnphilippines.com/regional/2022/8/10/tarsier-presence-recorded-Tacloban-City.html |url-status=dead }}</ref> * [[Agosto 15]]: ** Kinasuhan ng Kagawaran ng Hustisya ang 16 na indibidwal, kabilang ang apat na [[Rural Missionaries of the Philippines]] madre, sa harap ng [[Iligan]] [[Regional Trial Court]], para sa mga paratang ng [[Anti-Money Laundering Council (Philippines)#Mga Batas at Panuntunan na Sumasaklaw sa AMLC|pagpopondo]] sa kilusang komunista.<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |last=Gavilan |first=Jodesz |url=https://www.rappler.com/nation/doj-charges-rural-missionaries-philippines-non-bailable-terror-financing/ |title=Kinasuhan ng DOJ ang mga miyembro ng relihiyosong grupo ng pagpopondo ng terorismo |work=[[Rappler]] |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 15, 2022 }} * {{cite news |last=Navallo |first=Mike |url=https://news.abs-cbn.com/news/08/15/22/nuns-among-16-charged-with-terrorism-financing |title=Madre kabilang sa 16 na kinasuhan ng pagpopondo ng terorismo |work=[[ABS-CBN News]] |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 16, 2022 |archive-date=Agosto 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816014141/https://news.abs-cbn.com/news/08/15/22/nuns-among-16-charged-with-terrorism-financing |url-status=dead }} * {{cite news |last=Ragasa |first=Faith Yuen Wei |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/16/DOJ-charges-16-including-nuns-CPP-NPA-funding.html |title=Kasuhan ng DOJ ang 4 na madre at 12 iba pa dahil sa umano'y pagpopondo sa CPP-NPA |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 16, 2022 |access-date=Agosto 16, 2022 |archive-date=Agosto 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816014141/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/16/DOJ-charges-16-including-nuns-CPP-NPA-funding.html |url-status=dead }}</ref> ** [[Colegio de San Lorenzo]] sa [[Lungsod ng Quezon]] ay nag-anunsyo ng pagtigil ng operasyon pagsapit ng Setyembre, dahil sa mga problemang pinansyal [[Epekto ng pandemya ng COVID-19|dahil sa pandemya]].<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/841686/colegio-de-san-lorenzo-in-qc-announces-closure/story/ |title=Colegio de San Lorenzo sa QC ay nag-anunsyo ng pagsasara |work=[[GMA News Online]] |date=Agosto 16, 2022 |access-date=Agosto 16, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/15/Colegio-De-San-Lorenzo-closes.html |title=Nagsara ang Colegio De San Lorenzo dahil sa mga isyung pinansyal |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 16, 2022 |archive-date=Agosto 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816014141/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/15/Colegio-De-San-Lorenzo-closes.html |url-status=dead }}</ref> * [[Agosto 16]] – Ang [[World Stroke Organization]] (WSO) ay nagbigay-pugay sa ilang ospital sa Pilipinas dahil sa kanilang kahanga-hangang pagganap sa pagbibigay ng de-kalidad na serbisyong medikal.<ref>{{cite news |last1=Noriega |first1=Richa |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/841801/philippine-hospitals-recognized-by-global-health-organizations/story/ |title=Kinilala ang mga ospital sa Pilipinas ng mga pandaigdigang organisasyong pangkalusugan |work=GMA News |date=Agosto 16, 2022 |access-date=Agosto 21, 2022}}</ref>{{Importance inline|date=Agosto 2023}} * [[Agosto 18]] – Inilunsad ng [[Japan International Cooperation Agency]] (JICA) ang isang digital na aklat-aralin sa matematika na nakasulat sa wikang Bisaya, sa pagsisikap na mapabuti kung paano itinuturo ang asignaturang ito sa bansa.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/18/22/digital-math-textbook-in-visayan-language-launched |title=Inilunsad ang digital na aklat-aralin sa matematika sa wikang Bisaya upang tulungan ang mga estudyanteng Pilipino |work=ABS CBN News | date=Agosto 18, 2022 | access-date=Agosto 21, 2022}}</ref>{{Importance inline|date=Agosto 2023}} * [[Agosto 21]] – Ang abogado ng karapatang pantao na si [[Chel Diokno]] ay nahalal bilang bagong tagapangulo ng [[Bantayog ng mga Bayani]] Foundation, isang grupong nagtataguyod ng kalayaan, katarungan at demokrasya, at nagbibigay-pugay sa mga bayani ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|mga taon ng batas militar]].<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/1655438/chel-diokno-named-chair-of-bantayog-ng-mga-bayani-foundation |title=Si Chel Diokno ay itinalagang tagapangulo ng Bantayog ng mga Bayani Foundation |newspaper=Philippine Daily Inquirer | date=Agosto 30, 2022 | access-date=Agosto 31, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mateo |first1=Janvic |url=https://www.philstar.com/nation/2022/08/31/2206219/diokno-named-bantayanog-chairperson |title=Hinirang si Diokno bilang tagapangulo ng Bantayog |work=The Philippine Star |date=Agosto 31, 2022 |access-date=Agosto 31, 2022}}</ref> * Agosto 22 – Muling nagbukás ang mga paaralan sa bansa para sa mga klaseng personal pagkatapos ng dalawang taóng pagkakasara dahil sa [[pandemya]]. * [[Agosto 23]]–[[Agosto 24|24]] – [[Bagyong Florita (2022)|Malakas na Bagyong Ma-on (''Florita'')]] ang tumama sa hilagang [[Luzon]],<ref>Mga Pagbanggit: * {{cite news |last=Caliwan |first=Christopher Lloyd |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1181944 |title='Florita' ay tumama sa Isabela; lalabas ng PAR sa Miyerkules |work=[[Philippine News Agency]] |date=Agosto 23, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}} * {{cite news |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/08/24/2204792/florita-exits-par-11-areas-still-under-signal-no-1/ |title=Lalabas ng Florita ang PAR; 11 lugar pa rin ang nasa ilalim ng Signal No. 1 |work=[[Philstar.com]] |date=Agosto 24, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}}</ref> na nakakaapekto sa isla na may naiulat na pinsala na aabot sa [[Philippine peso|₱]]1.7 bilyon.{{efn|'''Malakas na Bagyong ''Florita''''': * Mga Pagkamatay: 3<ref name="cp826">{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/26/Florita-infrastructure-agriculture-damage.html |title='Florita' pinsala sa mga pananim na tinatayang nasa ₱19M, imprastraktura sa ₱33M |work=[[CNN Philippines]] |date=Agosto 26, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023 |archive-date=Agosto 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805100907/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/8/26/Florita-infrastructure-agriculture-damage.html |url-status=dead }}</ref><ref name="st830">{{cite news |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/08/30/2206133/florita-infra-damage-pegged-p571-million-ndrrmc/ |title='Florita' pinsala sa imprastraktura tinatayang nasa P571 milyon — NDRRMC |work=[[Philstar.com]] |date=Agosto 30, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}}</ref> * Mga nawalan ng tirahan: 2,213 pamilya o 7,716 katao<ref>{{cite news |last=Atienza |first=Kyle Aristophere |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2022/08/24/470434/storm-florita-leaves-trail-of-floods-landslides-crop-damage/ |title=Nag-iwan ng bakas ng baha, landslide, at pinsala sa pananim ang Bagyong Florita |newspaper=[[BusinessWorld]] |date=Agosto 24, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}}</ref> * Tinatayang nasa ₱571M (Agosto 30) ng NDRRMC ang pinsala sa imprastraktura.<ref name="st830" /> ** Iniulat ng DA ang pinsala sa agrikultura sa ₱1.13B (Agosto 27).<ref name="tm828">{{cite news |last=Cariaso |first=Bella |url=https://www.manilatimes.net/2022/08/28/news/national/damage-to-agriculture-due-to-florita-rises-to-p113b/1856209/ |title=Ang pinsala sa agrikultura dahil sa 'Florita' ay umakyat sa P1.13B |newspaper=[[The Manila Times]] |date=Agosto 28, 2022 |access-date=Agosto 4, 2023}}</ref> ** Ang pinsala sa imprastraktura ng [[National Irrigation Administration|NIA]] ay naiulat na nasa ₱10.85M (pagsapit ng Agosto 30).<ref name="st830" /> * Ang mga pinsala ay naiulat sa [[Ilocos Region]], [[Cagayan Valley]],<ref name="tm828" /><ref name="st830" /> [[Cordillera Administrative Region|CAR]];<ref name="cp826" /><ref name="tm828" /> mga pinsala sa agrikultura sa [[Central Luzon]] at [[Bicol Region]].<ref name="tm828" /> Apektado rin ang [[Calabarzon]] at [[Metro Manila]].<ref name="st830" />}} * [[Agosto 23]] – Nagdeklara ang [[Pamahalaan ng Pilipinas]] ng digmaan laban sa [[Cybersex trafficking|online na sekswal na pagsasamantala sa mga bata]] kasunod ng mga ulat na ito sa panahon ng patuloy na pandemya.<ref>{{cite news |last=Manahan |first=Job |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/23/22/philippines-declares-war-on-online-child-sex-abuse |title=Nagdeklara ang Pilipinas ng digmaan laban sa online na sekswal na pang-aabuso sa mga bata |work=[[ABS-CBN News]] |date=Agosto 23, 2022 |access-date=Agosto 24, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Locus |first=Sundy |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/842489/marcos-admin-declares-war-against-child-exploitation/story/ |title=Nagdeklara ng 'digmaan' ang administrasyong Marcos laban sa pagsasamantala sa bata |work=[[GMA News Online]] |date=Agosto 23, 2022 |access-date=Agosto 24, 2022}}</ref> * [[Agosto 31]]: ** Si Doktor Bernadette Madrid ay pinangalanang isa sa apat na tatanggap ng 2022 [[Gawad Ramon Magsaysay]].<ref>{{cite news |last=Abanto |first=Rowegie |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/31/22/filipina-doctor-rights-champion-wins-ramon-magsaysay-award |title=Pilipinang tagapagtanggol ng karapatan ng mga batang Pilipino kabilang sa 4 na tumanggap ng parangal na Ramon Magsaysay |work=[[ABS-CBN News]] |date=Agosto 31, 2022 |access-date=Agosto 31, 2022}}</ref> ** Hinirang ni Pope Francis si Fr. Jose V.C. Si Quilongquilong bilang consultant ng [[Congregation for Catholic Education]] na nangangasiwa sa mga paaralang Katoliko, unibersidad, at institusyon ng mas mataas na edukasyon sa buong mundo.<ref>{{cite news |last1=Doctor |first1=Mel Matthew |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/843365/pope-francis-names-filipino-priest-to-vatican-s-catholic-education-arm/story/ |title=Hinirang ni Pope Francis ang paring Pilipino sa sangay ng edukasyong Katoliko ng Vatican |work=GMA News |date=Agosto 31, 2022 |access-date=Setyembre 5, 2022}}</ref> ====Setyembre==== * Setyembre 12 – Nag-isyu si [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Bongbong Marcos|Marcos]] ng ''Atas Tagapagpaganap Blg. 3'' na layong gawing opsyonal ang paggamit ng mga ''face mask'' sa mga panlabas na pook sa buong bansa.<ref>{{cite web |title=Marcos allows voluntary face mask use outdoors |url=https://news.abs-cbn.com/news/09/12/22/philippines-oks-optional-face-mask-use-outdoors |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-09-12 |access-date=2023-01-06}}</ref> * Setyembre 21 – Ibinasura ng Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis (RTC) sa [[Maynila]] ang petisyon ng [[pamahalaan ng Pilipinas]] na nagpapadeklara sa [[Partido Komunista ng Pilipinas]] at [[Bagong Hukbong Bayan]] na mga samaháng panterorismo, aniya'y hindi ito ang kanilang layunin.<ref>{{cite web |title=Rebellion is not terrorism: Court junks PH govt's plea to tag CPP-NPA as terrorists |url=https://news.abs-cbn.com/news/09/22/22/court-junks-ph-govts-plea-to-tag-cpp-npa-as-terrorists |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-09-22 |access-date=2023-01-06 |archive-date=2022-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003081918/https://news.abs-cbn.com/news/09/22/22/court-junks-ph-govts-plea-to-tag-cpp-npa-as-terrorists |url-status=dead }}</ref> * Setyembre 26 – Tumama sa kalupaan ng isla ng [[Luzon]] ang [[Bagyong Karding (2022)|Bagyong Karding]] (''Typhoon Noru''). ====Oktubre==== * Oktubre 1 – Sa pambihirang pagkakataon, napanalunan ng 433 mga mananaya ang premyo sa ''6/55 Grand Lotto'', na may halagang higit [[Piso ng Pilipinas|₱]]200-milyon, sa palaro ng [[Tanggapan sa Charity Sweepstakes ng Pilipinas]].<ref>{{cite web |title=433 winners to split P236M 6/55 Grand Lotto jackpot |url=https://news.abs-cbn.com/news/10/01/22/433-winners-to-split-p236m-655-grand-lotto-jackpot |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-10-01 |access-date=2023-01-06}}</ref> * Oktubre 25 – Niyanig ng isang ''magnitude'' 6.4 na [[Talaan ng mga lindol sa Pilipinas|lindol]] ang [[Rehiyong Administratibo ng Cordillera]] at mga karatig-[[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyon]]. * Oktubre – Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022: Nagdulot ang [[Bagyong Paeng (2022)|Bagyong Paeng]] (''Tropical Storm Nalgae'') ng mga baha at [[pagguho ng lupa]] sa [[Mindanao]]. Naitala ang pinsala sa ₱7.38-bilyon (hanggang Nobyembre 6).<ref>{{cite web |title=Paeng death toll climbs to 156, infra damage at P4.3 billion: NDRRMC |url=https://news.abs-cbn.com/news/11/06/22/paeng-death-toll-climbs-to-156-ndrrmc |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-11-06 |access-date=2023-01-06}}</ref> Sa mga nasawi, karamihan ay mula sa [[Bangsamoro]]. ====Nobyembre==== * Nobyembre 2 – Ipinatupad ng mga pampublikong paaralan sa bansa ang obligadong pagbabalik sa panlahatang klaseng personal.<ref>{{cite web |title=94 percent of NCR public schools return to full face-to-face learning: DepEd |url=https://news.abs-cbn.com/news/11/02/22/public-schools-return-to-full-face-to-face-classes |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-11-02 |access-date=2023-01-06}}</ref> * Nobyembre 3 – Sinentensiyahan ng isang hukumang panrehiyon ng 129-taong pagkabilanggo ang Australyanong ''sex offender'' na si Peter Scully at tatlo sa kanyang mga kasabwat dahil sa 60 mga pagkakasalang may kinaláman sa pang-aabusong sekswal sa mga kabataan. * Nobyembre 10 – Alitang Moro: Napatay ang tatlong [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas|mga sundalo]] at apat na mga militante ng [[Harapan ng Paglayang Islamiko ng Moro]] sa isang armadong labanan sa [[Basilan]]. * Nobyembre 24 – Sinentensiyahan ng isang Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis sa [[Caloocan]] ang isang opisyales ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas|kapulisan]] ng habambuhay na pagkabilanggo dahil sa pagpapahirap at paglikha ng maling ebidensya sa mga biktima ng [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|digmaan kontra-droga]] na sina Carl Arnaiz at Reynaldo de Guzman taóng 2017. ====Disyembre==== * [[Disyembre 5]] – Pagkatapos ng dalawang taon ng pagsasara, muling binuksan ng [[Korporasyon ng Magaan na Riles sa Maynila]] (LRMC) ang [[Estasyon ng Fernando Poe Jr.|Estasyon ng Roosevelt]] ng [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila]] (LRT1).<ref>{{cite news |last1=Rita |first1=Joviland |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/853518/lrt1-reopens-roosevelt-station-to-passengers/story/ |title=Muli-muling binuksan ng LRT1 ang Estasyon ng Roosevelt sa mga pasahero |work=GMA News |date=Disyembre 5, 2022 |access-date=Disyembre 5, 2022}}</ref> * [[Disyembre 7]] – Opisyal nang ipinatupad ang ''Batas Republika Blg. 11596'', isang batas na nilagdaan noong 2021 na nagbabawal sa pagpapakasal ng bata sa bansa. ipinatupad.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/nation/law-banning-child-marriage-philippines-full-force-implementing-rules-regulations/ |title=Batas na nagbabawal sa kasal ng bata sa Pilipinas, ganap nang ipinatutupad |work=[[Rappler]] |date=Disyembre 7, 2022 |access-date=Enero 10, 2023}}</ref><ref>{{cite news |url=https://reproductiverights.org/philippines-criminalizes-child-marriage/ |title=Tagumpay para sa mga Karapatan ng Bata: Pagtatapos ng Kasal ng Bata sa Pilipinas |work=[[Center for Reproductive Rights]] |date=Enero 13, 2022 |access-date=Enero 10, 2023}}</ref> * [[Disyembre 9]] ** Ang [[Kagawaran ng Pananalapi ng Estados Unidos]] ay nagpataw ng mga parusa kay pastor Apollo Quiboloy ng KOJC at sa humigit-kumulang 40 iba pa sa siyam na bansa para sa umano'y pagkakasangkot sa korapsyon at mga pang-aabuso sa karapatang pantao.<ref>{{cite news |last1=Navallo |first1=Mike |url=https://www.abs-cbn.com/news/12/10/22/us-treasury-sanctions-quiboloy-for-human-rights-abuse |title=Pinarusahan ng US Treasury si Quiboloy, humigit-kumulang 40 iba pa para sa 'korapsyon at pang-aabuso sa karapatang pantao' |work=ABS CBN News |date=Disyembre 10, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Santos |first1=Jamil |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/854078/us-treasury-sanctions-quiboloy-over-alleged-human-rights-abuse/story/ |title=Pinarusahan ng US Treasury si Quiboloy dahil sa umano'y pang-aabuso sa karapatang pantao |work=GMA News |date=Disyembre 10, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bolledo |first1=Jairo |url=https://www.rappler.com/nation/united-states-imposes-sanctions-quiboloy-serious-human-rights-abuse/ |title=Nagpataw ang US ng mga parusa kay Quiboloy para sa 'malubhang pang-aabuso sa karapatang pantao' |work=Rappler |date=Disyembre 10, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/12/10/Apollo-Quiboloy-US-treasury-sanctions.html |title=Pinarusahan ng US Treasury si Quiboloy dahil sa pang-aabuso sa karapatang pantao |work=CNN Philippines |date=Disyembre 10, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022 |archive-date=Disyembre 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211051816/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/12/10/Apollo-Quiboloy-US-treasury-sanctions.html |url-status=dead }}</ref> ** Isang pananambang na sinundan ng engkwentro sa pagitan ng mga miyembro ng [[Citizen Armed Force Geographical Unit]] at humigit-kumulang 50 taong walang batas sa [[Aleosan]], Cotabato ang nagresulta sa pagkamatay ng anim na militiamen at tatlong armadong lalaki.<ref>{{Cite news |author=[[Philippine News Agency]] |date=Disyembre 10, 2022 |title=9 ang patay, 5 ang sugatan sa sagupaan sa North Cotabato |work=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2022/12/10/9-killed-5-wounded-in-north-cotabato-clash/ |access-date=Marso 5, 2023}}</ref> * [[Disyembre 17]] – Ang [[Baliwag]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Bulacan]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika Blg. 11929''.<ref>{{Banggitin ang balita |last=Catindig |first=Anton Luis |date=Hunyo 10, 2022 |title=P17-milyon sa plebisito ng lungsod ng Baliwag |work=News Core Bulacan |url=https://newscorebulacan.net/p17-milyon-sa-plebisito-ng-baliwag-city-hood/ |access-date=Setyembre 5, 2022}}</ref><ref>{{Banggitin ang balita |date=Setyembre 14, 2022 |title=Itinakda ng Comelec ang plebisito ng Baliwag sa Enero 2023 |work=[[Philippine News Agency]] |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1183652 |access-date=Setyembre 14, 2022}}</ref><ref>{{Banggitin ang balita |date=Oktubre 26, 2022 |title=Inilipat ang plebisito ng Baliwag sa Disyembre 17 mula Enero 2023 |work=[[Philippine News Agency]] |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1187084 |access-date=Nobyembre 30, 2022}}</ref><ref>{{Banggitin ang balita |date=Disyembre 18, 2022 |title=Sa kabila ng mababang bilang ng mga bumoto sa plebisito, natamo ng Baliuag ang pagiging lungsod |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/news/12/18/22/baliuag-gains-cityhood |access-date=Disyembre 18, 2022}}</ref> * [[Disyembre 18]] – [[2022–2023 Mga pagbaha sa Pilipinas|Nagsimula ang pagbaha]] sa mga rehiyon ng [[Mimaropa]] at [[Rehiyon ng Bicol|Bicol]], [[Visayas]] at mga pangunahing bahagi ng [[Mindanao]] dahil sa malalakas na pag-ulan na dulot ng isang [[Shear line (meteorology)|shear line]]. Ang mga pinsala ay tinatayang nasa [[₱]]1.46-bilyon; 52 ang naiulat na namatay at 18 nawawalang tao.<ref>{{Banggitin ang balita |date=Disyembre 25, 2022 |title=Ilang lugar sa Vis-Min ang binaha noong Pasko dahil sa shear line, Amihan |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/855418/several-vis-min-areas-flooded-on-istmas-due-to-shear-line-amihan/story/ |access-date=Disyembre 30, 2022}}</ref><ref>{{Banggitin ang balita |date=Enero 3, 2023 |title=Infra, pagkalugi sa agrikultura mula sa mga ulan na dulot ng shear line malapit sa P1.4-B |work=[[Philippine News Agency]] |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1191864 |access-date=Enero 5, 2023}}</ref><ref>{{Banggitin ang balita |petsa=Enero 5, 2023 |title=Ang bilang ng mga namatay mula sa shear line ay nasa 52 na ngayon |work=[[The Manila Times]] |url=https://www.manilatimes.net/2023/01/05/news/regions/death-toll-from-shear-line-now-at-52/1872872 |access-date=Enero 5, 2023}}</ref> * Disyembre 25 – Nagsimula ang mga baha dulot ng [[balaklaot]] sa mga rehiyon sa [[Visayas]] at [[Mindanao]], partikular sa [[Hilagang Mindanao]] na pinagmulan ng karamihan sa mga nasawi. * [[Disyembre 27]] – Ang mandatoryong pagpaparehistro ng [[SIM card]] ay magsisimula pagkatapos mailabas ng [[National Telecommunications Commission] ang mga patakaran at regulasyon na nagpapatupad nito.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 12, 2022 |title=Ang mga patakaran sa pagpaparehistro ng SIM ay lumabas na, magkakabisa sa Disyembre 27 |work=[[Inquirer.net]] |url=https://business.inquirer.net/377541/sim-registration-rules-out-to-take-effect-dec-27/ |access-date=Disyembre 18, 2022}}</ref> ===Kalakalan=== {{See also|Ekonomiya ng Pilipinas}} * Disyembre 6 – Naiulat na naabot ng [[Inplasyon (presyo)|inplasyon]] pambansa ang 14-taóng naitalang pinakamataas sa 8% dahil sa pagtaas ng mga presyo ng mga pagkain. ==Palakasan== ===Enero=== * Enero 6 – Ipinagpaliban ng [[Kapisanang Basketbol ng Pilipinas]] ang [[2021 PBA Governors' Cup|2021 Governors' Cup]] dahil sa [[pandemya ng COVID-19 sa Pilipinas|pandemya ng COVID-19]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/06/22/pba-postpones-games-halts-team-scrimmages | title=Pinapaliban ng PBA ang mga laro, pinatigil ang mga team scrimmages |work=ABS CBN News |date=Enero 6, 2022 |access-date=Enero 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Micaller |first1=Bea |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/basketball/817180/pba-postpones-games-suspends-scrimmages-amid-surge-in-covid-19-cases/story/ |title=Pinapaliban ng PBA ang mga laro, sinuspinde ang mga team scrimmages dahil sa pagtaas ng mga kaso ng COVID-19 |work=GMA News |date=Enero 6, 2022 |access-date=Enero 6, 2022}}</ref> * Enero 14: ** Ipinagbawal ng [[Lupon sa mga Laro at Libangan]] (GAB) ang [[Filbasket|Filipino Basketball League]] (FilBasket) mula sa pagdaraos ng mga paligsahan sa hinaharap nang walang pahintulot ng lupon.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/14/22/gab-bars-filbasket-from-holding-future-tournaments |title=Pinagbawalan ng GAB ang FilBasket na magdaos ng mga paligsahan sa hinaharap |work=ABS CBN News |date=Enero 14, 2022 | access-date=Enero 14, 2022}}</ref> ** Tinalo ni [[Jade Bornea]] si Mohammed Obbadi ng Morocco sa pamamagitan ng isang [[knockout]] sa ikatlong round upang mapanatili ang titulong [[Pandaigdigang Pederasyon ng Boksing|IBF]] [[junior bantamweight]] sa Auditorio Jacales sa [[Monterrey]], [[Mexico]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/22/boxing-bornea-becomes-ancajas-mandatory-challenger |title=Boxing: Ang kapwa Pinoy Bornea ay naging mandatory challenger ni Ancajas |work=ABS CBN News |date=Enero 15, 2022 | access-date=Enero 16, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/818293/pinoy-pug-jade-bornea-wins-title-eliminator-in-mexico/story/ |title=Nanalo ang Pinoy pug na si Jade Bornea sa title eliminator sa Mexico |work=GMA News | date=Enero 15, 2022 |access-date=Enero 16, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Luarca |first1=Roy |url=https://www.rappler.com/sports/boxing/match-results-jade-bornea-mohammed-obbadii-january-14-2022/ |title=Bornea KOs Obbadi, naging mandatory challenger kay Ancajas |work=Rappler |date=Enero 15, 2022 |access-date=Enero 16, 2022}}</ref> * Enero 22 – Nakuha ni [[Mark Magsayo]] ang titulong [[Konseho ng Boksing Pandaigdig|WBC]] [[featherweight]] matapos talunin si [[Gary Russell Jr.]] sa pamamagitan ng [[majority decision]] sa [[Borgata]] sa [[Atlantic City, New Jersey]], Estados Unidos.<ref>{{cite news |last1=Wainwright |first1=Anson |url=https://www.ringtv.com/633368-gary-russell-jr-takes-on-mark-magsayo-while-hoping-for-bigger-fights-down-the-road/ |title=GARY RUSSELL JR. KASABAY SI MARK MAGSAYO HABANG UMAASA NG MAS MALALAKING LABAN SA DAAN |work=Ring |date=Enero 17, 2022 |access-date=Enero 18, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/23/22/boxing-mark-magsayo-is-new-wbc-featherweight-champ |title=Boxing: Si Mark Magsayo ang bagong WBC featherweight champ |work=ABS-CBN News |date=Enero 23, 2022 |access-date=Enero 23, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/819195/mark-magsayo-defeats-injured-gary-russell-crowned-as-new-wbc-featherweight-champ/story/ |title=Tinalo ni Mark Magsayo ang injured na si Gary Russell, kinoronahan bilang bagong WBC featherweight champ |work=GMA News |date=Enero 23, 2022 |access-date=Enero 25, 2022}}</ref> ===Pebrero=== * Pebrero 16 – Inanunsyo ng ''[[Alaska Aces]]'', ikalawang pinakamatagumpay na koponan sa kasaysayan ng ''[[Philippine Basketball Association]]'', matapos ang 35 taon ng koponan ng prangkisa. * Pebrero 27: ** Nawala kay [[Jerwin Ancajas]] ang titulong IBF super flyweight kay [[Fernando Martínez (boksingero)|Fernando Martinez]] ng Argentina sa pamamagitan ng [[nagkakaisang desisyon]].<ref>{{cite news |last1=Lozada |first1=Bong |url=https://sports.inquirer.net/452762/jerwin-ancajas-loses-ibf-world-title-to-fernando-martinez |title=Nawala kay Jerwin Ancajas ang titulong IBF world kay Fernando Martinez |work=Inquirer |date=Pebrero 27, 2022 |access-date=Pebrero 27, 2022}}</ref> ** Nakuha ni Vincent Astrolabio ang bakanteng titulong [[World Boxing Council|WBC]] bantamweight matapos talunin si [[Guillermo Rigondeaux]] ng Cuba sa pamamagitan ng unanimous decision.<ref>{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/823245/pinoy-boxer-vincent-astrolabio-upsets-guillermo-rigondeaux/story/ |title=Ginapi ng Pinoy boxer na si Vincent Astrolabio si Rigondeaux upang mapanalunan ang WBC international bantamweight title |work=GMA News |date=Pebrero 27, 2022 |access-date=Pebrero 27, 2022}}</ref> ===Marso=== * Marso 1 – Ang [[Filbasket]] ay binigyan ng propesyonal na katayuan ng GAB.<ref>{{cite news |title=Pro status, pinalakas ng mga bagong koponan ang Filbasket bago ang ikalawang season |url=https://www.abs-cbn.com/sports/03/01/22/pro-status-new-teams-boost-filbasket-ahead-of-2nd-season |access-date=1 Marso 2022 |work=ABS-CBN News |date=1 Marso 2022}}</ref> * Marso 18 – Ang unang season ng [[Pilipinas Super League]] ay magbubukas sa [[Zamboanga del Norte]].<ref>{{cite news |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/super-league-to-hold-opening-in-dipolog-roxas/231672 |title=Magkakaroon ng pagbubukas ang Super League sa Dipolog, Roxas |work=Tiebreaker Times | petsa=Enero 11, 2022 | petsa-ng-access=Pebrero 15, 2022}}</ref> * Marso 22 – Si [[Bianca Bustamante]] ang naging unang Pilipinong racing driver na nakipagkumpitensya sa kampeonato ng [[W Series (championship)|W Series]] [[karera ng motor]] matapos siyang mapili na makipagkumpitensya sa [[2022 W Series|season nito sa 2022]].<ref>{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |title='Tuwang-tuwa' si Bianca Bustamante nang maging unang Pilipinong nakipagkarera sa W Series |url=https://sports.inquirer.net/455816/bianca-bustamante-thrilled-to-become-first-filipino-to-race-in-w-series |access-date=Hulyo 23, 2022 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Marso 24, 2022}}</ref> * Marso 30 – [[Hindi pagkakaunawaan nina Ernest John Obiena at PATAFA]]: inanunsyo ng [[Philippine Sports Commission]] na patuloy na ieendorso ng [[Asosasyon ng Atletikong Panlaban at Palaruan ng Pilipinas]] (PATAFA) ang pakikilahok ni [[paglundag gamit ang poste]]er [[Ernest John Obiena]] sa mga internasyonal na paligsahan, kabilang ang [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021]] at ang [[Pandaigdigang Kampeonato ng Atletika 2022]], kasunod ng isang resolusyon sa hindi pagkakaunawaan na naabot sa pagitan ng PATAFA at Obiena.<ref>{{cite news |last1=Terrado |first1=Reuben |title=EJ Obiena, nagkasundo ang Patafa sa panahon ng mediation ng PSC |url=https://www.spin.ph/athletics/ej-obiena-patafa-reach-agreement-during-psc-mediation-a795-20220330 |access-date=Marso 30, 2022 |work=Sports Interactive Network Philippines |petsa=30 Marso 2022 |language=en}}</ref> ===Abril=== * Abril 8 – Nakuha ng [[Creamline Cool Smashers]] ang titulong [[2022 Premier Volleyball League Open Conference]] matapos talunin ang [[Petro Gazz Angels]] ng 2–0 sa isang best-of-three series.<ref>{{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/sports/04/08/22/creamline-sweeps-petro-gazz-to-capture-pvl-title |title=Winalis ng Creamline ang Petro Gazz upang makuha ang titulo sa PVL |work=ABS-CBN News | date=Abril 8, 2022 | access-date=Abril 8, 2022}}</ref> * Abril 10: ** Tinalo ni [[Eumir Marcial]] si Isiah Hart sa pamamagitan ng [[Pagbagsak#Teknikal na Pagbagsak|teknikal na pagbagsak]] sa ikaapat na round, nanatiling walang talo bilang isang propesyonal na boksingero.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/04/10/22/boxing-marcial-overcomes-knockdowns-stops-isiah-hart |title=Boxing: Nalampasan ni Marcial ang mga knockdown, pinatigil si Isiah Hart |work=ABS-CBN News |date=Abril 10, 2022 |access-date=Abril 11, 2022}}</ref> ** Napanalunan ni [[Alex Eala]] ang kanyang pangalawang propesyonal na titulo matapos talunin si [[Luksika Kumkhum]] ng Thailand sa dalawang set, 6–4, 6–2, sa [[2022 Pandaigdigang Pederasyon ng Tennis para sa Kababaihan sa Mundo Paglilibot sa Tennis (Abril–Hunyo)|W25 tournament]] ng [[2022 Pandaigdigang Pederasyon ng Tennis para sa Kababaihan sa Mundo Paglilibot sa Tennis]] sa [[Chiang Rai]], Thailand.<ref>{{cite news |last1=Ulanday |first1=John Bryan |title=Napanalunan ni Eala ang pangalawang propesyonal na korona sa ITF W25 Chiang Rai |url=https://www.bworldonline.com/sports/2022/04/11/441524/eala-wins-second-professional-crown-in-itf-w25-chiang-rai/ |access-date=Hulyo 23, 2022 |work=BusinessWorld |date=Abril 11, 2022}}</ref> ** Nakuha ng CPG Bohol Dolphins ang titulong [[Pilipinas VisMin Super Cup]] matapos talunin ang OCCCI-Ormoc Sheer Masters, 2-0, sa isang best-of-three series.<ref>{{cite news |url=https://mb.com.ph/2022/04/11/cpg-bohol-reigns-supreme-in-vismin-super-cup/ |title=Naghari ang CPG Bohol sa VisMin Super Cup |work=Manila Bulletin | date=Abril 11, 2022 | access-date=Abril 13, 2022}}</ref> * Abril 22 – Napanatili ng [[Barangay Ginebra San Miguel]] ang titulong [[2021 PBA Governors' Cup]] matapos talunin ang [[Meralco Bolts]] ng 4–2 sa isang best-of-seven series.<ref>{{cite news |title=PBA: Tinalo ng Ginebra ang Meralco sa Game 6, napanatili ang titulo sa Governors' Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/04/22/22/ginebra-kos-meralco-retains-governors-cup |access-date=22 Abril 2022 |work=ABS-CBN News |date=22 Abril 2022}}</ref> ===Mayo=== * Mayo 4 – Hinubad ng [[Organisasyon ng Boksing Pandaigdig]] (WBO) si [[John Riel Casimero]] mula sa kanyang [[Listahan ng mga kampeon sa world bantamweight boxing|world bantamweight championship]] na kanyang natamo noong 2019 dahil sa mga hindi inaasahang isyu tungkol sa [[Listahan ng kasalukuyang ranggo sa boksing#Bantamweight (118 lbs - 53.52 kg)|ranggo sa bantamweight]] ng organisasyon.<ref>{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/830594/john-riel-casimero-stripped-of-his-wbo-world-title/story/ |title=Hinubdan ni John Riel Casimero ang kanyang titulo sa WBO world |work=GMA News |date=Mayo 4, 2022 |access-date=Mayo 4, 2022}}</ref> * Mayo 13 – Nakuha ng [[UP Fighting Maroons]] ang titulo sa [[UAAP Season 84 men's basketball tournament]] matapos talunin ang tatlong beses na defending champion, ang [[Ateneo Blue Eagles]], sa ikatlong laro ng tatlong-laro na serye, 72–69, sa [[Overtime (sports)|overtime]]. Ito ang kanilang unang titulo sa kampeonato ng basketball para sa mga lalaki sa loob ng 36 na taon.<ref>{{cite news |last1=Leongson |first1=Randolph |url=https://www.spin.ph/basketball/uaap-men/up-maroons-beat-ateneo-in-ot-for-first-uaap-title-since-1986-a2437-20220513 |title=Ang kabayanihan ni Cagulangan sa OT ang nanguna sa UP Maroons sa unang titulo sa UAAP sa loob ng 36 na taon |work=spin.ph |date=Mayo 13, 2022 |access-date=Mayo 13, 2022}}</ref> * Mayo 21 – Nagtapos ang pambansang koponan ng football ng kababaihan ng Pilipinas na may tansong medalya sa [[Futbol sa 2021 Southeast Asian Games – Women's tournament|2021 Southeast Asian Games women's football tournament]] sa [[Cẩm Phả]], [[Vietnam]], matapos talunin ang [[Myanmar women's national football team]] sa iskor na 2–1. Ito ang unang podium finish ng koponan sa women's football simula noong [[Palarong ng Timog Silangang Asya 1985]].<ref>{{cite news |last1=Dioquino |first1=Delfin |title=Pinalagpasan ng PH ang Myanmar upang wakasan ang tagtuyot ng medalya sa SEA Games sa women's football |url=https://www.rappler.com/sports/football/results-philippines-myanmar-women-football-sea-games-may-21-2022/ |access-date=May 22, 2022 |work=Rappler |date=May 21, 2022}}</ref> * Mayo 22: ** Nakuha ng [[United City F.C.]] ang titulong [[2022 Copa Paulino Alcantara]] matapos talunin ang defending champion na [[Kaya F.C.–Iloilo]] sa iskor na 3–2.<ref>{{cite news |last1=Yumo |first1=David Tristan |date=May 22, 2022 |title=Tinalo ng United City ang Kaya FC-Iloilo para sa korona ng 2022 Copa Paulino Alcantara |url=https://www.cnnphilippines.com/sports/2022/5/22/United-City-wins-2022-Copa-Paulino-Alcantara-crown.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205095859/https://www.cnnphilippines.com/sports/2022/5/22/United-City-wins-2022-Copa-Paulino-Alcantara-crown.html |archive-date=Pebrero 5, 2023 |access-date=Mayo 23, 2022 |url-status=dead |work=CNN Philippines}}</ref> ** Nakuha ng [[Letran Knights]] ang titulong [[NCAA Season 97 basketball tournaments|NCAA season 97 men's basketball tournament]] matapos talunin ang [[Mapúa Cardinals]] ng 2–0 sa isang best-of-three series.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/05/22/22/letran-edges-mapua-to-win-ncaa-97-championship |title=Natalo ng Letran ang Mapua upang mapanalunan ang NCAA 97 championship |work=ABS-CBN News |date=Mayo 22, 2022 |access-date=Mayo 22, 2022}}</ref> ** Tinapos ng pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki ng Pilipinas ang kanilang [[Palaro ng Timog Silangang Asya 1989|33-taong]] sunod-sunod na gintong medalya sa [[Basketbol sa Palarong ng Timog Silangang Asya]] matapos matalo sa [[Indonesia men's national basketball team|Indonesia]] ng 81–85 sa final ng [[Basketbol sa 2021 Southeast Asian Games – Men's tournament|2021 tournament]] sa [[Hanoi]], [[Vietnam]].<ref>{{cite news |last1=Terrado |first1=Reuben |url=https://www.spin.ph/multisport/sea-games/gilas-pilipinas-loses-to-indonesia-in-seag-gold-medal-game-a795-20220522 |title=Tinapos ng Indonesia ang mahabang paghahari ng Pilipinas bilang hari ng SEA Games basketball |work=spin.ph |date=Mayo 22, 2022 |access-date=Mayo 22, 2022}}</ref> ** Tinapos ng 656-kataong [[Pilipinas sa 2021 Southeast Asian Games|delegasyon ng Pilipinas]] ang kanilang kampanya sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya 2021]] sa ika-4 na pwesto matapos manalo ng 52 ginto, 70 pilak, at 105 tansong medalya.<ref>{{Cite news |last1=Terrado |first1=Reuben |date=Mayo 22, 2022 |title=Nanalo ang Pilipinas ng 52 gintong medalya para sa ikaapat na pwesto, ngunit natalo ang isa na pinakamahalaga |url=https://www.spin.ph/multisport/sea-games/philippines-finishes-4th-in-sea-games-with-52-gold-medals-a795-20220522 |access-date=Mayo 23, 2022 |work=spin.ph |language=en}}</ref> ** Nanalo ang [[FEU Tamaraws#FEU Cheering Squad|FEU Cheering Squad]] sa [[UAAP Season 84|UAAP Season 84 Cheerdance Competition]]. Ito ang kanilang pinakaunang titulo sa kampeonato ng cheerdance.<ref>{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |title=Muling nanalo ang FEU Cheering Squad ng korona ng UAAP Cheerdance pagkatapos ng 13 taon |url=https://sports.inquirer.net/463953/feu-cheering-squad-wins-uaap-cheerdance-crown-again-after-13-years |work=Inquirer | date=Mayo 22, 2022 | access-date=Mayo 22, 2022}}</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 4 – Nakuha ng [[Negros Occidental F.A.]] ang 2022 PFF U-19 Boys National Football Championship matapos talunin ang [[National Capital Region F.A.]] ng 1–0 sa [[Overtime (sports)|extra time]].<ref>{{cite news |title=NEGROS OCCIDENTAL NA KINORONAHAN ANG PFF U19 BOYS NATIONAL CHAMPIONS |url=https://pff.org.ph/2022/06/05/negros-occidental-crowned-pff-u19-boys-national-champions/ |access-date=Hunyo 5, 2022 |work=PFF |date=Hunyo 5, 2022 |archive-date=Hunyo 5, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605043359/https://pff.org.ph/2022/06/05/negros-occidental-crowned-pff-u19-boys-national-champions/ |url-status=dead }}</ref> * Hunyo 7 – Natalo si [[Nonito Donaire]] kay [[Naoya Inoue]] sa pamamagitan ng technical knockout sa ikalawang round ng kanilang rematch.<ref>{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/465670/naoya-inoue-dominates-nonito-donaire-in-rematch |title=Tinalo ni Naoya Inoue si Nonito Donaire sa pamamagitan ng TKO sa rematch |work=Inquirer |date=Hunyo 7, 2022 |access-date=Hunyo 7, 2022}}</ref> * Hunyo 14–19 – Ang Pilipinas ang magiging co-host ng [[Kababaihang Bansang Liga ng FIVB Balibol 2022]] preliminary rounds sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]].<ref name=VNL>{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/443925/two-ph-cities-to-host-volleyball-nations-league-in-june-2022/amp |title=Dalawang lungsod sa Pilipinas ang magho-host ng Volleyball Nations League sa Hunyo 2022 |work=Inquirer |date=Disyembre 8, 2021 | access-date=Hunyo 28, 2022}}</ref> * Hunyo 19 – Tinapos ng [[Pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa Pilipinas na wala pang 17 taong gulang]] ang kanilang kampanya sa [[2022 FIBA ​​U16 Asian Championship]] sa ika-7 pwesto matapos talunin ang [[Pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa Iran na wala pang 17 taong gulang|Iran]] sa iskor na 95–87.<ref>{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |url=https://sports.inquirer.net/467111/gilas-youth-beats-iran-for-7th-place-in-fiba-u16-asian-championship |title=Gilas Youth tinalo ang Iran para sa ika-7 pwesto sa Fiba Asia U16 |work=Inquirer |date=Hunyo 20, 2022 |access-date=Hunyo 20, 2022}}</ref> * Hunyo 21: ** Inangkin ng [[NU Bulldogs|NU Lady Bulldogs]] ang titulong [[UAAP Season 84 women's volleyball tournament|UAAP Season 84 women's volleyball]] matapos talunin ang [[De La Salle Green Archers|De La Salle Lady Archers]] ng 2–0 sa isang best-of-three series. Ito ang kanilang unang titulo sa kampeonato sa women's volleyball sa loob ng 65 taon.<ref>{{cite news |last1=Reyes |first1=Marc Anthony |url=https://sports.inquirer.net/467313/nu-lady-bulldogs-sweep-season-to-end-65-year-drought-for-uaap-volleyball-title |title=Na-sweep ng NU Lady Bulldogs ang season upang wakasan ang 65-taong tagtuyot para sa titulo sa UAAP volleyball |work=Inquirer |date=Hunyo 21, 2022 | access-date=Hunyo 22, 2022}}</ref> ** Ang [[UST Growling Tigers]] ay nanalo sa pangkalahatang titulo sa [[UAAP Season 84]].<ref>{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |url=https://sports.inquirer.net/467290/ust-wins-season-84-general-championship/amp |title=Nanalo ang UST sa pangkalahatang kampeonato sa Season 84 |work=Inquirer |date=Hunyo 21, 2022 | access-date=Hunyo 22, 2022}}</ref> * Hunyo 21–26 – Ang Pilipinas ang magiging co-host ng [[Kalalakihang Bansang Liga ng FIVB Balibol 2022]] preliminary rounds sa [[Araneta Coliseum]] sa [[Quezon City]].<ref name=VNL /> * Hunyo 26 – Natalo si [[Mark Anthony Barriga]] sa WBO flyweight title matapos matalo ni [[Jonathan González (flyweight)|Jonathan González]] ng Puerto Rico sa pamamagitan ng unanimous decision.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/25/22/boxing-mark-barriga-loses-in-world-title-challenge |title=Boxing: Natalo si Mark Barriga sa hamon sa world-title |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 25, 2022 |access-date=Hunyo 26, 2022}}</ref> ===Hulyo=== * Hulyo 9 – Nanalo si [[Junna Tsukii]] ng gintong medalya sa [[Karate sa Palarong Pandaigdig ng 2022 – Kumite pambabae na 50 kilo|kumite pambabae na 50 kilo]] event sa [[2022 Palarong Pandaigdig]] sa [[Birmingham, Alabama|Birmingham]], Estados Unidos, matapos talunin si Yorgelis Salazar ng [[Venezuela sa 2022 Palarong Pandaigdig|Venezuela]] sa iskor na 2–0.<ref>{{cite news |last1=Masoy |first1=Niel Victor |title=Tsukii cops unang ginto ng PH sa World Games |url=https://www.manilatimes.net/2022/07/09/news/national/tsukii-cops-phs-first-gold-in-world-games/1850332 |access-date=Hulyo 11, 2022 |work=The Manila Times |date=Hulyo 9, 2022}}</ref> * Hulyo 10: ** Nawala kay Mark Magsayo ang titulong WBC [[featherweight]] matapos matalo kay [[Rey Vargas]] ng Mexico sa pamamagitan ng split decision.<ref>{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/469422/mark-magsayo-loses-wbc-featherweight-belt-to-mexicos-rey-vargas |title=Nawala kay Mark Magsayo ang WBC featherweight belt kay Rey Vargas ng Mexico |work=Inquirer |date=Hulyo 10, 2022 |access-date=Hulyo 10, 2022}}</ref> ** Tinapos ng [[Pambansang koponan ng 3x3 ng Pilipinas]] ang kanilang kampanya sa [[2022 FIBA ​​3x3 Asia Cup]] sa ika-4 na pwesto matapos matalo ng [[Pambansang koponan ng 3x3 ng Tsina|Tsina]], 18–20.<ref>{{cite news |last1=Narredo |first1=Camille |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/10/22/fiba-3x3-pinoys-settle-for-fourth-place-after-loss-to-china |title=FIBA 3x3: Nakapasok na sa ika-apat na pwesto ang mga Pinoy matapos matalo sa China |work=ABS-CBN News |date=Hulyo 10, 2022 |access-date=Hulyo 10, 2022}}</ref> * Hulyo 13 – Nawala kay [[Donnie Nietes]] ang titulong WBO [[super flyweight]] matapos matalo kay [[Kazuto Ioka]] ng Japan sa pamamagitan ng unanimous decision.<ref>{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/469881/donnie-nietes-loses-title-bid-with-unanimous-loss-to-kazuto-ioka |title=Nabigo si Donnie Nietes sa pag-asam na manalo sa titulo matapos ang unanimous na pagkatalo kay Kazuto Ioka |work=Inquirer |date=Hulyo 13, 2022 |access-date=Hulyo 14, 2022}}</ref> * Hulyo 17: ** Nanalo si Angeline Colonia ng dalawang gintong medalya sa kategoryang 40 kg ng kababaihan sa 2022 Asian Youth and Junior Championships sa [[Tashkent]], [[Uzbekistan]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/19/22/young-lifter-colonia-wins-gold-in-uzbekistan-tilt |title=Nanalo ng gintong medalya ang batang lifter na si Colonia sa kompetisyon sa Uzbekistan |work=ABS-CBN News |date=Hulyo 19, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Navarro |first1=Hunyo |url=https://sports.inquirer.net/470418/angeline-colonia-breaks-records-bags-two-golds-in-asian-youth-weightlifting-tilt/amp |title=Nanalo si Angeline Colonia mga rekord, nakakuha ng dalawang ginto sa Asian youth weightlifting tilt |work=Inquirer |date=Hulyo 18, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}</ref> ** Nanalo si Angeline Colonia ng dalawang gintong medalya sa kategoryang 40 kg ng kababaihan sa 2022 Asian Youth and Junior Championships sa [[Tashkent]], [[Uzbekistan]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/19/22/young-lifter-colonia-wins-gold-in-uzbekistan-tilt |title=Nanalo ng gintong medalya ang batang lifter na si Colonia sa kompetisyon sa Uzbekistan |work=ABS-CBN News |date=Hulyo 19, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Navarro |first1=Hunyo |url=https://sports.inquirer.net/470418/angeline-colonia-breaks-records-bags-two-golds-in-asian-youth-weightlifting-tilt/amp |title=Binasag ni Angeline Colonia ang mga rekord, nakakuha ng dalawang ginto sa kompetisyon ng pagbubuhat ng timbang para sa mga kabataang Asyano |work=Inquirer |date=Hulyo 18, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}</ref> *Hulyo 19 – Tinapos ng pambansang koponan ng basketball ng Pilipinas ang kanilang kampanya sa [[2022 FIBA ​​Asia Cup]] matapos matalo ng [[Pambansang koponan ng basketbol ng Hapon|Hapon]], 81–102, sa [[2022 FIBA ​​Asia Cup#Playoffs|quarterfinal playoff]].<ref>{{cite news |last1=Giongco |first1=Mark |url=https://sports.inquirer.net/470593/gilas-pilipinas-takes-beating-from-japan-misses-fiba-asia-cup-quarterfinals |title=Gilas Pilipinas, tinanggap ang pagkatalo ng Japan, hindi nakasali sa quarterfinals ng Fiba Asia Cup |work=Inquirer |date=Hulyo 19, 2022 |access-date=Hulyo 20, 2022}}</ref> * Hulyo 24 – Si Ernest John Obiena ang naging unang Pilipinong medalista sa [[Pandaigdigang Kampeonato sa Atletika]] matapos mapanalunan ang tansong medalya sa [[2022 Pandaigdigang Kampeonato sa Atletika – Paglundag gamit ang poste ng kalalakihan ng kalalakihan|paglundag gamit ang poste ng kalalakihan]] event ng 2022 championships sa [[Eugene, Oregon|Eugene]], [[Oregon]], Estados Unidos. Nalampasan niya ang 5.94-metrong marka, sinira ang kanyang personal na rekord at ang [[Listahan ng mga rekord ng Asya sa atletika|Rekord ng Asya]] na 5.93 metro.<ref>{{cite news |last1=Laqui |first1=Christian Patrick |title='Unang pagtatapos sa podium': Si EJ Obiena ang naging unang Pilipinong nakakuha ng medalya sa World Athletics Championships |url=https://interaksyon.philstar.com/sports/2022/07/25/223059/ej-obiena-first-filipino-clinch-award-world-athletics-championships/ |access-date=Hulyo 25, 2022 |work=The Philippine Star |date=Hulyo 25, 2022}}</ref> * Hulyo 30 – Nakuha ni [[Dave Apolinario]] ang titulong [[Pandaigdigang Organisasyon ng Boksing|IBO]] [[flyweight]] matapos talunin si [[Gideon Buthelezi]] sa pamamagitan ng knockout sa unang round.<ref>{{cite news |last1=Siasat |first1=JM |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/boxing/839916/pinoy-boxer-dave-apolinario-knocks-out-buthelezi-to-claim-ibo-title/story/ |title=Pinalo ng Pinoy boxer na si Dave Apolinario si Buthelezi para makuha ang titulong IBO |work=GMA News |date=Hulyo 30, 2022 |access-date=Agosto 1, 2022}}</ref> ===Agosto=== * Agosto 6 – Tinapos ng 144-kataong [[Palarong Para sa ASEAN 2022|Delegasyon ng Pilipinas]] ang kanilang kampanya sa [[Palarong Para sa ASEAN 2022]] sa ika-5 pwesto sa pangkalahatan matapos manalo ng 28 ginto, 30 pilak, at 46 tansong medalya.<ref>{{Cite news |date=Agosto 5, 2022 |title=Pinupuri ng POC ang mga atleta ng Pilipinas sa ASEAN Para Games |url=https://manilastandard.net/sports/314249401/poc-hails-ph-athletes-at-asean-para-games.html |access-date=Agosto 8, 2022 |work=Manila Standard |language=en}}</ref> * Agosto 11 – Nakuha ng Ateneo Blue Eagles ang kauna-unahang World University Basketball Series sa [[Tokyo]], Japan, matapos talunin ang tatlong unibersidad mula sa Asya sa isang single round robin.<ref>{{cite news |last1=Leongson |first1=Randolph |url=https://www.spin.ph/basketball/uaap-men/ateneo-beats-tokai-to-win-world-university-basketball-series-a2437-20220811 |title=Ang Ateneo Blue Eagles ang kauna-unahang kampeon sa World University Basketball Series |work=spin.ph |date=Agosto 11, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}</ref> * Agosto 14 – Nakuha ng Creamline Cool Smashers ang titulong [[2022 Premier Volleyball League Invitational Conference]] matapos talunin ang panauhing koponan na KingWhale Taipei sa tatlong set, 25–21, 25–19, 25–8.<ref>{{cite news |last1=Agcaoili |first1=Lance |url=https://sports.inquirer.net/473551/pvl-creamline-claims-invitational-title-dominates-kingwhale-taipei |title=PVL: Nakuha ng Creamline ang titulong Invitational, nangibabaw sa KingWhale Taipei |work=Inquirer | date=Agosto 14, 2022 | access-date=Agosto 14, 2022}}</ref> * Agosto 17 – Hindi pagkakaunawaan ni Ernest John Obiena–PATAFA: Ibinalik ng PATAFA ang pole vaulter na si Ernest John Obiena sa [[Pambansang koponan ng atletika ng Pilipinas]] kasunod ng hindi pagkakaunawaan.<ref>{{cite news |last1=Navarro |first1=June |title=Pormal na naibalik si EJ Obiena sa pambansang koponan ng Pilipinas |url=https://sports.inquirer.net/473861/ej-obiena-formally-reinstated-to-philippine-national-team |access-date=September 3, 2022 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Agosto 17, 2022}}</ref> * Agosto 21–29 – Ang Pilipinas ang magho-host ng [[Kopa ng Balibol ng Kababaihan ng Asya 2022]] sa [[PhilSports Arena]] sa [[Pasig]]. Ito ang unang pagkakataon na magho-host ang bansa ng isang paligsahan ng [[Asian Women's Volleyball Cup]].<ref>{{cite news |last1=Villar |first1=Joey |title=Magho-host ang Pilipinas ng Asian Volleyball Cup para sa mga kababaihan |url=https://www.bworldonline.com/sports/2022/07/25/463088/philippines-to-host-asian-volleyball-cup-for-women/ |access-date=Agosto 28, 2022 |work=BusinessWorld |date=Hulyo 25, 2022}}</ref> * Agosto 28 – Tinapos ng [[Pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa ilalim ng 19 taong gulang ng Pilipinas]] ang kanilang kampanya sa [[Kampeonato ng FIBA ​​​​Asia para sa mga Bata na Wala pang 18 Taon 2022]] sa ikaanim na pwesto matapos matalo ng hosts, ang [[Pambansang koponan ng basketball ng mga lalaki sa ilalim ng 19 taong gulang na Iran|Iran]], 72–89, sa [[2022 FIBA ​​U18 Asian Championship#Laro para sa ikalimang pwesto|playoff para sa ikalimang pwesto]].<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/basketball/843030/gilas-youth-falls-to-iran-to-finish-sixth-in-fiba-u18-asian-championship/story/ |title=Natalo ang Gilas Youth sa Iran at natapos sa ikaanim na pwesto sa FIBA ​​U18 Asian Championship |work=GMA News |date=Agosto 28, 2022 |access-date=Agosto 28, 2022}}</ref> ** Naitala ng [[Pambansang koponan ng volleyball ng kababaihan ng Pilipinas]] ang pinakamahusay nitong pagtatapos sa Asian Women's Volleyball Cup matapos talunin ang [[Pambansang koponan ng volleyball ng kababaihan ng Australya|Australya]] sa loob ng tatlong set laban sa dalawa sa semifinals ng ika-5–8 na pwesto na repechage.<ref>{{cite news |last1=Masoy |first1=Niel Victor |title=Philippines tinalo ang Australia, umusad sa laban para sa ikalimang puwesto |url=https://www.manilatimes.net/2022/08/28/latest-stories/philippines-outlasts-australia-moves-up-to-battle-for-fifth/1856330 |access-date=August 28, 2022 |work=The Manila Times |date=August 28, 2022}}</ref> ** Nakuha ni [[Chezka Centeno]] ang kauna-unahang titulo sa Nine-ball Championship ng Asian Pool Federation matapos talunin si Seo Seoa ng [[Hilagang Korea]] sa finals, 11–7.<ref>{{cite news |last1=Fuertes |first1=Rommel Jr. |title=BILYARDS Nakuha ni Chezka Centeno ang titulo sa Asian 9-Ball sa Singapore |url=https://sports.inquirer.net/475258/chezka-centeno-claims-asian-9-ball-title-in-singapore |access-date=Agosto 29, 2022 |work=Inquirer |date=Agosto 29, 2022}}</ref> * Agosto 30 – Hinirang ni Pangulong [[Bongbong Marcos]] ang dating komisyoner ng [[Samahang Basketbol ng Pilipinas]] na si [[Noli Eala]] upang maging ika-11 tagapangulo ng [[Philippine Sports Commission]] (PSC).<ref>{{cite news |last1=Unite|first1=Betheena |title=Pinili ni Marcos ang dating komisyoner ng PBA na si Noli Eala bilang tagapangulo ng PSC |url=https://mb.com.ph/2022/08/30/marcos-picks-former-pba-commissioner-noli-eala-as-psc-chairman/ |access-date=Agosto 30, 2022 |work= [[Manila Bulletin]] |date=Agosto 30, 2022}}</ref> ===Setyembre=== * September 2 – Ernest John Obiena wins the pole vault event at the 2022 [[Memorial Van Damme]] in [[Bruselas]], [[Belhika]], which is part of the [[Liga ng Diyamante 2022]], after clearing the 5.91-meter mark.<ref>{{cite news |last1=Phillips |first1=Luke |title=Obiena steals pole vault victory in Brussels |url=https://www.abs-cbn.com/sports/09/03/22/obiena-steals-pole-vault-victory-in-brussels |access-date=September 3, 2022 |agency=Agence France-Presse |via=ABS-CBN News |date=September 3, 2022}}</ref> * Setyembre 4 – Nakuha ng [[San Miguel Beermen]] ang titulong [[2022 PBA Philippine Cup]] matapos talunin ang [[TNT Tropang Giga]] sa iskor na 4–3 sa isang seryeng may pitong laro na may "do-or-die".<ref>{{cite news |last1=Dioquino |first1=Delfin |url=https://www.rappler.com/sports/pba/philippine-cup-finals-results-san-miguel-beermen-tnt-tropang-giga-september-4-2022/ |title=Dinaig ng San Miguel ang TNT sa Game 7 upang mabawi ang titulong All-Filipino |work=Rappler |date=Setyembre 4, 2022 |access-date=Setyembre 4, 2022}}</ref> * Setyembre 6 – Ang [[Pambansang koponan ng softball ng kalalakihan ng Pilipinas]] ay nagtapos bilang runner-up ng 2022 [[Asian Men's Softball Championship]] sa [[Kōchi, Kōchi|Kōchi]], Japan, matapos matalo sa hosts at naging kampeon, ang [Pambansang koponan ng softball ng kalalakihan ng Hapon[|Hapon]], sa kanilang huling laro.<ref>{{cite news |last1=Satumbaga-Villar |first1=Kristel |title=PH Blu Boys yumuko sa Japan para sa runner-up honor sa Men's Softball Asia Cup |url=https://mb.com.ph/2022/09/06/ph-blu-boys-bow-to-japan-for-runner-up-honor-in-mens-softball-asia-cup/ |access-date=September 15, 2022 |work=Manila Bulletin |date=September 6, 2022}}</ref> Ang koponan ay kwalipikado rin para sa 2022 [[Men's Softball World Cup]] sa [[Auckland]], New Zealand, sa Nobyembre.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |title=Nakapasok ang RP Blu Boys sa Softball World Cup na may runner-up finish laban sa Japan sa Asian Cup |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/844037/rp-blu-boys-qualify-for-softball-world-cup-with-runner-up-finish-against-japan-in-asian-cup/story/ |access-date=Setyembre 15, 2022 |work=GMA News Online |date=Setyembre 7, 2022}}</ref> * Setyembre 10 – Napanalunan ni Alex Eala ang titulong [[2022 US Open – Girls' singles|girls' singles]] ng [[2022 US Open (tennis)|2022 US Open]] sa [[Lungsod ng New York]] upang maging unang manlalarong Pilipino na nanalo ng titulong [[Tenis para sa nakababata|nakababata]] [[Grand Slam (tennis)|Grand Slam]] [[Mga uri ng laban sa tennis|singles]], matapos talunin si [[Lucie Havlíčková]] ng [[Republikang Tseko]] sa dalawang [[sistema ng pagmamarka ng tennis|sets]], 6–2, 6–4.<ref>{{cite web |last1=Levinsohn |first1=Dan |title=Si Alexandra Eala ang naging unang Pilipina na nanalo ng titulong junior Grand Slam singles sa 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_naging_unang_Pilipina_na_manalo_ng_isang_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |publisher=US Open |access-date=Setyembre 11, 2022 |date=Setyembre 10, 2022}}</ref> * Setyembre 11 – Ang koponan ng Pilipinas, na binubuo nina [[Rubilen Amit]], [[Carlo Biado]], at [[Johann Chua]], ay nanalo sa 2022 Predator World 10-ball Team Championship sa [[Klagenfurt]], [[Austria]], matapos talunin sina [[Darren Appleton]], [[Kelly Fisher]], at [[Jayson Shaw]] ng Great Britain, sa parehong singles at mixed double events.<ref>{{cite news |last1=Villar |first1=Joey |title=Pilipinas ang namuno sa 2022 Predator World 10-ball Team Championship |url=https://www.bworldonline.com/sports/2022/09/12/473999/philippines-rules-the-2022-predator-world-10-ball-team-championship/ |access-date=Setyembre 15, 2022 |work=BusinessWorld |date=Setyembre 12, 2022}}</ref> ===Oktubre=== ===Nobyembre=== ===Disyembre=== ==Aliwan at kultura== ===Enero=== * [[Enero 8]] – Nanalo si [[Van Ferro]] ng dalawang [[BroadwayWorld]] Chicago Awards, ang unang Pilipinong nanalo ng mga parangal at ang unang aktor sa Chicago na nanalo ng dalawang parangal sa parehong season.<ref>{{Cite web |last=Awards |first=B. W. W. |title=Inanunsyo ang mga Nagwagi para sa BroadwayWorld 2021 Chicago Awards |url=https://www.broadwayworld.com/chicago/article/Winners-Announced-For-The-BroadwayWorld-2021-REGION-Awards-2001010170 |access-date=2023-11-14 |website=BroadwayWorld.com |language=en}}</ref> * [[Enero 28]] – Ang [[Sinigang]] ay pinangalanang Pinakamahusay na Sopas sa Mundo ng [[TasteAtlas]].<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/820032/sinigang-na-baboy-named-best-soup-in-the-world-in-2021/story/?just_in |title=Ang Sinigang na baboy ay pinangalanang pinakamahusay na sopas sa mundo noong 2021 |work=Balita sa GMA | petsa=Enero 29, 2022 | access-date=Enero 29, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/life/01/29/22/sinigang-is-worlds-best-soup-in-tasteatlas-awards |title='Sinigang' ang pinakamasarap na sopas sa mundo sa TasteAtlas Awards 2021 |work=ABS-CBN News |date=Enero 28, 2022 |access-date=Enero 29, 2022}}</ref> * [[Enero 29]] – Ang mga pelikulang ''The Headhunter's Daughter'' ni Don Josephus Eblahan at ''[[Ang Pagbabalik ng Kwago]]'' ni Martika Ramirez Escobar ay nanalo ng mga premyo sa seremonya ng paggawad ng parangal sa [[Sundance Film Festival]] 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/headhunters-daughter-leonor-will-never-die-sundance-2022-winners/ |title=Dalawang pelikulang Pilipino ang nag-uwi ng mga parangal sa Sundance 2022 |work=Rappler | date=Enero 29, 2022 | access-date=Enero 29, 2022}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 17]] – Nakapasok si [[Tracy Perez]] sa Top 13 sa [[Miss World]] [[Miss World 2021|2021]] sa [[San Juan, Puerto Rico]], Puerto Rico.<ref>Mga Sitasyon sa Miss World 2021<br>Pinagngangalang ng pageant ang Top 40 semifinalists nito, kabilang si Miss Philippines T. Perez: * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/01/21/22/miss-world-names-top-40-including-phs-tracy-perez |title=Pinagngangalang ng Miss World ang Top 40, kabilang si Tracy Perez ng PH |work=[[ABS-CBN News]] | date=Enero 21, 2022 | access-date=Enero 25, 2022}} * {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/819074/miss-world-unveils-top-40-candidates-ahead-of-march-coronation/story/ |title=Inilabas ng Miss World ang Top 40 na kandidato bago ang koronasyon sa Marso |work=[[GMA News]] | date=Enero 22, 2022 | access-date=Enero 25, 2022}} Gabi ng Koronasyon: * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/tracy-maureen-perez-journey-miss-world-2021-top-13/ |title=Nakapasok sa Top 13 ng Miss World 2021 si Tracy Maureen Perez ng Pilipinas |work=[[Rappler]] | date=Marso 17, 2022 | access-date=Mayo 3, 2022}}</ref> * [[Marso 18]] – Kinoronahan si Kathleen Paton bilang Miss Eco International 2022 sa [[Ehipto]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/03/18/22/phs-kathleen-paton-wins-miss-eco-international |title=Nanalo si Kathleen Paton ng ika-2 korona ng Miss Eco International sa Pilipinas |work=ABS CBN News |date=Marso 18, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 3]] – Nanalo si Michelle Arceo bilang 1st runner-up sa Miss Environment International 2022 pageant sa [[Mumbai]], India.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/philippines-michelle-arceo-first-runner-up-miss-environment-international-2022/ |title=Si Michelle Arceo ng Pilipinas ay 1st runner-up sa Miss Environment International 2022 |work=Rappler | date=Abril 3, 2022 | access-date=Mayo 3, 2022}}</ref> * [[Abril 12]] – Nakatanggap si Direktor [[Brillante Mendoza]] ng lifetime achievement award, ang mga aktor na sina [[Christian Bables]] at Vince Rillon ay nanalo ng best actor award, habang ang pelikula ni [[Erik Matti]] na ''[[On the Job: The Missing 8]]'' ay nanalo ng parangal para sa Best Film sa ika-19 na Asian Film Festival sa Roma.<ref>{{cite news |last1=Requintina |first1=Robert |url=https://mb.com.ph/2022/04/15/brillante-mendoza-2-ph-actors-honored-at-19th-asian-film-festival-in-italy/ |title=Brillante Mendoza, 2 aktor mula sa Pilipinas ang pinarangalan sa ika-19 na Asian Film Festival sa Italya |work=Manila Bulletin |date=Abril 15, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022}}</ref> * [[Abril 25]] – Ang nobelistang si [[Gina Apostol]] ay napili bilang isa sa apat na fellow sa panitikan ng prestihiyosong Rome Prize.<ref>{{cite news |last1=De Vera |first1=Ruel S. |url=https://lifestyle.inquirer.net/402745/novelist-gina-apostol-wins-rome-prize-for-literature/ |title=Nanalo ang nobelistang si Gina Apostol ng Rome Prize para sa panitikan |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Mayo 8, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022}}</ref> * [[Abril 28]] – Ang pelikulang ''[[Uncharted (pelikula)|Uncharted]]'' na pinagbibidahan nina Tom Holland at Mark Wahlberg, na prinodyus ng Sony Pictures, ay inalis sa mga sinehan dahil sa isang eksena na nagpapakita ng nine-dash na mapa ng Tsina na naglalarawan ng pinagtatalunang pag-aangkin nito sa Timog Tsina. Dagat.<ref>{{Banggitin ang balita |last=De Pacina |first=Michelle |date=Abril 28, 2022 |title=Pinalabas ang pelikulang 'Uncharted' sa mga sinehan sa Pilipinas dahil sa mapa ng South China Sea |work=Yahoo! Balita |url=https://news.yahoo.com/uncharted-film-pulled-philippine-cinemas-232028177.html |access-date=Mayo 1, 2022}}</ref> * [[Abril 30]] – Si [[Celeste Cortesi]] ng [[Pasay]] ay kinoronahan bilang [[Miss Universe Philippines]] sa gabi ng koronasyon nito sa [[Miss Universe Philippines 2022|pageant]].<ref>Mga Sitasyon sa Miss Universe Philippines 2022<br>Ipinakikilala ng organisasyon ang 32 opisyal na delegado para sa 2022 pageant nito: * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-50-delegates-miss-universe-philippines-2022/ |title=TINGNAN: Inihayag ng Miss Universe Philippines ang 50 delegado para sa 2022 pageant |work=[[Rappler]] |date=Pebrero 28, 2022 |petsa-ng-pag-access=Marso 3, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/04/06/22/miss-universe-ph-names-32-finalists-for-2022-pageant |title=Pinagpangalanan ng Miss Universe Philippines ang 32 finalist para sa 2022 pageant |work=[[ABS-CBN News]] |date=Abril 6, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }} Isang kandidato na nanalo ng anim na espesyal na parangal sa preliminary competition: * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/04/28/22/miss-universe-ph-prelims-michelle-dee-wins-6-special-awards |title=Miss Universe PH 2022 prelims: Nanalo si Michelle Dee ng 6 na espesyal na parangal |work=ABS-CBN News |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/829951/michelle-dee-wins-6-special-awards-at-miss-universe-philippines-2022-preliminaries/story/ |title=Nanalo si Michelle Dee ng 6 na espesyal na parangal sa preliminaries ng Miss Universe Philippines 2022 |work=[[GMA News]] |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }} Nakatakdang koronasyon: * {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/820224/miss-universe-philippines-2022-to-be-crowned-in-april/story/ |title=Ang Miss Universe Philippines 2022 ay kokoronahan sa Abril |work=GMA News |date=Enero 31, 2022 |access-date=Pebrero 1, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/02/01/22/miss-universe-ph-2022-coronation-night-set-on-april-30 |title=Gabi ng koronasyon ng Miss Universe PH 2022 nakatakda sa Abril 30 |work=ABS-CBN News |date=Pebrero 1, 2022 |access-date=Pebrero 1, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-coronation-night-set-april-30-2022/ |title=Gabi ng koronasyon ng Miss Universe Philippines 2022 nakatakda sa Abril 30 |work=Rappler |date=Pebrero 1, 2022 |access-date=Pebrero 1, 2022 }} Talagang Paligsahan: * {{Banggitin ang balita |last=Adina |first=Armin |date=Mayo 1, 2022 |title=Si Celeste Cortesi ng Pasay ang Miss Universe PH |work=[[Inquirer.net]] |url=https://entertainment.inquirer.net/447160/celeste-cortesi-of-pasay-is-miss-universe-ph |access-date=Mayo 1, 2022 }} * {{banggitin ang balita |url=https://www.abs-cbn.com/life/04/30/22/celeste-cortesi-crowned-miss-universe-philippines-2022 |title=Si Celeste Cortesi ng Pasay ang kinoronahang Miss Universe Philippines 2022 |work=ABS-CBN News |date=Abril 30, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/5/1/Miss-Universe-PH-2022-Celeste-Cortesi.html |title=Si Celeste Cortesi ng Pasay ay kinoronahan bilang Miss Universe Philippines 2022 |work=[[CNN Philippines]] |date=Abril 30, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 |archive-date=Mayo 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528093947/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/5/1/Miss-Universe-PH-2022-Celeste-Cortesi.html |url-status=dead }} * {{cite news |last1=Panaligan |first1=Marisse |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/830267/miss-pasay-celeste-cortesi-wins-miss-universe-philippines-2022/story/ |title=Si Miss Pasay Celeste Cortesi ang nanalong Miss Universe Philippines 2022! |work=Balita sa GMA |petsa=Abril 30, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/pasay-celeste-cortesi-winner-miss-universe-philippines-2022/ |title=Si Celeste Cortesi ng Pasay ang Miss Universe Philippines 2022 |work=Rappler |petsa=Abril 30, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }} * {{cite news |last1=Abad |first1=Ysa |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-celeste-cortesi-miss-universe-philippines-2022/ |title=Sino si Celeste Cortesi, Miss Universe Philippines 2022? |work=Rappler |date=Mayo 1, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}</ref> ===Mayo=== * [[Mayo 1]] – Si Kriz Gazmen ay itinalaga bilang bagong pinuno ng [[Star Cinema|ABS-CBN Films]], kapalit ni [[Olivia Lamasan]] na naging consultant para sa nilalaman, pakikipagsosyo, at pamamahala ng talento sa pamamagitan ng [[Rise Artists Studio]] ng parehong kumpanya.<ref>{{cite news |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2022/4/29/kriz-gazmen-new-head-of-abs-cbn-films?lang=en |title=Si Kriz Gazmen ay itinalaga bilang bagong pinuno ng ABS-CBN Films; Si Olivia Lamasan ay mananatili bilang consultant |work=ABS CBN Corporate | date=Abril 29, 2022 | access-date=Abril 29, 2022}}</ref> * [[Mayo 28]] – Ang ''Triangle of Sadness'' at ''Plan 75'', dalawang pelikulang nagtatampok ng mga Overseas Filipino Worker (OFW), ay nanalo ng mga nangungunang premyo sa [[Pista ng Pelikulang Cannes 2022]].<ref>{{cite news |last1=De Guzman Quadra |first1=Margo Hannah |url=https://www.goodnewspilinas.com/ofw-themed-films-triangle-of-sadness-plan-75-win-top-awards-at-cannes-festival/ |title=Mga pelikulang may temang OFW Ang Triangle of Sadness, Plan 75 ay nanalo ng mga nangungunang parangal sa Cannes Festival |work=Good News Pilipinas |date=Mayo 31, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Mayo 29]] – Ang mang-aawit na si [[Anji Salvacion]] mula sa Celebrity Edition ay ipinroklama bilang nagwagi sa ''[[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]]''.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/05/29/22/anji-salvacion-wins-pbb-kumunity-season-10 |title=Panalo ang kilalang housemate na si Anji Salvacion sa 'Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10' |work=ABS CBN News |date=Mayo 29, 2022 |access-date=Hunyo 2, 2022}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 5]] – Si [[Gwendolyne Fourniol]] ng [[Negros Occidental]] ay kinoronahan bilang [[Miss World Philippines]] sa kaganapan ng koronasyon nito sa [[Miss World Philippines 2022|pageant]].<ref>Mga Sitasyon sa Miss World Philippines 2022<br>Ipinakikilala ng organisasyon ang 35 opisyal na delegado para sa 2022 pageant nito: * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-world-philippines-2022-announces-candidates/ |title=Inanunsyo ng Miss World Philippines 2022 ang 35 kandidato |work=[[Rappler]] |date=Abril 22, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }} Inanunsyo ang Top 11 para sa kompetisyon ng pambansang kasuotan nito: * {{cite news |last1=Bracamonte |first1=Earl D.C. |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/05/31/2185033/miss-world-philippines-2022-bares-top-10-beach-beauties-top-11-best-national-costume |title=Inilabas ng Miss World Philippines 2022 ang nangungunang 10 magagandang babae sa dalampasigan, nangungunang 11 pinakamahusay sa pambansang kasuotan |work=[[Philstar.com]] |date=Mayo 31, 2022 |access-date=Hunyo 2, 2022 }} Nakatakdang koronasyon: * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/02/11/22/miss-world-ph-2022-coronation-night-set-on-may-29 |title=Ang gabi ng koronasyon ng Miss World PH 2022 ay nakatakda sa Mayo 29 |work=[[ABS-CBN News]] |date=Pebrero 11, 2022 |access-date=Pebrero 26, 2022 }} * {{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/amp/life/05/04/22/miss-world-philippines-2022-set-on-june-5 |title=Ang Miss World Philippines 2022 ay nakatakda sa Hunyo 5 |work=ABS-CBN News |date=Mayo 4, 2022 |access-date=Mayo 5, 2022 }} Paraan ng paglalaro: * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/negros-occidental-gwendolyne-fourniol-winner-miss-world-philippines-2022/ |title=Si Gwendolyne Fourniol ng Negros Occidental ang Miss World Philippines 2022 |work=Rappler |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/06/06/22/gwendolyne-fourniol-crowned-miss-world-philippines-2022 |title=Si Gwendolyne Fourniol ng Negros Occidental ay kinoronahang Miss World Philippines 2022 |work=ABS-CBN News |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/6/6/Gwendolyne-Fourniol-crowned-Miss-World-Philippines-2022.html |title=Si Gwendolyne Fourniol mula sa Negros Occidental ay kinoronahang Miss World Philippines 2022 |work=[[CNN Pilipinas]] |petsa=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 |archive-date=Hunyo 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606013000/https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/6/6/Gwendolyne-Fourniol-crowned-Miss-World-Philippines-2022.html |url-status=dead }} * {{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/833980/negros-occidental-s-gwendolyne-fourniol-is-miss-world-philippines-2022/story/ |title=Si Gwendolyne Fourniol ng Negros Occidental ang Miss World Philippines 2022 |work=[[Balita sa GMA]] |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }} * {{cite news |last1=Pasajol |first1=Anne |last2=Adina |first2=Armin P. |url=https://entertainment.inquirer.net/451750/miss-world-philippines-2022-is-gwendolyne-fourniol-of-negros-occidental |title=Si Miss World Philippines 2022 ay si Gwendolyne Fourniol ng Negros Occidental |work=[[Inquirer.net]] |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }} * {{cite news |last1=Abad |first1=Ysa |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-gwendolyne-fourniol-miss-world-philippines-2022/ |title=Sino si Gwendolyne Fourniol, Miss World Philippines 2022? |work=Rappler |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 }}</ref> * [[Hunyo 7]] – Inanunsyo ng [[Cinemalaya Philippine Independent Film Festival]] ang nangungunang 13 finalist para sa kompetisyon ng full-length film nito sa 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/cinemalaya-full-length-film-finalists-2022/ |title=Inanunsyo ng Cinemalaya ang 13 finalist ng full-length film para sa 2022 |work=Rappler |date=Hunyo 7, 2022 |access-date=Hunyo 7, 2022}}</ref> * [[Hunyo 10]] – Idineklara ni Pangulong Duterte si [[Nora Aunor]], [[Salvacion Lim-Higgins]], [[Agnes Locsin]], [[Fides Cuyugan-Asensio]], [[Ricky Lee]], [[Gémino Abad]], [[Tony Mabesa]] at [[Marilou Diaz-Abaya]] bilang [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] para sa 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/national-artists-philippines-2022/ |title=Nora Aunor, Ricky Lee, Tony Mabesa kabilang sa 8 bagong Pambansang Alagad ng Sining |work=Rappler |date=Hunyo 10, 2022 |access-date=Hunyo 11, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/834588/malacanang-confers-new-national-artists/story/ |title=Nora Aunor, pitong iba pa, pinangalanang bagong Pambansang Alagad ng Sining |work=GMA News |date=Hunyo 10, 2022 |access-date=Hunyo 11, 2022}}</ref> * [[Hunyo 18]] – Ang kaganapan ng koronasyon ng [[Man of the World (pageant)|Man of the World]] [[Man of the World 2022|2022 pageant]] ay ginaganap sa [[Baguio]].<ref>{{cite news |last1=Dumaual |first1=Mario |url=https://www.abs-cbn.com/life/01/24/22/baguio-to-host-man-of-the-world-2022-global-pageant |title=Ang Baguio ang magho-host ng Man of the World 2022 global pageant |work=ABS CBN News |date=Enero 24, 2022 |access-date=Enero 25, 2022}}</ref> Ito ang unang pagkakataon na ang Pilipinas ang nag-host ng kaganapan.<ref>{{cite news |last1=Requintina |first1=Robert |url=https://mb.com.ph/2022/01/22/4th-man-of-the-world-pageant-to-be-held-in-baguio-city/ |title=Ika-4 na Man of the World Pageant na gaganapin sa Baguio City |work=Manila Bulletin |date=Enero 22, 2022 |access-date=Enero 25, 2022}}</ref> Si Aditya Khurana ng India ay kinoronahan bilang [[Man of the World (pageant)|Man of the World]] 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/06/19/22/ph-bet-finishes-2nd-runner-up-in-man-of-the-world |title=Si Nadim Elzein ng PH ay nagtapos bilang 2nd runner up sa Man of the World pageant |work=ABS CBN News |date=Hunyo 19, 2022 |access-date=Hunyo 19, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Adina |first1=Armin |url=https://entertainment.inquirer.net/453530/asia-dominates-man-of-the-world-pageant |title=Nangibabaw ang Asya sa Man of the World pageant |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Hunyo 19, 2022 |access-date=Hunyo 19, 2022}}</ref> * [[Hunyo 19]] – Ang ''Basurero'', isang maikling pelikula na nagtatampok sa aktor na si [[Jericho Rosales]], ay nanalo ng Grand Jury Best Global Film award sa seremonya ng paggawad ng parangal sa Auntyland Film Festival 2022.<ref>{{cite news |last1=Pasajol |first1=Anne |url=https://entertainment.inquirer.net/453644/jericho-rosales-short-film-basurero-wins-best-global-film-at-new-york-based-festival |title=Ang maikling pelikula ni Jericho Rosales na 'Basurero' ay nanalo ng Best Global Film sa festival na nakabase sa New York |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Hunyo 20, 2022 |access-date=Hunyo 20, 2022}}</ref> * Hunyo 25 – Kinoronahang ''Miss International Queen'' si Fuschia Anne Ravena ng bansa sa taunang [[patimpalak ng kagandahan]], na itinuturing na pinakamalaking patimpalak para sa mga ''trans woman'', na idinaos sa [[Thailand]]. * [[Hunyo 29]] – Ang [[Jollibee]] ay kinikilala bilang "pinakamasarap na kadena ng pritong manok sa Amerika" ng website ng pagkain na Eater.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/15/22/jollibee-named-best-fried-chicken-chain-in-america |title=Jolibee ay pinangalanang 'pinakamasarap na kadena ng pritong manok sa Amerika' |work=ABS CBN News |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 15, 2022}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 6]] – Ang [[Bibingka]] ay kasama sa nangungunang 15 pinakamahusay na na-rate na keyk sa mundo ng [[TasteAtlas]].<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/bibingka-best-cakes-in-world-taste-atlas-july-2022/ |title=Ang Bibingka ay ang ika-13 pinakamahusay na keyk sa mundo, ayon sa Taste Atlas |work=Rappler |date=Hulyo 6, 2022 |access-date=Hulyo 9, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Viernes |first1=Frachesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/837350/bibingka-makes-it-to-taste-atlas-top-20-best-cakes-in-the-world/story/ |title=Nakapasok si Bibingka sa nangungunang 20 pinakamahusay na keyk sa mundo ng Taste Atlas |work=GMA News |date=Hulyo 7, 2022 |access-date=Hulyo 9, 2022}}</ref> * [[Hulyo 7]] – Limang restawran mula sa Pilipinas ang kasama sa listahan ng Top Restaurants in Asia 2022 ng Opinionated About Dining (OAD), isang pandaigdigang sistema ng pagraranggo.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/07/22/5-ph-eatery-among-top-restaurants-in-asia |title=Ang Toyo Eatery ng PH, Mecha Uma, Gallery by Chele ay kabilang sa mga nangungunang restawran sa Asya |work=ABS CBN News |date=Hulyo 7, 2022 |access-date=Hulyo 9, 2022}}</ref> * [[Hulyo 13]] – Ang [[Boracay]] ay kasama sa "World's 50 Greatest Mga Lugar sa 2022" ni [[Time|TIME Magazine]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/14/22/boracay-in-times-list-of-worlds-50-greatest-places |title='Paradise reborn': Ang Boracay ay nasa listahan ng TIME ng 50 Pinakamagandang Lugar sa Mundo sa 2022 |work=ABS CBN News |date=Hulyo 14, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/travel/boracay-included-world-greatest-places-2022-time-magazine/ |title=Ang Boracay ay isa sa 'Mga Pinakamagandang Lugar sa Mundo sa 2022,' ayon sa TIME |work=Rappler |date=Hulyo 14, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1178881 |title=Pinarangalan ang pagkakasama ng Boracay sa 50 Pinakamagagandang Lugar sa Mundo ng TIME |work=Philippine News Agency |date=Hulyo 13, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}</ref> * [[Hulyo 16]]: ** Ang Boracay, Palawan, at [[Cebu]] ay kasama sa listahan ng "25 Pinakamagagandang Isla sa Mundo" ng magasin na Travel + Leisure na nakabase sa New York.<ref>{{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/16/22/boracay-palawan-cebu-make-25-best-islands-list |title=Napabilang ang Boracay, Palawan, at Cebu sa listahan ng '25 pinakamahusay na isla sa mundo' ng Travel + Leisure |work=ABS CBN News |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ong |first1=Ghio |url=https://www.philstar.com/headlines/2022/07/17/2195971/boracay-palawan-cebu-hailed-worlds-best-islands |title=Pinarangalan ang Boracay, Palawan, at Cebu bilang 'pinakamahusay na isla sa mundo' |work=The Philippine Star |date=Hulyo 17, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1179084 |title=Pinarangalan ang Boracay, Palawan at Cebu bilang Pinakamagandang Isla sa Mundo |work=Philippine News Agency |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}</ref> ** Nakapasok si Alison Black sa Top 24 sa [[Miss at Mister Supranational|Miss Supranational]] [[Miss Supranational 2022|2022]] sa [[Nowy Sącz]], Poland.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/16/22/south-africa-bet-wins-miss-supranational-2022-ph-in-top-24 |title=Nanalo ang South African bilang Miss Supranational 2022; Nakapasok sa Top 24 si Alison Black ng Pilipinas |work=ABS CBN News |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/838368/alison-black-finishes-at-the-top-24-of-miss-supranational-2022/story/ |title=Nakapasok sa Top 24 ng Miss Supranational 2022 si Alison Black |work=GMA News |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}}</ref> ** Nag-uwi ng dalawang tansong medalya ang mga estudyanteng Pilipino sa ika-63 International Mathematical Olympiad (IMO) sa [[Oslo]], Norway.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/25/22/ph-bags-2-bronze-medals-in-intl-math-competition |title=Nakakuha ang PH ng 2 tansong medalya sa internasyonal na kompetisyon sa matematika |work=ABS CBN News |date=Hulyo 25, 2022 |access-date=Hulyo 28, 2022}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Nakapasok si RaÉd Fernandez Al-Zghayér sa Top 20 sa [[Miss at Mister Supranational|Mister Supranational]] [[Mister Supranational 2022|2022]] sa Nowy Sącz.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/17/22/cuba-wins-mister-supranational-2022-ph-bet-in-top-20 |title=Nanalo ang Cuba Mister Supranational 2022; Nakapasok sa Top 20 ang taya ng Pilipinas |work=ABS CBN News |date=Hulyo 17, 2022 |access-date=Hulyo 24, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/7/17/PH-bet-top-20-mister-supranational-2022.html |title=Nakapasok sa top 20 ng Mister Supranational 2022 ang taya ng Pilipinas |work=CNN Philippines |date=Hulyo 17, 2022 |access-date=Hulyo 24, 2022 |archive-date=Hulyo 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721061939/https://www.cnnphilippines.com/lifestyle/2022/7/17/PH-bet-top-20-mister-supranational-2022.html |url-status=dead }}</ref> * [[Hulyo 22]] – Nanalo sina Angela Clare Lim Tan, Alexis Griff Genovatin at Arthur Caleb Co ng mga gintong medalya at isang pilak sa 2022 Copernicus Math Olympiad sa [[New York City]].<ref>{{cite news |last1=Tagala |first1=Don |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/26/22/young-pinoys-win-big-at-new-york-math-olympiad |title=Malaki ang panalo ng mga batang Pinoy sa New York math olympiad |work=ABS CBN News |date=Hulyo 26, 2022 |access-date=Hulyo 28, 2022}}</ref> * [[Hulyo 30]] – Nanalo ng mga pangunahing parangal ang aktres at ehekutibo ng [[ABS-CBN]] ​​na si [[Charo Santos-Concio]] at musikal na pelikulang ''Katips'' sa ika-70 FAMAS Awards na ginanap sa [[Tanghalang Metropolitan ng Maynila]].<ref>{{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/30/22/charo-santos-katips-win-big-in-famas-awards |title=FAMAS: Nanalo si Charo Santos ng Best Actress, nakuha ng 'Katips' ang Best Picture |work=ABS CBN News |date=Hulyo 30, 2022 |access-date=Hulyo 31, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/list-winners-2022-famas-awards/ |title=BUONG LISTAHAN: Mga Nagwagi, 2022 FAMAS Awards |work=Rappler |date=Hulyo 30, 2022 |access-date=Hulyo 31, 2022}}</ref> * [[Hulyo 31]] – [[Nicole Borromeo]] ng Cebu ay kinoronahan [[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas–International]] sa [[Binibining Pilipinas 2022|pageant's]] coronation event.<ref>Citations for Binibining Pilipinas 2022<br>Organisasyon ng 2022 na introducing ang opisyal na page240 mga rosters nito kasunod ng pag-withdraw ng tatlong kandidato: * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/amp/life/04/22/22/binibining-pilipinas-names-40-hopefuls-in-2022-pageant |title=Binibining Pilipinas names 40 candidates in 2022 pageant |date=April20 28, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/829400/binibining-pilipinas-2022-unveils-top-40-candidates/story/?amp |title=Inilabas ng Binibining Pilipinas 2022 ang nangungunang 40 kandidato |work=GMA News |date=Abril 22, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-announces-candidates-2022/ |title=Inihayag ng Binibining Pilipinas ang nangungunang 40 kandidato para sa 2022 |work=Rappler |date=Abril 22, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }} * {{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/829900/binibining-pilipinas-nag-anunsyo-withdrawal-of-3-candidates/story/ |title=Binibining Pilipinas, nag-anunsyo ng withdrawal ng 2pril na kandidato |20pril=20000000000 |6= |access-date=Abril 28, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/04/27/22/bb-pilipinas-updates-roster-as-3-candidates-withdraw |title=Bb. Ina-update ng Pilipinas ang listahan ng mga kandidato para sa 2022 matapos ang pag-atras ng 3 kandidato |work=ABS CBN News |date=Abril 27, 2022 |access-date=Abril 28, 2022 }} Kandidatong nanalo ng mga espesyal na parangal sa paunang kompetisyon: * {{cite news |last1=Tuazon |first1=Nikko |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/165982/winners-of-special-awards-at-binibining-pilipinas-2022-announced-a721-20220531 |title=Herlene Nicole Budol, Diana Mackey, nanalo ng mga espesyal na parangal sa Binibining Pilipinas 2022 |work=Philippine Entertainment Portal |date=Mayo 31, 2022 |access-date=Hunyo 2, 2022 }} Nakatakdang koronasyon: * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-sets-date-2022-coronation-night/ |title=Itinakda ng Binibining Pilipinas ang petsa para sa gabi ng koronasyon sa 2022 |work=Rappler |date=Hulyo 1, 2022 |access-date=Hulyo 1, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/04/22/final-date-venue-for-bb-pilipinas-2022-announced |title=Inihayag ang huling petsa at lugar para sa Binibining Pilipinas 2022 |work=ABS CBN News |date=Hulyo 4, 2022 |access-date=Hulyo 9, 2022 }} Paraan ng paggaganapan ng patimpalak: * {{cite news |last1=Reyes |first1=Shiela |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/01/22/cebus-nicole-borromeo-crowned-binibining-pilipinas-international-2022 |title=Cebu's Nicole Borromeo crowned Binibining Pilipinas International 2022 |work=ABS CBN News |date=August 1August2 2022 }} * {{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/840025/nicole-borromeo-of-cebu-is-binibining-pilipinas-international-2022/story/ |title=Nicole Borromeo of Cebu International is Bini22GMA News |date=Agosto 1, 2022 |access-date=Agosto 1, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/cebu-nicole-borromeo-winner-binibining-pilipinas-international-2022/ |title=Cebu's Nicole Borromeo is Binibining Pilipinas International 2022 |work=Rappler |date=Agosto=22 |access=August 22 |6=2022 }} * {{cite news |last1=Abad |first1=Ysa |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/things-to-know-nicole-borromeo-binibining-pilipinas-international-2022/ |title=Sino si Nicole Borromeo, Binibining Pilipinas International 2022? |work=Rappler |date=Agosto 1, 2022 |access-date=Agosto 1, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.bbpilipinas.com/news/details/Bb-Pilipinas-crowns-2022-queens |title=Bb. Pilipinas kinoronahan ang mga reyna ng 2022 |work=Binibining Pilipinas |date=Agosto 1, 2022 |access-date=Agosto 1, 2022 |archive-date=Agosto 13, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813132116/https://www.bbpilipinas.com/news/details/Bb-Pilipinas-crowns-2022-queens |url-status=dead }}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 6]] – Si Jenny Ramp ng [[Tarlac]] ay kinoronahan bilang [[Miss Philippines Earth]] sa kaganapan ng koronasyon nito sa [[Miss Philippines Earth 2022|pageant's]].<ref>Mga Sitasyon para sa Miss Philippines Earth 2022<br>Ipinakikilala ng organisasyon ang 20 opisyal na delegado para sa 2022 pageant at ina-update ang mga listahan nito kasunod ng diskwalipikasyon ng tatlong kandidato: * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-philippines-earth-2022-candidates/ |title=SA MGA LARAWAN: Mga opisyal na kandidato ng Miss Philippines Earth 2022 |work=Rappler |date=Mayo 18, 2022 |access-date=Hunyo 11, 2022}} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/05/18/22/in-photos-41-official-candidates-of-miss-ph-earth-2022 |title=SA MGA LARAWAN: 41 opisyal na kandidato ng Miss Philippines Earth 2022 |work=ABS CBN News |date=Mayo 18, 2022 |access-date=Hunyo 11, 2022}} * {{cite news |last1=Dumaual |first1=Mario |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/15/22/miss-philippines-earth-pageant-disqualifies-3-candidates |title=Diskuwalipikado ng Miss PH Earth pageant ang 3 kandidato dahil sa mga kinakailangan sa taas |work=ABS CBN News |date=Hulyo 15, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}} * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-philippines-earth-2022-candidate-says-disqualified-over-height/ |title=Tatlong kandidato ng Miss Philippines Earth 2022 ang nadiskwalipika dahil sa taas |work=Rappler |date=Hulyo 14, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}} * {{cite news |last1=Dumaual |first1=Mario |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/16/22/who-made-it-to-miss-philippines-earth-top-20 |title=Pinangalanan ng Miss PH Earth ang top 20 na kandidato |work=ABS CBN News |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}} * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-miss-philippines-earth-2022-top-20-candidates/ |title=LIST: Miss Philippines Earth 2022 Top 20 candidates |work=Rappler |date=Hulyo 17, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}} Nakatakdang koronasyon: * {{cite news |last1=Requintina |first1=Robert |url=https://mb.com.ph/2022/07/16/watch-miss-philippines-earth-2022-reveals-top-20-finalists/ |title=PANOORIN! Inihayag ng Miss Philippines Earth 2022 ang Top 20 finalists |work=Manila Bulletin |date=Hulyo 16, 2022 |access-date=Hulyo 17, 2022}} Paraan ng pagsali sa patimpalak: * {{cite news |last1=Basco |first1=Karl Cedrick |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/06/22/jenny-ramp-wins-miss-philippines-earth-2022 |title=Jenny Ramp, nanalo bilang Miss Philippines Earth 2022 |work=ABS CBN News |date=Agosto 6, 2022 |access-date=Agosto 6, 2022}} * {{cite news |last1=Roque |first1=Nika |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/840716/jenny-ramp-of-santa-ignacia-tarlac-is-miss-philippines-earth-2022/story/?just_in |title=Si Jenny Ramp ng Santa Ignacia, Tarlac ang Miss Philippines Earth 2022 |work=GMA News |date=Agosto 6, 2022 |access-date=Agosto 6, 2022}}</ref> * [[Agosto 8]]: ** Inilabas ng Airbnb ang listahan ng 12 pinakamahusay na host nito na wala pang 30 taong gulang sa rehiyon ng Asia Pacific, at kabilang dito sina Dwyane Yra Dinglasan at Deo Dia.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/08/22/2-pinoys-among-airbnbs-top-under-30-hosts-in-asiapac |title=2 Mga Pilipino kabilang sa mga nangungunang host ng Airbnb na wala pang 30 taong gulang sa Asia Pacific |work=ABS CBN News |date=Agosto 8, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}</ref> ** Ang [[Tortang talong]] ay kasama sa pinakamasarap na ulam na itlog sa mundo ng TasteAtlas.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/taste-atlas-names-tortang-talog-best-egg-dish-balut-worst-august-2022/ |title=Eggciting! Pinangalanan ng Taste Atlas ang Tortang Talong bilang ang pinakamahusay na niraranggo na ulam na may itlog sa buong mundo |work=Rappler |date=Agosto 8, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/841067/tortang-talong-is-the-best-egg-dish-balut-worst-according-to-tasteatlas/story/ |title=Ang Tortang Talong ang pinakamasarap na ulam na may itlog, ang Balut ang pinakamasama ayon sa TasteAtlas |work=GMA News |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}</ref> * [[Agosto 10]] – Tatlong restawran sa Pilipinas ang kinikilala ng isang online guidebook na nakabase sa Italya bilang kabilang sa mga pinakamagagandang [[pizza]] na lugar sa rehiyon ng Asia-Pacific.<ref>{{cite balita |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/10/22/3-ph-restaurants-among-best-pizza-spots-in-asia-pacific |title=3 restawran sa Pilipinas kabilang sa mga pinakamagandang lugar ng pizza sa Asya-Pasipiko |work=ABS CBN News |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 11, 2022}}</ref> * [[Agosto 12]]: ** Ang mga sikat na [[Mga Bilanggong Sumasayaw ng CPDRC|Mga Bilanggong Sumasayaw ng Cebu Provincial Detention and Rehabilitation Center]] ay muling inilunsad ng pamahalaang panlalawigan ng [[Cebu]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/08/12/22/cebu-dancing-inmates-are-back |title=Bumalik na ang mga bilanggong sumasayaw ng Cebu |work=ABS CBN News |date=Agosto 12, 2022 |access-date=Agosto 12, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/841353/cebu-relaunches-famous-dancing-inmates/story/?just_in |title=Inilunsad muli ng Cebu ang mga sikat na 'Bilanggong Sumasayaw' |work=GMA News |date=Agosto 12, 2022 |access-date=Agosto 12, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Macasero |first1=Ryan |url=https://www.rappler.com/nation/visayas/cebu-dancing-inmates-perform-again-august-2022/ |title=Muling nagtatanghal sa publiko ang mga dancing inmates ng Cebu pagkatapos ng mahigit 2 taon |work=Rappler |date=Agosto 12, 2022 |access-date=Agosto 12, 2022}}</ref> ** ''[[FPJ's Ang Probinsyano]]'', ang [[Listahan ng pinakamatagal na serye sa telebisyon sa Pilipinas|pinakamatagal na]] na serye sa telebisyon ng bansa na ipinalabas noong 2015, ay nagtapos ayon sa inanunsyo ng aktor na si [[Coco Martin]] sa episode nito na [[Hulyo 22]].<ref>Para sa Katapusan ng FPJ's Ang Probinsyano: * {{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/series/coco-martin-announces-fpj-ang-probinsyano-finale/ |title=Coco Martin announces finale of 'FPJ's Ang Probinsyano' |work=Rappler |date=July 23, 2022 |access-date=2022},} * {{cite news |last1=Dumaual |first1=Miguel |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/22/22/probinsyano-counts-down-to-finale-darna-arrives-august-15 |title='Probinsyano' counts down to finale; Ipapalabas ang 'Darna' sa Agosto 15 |work=ABS CBN News |date=Hulyo 22, 2022 |access-date=Hulyo 24, 2022}} * {{cite news |last1=Cruz |first1=Dana |url=https://entertainment.inquirer.net/460517/fpjs-ang-probinsyano-officially-ends-after-nearly-7-years |title='Opisyal nang nagwakas ang FPJ's Ang Probinsyano' pagkatapos ng halos 7 taon |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Agosto 13, 2022 |access-date=Agosto 13, 2022}} * {{cite news |last1=Dumaual |first1=Miguel |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/13/22/ang-probinsyano-ending-heres-who-lived-died-in-finale |title='Ang Probinsyano' ending: Narito kung sino ang nabuhay, namatay sa finale |work=ABS CBN News |date=Agosto 13, 2022 |access-date=Agosto 13, 2022}}</ref> ** Ang unang paglabas para sa koleksyon ng [[non-fungible token]] ng ''[[Idol Philippines]]'' ay magaganap bilang bahagi ng isang [[promosyon (marketing)|promosyon]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/10/22/idol-philippines-to-launch-own-nfts |title='Idol Philippines' para maglunsad ng sariling mga NFT |work=ABS CBN News |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 30, 2022}}</ref> Ang kompetisyon sa pag-awit sa telebisyon ang naging unang programa sa telebisyon sa Pilipinas na naglunsad ng sarili nitong koleksyon ng NFT.<ref>{{cite news |title=Umikit ng kasaysayan ang 'Idol PH' ng ABS-CBN bilang unang programang Pilipino na naglunsad ng NFTS |url=https://mb.com.ph/2022/08/18/abs-cbns-idol-ph-makes-history-as-first-filipino-program-to-launch-nfts/ |access-date=28 Agosto 2022 |work=Manila Bulletin |date=18 Agosto 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Umikit ng kasaysayan ang 'Idol PH' bilang unang lokal na palabas na naglunsad ng mga NFT |url=https://manilastandard.net/showbitz/314252794/idol-ph-makes-history-as-first-local-show-to-launch-nfts.html |access-date=28 Agosto 2022 |work=Maynila Standard |date=18 Agosto 2022}}</ref> * [[Agosto 14]] – Nanalo ng mga pangunahing premyo ang ''The Baseball Player'' at ''Blue Room'' sa [[Cinemalaya Philippine Independent Film Festival]] 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/841559/the-baseball-player-blue-room-win-big-in-cinemalaya-2022/story/ |title='The Baseball Player,' 'Blue Room', nanalo nang malaki sa Cinemalaya 2022 |work=GMA News |date=Agosto 14, 2022 |access-date=Agosto 15, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/the-baseball-player-blue-room-winners-cinemalaya-2022/ |title='The Baseball Player,' 'Blue Room', nanalo sa Cinemalaya 2022 |work=Rappler |date=Agosto 15, 2022 |access-date=Agosto 15, 2022}}</ref> * [[Agosto 18]] – Apat na pinta ni [[Fernando Amorsolo]], ang unang [[Pambansang Artista ng Pilipinas]], ang ipinagkaloob sa [[Pambansang Museo ng Pilipinas]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/22/22/4-amorsolo-paintings-donated-to-national-museum |title=4 Mga pinta ni Amorsolo na ipinagkaloob sa Pambansang Museo |work=ABS CBN News |date=Agosto 22, 2022 |access-date=Agosto 23, 2022}}</ref> * [[Agosto 19]] – Ang [[Kare-kare]] ay kasama sa 100 pinakamahusay na nilutong nilaga sa mundo ng TasteAtlas.<ref>{{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/843228/kare-kare-among-taste-atlas-100-best-rated-stews/story/ |title=Kare-kare kabilang sa 100 nilagang may pinakamataas na rating sa Taste Atlas |work=GMA News |date=Agosto 30, 2022 |access-date=Agosto 31, 2022}}</ref> * [[Agosto 20]] – ''[[Kapuso Mo, Jessica Soho]]'' ang nanalo ng Top Media Publisher Award sa [[TikTok]] Awards Philippines 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/hashtag/content/842200/kapuso-mo-jessica-soho-named-top-media-publisher-at-tiktok-awards-2022/story/ |title='Kapuso Mo, Jessica Soho' itinanghal na Top Media Publisher sa TikTok Awards 2022! |work=GMA News |date=Agosto 20, 2022 |access-date=Agosto 30, 2022}}</ref> * [[Agosto 26]] – ''[[The Broken Marriage Vow]]'', ang adaptasyon ng [[ABS-CBN]] ​​sa sikat na pandaigdigang drama ng [[BBC One]] na "[[Doctor Foster (serye sa TV)|Doctor Foster]]", ay nanalo ng kategoryang Best TV Format Adaptation (Scripted) in Asia sa ContentAsia Awards sa [[Bangkok]], Thailand.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/26/22/the-broken-marriage-vow-wins-best-tv-adaptation-at-contentasia-awards |title='The Broken Marriage Vow' ay nanalo ng best TV adaptation sa ContentAsia Awards |work=ABS CBN News |date=Agosto 26, 2022 |access-date=Agosto 27, 2022}}</ref> * [[Agosto 29]] – Inilabas ng Vogue Philippines ang unang isyu nito na nagtatampok kay Chloe Magno, isang modelong Pilipino-Amerikano mula sa Davao.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/843131/vogue-philippines-unveils-maiden-issue-featuring-filipino-american-model-chloe-magno/story/ |title=Inilabas ng Vogue Philippines ang unang isyu na nagtatampok sa modelong Pilipino-Amerikano na si Chloe Magno |work=GMA News |date=Agosto 29, 2022 |access-date=Agosto 30, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/29/22/vogue-philippines-unveils-first-cover-star |title=Inilabas ng Vogue Philippines ang unang bituin sa pabalat |work=ABS CBN News |date=Agosto 29, 2022 |access-date=Agosto 30, 2022}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 5]] – Ang aktres ng ABS-CBN na si [[Belle Mariano]] ay pinangalanang isa sa mga nakatanggap ng Outstanding Asian Star Prize sa 2022 Seoul International Drama Awards.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/05/22/belle-mariano-named-outstanding-asian-star-at-seoul-awards |title=Belle Mariano ay pinangalanang Outstanding Asian Star sa Seoul International Drama Awards |work=ABS CBN News |date=Setyembre 5, 2022 |access-date=Setyembre 5, 2022}}</ref> Noong [[Setyembre 22]], sa wakas ay natanggap ni Mariano ang kanyang Outstanding Asian Star award sa Seoul International Drama Awards sa South Korea.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/22/22/belle-mariano-wins-in-seoul-international-drama-awards |title=Natanggap ni Belle Mariano ang Natatanging Bituing Asyano sa Seoul International Drama Awards |work=ABS CBN News |date=Setyembre 22, 2022 |access-date=Setyembre 22, 2022}}</ref> * [[Setyembre 8]] – Pinangalanan ang Pilipinas sa ika-29 na World Travel Awards bilang nangungunang destinasyon para sa beach at diving sa [[Asia]].<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/travel/844268/philippines-named-asia-s-leading-beach-and-dive-destination-by-the-world-travel-awards/story/ |title=Hinirang ng World Travel Awards ang Pilipinas bilang nangungunang destinasyon para sa beach at diving sa Asya |work=[[GMA News Online]] |date=Setyembre 9, 2022 |access-date=Setyembre 12, 2022}}</ref> * [[Setyembre 13]] – Ang patimpalak sa pagsulat ng kanta na "[[Himig Handog|Kapamilya Himig Handog]]" at ang kampanya sa panloob na komunikasyon na "Act As If You Have the Virus" ng ABS-CBN ang nanalo ng pinakamataas na premyo sa prestihiyosong 2022 Silver Quill Awards na ibinigay ng International Association of Business Communicators (IABC) Asia Pacific.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/13/22/abs-cbn-bags-2-silver-quill-awards-from-iabc-asia-pacific |title=Nakatanggap ang ABS-CBN ng 2 Silver Quill Awards mula sa IABC Asia Pacific |work=ABS CBN News |date=Setyembre 13, 2022 |access-date=Setyembre 16, 2022}}</ref> * [[Setyembre 18]] – Si Khimo Gumatay ng [[Makati]] ay naging pangalawang ''[[Idol Pilipinas]]'' grand champion.<ref>{{cite news |last1=Antonio |first1=Josiah |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/18/22/himokhimopine-gusea-wintitulo Nanalo si Gumatay sa 'Idol Philippines' season 2 |work=ABS CBN News |date=September 18, 2022 |access-date=September 18, 2022}}</ref> * [[Setyembre 20]]: ** Ang Museo ng Pag-asa ng Angat Buhay Foundation ay binuksan sa publiko.<ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/9/17/robredo-museo-ng-pag-asa-opening.html |title=Robredo's 'Museo ng Pag-asa' to open on Sept. 20 |work=CNN Philippines |date=September 17, 2022 |access-date 2022 | |archive-date=Setyembre 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220917133909/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/9/17/robredo-museo-ng-pag-asa-opening.html |refteurl-state |last1=Untalan |first1=Sherlyn |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/845190/robredo-museo-ng-pag-asa-to-open-on-tuesday/story/ |title=Robredo: Museo ng Pag-asa, bubuksan sa Martes |work=GMA News |date=Setyembre 17, 2022 |access-date=Setyembre 17, 2022}}</ref> ** Ang makatang Pilipino-South African na si Jim Pascual Agustin ay ginawaran ng 2022 Gaudy Boy Poetry Book Prize ng Singapore Unbound, isang press na nakabase sa New York, para sa kanyang akdang "Waking Up to the pattern Left by a Snail Overnight".<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/21/22/filipino-poets-manuscript-wins-ny-book-prize |title=Manuskripto ng Pilipino na may mga tula tungkol sa batas militar, nanalo ng premyong aklat sa NY |work=ABS CBN News |date=Setyembre 21, 2022 |access-date=Setyembre 22, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/845451/filipino-poet-awarded-ny-book-prize-for-manuscript-with-martial-law-pieces/story/ |title=Iginawad sa makatang Pilipino ang premyong aklat ng NY para sa manuskrito na may mga piyesa ng batas militar |work=GMA News |date=Setyembre 20, 2022 |access-date=Setyembre 22, 2022}}</ref> * [[Setyembre 25]]: ** Ang [[Museo Pambata]] ay muling binuksan sa publiko.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/15/22/museo-pambata-set-to-reopen-this-september |title=Museo Pambata nakatakdang muling buksan ngayong Setyembre |work=ABS CBN News |date=Setyembre 15, 2022 |access-date=Setyembre 16, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/museo-pambata-reopening-public-september-2022/ |title=Sa wakas! Muling magbubukas sa publiko ang Museo Pambata sa Setyembre |work=Rappler |date=Setyembre 14, 2022 |access-date=Setyembre 16, 2022}}</ref> ** Si [[Lea Salonga]] ay pinangalanang isa sa mga nakatanggap ng [[TIME100 Impact Awards]] ng [[Time]] magazine para sa taong 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/27/22/lea-salonga-among-time-magazines-impact-awardees |title=Si Lea Salonga ay kabilang sa mga nakatanggap ng Impact award ng Time magazine |work=ABS CBN News |date=Setyembre 27, 2022 |access-date=Setyembre 27, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/846167/lea-salonga-voice-of-disney-princesses-among-time100-impact-awardees/story/ |title=Si Lea Salonga, 'Tinog ng mga Prinsesa ng Disney,' ay kabilang sa Mga Ginawaran ng TIME100 Impact |work=GMA News |date=Setyembre 27, 2022 |access-date=Setyembre 27, 2022}}</ref> * [[Setyembre 27]] – Ang [[Philippine International Convention Center]] (PICC) ay idineklarang isang pambansang kayamanang pangkultura.<ref>{{cite news |last1=Severo |first1=Jan Milo |url=https://www.philstar.com/lifestyle/arts-and-culture/2022/09/28/2212868/picc-declared-national-cultural-treasure |title=Idineklarang Pambansang Kayamanan ng Kultura ang PICC |work=The Philippine Star |date=Setyembre 28, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}</ref> * [[Setyembre 28]] – Ang [[Lumpiang Shanghai]] ay kasama sa Nangungunang 50 pinakamagagandang street snacks sa buong mundo ayon sa TasteAtlas.<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/846328/tasteatlas-ranks-lumpiang-shanghai-as-the-world-s-2nd-best-street-food/story/ |title=Niraranggo ng TasteAtlas ang Lumpiang Shanghai bilang pangalawa sa pinakamahusay na street food sa mundo |work=GMA News |date=Setyembre 28, 2022 |access-date=Setyembre 28, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/lumpiang-shanghai-ranking-best-street-world-tasteatlas-2022/ |title=Ganito tayo kasaya! Ang Lumpiang Shanghai ay pangalawa sa Pinakamahusay na Pagkaing Kalye sa Mundo, ayon sa TasteAtlas |work=Rappler |date=Setyembre 28, 2022 |access-date=Setyembre 28, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/29/22/lumpiang-shanghai-in-tasteatlas-best-street-food-list |title=Ang Lumpiang Shanghai ay nasa listahan ng pinakamahusay na pagkaing kalye ng TasteAtlas |work=ABS CBN News |date=Setyembre 29, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}</ref> * [[Setyembre 29]]: ** Ang pinuno ng [[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]] na si Regina "Ging" Reyes ay pinangalanang 2022 Southeast Asia Laureate para sa Women in News Editorial Leadership ng World Association of News Publishers para sa kanyang natatanging kontribusyon sa newsroom, integridad sa editoryal, at natatanging pamumuno.<ref>{{cite news |last1=Canoy |first1=Jeff |url=https://www.abs-cbn.com/news/09/29/22/abs-cbn-news-chief-is-2022-southeast-asia-laureate-for-women-in-news-editorial-leadership |title=Hinirang si Ging Reyes, pinuno ng ABS-CBN News, bilang 2022 Southeast Asia Laureate para sa WAN-IFRA Women in News Editorial Leadership |work=ABS CBN News |date=Setyembre 29, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}</ref> ** [[GMA News and Public Affairs]] Ang kampanyang "Dapat Totoo" ay nanalo ng parangal na Best in Audience Engagement sa Digital Media Awards Worldwide na inorganisa ng World Association of News Publishers.<ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/hashtag/content/846413/gma-s-dapat-totoo-campaign-wins-best-in-audience-engagement-at-digital-media-awards-worldwide/story/?just_in |title=Nanalo ang kampanyang 'Dapat Totoo' ng GMA ng Best in Audience Engagement sa Digital Media Awards Worldwide |work=GMA News |date=Setyembre 30, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}</ref> * [[Setyembre 30]] – 16 na palabas at personalidad ng ABS-CBN ang nominado bilang pambansang panalo ng Asian Academy Creative Awards.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/09/30/22/abs-cbn-gets-16-natl-wins-in-asian-academy-creative-awards |title=Nakuha ng ABS-CBN 16 na pambansang panalo sa Asian Academy Creative Awards |work=ABS CBN News |date=Setyembre 30, 2022 |access-date=Oktubre 1, 2022}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 1]] – Nanalo si Joshua De Sequera ng 1st runner-up sa Manhunt International 2022 pageant sa Maynila.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/03/22/ph-bet-is-manhunt-international-2022-1st-runner-up |title=Pinakamahusay na taya ni Joshua De Sequera sa Manhunt International 2022 1st runner-up |work=ABS CBN News |date=Oktubre 3, 2022 |access-date=Oktubre 5, 2022}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Ang Shangri-La Boracay at El Nido Resorts ay binoto bilang isa sa mga pinakamahusay sa mundo sa Conde Nast Traveler's Readers' Choice Awards para sa 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/05/22/2-ph-resorts-voted-among-best-in-the-world |title=2 Mga resort sa Pilipinas, kabilang sa mga pinakamahusay sa mundo |work=ABS CBN News |date=Oktubre 5, 2022 |access-date=Oktubre 5, 2022}}</ref> * [[Oktubre 7]] – Ang likhang sining na [[Tumindig]], na nilikha ni Kevin Eric Raymundo, mas kilala bilang "[[Tarantadong Kalbo]]", ay kabilang sa siyam na proyektong Pilipino na kinilala sa Good Design Awards 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/arts-culture/filipino-cartoonist-tarantadong-kalbo-wins-international-award-for-tumindig/ |title=Nanalo ng internasyonal na parangal ang Pilipinong kartunistang si Tarantadong Kalbo para sa 'Tumindig' |work=Rappler |date=Oktubre 8, 2022 |access-date=Oktubre 9, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/08/22/tarantadong-kalbos-artwork-wins-good-design-award |title='Tumindig' na likhang sining ng Tarantadong Kalbo ay nanalo ng Good Design Award |work=ABS CBN News |date=Oktubre 8, 2022 |access-date=Oktubre 9, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mantaring |first1=Jelo Ritzhie |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/10/8/Tumindig-artwork-Filipino-projects-Good-Design-Awards-2022.html |title=Likhang sining ng Tumindig, 8 iba pang proyektong Pilipino ang nanalo ng mga internasyonal na parangal sa disenyo |work=CNN Philippines |date=Oktubre 8, 2022 |access-date=Oktubre 9, 2022 |archive-date=Oktubre 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009122933/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/10/8/Tumindig-artwork-Filipino-projects-Good-Design-Awards-2022.html |url-status=dead }}</ref> * [[Oktubre 12]] – Si [[Precious Paula Nicole]] ang naging unang nagwagi ng ''[[Drag Race Philippines]]'' sa pagtatapos ng serye sa Okada Manila.<ref>{{cite news |last1=Antonio |first1=Josiah |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/12/22/precious-paula-nicole-is-the-1st-drag-race-ph-winner |title=Si Precious Paula Nicole ang unang nagwagi sa 'Drag Race Philippines' |work=ABS CBN News |date=Oktubre 12, 2022 |access-date=Oktubre 14, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/847859/precious-paula-nicole-is-the-first-drag-race-philippines-superstar/story/ |title=Si Precious Paula Nicole ang unang superstar sa 'Drag Race Philippines' |work=GMA News |date=Oktubre 12, 2022 |access-date=Oktubre 14, 2022}}</ref> * [[Oktubre 14]]: ** Ang [[Chicken inasal]] ay nasa ika-5 pwesto sa 50 pwesto sa pinakabagong listahan ng mga pinakamasarap na putahe ng manok sa buong mundo ng Taste Atlas.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/15/22/inasal-na-manok-ranks-5th-in-taste-atlas-list-of-best-chicken-dishes |title='Inasal na manok' ay nasa ika-5 pwesto sa listahan ng mga pinakamasarap na putahe ng manok ng Taste Atlas |work=ABS CBN News |date=Oktubre 15, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/chicken-inasal-ranking-worldwide-tasteatlas-2022/ |title=Oks manoks! Ang Chicken Inasal ay ika-5 sa Pinakamagandang Ulam na Manok sa Mundo, ayon sa TasteAtlas |work=Rappler |date=Oktubre 15, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}</ref> ** Nakapasok si [[Gabrielle Basiano]] sa Top 20 sa Miss Intercontinental 2022 sa [[Egypt]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/07/21/22/date-venue-for-miss-intercontinental-2022-announced |title=Inihayag ang huling petsa, lugar para sa Miss Intercontinental 2022 |work=ABS CBN News |date=Hulyo 21, 2022 |access-date=Agosto 5, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/15/22/gabrielle-basiano-ends-miss-intercontinental-journey |title=Tinapos ni Gabrielle Basiano ang paglalakbay sa Miss Intercontinental 2022 |work=ABS CBN News |date=Oktubre 15, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}</ref> * [[Oktubre 15]] – Nakapasok si Chelsea Fernandez sa Top 15 sa [[Miss Globe]] 2022 sa [[Tirana]], Albania.<ref>Mga Sitasyon para sa Miss Globe 2022<br>Nanalo si Fernandez sa Head-to-Head Challenge: * {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/847763/philippines-chelsea-fernandez-wins-miss-globe-s-head-to-head-challenge/story/ |title=Nanalo si Chelsea Fernandez ng Pilipinas sa Head to Head Challenge ng Miss Globe |work=GMA News |date=Oktubre 12, 2022 |access-date=Oktubre 12, 2022}} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/11/22/ph-bet-wins-miss-globe-2022-head-to-head-challenge |title=Panalo si Chelsea Fernandez sa hamon ng head-to-head sa Miss Globe 2022 |work=GMA News |date=Oktubre 11, 2022 |access-date=Oktubre 12, 2022}} Tagapagtanghal sa mismong patimpalak: * {{cite news |last1=Gabieta |first1=Joey |url=https://lifestyle.inquirer.net/411553/2-beauty-queens-from-samar-bag-major-bb-pilinas-titles/ |title=2 beauty queens mula sa Samar ang nanalo bilang major Bb. Mga titulo ng Pilipinas |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Agosto 1, 2022 |access-date=Agosto 5, 2022}} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/16/22/chelsea-fernandez-ends-miss-globe-2022-journey |title=Tinapos ni Chelsea Fernandez ang paglalakbay sa Miss Globe 2022 |work=ABS CBN News |date=Oktubre 16, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}</ref> * [[Oktubre 19]] – Ang beauty queen-actress na si [[Pia Wurtzbach]] ang naging pinakamataas na kumikitang Instagram user mula sa Pilipinas noong 2021, ayon sa NetCredit.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/19/22/pia-wurtzbach-is-phs-biggest-instagram-earner-study |title=Sa Pilipinas, si Pia Wurtzbach ang pinakamalaking kumita sa Instagram noong 2021: pag-aaral |work=ABS CBN News |date=Oktubre 19, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}</ref> * [[Oktubre 25]] – Nakapasok si [[Roberta Tamondong]] sa Top 20 sa [[Miss Grand International]] [[Miss Grand International 2022|2022]] sa [[Bali]] at [[Jakarta]], Indonesia.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/08/05/22/miss-world-ph-congratulates-roberta-tamondong |title=Binabati ng Miss World PH si Roberta Tamondong sa panalo ng Bb. Pilipinas Grand International |work=ABS CBN News |date=Agosto 5, 2022 |access-date=Agosto 5, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/25/22/brazil-wins-miss-grand-international-2022-ph-in-top-20 |title=Si Isabella Menin ng Brazil ang nanalo bilang Miss Grand International 2022; Nakapasok ang Pilipinas sa Top 20 |work=ABS CBN News |date=Oktubre 25, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/849293/roberta-tamondong-finishes-in-the-top-20-of-miss-grand-international/story/ |title=Nakapasok si Roberta Tamondong sa Top 20 ng Miss Grand International |work=GMA News |date=Oktubre 25, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}</ref> Kalaunan ay hinirang siya ng organisasyon bilang ika-5 runner-up noong [[Oktubre 30]], kasunod ng pagbibitiw ni Yuvna Rinishta ng [[Mauritius]], tatlong araw pagkatapos ng gabi ng koronasyon.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/31/22/roberta-tamondong-appointed-5th-runner-up-of-miss-grand |title=Itinalaga si Roberta Tamondong bilang ika-5 runner-up ng Miss Grand International |work=ABS CBN News |date=Oktubre 31, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/849812/roberta-tamondong-appointed-as-new-miss-grand-international-5th-runner-up/story/ |title=Itinalaga si Roberta Tamondong bilang bagong ika-5 runner-up ng Miss Grand International |work=GMA News |date=Oktubre 30, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}</ref> * [[Oktubre 30]] – MJ Ordillano Nanalo ng ika-4 na runner-up sa patimpalak na [[Mister International 2022]] sa Quezon City.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/dominican-republic-manuel-franco-is-mister-international-2022/ |title=Si Manuel Franco ng Dominican Republic ang Mister International 2022 |work=Rappler |date=Oktubre 31, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Adina |first1=Armin |url=https://entertainment.inquirer.net/470344/dominicam-republic-wins-mister-international-2022-ph-bet-finishes-fifth |title=Nanalo ang Dominican Republic sa Mister International 2022; Pumanglima ang taya ng PH |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Oktubre 30, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 4]] – Nanalo si [[Kylie Verzosa]] ng Best Actress para sa kanyang papel sa ''The Housemaid'' sa [[Distinctive International Arab Festivals Awards]] (DIAFA) 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/kylie-verzosa-wins-best-actress-distinctive-international-arab-festivals-awards-2022/ |title=Nanalo si Kylie Verzosa ng Best Actress sa Distinctive International Arab Festivals Awards 2022 |work=Rappler |date=Nobyembre 6, 2022 |access-date=Nobyembre 6, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/850448/kylie-verzosa-wins-best-actress-for-the-housemaid-in-diafa-2022/story/ |title=Nanalo si Kylie Verzosa ng Best Actress para sa 'The Housemaid' sa DIAFA 2022 |work=GMA News |date=Nobyembre 5, 2022 |access-date=Nobyembre 6, 2022}}</ref> * [[Nobyembre 7]] – Inanunsyo ng [[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas Charities]] ang kanilang pag-atras sa prangkisa ng [[Miss Grand International]] (MGI).<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-withdraws-miss-grand-international-franchise/ |title=Umatras ang Binibining Pilipinas sa prangkisa ng Miss Grand International |work=[[Rappler]] |date=Nobyembre 7, 2022 |access-date=Nobyembre 8, 2022}}</ref> Sa [[Nobyembre 24]], inilunsad ng MGI at ALV Pageant Circle ang patimpalak na Miss Grand Philippines.<ref>{{cite news |last=Viernes |first=Franchesca |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/852548/alv-pageant-circle-launches-miss-grand-philippines/story/ |title=Inilunsad ng ALV Pageant Circle ang Miss Grand Philippines |work=[[GMA News Online]] |date=Nobyembre 24, 2022 |access-date=Nobyembre 25, 2022}}</ref> * [[Nobyembre 10]] – Pinangalanan ng Wanderlust Travel Magazine ang Palawan bilang "Pinakakanais-nais na Isla" sa mundo para sa 2022.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/11/10/22/palawan-voted-most-desirable-island-in-uk-awards |title=Ang Palawan ay binoto bilang 'pinaka-kanais-nais na isla' sa mga parangal sa paglalakbay ng magasin sa UK |work=ABS CBN News |date=Nobyembre 10, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/travel/851013/palawan-named-2022-most-desirable-island-by-uk-based-publication/story/ |title=Ang Palawan ay pinangalanang 'Pinaka-kanais-nais na Isla' noong 2022 ng publikasyong nakabase sa UK |work=GMA News |date=Nobyembre 10, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022}}</ref> * [[Nobyembre 11]] – Aktor, mang-aawit, at Ang tagapagtanghal sa telebisyon na si [[Billy Crawford]] ay nanalo sa [[Danse avec les stars season 12|ikalabindalawa na season]] ng [[Danse avec les stars|ang bersyong Pranses]] ng serye ng kompetisyon na ''[[Dancing with the Stars]]''.<ref>{{cite news |title=Nanalo si Billy Crawford sa bersyong Pranses ng 'Dancing with the Stars' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/12/22/billy-crawford-wins-french-version-of-dwts |access-date=Nobyembre 12, 2022 |work=ABS-CBN News |date=Nobyembre 12, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/billy-crawford-wins-french-dancing-with-the-stars/ |title=Nanalo si Billy Crawford sa bersyong Pranses ng 'Dancing with the Stars' |work=Rappler |date=Nobyembre 12, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/12/Billy-Crawford-Dancing-with-the-Stars-France.html |title=Hinirang si Billy Crawford bilang grand winner ng 'Dancing with the Stars' France |work=CNN Philippines |date=Nobyembre 12, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022 |archive-date=Nobyembre 14, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114061017/https://www.cnnphilippines.com/entertainment/2022/11/12/Billy-Crawford-Dancing-with-the-Stars-France.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/851197/billy-crawford-wins-dancing-with-the-stars-france/story/ |title=Nanalo si Billy Crawford sa 'Dancing with the Stars' France |work=GMA News |date=Nobyembre 12, 2022 |access-date=Nobyembre 14, 2022}}</ref> * [[Nobyembre 17]] – [[Disney+]], isang serbisyo ng streaming na pagmamay-ari ng [[Disney Media and Entertainment Distribution]] (isang dibisyon ng [[The Walt Disney Company]]), ay inilunsad sa bansa.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/disney-plus-coming-philippines/ |title=Susmaryosep! Darating na ang Disney+ sa Pilipinas |work=Rappler |date=Oktubre 20, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Afinidad-Bernardo |first1=Deni Rose |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/20/2218062/disney-philippines-shows-subscription-fees-everything-you-need-know |title=Disney+ sa Pilipinas: Mga palabas, bayarin sa subscription, lahat ng kailangan mong malaman |work=The Philippine Star |date=Oktubre 20, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/20/22/disney-to-become-available-in-ph-starting-nov-17 |title=Magiging available ang Disney+ sa Pilipinas simula Nobyembre 17 |work=ABS CBN News |date=Oktubre 20, 2022 |access-date=Oktubre 31, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/851758/disney-plus-finally-launches-in-the-philippines/story/ |title=Sa wakas ay ilulunsad na ang Disney Plus sa Pilipinas |work=GMA News |date=Nobyembre 17, 2022 |access-date=Nobyembre 19, 2022}}</ref> * [[Nobyembre 29]] – Nakapasok si [[Jenny Ramp]] sa Top 20 ng [[Miss Earth]] [[Miss Earth 2022|2022]] sa gabi ng koronasyon nito sa Okada Manila.<ref>{{cite news |last=Adina |first=Armin |url=https://entertainment.inquirer.net/463514/jenny-ramp-excited-to-meet-fellow-miss-earth-delegates-in-the-philippines |title=Nasasabik si Jenny Ramp na makilala ang mga kapwa delegado ng Miss Earth sa Pilipinas |work=[[Inquirer.net]] |date=Setyembre 7, 2022 |access-date=Setyembre 30, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/amp/life/11/29/22/south-koreas-mina-sue-cho-is-miss-earth-2022-ph-finishes-in-top-20 |title=Si Mina Sue Choi ng South Korea ang itinanghal na Miss Earth 2022; Nakapasok ang Pilipinas sa Top 20 |work=[[ABS-CBN News]] |date=Nobyembre 29, 2022 |access-date=Nobyembre 30, 2022}}</ref> * [[Nobyembre 30]] – Nanalo si Meiji Cruz sa Miss CosmoWorld 2022 pageant sa [[Malaysia]].<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/12/01/22/ph-bet-meiji-cruz-wins-miss-cosmoworld-2022 |title=Pinasiyahan ng Pilipinas si Meiji Cruz na manalo bilang Miss CosmoWorld 2022 |work=ABS CBN News |date=Disyembre 1, 2022 |access-date=Disyembre 1, 2022}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 1]] – Ang unang bahagi ng taunang [[Asian Television Awards]], para sa mga kategorya ng Libangan at Pagganap, ay ginaganap sa [[Aliw Theater]] sa Pasay.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2022/12/03/news/filipino-stars-come-up-big-at-asian-tv-awards/1868793 |title=Mga bituing Pilipino ang nagwagi sa Asian TV Awards |work=[[The Manila Times]] |date=Disyembre 3, 2022 |access-date=Disyembre 5, 2022}}</ref> Ang pangalawa ay gaganapin sa [[Singapore]] isang linggo pagkatapos.<ref>{{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2022/11/01/public-square/full-steam-ahead-for-27th-asian-television-awards-in-manila-singapore/1864481 |title=Buong sigla ang naghihintay para sa ika-27 Asian Television Awards sa Maynila, Singapore |work=[[The Manila Times]] |date=Nobyembre 1, 2022 |access-date=Nobyembre 27, 2022}}</ref> * [[Disyembre 2]] – Nanalo ang aktres na si [[Coleen Garcia]] ng Best Actress award sa 2022 El Grito International Fantastic Film Festival sa [[Venezuela]] para sa kanyang pagganap sa suspense-thriller na pelikulang ''Kaluskos''.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/03/22/coleen-garcia-wins-best-actress-in-venezuela-filmfest |title=Coleen Garcia, nanalo ng Best Actress sa Venezuela film festival |work=ABS CBN News |date=Disyembre 3, 2022 |access-date=Disyembre 8, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/movies/coleen-garcia-wins-best-actress-el-grito-international-film-festival-venezuela/ |title=Coleen Garcia, nanalo ng Best Actress sa International Film Festival sa Venezuela |work=Rappler |date=Disyembre 4, 2022 |access-date=Disyembre 8, 2022}}</ref> * [[Disyembre 8]] – Aktres [[Jodi Sta. Nanalo si Maria]] ng Best Actress sa 2022 [[Asian Academy Creative Awards]] para sa kanyang papel bilang Dr. Jill Illustre sa adaptasyon ng network ng seryeng drama sa Britanya na ''Doctor Foster'', na lokal na pinamagatang ''The Broken Marriage Vow''.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/08/22/jodi-wins-best-actress-at-asian-academy-creative-awards |title=Jodi Sta. Maria, nanalo ng pinakamahusay na aktres sa Asian Academy Creative Awards |work=ABS CBN News |date=Disyembre 8, 2022 |access-date=Disyembre 8, 2022}}</ref> * [[Disyembre 10]]: ** ''[[Maalaala Mo Kaya]]'', ang antolohiya ng drama na [[Asia]] na [[Listahan ng pinakamatagal na serye sa telebisyon sa Pilipinas|pinakamatagal na]] na ipinalabas noong 1991, ay ipalalabas ang huling episode nito.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/11/21/22/after-31-years-mmk-to-bid-farewell |title=Pagkatapos ng 31 taon, magpapaalam na ang 'MMK' |work=[[ABS-CBN News]] |date=Nobyembre 21, 2022 |access-date=Nobyembre 21, 2022}}</ref> ** Justine Felizarta ang nanalo ng titulong Unang runner-up sa Miss Tourism World 2022 pageant sa Vietnam.<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/12/11/22/justine-felizarta-is-miss-tourism-world-2022-first-runner-up |title=Si Justine Felizarta ang unang runner-up ng Miss Tourism World 2022 |work=ABS-CBN News |date=Disyembre 11, 2022 |access-date=Disyembre 11, 2022}}</ref> * [[Disyembre 12]] – Nanalo si Beatriz McLelland ng titulong unang runner-up sa Miss Eco Teen International 2022 sa Egypt.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/philippines-bea-mclelland-miss-eco-teen-2022-1st-runner-up/ |title=Si Bea McLelland ng Pilipinas ang unang runner-up sa Miss Eco Teen 2022 |work=Rappler |date=Disyembre 12, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022}}</ref> * [[Disyembre 13]] – Nakapasok si [[Hannah Arnold (modelo)|Hannah Arnold]] sa top 15 sa patimpalak na [[Miss International 2022]] sa [[Tokyo]], Japan.<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/philippines-hannah-arnold-concludes-miss-international-journey-top-15/ |title=Tinapos ni Hannah Arnold ng Pilipinas ang paglalakbay ni Miss International sa Top 15 |work=Rappler |date=Disyembre 13, 2022 |access-date=Disyembre 13, 2022}}</ref> == Kamatayan == <gallery> F. SIONIL JOSE (2017).jpg|[[F. Sionil Jose]] File:Don Pepot at 3AAF.JPG|Don Pepot File:Justice-Antonio-Eduardo-B.-Nachura.jpg|Antonio Nachura File:Reyes-r.jpg|Regina Reyes Mandanas Susan Roces (cropped from poster).jpg|[[Susan Roces]] File:Director-pedrosa.jpg|Carmen Pedrosa File:Camarines Sur Rep. Rolando Andaya gives a statement to the media.jpg|Rolando Andaya Jr. File:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|Angel Lagdameo Ramos Pentagon.jpg|[[Fidel V. Ramos]] Cherie Gil.jpg|[[Cherie Gil]] Talaksan:Kriekenbeek.jpg|Frederick Kriekenbeek Talaksan:Arthur Angara.jpg|Arthur Angara Talaksan:Jose_Maria_Sison_portrait.jpg|[[Jose Maria Sison]] </gallery> ===Enero=== * [[Enero 1]] – Merlin Magallona (ipinanganak 1935), dating dekano ng batas ng [[Pamantasan ng Pilipinas]]<ref>{{cite news |last1=Llaneta |first1=Celeste Ann |url=https://up.edu.ph/former-up-law-dean-and-international-law-luminary-merlin-magallona-passes-on/ |title=Pumanaw na ang dating dekano ng Batas ng UP at luminary ng batas internasyonal na si Merlin Magallona |work=Pamantasan ng Pilipinas | date=Enero 2, 2022 | access-date=Enero 4, 2022}}</ref> * [[Enero 2]] – [[Rudy Fernandez (triathlete)|Rudy Fernandez]] (ipinanganak 1949), triathlete<ref>{{cite news |url=https://imtnews.net/one-legged-ilonggo-triathlete-passes-away |title=One-legged Ilonggo triathlete pumanaw |work=Iloilo Metropolitan Times | petsa=Enero 3, 2022 |access-date=Enero 19, 2022}}</ref> * [[Enero 3]] – Sigfreid Barros-Sanchez (ipinanganak 1976), manunulat ng iskrip at direktor ng pelikula<ref>{{cite news |last1=Dumaual |first1=Mario |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/01/04/22/filmmaker-sigfreid-barros-sanchez-dies-at-46 |title=Pumanaw ang tagagawa ng pelikula na si Sigfreid Barros-Sanchez sa edad na 46 |work=ABS CBN News | petsa=Enero 4, 2022 |access-date=Enero 4, 2022}}</ref> * [[Enero 6]] – [[F. Sionil Jose]] (ipinanganak 1924), Pambansang Alagad ng Sinning sa Panatikan<ref>{{cite news |last1=Sarao |first1=Zacharian |url=https://newsinfo.inquirer.net/1537272/national-artist-for-literature-f-sionil-jose-dies-at-97 | title=National Artist for Literature F. Sionil Jose dies at 97 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Enero 7, 2022 |access-date=Enero 8, 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/06/22/f-sionil-jose-dies-at-97 |title=National Artist for Literature F. Sionil Jose dies at 97 |work=ABS CBN News |date=Enero 6, 2022 |access-date=Enero 7, 2022}}</ref> * [[Enero 21]] – Salvador "Mr. Romantiko" Royales (b. 1947), pinuno ng [[DZRH]] Drama Division<ref>{{cite news | url=https://www.dzrh.com.ph/post/salvador-royales-pillar-of-the-radio-drama-writes-30 | title=Salvador Royales, haligi ng drama sa radyo, nagsulat ng 30 |work=DZRH News | petsa=Enero 21, 2022 | access-date=Enero 21, 2022}}</ref> * [[Enero 23]]: ** [[Roberto Romulo]] (b. 1938), dating [[Secretary of Foreign Affairs (Philippines)|Secretary of Foreign Affairs]] (1992–1995)<ref>{{cite news |last1=Plaza |first1=Marane A. | url=https://www.philstar.com/lifestyle/on-the-radar/2022/01/24/2156060/roberto-bobby-romulo-passes-away-83 | title=Roberto 'Bobby' Romulo pumanaw sa edad na 83 |work=The Philippine Star | date=Enero 24, 2022 | access-date=Enero 24, 2022}}</ref> ** Romano Vasquez (ipinanganak noong 1971), dating aktor at mang-aawit<ref>{{cite news |last1=Pasajol |first1=Anne | url=https://entertainment.inquirer.net/434944/thats-entertainment-alum-romano-vasquez-passes-away-at-51 | title='That's Entertainment' alum na si Romano Vasquez pumanaw sa edad na 51 |newspaper=Philippine Daily Inquirer | petsa=Enero 24, 2022 | access-date=Enero 24, 2022}}</ref> * [[Enero 27]] — Valeriano Vito Jr. (b. 1975), dating bise alkalde at konsehal ng [[Majayjay|Majayjay, Laguna]]<ref>{{cite web|title = Dating bise alkalde ng Majayjay, Laguna Namatay si Wowie Vito|url = https://southluzon.politics.com.ph/2022/01/29/majayjay-mourns-death-of-former-vice-mayor-wowie-vito/|publisher = South Luzon|date = 29 January 2022|access-date = 7 Oktubre 2022}}</ref> * [[Enero 29]] — Gabino Ganggangan (b. 1962), alkalde ng [[Sadanga|Sadanga, Mountain Province]]<ref>{{cite news |last1=de Vera |first1=Sherwin |title=Sadanga Pumanaw na si Mayor Gabino Ganggangan |url=https://www.rappler.com/philippines/sadanga-mayor-gabino-ganggangan-death/ |access-date=Pebrero 1, 2022 |work=Rappler |date=Enero 30, 2022}}</ref> * [[Enero 30]] – Valerio Lopez (ipinanganak noong 1926), dating manlalaro ng basketball at coach<ref>{{cite news |last1=Ramos |first1=Gerry |title=Ang minamahal na 'Amang' ng Mapua ay inaalala nang may pagmamahal ng mga dating manlalaro |url=https://www.spin.ph/basketball/ncaa-men/mapua-s-beloved-amang-remembered-with-great-fondness-a793-20220207 |access-date=Pebrero 9, 2022 |work=spin.ph |date=Pebrero 9, 2022}}</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 2]] – [[Rustica Carpio]] (ipinanganak 1930), aktres at mandudula<ref>{{cite news |last1=Gonzales |first1=Cathrine |title=Pumanaw ang beteranong aktres na si Rustica Carpio sa edad na 91 |url=https://entertainment.inquirer.net/436056/veteran-actress-rustica-carpio-dies-at-91 |access-date=Pebrero 2, 2022 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Pebrero 2, 2022}}</ref> * [[Pebrero 9]] – Johanna Uy (ipinanganak 1980), manlalaro ng underwater hockey<ref>{{cite news |title=Pumanaw ang dalawang beses na medalista sa SEA Games na si Johanna Uy |url=https://www.abs-cbn.com/sports/02/10/22/two-time-sea-games-medalist-johanna-uy-passes-away |access-date=Pebrero 10, 2022 |work=ABS-CBN News |date=Pebrero 10, 2022}}</ref> * [[Pebrero 15]] – [[Dong Puno]] (ipinanganak 1946), [[Presidential Communications Group|Press Secretary]] (2000–2001) at tagapagbalita<ref>{{cite news |title=Beteranong tagapagbalita na si Dong Puno ay namatay |url=https://www.rappler.com/philippines/veteran-broadcaster-dong-puno-dies/ |access-date=Pebrero 15, 2022 |work=Rappler |date=Pebrero 15, 2022}}</ref> * [[Pebrero 17]] – Florencio Flores, Jr. (b. 1949), alkalde ng [[Malaybalay|Malaybalay, Bukidnon]]<ref>{{cite news |last1=Sarao |first1=Zacharian |title=Malaybalay City Mayor Florencio Flores Jr. pumanaw |url=https://newsinfo.inquirer.net/1556idbalanon-may-may/1556328 |access-date=February 18, 2022 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=February 18, 2022}}</ref> * [[Pebrero 18]] - [[Ambalang Ausalin]] (ipinanganak 1943), manghahabi sa [[Lamitan|Lamitan, Basilan]]<ref>{{cite news |title=Ambalang Ausalin Filipino master weaver die at age of 78 |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/18/22/manlilikha-ng-bayan-ambalang-ausalin-passes-away-78 |access-date=Pebrero 19, 2022 |work=ABS-CBN News |date=Pebrero 19, 2022 }}{{Dead link|date=Disyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Pebrero 21]]: ** Jomer "OG Kaybee" Galicia (b. 1988), rapper<ref>{{cite news|last1=Cerrezo |first1=Anna |title=Rapper patay sa pamamaril sa Muntinlupa |url=https://www.abs-cbn.com/news/02/22/22/rapper-patay-sa-mumarillupa-2 | 2022 |work=ABS-CBN News |date=February 22, 2022 |language=tl}}</ref> ** Eduardo Roy, Jr. (b. 1980), direktor ng pelikula<ref>{{cite news |last1=Apostol |first1=Pao |title=Eduardo Roy Jr., direktor ng mga pelikulang 'Pamilya Ordinaryo' at 'Fuccbois' pumanaw na |url=https://www.abs-cbn.com/2022/2/23/fresh-scoops/eduardo-roy-jr-direktor-ng-mga-pelikulang-pamil-198691 |access-date=February 24, 2022 |work=Push |date=February 23}}</ 202 * [[Pebrero 22]] – Charlie Cojuangco (b. 1963), kinatawan ng [[Tarlac's 1st congressional district]]<ref>{{cite news |title=Tarlac Rep. Charlie Cojuangco pumanaw |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/822646/tarliesses-co-away/tarliesses-co-away |access-date=February 22, 2022 |work=GMA News Online |date=February 22, 2022}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 5]] – [[Luz Fernandez]] (isinilang noong 1935), aktres<ref>{{cite news|last1=Balboa |first1=Jen |title=Luz Fernandez, beteranong aktres ng 'Ora Engkantada', pumanaw |url=https://entertainment.inquirer.net/440211/luz-fernandez-veteran-actress-of-ora-engkantada-fame-passes-away |access-date=Marso 6, 2022 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Marso 6, 2022}}</ref> * [[Marso 7]] – Camar Umpa (isinilang noong 1949), edukador, unang chancellor ng [[Mindanao State University–Iligan Institute of Technology]], at dating pangulo ng [[Mindanao State University System]]<ref>{{cite web|url=https://web.msuiit.edu.ph/facts-and-history-2/|title=Mga Katotohanan at Kasaysayan ng MSU-IIT|publisher=MSU-IIT|date=Marso 21, 2020|access-date=Marso 7, 2022|archive-date=Mayo 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517230810/https://web.msuiit.edu.ph/facts-and-history-2/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.mindanews.com/press-release/2008/01/dr-muslim-is-the-new-msu-president/|title=Dr. Si Muslim ang bagong Pangulo ng MSU|work=MSU System|date=Enero 7, 2008|access-date=Marso 7, 2022}}</ref> * [[Marso 8]] – Kidlat de Guia (ipinanganak 1975/76), kilalang cinematographer, photographer at visual artist; anak ni [[Kidlat Tahimik]]<ref>{{cite news |url=https://newsinfo.inquirer.net/1566647/cinematographer-kidlat-de-guia-kidlat-tahimiks-son-dies-in-spain |title=Cinematographer Kidlat de Guia, Kidlat Tahimik's son, di[working] Kidlat Tahimik's |. |date=Marso 11, 2022 |access-date=Enero 3, 2023}}</ref> * [[Marso 13]] – [[Antonio Nachura]] (b. 1941), dating [[Listahan ng mga mahistrado ng Korte Suprema ng Pilipinas|Associate Justice ng Korte Suprema]]<ref>{{cite news |title=Namatay ang retiradong mahistrado na si Antonio Eduardo Nachura |url=https://www.rappler.com/philippines/retired-justice-antonio-eduardo-nachura-dies/ |access-date=Marso 13, 2022 |work=Rappler |date=Marso 13, 2022}}</ref> * [[Marso 16]] – David B. Tirol (ipinanganak 1933), dating gobernador ng [[Bohol]]<ref>{{cite news|url=https://newsinfo.inquirer.net/1569900/atty-david-belarmino-tirol-ex-assemblyman-bohol-governor-88|title=Atty. David Belarmino Tirol, dating assemblyman, gobernador ng Bohol; 88|author=Leo Udtohan|work=Inquirer Visayas|date=Marso 17, 2022|access-date=Marso 17, 2022}}</ref> * [[Marso 17]] – [[Bobby Nalzaro]] (b. 1963), broadcaster<ref>{{cite news|title=GMA nagluluksa sa pagpanaw ng Balitang Bisdak anchor na si Bobby Nalzaro |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/825392/gma-mourns-passing-of-balitang-bisdak-anchor-bobby-nalzaro/story/ |access-date=March 18, 2022 |work=GMA News |date=March 17, 2022}}</ref * [[Marso 22]] – [[Eva Castillo]] (b. 1969), mang-aawit<ref>{{cite balita|last1=Gabinete |first1=Jojo |url=https://www.pep.ph/news/local/164570/eva-castillo-dies-a734-20220323 |title=Si Eva Castillo, dating karibal ni Regine Velasquez, ay pumanaw sa edad na 52 |work=PEP.ph |date=Marso 23, 2022|access-date=Marso 25, 2022}}</ref> * [[Marso 25]] – [[Keith Martin (musikero)|Keith Martin]] (isinilang noong 1966), mang-aawit<ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/singer-keith-martins-cause-of-death-revealed/ |title=Inihayag ang sanhi ng pagkamatay ng mang-aawit na si Keith Martin |work=Rappler |date=Marso 30, 2022|access-date=Abril 1, 2022}}</ref> * [[Marso 29]] – [[Jun Lopito]] (ipinanganak 1958), gitarista<ref>{{cite news|last1=Singh |first1=Surej |url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/filipino-rock-icon-jun-lopito-has-died-3193738 |title=Pumanaw na ang Filipino rock icon na si Jun Lopito |work=NME |date=Marso 30, 2022|access-date=Abril 1, 2022}}</ref> ===Abril=== * [[Abril 7]] – [[Carlos Salazar (aktor)|Carlos Salazar]] (b. 1930), aktor at mang-aawit<ref>{{cite news|last1=Dumaual |first1=Mario |title=Beteranong aktor-mang-aawit na si Carlos Salazar ay namatay sa edad na 90 |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/04/07/22/veteran-actor-singer-carlos-salazar-dies-at-90 |access-date=April 8, 2022 |work=ABS-CBN News |date=April 7, 2022}}</ref> * [[Abril 12]] – Irineo Odoy (b. 1923), pioneer ng UP Ikot jeepney route<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/life/04/19/22/irineo-odoy-pioneer-of-up-ikot-has-passed-away |title=Pumanaw na si Irineo Odoy, tagapanguna ng ruta ng jeepney na 'UP Ikot' |work=ABS CBN News |date=Abril 19, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref> * [[Abril 15]] – Eric Suguitan (ipinanganak noong 1985), dating manlalaro ng basketball<ref>{{cite news|last1=Agcaoili |first1=Lance |title=Pumanaw na ang dating manlalaro ng PBA na si Eric Suguitan |url=https://sports.inquirer.net/458870/former-pba-player-eric-suguitan-passes-away/amp |access-date=Abril 17, 2022 |work=Inquirer |date=Abril 17, 2022}}</ref> * [[Abril 16]]: ** [[Boyet Sison]] (ipinanganak 1963), host sa TV at personalidad sa palakasan<ref>{{cite news|date=16 Abril 2022|url=https://www.philstar.com/sports/2022/04/16/2174622/philippine-sports-personality-boyet-sison-passes-away|title=Pumanaw ang personalidad sa palakasan ng Pilipinas na si Boyet Sison|last=Morales|first=Luisa|publisher=PhilStar.com}}</ref> ** [[Gloria Sevilla]] (ipinanganak 1932), aktres<ref>{{cite news|last1=Quartero |first1=Nestor |url=https://mb.com.ph/2022/04/17/queen-of-visayas-movies-gloria-sevilla-passes-away/ |title=Reyna ng Mga pelikulang Visayas Pumanaw si Gloria Sevilla |website=Manila Bulletin |date=Abril 17, 2022 |access-date=Abril 17, 2022}}</ref> * [[Abril 19]] – [[Jose Santiago "Chito" Sta. Romana]] (ipinanganak 1948), dating embahador ng Pilipinas sa [[Tsina]]<ref>{{cite news |title=Embahador ng Pilipinas sa Tsina Chito Sta. Namatay si Romana |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/4/19/Chito-Sta.-Romana-dies-.html |website=CNN Philippines |date=Abril 19, 2022 |access-date=Abril 19, 2022 |archive-date=Abril 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419025336/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/4/19/Chito-Sta.-Romana-dies-.html |url-status=dead }}</ref> * [[Abril 23]]: ** Florencio "Flor" Perez (ipinanganak 1957), UNTV C-News anchor at sportswriter<ref>{{Banggitin ang balita |last=Ramos |first=Gerry |date=Abril 24, 2022 |title=Ang beteranong tagapagbalita at manunulat ng isports na si Zaldy 'Flor' Perez ay sumulat ng 30 |work=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/veteran-broadcaster-sportswriter-flor-perez-writes-30-a793-20220424 |access-date=Abril 25, 2022}}</ref> ** Si Cris Albert, may-ari at CEO ng [[Fila|Fila Philippines]]<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/amp/life/04/25/22/cris-albert-ceo-and-owner-of-fila-ph-has-passed-away |title=Si Cris Albert, CEO at may-ari ng Fila Philippines, ay pumanaw na |work=ABS CBN News |date=Abril 25, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Tunas |first1=Hermes Joy |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/829643/cris-albert-fila-philippines-ceo-and-owner-dies/story/?amp |title=Cris Albert, CEO at may-ari ng Fila Philippines, pumanaw |work=GMA News |date=Abril 25, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Rivas |first1=Ralf |url=https://www.rappler.com/business/fila-philippines-ceo-cris-albert-dies/ |title=CEO ng Fila Philippines na si Cris Albert pumanaw |work=Rappler |date=Abril 25, 2022 |access-date=Abril 28, 2022}}</ref> * [[Abril 29]] – [[Marisol Panotes]] (ipinanganak 1946), kinatawan ng [[Mga distrito ng Lehislatura ng Camarines Norte|Ika-2 distrito ng kongreso ng Camarines Norte]]<ref>{{cite news |title=Pumanaw si Kinatawan Marisol Panotes ng Camarines Norte |url=https://www.abs-cbn.com/news/04/29/22/camarines-norte-rep-marisol-panotes-passes-away |website=ABS-CBN News |date=Abril 29, 2022 |access-date=Abril 29, 2022}}</ref> ===Mayo=== * [[Mayo 5]] – [[Regina Reyes Mandanas]] (ipinanganak 1964), dating kinatawan ng [[Distrito ng kongreso ng Marinduque]] (2013–2016)<ref>{{Cite web |last1=Rita |first1=Joviland |title=Pumanaw na ang nominado sa Anakalusugan na si Regina Reyes Mandanas |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/830698/anakalusugan-nominee-regina-reyes-mandanas-passes-away/story/ |access-date=2022-05-05 |website=GMA News Online |date=Mayo 5, 2022 |language=en}}</ref> * [[Mayo 11]]: ** Felix Mariano "Fanny Serrano" Fausto Jr. (ipinanganak noong 1948), aktor at estilista<ref>{{Cite web |last1=Requintina |first1=Robert |title=Pumanaw na ang bantog na makeup artist at estilista na si Fanny Serrano |url=https://mb.com.ph/2022/05/11/stylist-fanny-serrano-passes-away-says-fashion-designer/ |website=Manila Bulletin |petsa=Mayo 11, 2022 |petsa-pag-access=Mayo 11, 2022 |language=en}}</ref> * [[Mayo 20]] – [[Susan Roces]], (ipinanganak 1941), aktres<ref>{{Cite web |last1=Requintina |first1=Robert |title=Movie queen Susan Roces passes away |url=https://mb.com.ph/2022/05/20/movie-queen-susan-roces-passes-away/ |website=Manila Bulletin |date=Mayo 20, 2022 |access-date=Mayo 20, 2022 |language=en}}</ref> * [[Mayo 29]] – James Cooper (ipinanganak 1949), hairstylist at makeup artist<ref>{{Cite web |last1=Requintina |first1=Robert |title=Pumanaw ang eksperto sa kagandahan na si James Cooper sa edad na 73 |url=https://mb.com.ph/2022/05/30/beauty-expert-james-cooper-passes-away-at-73/ |website=Manila Bulletin |date=Mayo 30, 2022 |access-date=Mayo 30, 2022 |language=en}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 6]] – Nanay Bireng, lola ni [[Herlene Budol]]<ref>{{Cite web |title=Nagdadalamhati si Herlene ‘Hipon Girl’ Budol sa pagpanaw ng kanyang lola |url=https://entertainment.inquirer.net/451864/herlene-hipon-girl-budol-grieves-death-of-her-grandmother |website=Inquirer.net |date=Hunyo 6, 2022 |access-date=Hunyo 6, 2022 |language=en}}</ref> * [[Hunyo 8]] – [[Carmen Pedrosa]] (isinilang noong 1941), dating direktor ng [[Philippine Amusement and Gaming Corporation]]<ref>{{Cite web |title=Nagdadalamhati ang Palasyo sa pagpanaw ng direktor ng PAGCOR na si Carmen Pedrosa |url=https://www.abs-cbn.com/news/06/09/22/pagcor-director-carmen-pedrosa-passes-away |website=ABS-CBN News |date=Hunyo 9, 2022 |access-date=Hunyo 9, 2022 |language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] – [[Mark Shandii Bacolod]], (ipinanganak 1984), direktor, prodyuser at talent manager<ref>{{cite news |last=Bonoan |first=Reggee |title=Prodyuser-direktor na si Shandii Bacolod pumanaw na |url=https://bandera.inquirer.net/315649/producer-director-na-si-shandii-bacolod-pumanaw-na |work=Inquirer Bandera |date=Hunyo 11, 2022 |access-date=Hunyo 11, 2022}}</ref> * [[Hunyo 14]] – Alfred Lobo, (ipinanganak 1956), mamamahayag, makata, kolumnista at dating pangulo ng National Press Club<ref>{{cite news |last=Galvez |first=Daphne |title=Dating pangulo ng Nat'l Press Club, natagpuang patay sa condo sa Maynila |url=https://newsinfo.inquirer.net/1611362/ex-natl-press-club-president-found-dead-in-manila-condo |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Hunyo 15, 2022 |access-date=Hunyo 15, 2022}}</ref> * [[Hunyo 30]] – [[Rolando Andaya Jr.]] (ipinanganak 1969), dating kinatawan ng [[Camarines Sur]]<ref>{{cite news |last=Locus |first=Sundy |title=Pumanaw si Nonoy Andaya sa edad na 53 |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/836595/nonoy-andaya-passes-away-at-55/story/ |work=GMA News |date=June 30, 2022 |access-date=June 30, 2022}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 8]] – [[Angel Lagdameo]] (b. 1940), [[Roman Catholic Archdiocese of Jaro|Arsobispo ng Jaro]]<ref>{{cite news |last=Burgos |first=Nestor Jr. |title=Ex-CBCP president Angel Lagdameo; 81 |url=https://newsinfo.inquirer.net/1624576/ex-cbcp-president-angel-lagdameo-81 |work=Inquirer |date=Hulyo 9, 2022 |access-date=Hulyo 9, 2022}}</ref> * [[Hulyo 11]]: ** Roberto Datahan (ipinanganak noong 1945), dating koronel at pinuno ng [[mga taong Eskaya]] sa [[Bohol]] si [[Philippine National Police|PNP]].<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/lifestyle/travel-and-tourism/2008/05/11/61385/lifestyle|title=Eskaya: Ang hiyas ng Bohol|work=Philstar.com|date=Hulyo 11, 2022|access-date=Hulyo 11, 2022|author=Christine Dayrit}}</ref> ** Phillip Lazaro (ipinanganak noong 1971), komedyante at direktor<ref>{{cite news |last=Pasajol |first=Anne |title=Phillip Lazaro, komedyante at direktor, pumanaw |url=https://entertainment.inquirer.net/456453/phillip-lazaro-comedian-and-director-passes-away |work=Inquirer |date=Hulyo 11, 2022 |access-date=Hulyo 11, 2022}}</ref> * [[Hulyo 12]] – Rolando Atienza (ipinanganak noong 1944), dating tagapangulo ng [[Film Development Council of the Philippines]]<ref>{{cite news |title=Dating tagapangulo ng FDCP na si Rolando Atienza ay pumanaw |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/07/14/22/former-fdcp-chairperson-rolando-atienza-dies |work=ABS-CBN News |date=Hulyo 14, 2022 |access-date=Hulyo 15, 2022}}</ref> * [[Hulyo 17]] – Julius V. Benitez (ipinanganak 1977), edukador at matematiko, dating pangulo ng [[Mathematical Society of the Philippines]] sa [[Northern Mindanao|Region 10]], [[Soccsksargen|12]], at [[BARMM]]<ref>{{cite web|url=https://www.msuiit.edu.ph/faculty-staff/detail.php?s=264b11b2e8bd88d57756e6e46c36dc78|title=Nakikiramay ang komunidad ng MSU-IIT sa pamilya ni Dr. Julius V. Benitez |publisher=MSU-IIT|date=Hulyo 17, 2022|access-date=Hulyo 17, 2022}}</ref> * [[Hulyo 23]] – [[Boy Alano]] (b. 1941), aktor<ref>{{cite news |last=Sermino |first=Dondon |title=Boy Alano pumanaw na |url=https://www.abante.com.ph/boy-alano-pumanaw-na/ |work=Abante |date=July 2023 | |language=tl}}</ref> ** Caloy Alde (b. 1961), komedyante<ref>{{cite news |last=Bravo |first=Frances Karmel |title=Comedian Caloy "Ogag" Alde dead at 60 |url=https://www.pep.ph/news/local/167286/caloy-alde-passes-away-P0.2020 |date=Hulyo 24, 2022 |access-date=Hulyo 25, 2022}}</ref> * [[Hulyo 24]] – Rose Furigay (ipinanganak 1964), dating alkalde ng [[Lamitan]], [[Basilan]]<ref>{{cite news |last1=Mendoza |first1=John Eric |url=https://newsinfo.inquirer.net/1633495/ex-basilan-mayor-among-ateneo-gun-attack-victims |title=Dating alkalde ng Basilan kabilang sa mga biktima ng pag-atake gamit ang baril sa Ateneo |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Hulyo 24, 2022 |access-date=Hulyo 24, 2022}}</ref> * [[Hulyo 29]] – Edward Codilla (ipinanganak 1960), dating alkalde ng [[Ormoc]] (2013–16)<ref>{{cite news |last1=Gabieta |first1=Joey |last2=Dejon |first2=Robert |url=https://newsinfo.inquirer.net/1637382/former-ormoc-city-mayor-eduard-codilla-dies |title=Pumanaw na ang dating alkalde ng Ormoc City na si Eduard Codilla |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=Hulyo 29, 2022 |access-date=Hulyo 29, 2022}}</ref * [[Hulyo 31]] – [[Fidel V. Ramos]] (ipinanganak 1928), ika-12 Pangulo ng Pilipinas<ref>{{Cite web |last=Cueto |first=Francis Earl |date=2022-07-31 |title=Former president Fidel V. Ramos succumbs to Covid-19 |url=https://www.manilatimes.net/2022/07/31/news/former-president-fidel-v-ramos-succumbs-to-covid-19/1852907 |access-date=2022-07-31 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 5]] – [[Cherie Gil]] (ipinanganak 1963), aktres<ref>{{cite news |last=Requintina |first=Robert |url=https://mb.com.ph/2022/08/05/cherie-gil-passes-away/ |title=Cherie Gil passes away |work=Manila Bulletin |date=Agosto 5, 2022 |access-date=Agosto 5, 2022}}</ref> * [[Agosto 10]] – [[Lydia de Vega]] (ipinanganak 1964), sprinter<ref>{{cite news |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/lydia-de-vega-57-passes-away/247416 |title=Lydia De Vega, 57, pumanaw |work=Tiebreaker Times |date=Agosto 10, 2022 |access-date=Agosto 10, 2022}}</ref> ** Dong Polistico (ipinanganak 1967), dating manlalaro ng basketball<ref>{{cite news |title=Dating kampeon ng PBA na si Dong Polistico pumanaw |url=https://mb.com.ph/2022/08/10/former-pba-champion-dong-polistico-passes-away/ |access-date=Agosto 12, 2022 |work=Manila Bulletin |date=Agosto 10, 2022}}</ref> * [[Agosto 11]] – Romeo Sulit (b. 1961), dating bise alkalde ng [[Lobo, Batangas]]<ref>{{cite news |last1=Ozaeta |first1=Tina Ganzon |url=https://www.rappler.com/philippines/luzon/former-lobo-batangas-vice-mayulit2/former-lobo-batangas-vice-mayulit2 |title=Ex-Batangas town vice mayor pinatay habang nagbibigay ng talumpati sa party |work=Rappler |date=August 12, 2022 |access-date=August 18, 2022}}</ref> * [[Agosto 13]] – Melvyn "Panginoon" Calderon (b. 1952), photojournalist at host<ref>{{cite news |url=https://www.rappler.com/philippines/melvyn-calderon-photojournalist-death/ |title=Photojournalist na si Melvyn Calderon, pumanaw sa edad na 70 |work=Rappler |date=Agosto 14, 2022 |access-date=Agosto 14, 2022}}</ref> * [[Agosto 17]] – Danilo "Totong" Federez (ipinanganak noong 1960), puppeteer<ref>{{cite news |last1=Roque |first1=Nika |title=Danilo 'Totong' Federez, ang puppeteer sa likod ni Arn-arn, pumanaw |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminite/841827/danilo-totong-federez-the-puppeteer-behind-arn-arn-passes-away/story/ |access-date=Agosto 17, 2022 |work=GMA News |date=August 17, 2022}}</ref> * [[Agosto 22]]: ** [[Benito Tiamzon]] (b. 1951), pinuno ng komunista {{small|(Nakumpirma ang kamatayan noong Disyembre)}}<ref name="tiamzonWS" /> ** [[Wilma Tiamzon]] (b. 1952), pinuno ng komunista {{small|(Nakumpirma ang kamatayan noong Disyembre)}}<ref name="tiamzonWS" /> ** Romy V. Suzara (b. 1940), direktor ng pelikula at telebisyon<ref>{{cite news |last1=Dumaual |first1=Mario |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/08/23/22/veteran-director-romy-v-suzara-pumanaw-na | title=Veteranwork director AA | CBN News |date=Agosto 23, 2022 |access-date=Agosto 23, 2022 | language=fil}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gabinete |first1=Jojo |url=https://www.pep.ph/news/local/167990/romy-suzara-dies-a734-20220823 |title=Pumanaw na ang beteranong direktor na si Romy Suzara sa edad na 84 |work=Philippine Entertainment Portal |date=Agosto 23, 2022 |access-date=Agosto 24, 2022 | language=fil}}</ref> * [[Agosto 23]] – Andrew Fernando (ipinanganak 1970), mang-aawit at tagapagtanghal sa entablado<ref>{{cite news |last1=Tariman |first1=Pablo |url=https://www.abs-cbn.com/life/09/01/22/filipino-baritone-andrew-fernando-dies-at-52 |title='Mamimiss siya nang husto': Pagtatapos ng seremonya para sa baritonong si Andrew Fernando |work=ABS CBN News |date=Setyembre 1, 2022 |access-date=Setyembre 1, 2022}}</ref> * [[Agosto 24]]: ** Si Clarissa "Ilsa" Reyes (ipinanganak 1970), Katolikong personalidad sa media at host<ref>{{cite news |title=Ilsa Reyes, Katolikong personalidad sa media, ay pumanaw |url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/ilsa-reyes-catholic-media-personality-passes-away/ |access-date=Agosto 24, 2022 |work=Balita ng CBCP |date=Agosto 24, 2022}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.abs-cbn.com/life/08/25/22/catholic-media-personality-ilsa-reyes-passes-away |title=Pumanaw na ang Katolikong personalidad sa media at ebanghelistang si Ilsa Reyes |access-date=Agosto 25, 2022 |work=Balita ng ABS-CBN | petsa=Agosto 25, 2022}}</ref> ** Rene Aranda (ipinanganak 1956), editoryal na kartunista<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/headlines/2022/08/25/2204982/artist-rene-aranda-66/|title=Artist Rene Aranda, 66|last=Arcellana|first=Juaniyo|date=Agosto 25, 2022|access-date=Agosto 25, 2022|work=The Philippine Star}}</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 2]] – Nelia Sancho (b. 1951), dating beauty queen at aktibista<ref>{{cite news|last1=Dumaual |first1=Mario |url=https://www.abs-cbn.com/news/09/02/22/ex-beauty-queen-activist-Beauty-away |title=Beauty-away | pumanaw na ang queen-turned-activist na si Nelia Sancho |work=ABS-CBN News |date=Setyembre 2, 2022 |access-date=Setyembre 2, 2022}}</ref> * [[Setyembre 10]] – [[Joseph Amangi Nacua]] (b. 1945), obispo ng [[Ilagan]] (2008–17)<ref>{{cite news|last1=Visaya |first1=Villamor Jr. |url=https://newsinfo.inquirer.net/1661947/bishop-emeritus-joseph-benedict-nacua-77-dies |title=Bishop Emeritus Joseph Benedict Nacua, 77, pumanaw |work=Inquirer |date=Setyembre 2, 2022|access-date=Setyembre 10, 2022}}</ref> * [[Setyembre 13]] – Victorio Dimagiba (ipinanganak 1948), dating pangalawang kalihim at host ng radyo sa [[Kagawaran ng Kalakalan at Industriya (Pilipinas)|Kalakalan at Industriya]]<ref>{{cite news|url=https://www.abs-cbn.com/news/09/14/22/ex-dti-usec-dzmm-co-host-vic-dimagiba-passes-away|title=Pumanaw ang dating pangalawang kalihim ng DTI, co-host ng DZMM na si Vic Dimagiba |work=ABS-CBN News |date=Setyembre 14, 2022|access-date=Setyembre 16, 2022}}</ref> * [[Setyembre 16]] – John Susi (ipinanganak 1965), dating tagapagbalita<ref>{{cite news|last1=de Leon |first1=Jovi |url=https://www.sunstar.com.ph/article/1940964/pampanga/local-news/john-susi-the-key-bids-farewell-at-57 |title=Si John Susi, ang 'susi', ay nagpaalam sa edad na 57 |work=SunStar |date=Setyembre 16, 2022 |access-date=Setyembre 16, 2022}}</ref> * [[Setyembre 21]]: ** Jose "Joe" Antonio (ipinanganak 1953), patnugot ng palakasan ng ''[[People's Journal]]''<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/sports/09/23/22/joe-antonio-respected-sports-editor-passes-away |title=Joe Antonio, respetadong editor ng palakasan ng People's Journal, pumanaw |work=ABS CBN News |date=Setyembre 23, 2022 |access-date=Setyembre 26, 2022}}</ref> ** Susan Henson (ipinanganak 1958), dating beauty queen at aktres<ref>{{cite news|last1=Gabinete |first1=Jojo |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/168703/susan-henson-life-after-showbiz-a734-20220927 |title=Pinakamahusay na aktres na si Susan Henson, naghirap matapos mawalan ng mga proyekto sa showbiz |work=pep.ph |language=tl |date=Setyembre 28, 2022 |access-date=Setyembre 29, 2022}}</ref> * [[Setyembre 23]]: ** Alberto Suansing (ipinanganak 1952), dating tagapangulo ng [[Tanggapan ng Transportasyon sa Lupa (Pilipinas)|Tanggapan ng Transportasyon sa Lupa]]<ref>Mga pagbanggit para sa pagpanaw ni Alberto Suansing: * {{cite news |last1=Sarao |first1=Zacarian |url=https://newsinfo.inquirer.net/1669714/ex-lto-chief-alberto-suansing-dies-at-70 |title=Dating hepe ng LTO na si Alberto Suansing ay namatay sa edad na 70 |work=Inquirer |date=Setyembre 24, 2022 |access-date=Setyembre 24, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/09/24/22/former-lto-chief-bert-suansing-passes-away |title=Pumanaw na ang dating hepe ng LTO na si Bert Suansing |work=ABS CBN News |date=Setyembre 24, 2022 |access-date=Setyembre 26, 2022 }} * {{cite news |url=https://www.cnnphilippines.com/news/2022/9/24/Alberto-Suansing-dies.html |title=Pumanaw na ang dating hepe ng LTO na si Alberto Suansing sa edad na 70 |work=CNN Philippines |date=Setyembre 24, 2022 |access-date=Setyembre 26, 2022 |archive-date=Setyembre 26, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926143314/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/9/24/Alberto-Suansing-dies.html |url-status=dead }} * {{cite news |last1=Untalan |first1=Sherylin |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/845916/former-lto-chief-suansing-passes-away-at-age-70/story/ |title=Pumanaw si Suansing, dating pinuno ng LTO, sa edad na 70 |work=GMA News |date=Setyembre 24, 2022 |access-date=Setyembre 26, 2022 }}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 3]]: ** [[Pagpatay kay Percy Lapid|Percival "Percy Lapid" Mabasa]] (ipinanganak 1959), tagapagbalita at kolumnista<ref>Mga pagbanggit para sa pagkamatay ni Percy Lapid: * {{cite news |url=https://www.manilatimes.net/2022/10/04/latest-stories/radio-commentator-percy-lapid-shot-dead/1860895/ |title=Binaril patay ang komentarista sa radyo na si Percy Lapid |work=[[The Manila Times]] |date=Oktubre 4, 2022 |access-date=Oktubre 4, 2022}} * {{cite news |url=https://tribune.net.ph/2022/10/04/broadcaster-percy-lapid-shot-dead/ |title=Binaril patay ang tagapagbalita na si Percy Lapid |work=[[Daily Tribune (Philippines)|Daily Tribune]] |date=Oktubre 4, 2022 |access-date=Oktubre 4, 2022}} * {{cite news |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/metro/846869/broadcaster-shot-dead-by-motorcycle-riding-assailants-in-las-pinas/story/ |title=Broadcaster Percy Lapid, patay sa pagbabarilin sa Las Piñas |work=[[=GMA20ctober]] | |access-date=Oktubre 4, 2022}} * {{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/10/04/22/beteranong-brodkaster-patay-sa-pamamaril-sa-las-pias |title=Beteranong brodkaster patay sa pamamaril sa Las Piñas |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 4, 2022 |access-date=October 4, 2022 |language=tl}} * {{cite news |url=https://hatawtabloid.com/2022/10/04/binangga-ng-suv-saka-pinagbabaril-riding-in-tandem-sa-las-pinas-beteranong-brodkaster-kolumnista-itinumba%EF%BF%BC/ |title=Beteranong brodkaster itinu, kombalumnis! |date=Oktubre 4, 2022 |access-date=Oktubre 10, 2022 |language=tl}} * {{cite news |url=https://www.rappler.com/philippines/broadcaster-percy-lapid-killed-in-las-pinas-2nd-under-marcos/ |title=Broadcaster na si Percy Lapid ay pinatay sa Las Piñas, pangalawa sa ilalim ni Marcos |work=[[Rappler]] |date=Oktubre 4, 2022 |access-date=Oktubre 9, 2022}}</ref> ** Narciso Amansec (ipinanganak noong 1962), dating Bise Alkalde ng [[Dipaculao]], Aurora<ref>{{cite news|url=https://newsinfo.inquirer.net/1674727/aurora-ex-board-member-two-others-slain-in-ambush/amp|title=Dating miyembro ng lupon ng Aurora, dalawa iba pa ang napatay sa pananambang|work=Inquirer.net|date=Oktubre 4, 2022|access-date=Oktubre 4, 2022}}</ref> ** [[Mon Legaspi]] (ipinanganak 1968), bassist para sa [[The Dawn (banda)|The Dawn]] at [[Wolfgang (banda)|Wolfgang]]<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/10/04/22/mon-legaspi-bassist-for-the-dawn-and-wolfgang-dies |title=Mon Legaspi, bassist para sa The Dawn at Wolfgang, namatay |work=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 4, 2022 |access-date=Oktubre 4, 2022 }}</ref> * [[Oktubre 7]] – Miguel "Bong" Abaigar Jr. (ipinanganak 1968), dating bise alkalde ng [[Calbiga]], Samar<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/10/07/22/dating-vice-mayor-sa-samar-patay-sa-pamamaril |title=Dating vice mayor sa Samar patay sa pamamaril |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 2022 |wika=tl}} </ref> * [[Oktubre 9]] – Ricardo "Ricky" Silvestre (b. 1957), alkalde ng [[Marilao]], Bulacan<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/10/09/22/marilao-mayor-dies-in-road-mishap |title=Marilao na kasawian | |trabaho=[[ABS-CBN News]] |date=Oktubre 9, 2022 |access-date=Oktubre 10, 2022 }}</ref> * [[Oktubre 16]] – Jachob "Coco" Rasuman, investment scammer<ref>{{cite news|last1=Cerezo |first1=Anna |url=https://www.abs-cbn.com/news/10/17/22/coco-rasuman-leader-of-pyramiding-scheme-dies-inside-Cobrauman |title of pyramiding-scheme-dies-inside-Corbuman NBP |work=ABS CBN News |date=Oktubre 17, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}</ref><ref>{{cite news|last1=Villanueva |first1=Ralph Edwin |url=https://www.philstar.com/nation/2022/10/18/2217446/pyramid-scam-brains-dies-bilibid |title=Utak ng mga manloloko sa piramide, namatay sa Bilibid |work=The Philippine Star |date=Oktubre 18, 2022 |access-date=Oktubre 19, 2022}}</ref> * [[Oktubre 27]] – Gregorio R. Vigilar (ipinanganak 1928), dating [[Kalihim ng mga Pagawaing Bayan at Lansangan|Kalihim]] ng [[Kagawaran ng mga Pagawaing Bayan at Lansangan|Mga Pagawaing Bayan at Lansangan]]<ref>{{cite news |url=https://www.dzrh.com.ph/post/ex-dpwh-chief-gregorio-vigilar-passes-away |title=Dating pinuno ng DPWH na si Gregorio Vigilar, pumanaw |work=[[DZRH]] Balita |date=Oktubre 28, 2022 |access-date=Oktubre 28, 2022}}</ref> * [[Oktubre 28]] – Ernida Agpi-Reynoso (b. 1945), dating alkalde ng [[Tayabas City, Quezon]]<ref>{{cite news |url=https://www.abs-cbn.com/news/10/28/22/mayor-ernida-reynoso-ng-tayabas-city-title=Reydabas-city-Reydabas-city-title= pumanaw na sa edad na 77 |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 28, 2022 |access-date=October 31, 2022 |language=tl }}</ref> * [[Oktubre 31]] – [[Danny Javier]] (ipinanganak 1947), mang-aawit, kompositor at miyembro ng [[APO Hiking Society]]<ref>{{cite news |last1=Viernes |first1=Franchesca |title=Danny Javier of APO Hiking Society passes away |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/849905/danny-javier-of-apo-hiking-society-passes-away/story/?just_in |access-date=Oktubre 31, 2022 |work=GMA News |date=Oktubre 31, 2022}}</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 11]] – Beth Day Romulo (ipinanganak 1924), manunulat at mamamahayag<ref>{{cite news |url=https://www.esquiremag.ph/life/beth-day-romulo-passes-a00203-20221111 |title=Manunulat at Mamamahayag Pumanaw na si Beth Day Romulo, Asawa ni Carlos P. Romulo |work=Esquire |date=Nobyembre 11, 2022 |access-date=Nobyembre 12, 2022}}</ref> * [[Nobyembre 16]] – [[Arthur Angara]] (ipinanganak 1937), pulitiko at dating alkalde ng [[Baler, Aurora]] (1992–2001, 2004–13)<ref>{{cite web|title = RIP Mayor Arthur Angara|url = https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02YgjJBiSQqgZLDGSB2aZDwWtEVuodTsh5z6gqXeCXMSmp43gWr5K6BG5iLKyZdFFJl&id=100044240149036&eav=AfY0qFWZ-Umcwa_b_XGuQ65s9sayXEcDjQ_sPACqp2K8x6bBZb9XXa_39t1RvsmADOM&m_entstream_source=timeline&paipv=0|tagapaglathala = [[Senador ng Pilipinas|Senador]]. [[Sonny Angara]] sa Facebook|access-date = 20 Nobyembre 2022}}</ref> * [[Nobyembre 19]] – [[Flora Gasser]] (ipinanganak 1932), aktres<ref>{{cite news |url=https://tnt.abante.com.ph/2022/11/22/flora-gasser-pumanaw-na/showbiz/ |title=Flora Gasser pumanaw na |work=Abante |date=Nobyembre 22, 2022 |access-date=Nobyembre 22, 2022 |language=tl}}</ref> * [[Nobyembre 23]] – Betsy Westendorp-Brias (ipinanganak 1927), pintor at dating miyembro ng komite ehekutibo ng [[Binibining Pilipinas]]<ref>{{cite news |url=https://www.bworldonline.com/arts-and-leisure/2022/11/25/489365/spanish-painter-betsy-westendorp-94/ |title=Kastilang pintor na si Betsy Westendorp, 94 |work=Business World |date=Nobyembre 25, 2022 |access-date=Nobyembre 25, 2022}}</ref> * [[Nobyembre 27]]: ** [[Nila Aguillo]] (ipinanganak 1949), dating alkalde ng [[Cabuyao|Cabuyao, Laguna]] (2004–07) ** [[Rene Alviar|Rene M. Alviar]] (ipinanganak 1948), mamamahayag<ref>{{cite news|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1189660|title=Ang dating editor ng PNA na si Rene Alviar ay sumulat 30|una=Marita|huling=Moaje|petsa=Nobyembre 29, 2022|accessdate=Marso 7, 2024|website=PNA.gov.ph}}</ref><ref>{{cite news|url=https://manilastandard.net/?p=314283126|title=Sumulat ang dating editor ng Standard na si Rene Alviar noong 30|petsa=Nobyembre 29, 2022|accessdate=Marso 7, 2024|newspaper=Manila Standard}}</ref><ref>{{cite news|url=https://tutubi.ph/rene-alviar-tutubi-news-columnist-and-former-pna-editor-dies-at-74/|date=Nobyembre 28, 2022|accessdate=Marso 7, 2024|website=Tutubi.ph|title=Pumanaw na si Rene Alviar, kolumnista ng Tutubi News at dating editor ng PNA noong 74}}</ref> * [[Nobyembre 30]] – [[Calixto Cataquiz]] (b. 1948), dating alkalde ng [[San Pedro, Laguna]] (1986–98; 2007–13)<ref>{{cite news |url=https://southluzon.politics.com.ph/2022/12/02/san-pedro-mayor-art-mercado-mourns-death-of-former-city-mayor-calixto-cataquiz/ |title=San Pedro Mayor Art Mercado ay nagdadalamhati sa pagkamatay ng dating alkalde ng lungsod na si Calixto Cataquiz |2work=Policyto Cataquiz | |access-date=Disyembre 2, 2022}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 1]] – [[Sylvia La Torre]] (ipinanganak 1933), mang-aawit at aktres<ref>{{cite news |title=Queen of Kundiman Sylvia La Torre passes away |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/02/22/queen-of-kundiman-sylvia-la-torre-passes-away |work=ABS-CBN News |date=Disyembre 2, 2022 |access-date=Disyembre 2, 2022}}</ref> * [[Disyembre 6]] – Richard "Ricky" Recto (ipinanganak 1962), dating bise gobernador ng [[Batangas]]<ref>{{cite web |title=Namatay ang dating Pangalawang Gobernador ng Batangas na si Ricky Recto |url=http://www.cnnphilippines.com/news/2022/12/6/Former-Batangas-Vice-Governor-Ricky-Recto-dies.html |publisher=CNN Philippines |access-date=Disyembre 6, 2022 |archive-date=Disyembre 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206084759/https://www.cnnphilippines.com/news/2022/12/6/Former-Batangas-Vice-Governor-Ricky-Recto-dies.html |url-status=dead }}</ref> * [[Disyembre 7]] – Hector Gomez (b. 1974), aktor<ref>{{cite web |last1=Gabinete |first1=Jojo |title='90s sexy actor Hector Gomez, pumanaw dahil sa cancer; anak na si Thor Gomez, sumabak na rin sa showbiz |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/170247/hector-gomez-dies-a734-20221211 |publisher=pep.ph |date=December 11, 2022 |access-date4}ref}</022 * [[Disyembre 9]] – [[:en:Jovit Baldivino|Jovit Baldivino]] (ipinanganak [[1993 sa Pilipinas|1993]]), mang-aawit<ref>{{cite web |last1=Bernardino |first1=Stephanie |title=Jovit Baldivino passes away, 29 |url=https://mb.com.ph/2022/12/09/jovit-baldivino-passes-away-29/ |publisher=Manila Bulletin |date=Disyembre 9, 2022 |access-date=Disyembre 9, 2022}}</ref> * [[Disyembre 11]] – Mercedes Gotianun (ipinanganak 1928), isa sa mga nagtatag ng [[Filinvest]]<ref>{{cite web |title=Pumanaw ang isa sa mga nagtatag ng Filinvest na si Mercedes Gotianun sa edad na 94 |url=https://www.abs-cbn.com/business/12/12/22/filinvest-co-founder-mercedes-gotianun-passes-away-at-94 |publisher=ABS-CBN News |date=Disyembre 12, 2022 |access-date=Disyembre 12, 2022}}</ref> * [[Disyembre 16]] – [[Jose Maria Sison]] (ipinanganak 1939), tagapagtatag at pinuno ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]<ref>{{cite web |title=Self-Exiled Philippine Communist Leader Sison Dies at 83 |url=https://www.voanews.com/a/self-exiled-philippine-communist-leader-sison-dies-at-83-/6880568.html |agency=[[Reuters]] |publisher=[[Voice of America]] |date=Disyembre 17, 2022 |access-date=Enero 8, 2023}}</ref> ==Tingnan din== * [[Pilipinas]] * [[Kasaysayan ng Pilipinas]] ==Mga panlabas na kawing== * {{cite web |title=New leaders, disasters: Major and most-read news in 2022 |url=https://news.abs-cbn.com/news/multimedia/infographic/12/15/22/2022-yearender-new-leaders-disasters-relaxed-covid-protocols-in-2022 |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=2022-12-15 |access-date=2023-01-06}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}} {{Usbong|Taon|Pilipinas}} [[Kategorya:2022 sa Pilipinas| ]] [[Kategorya:2022 ayon sa bansa|Pilipinas]] [[Kategorya:2022 sa Timog-silangang Asya|Pilipinas]] [[Kategorya:Mga 2020 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Taon ng ika-21 siglo sa Pilipinas]] l57ii5kwdx4up76iy0mvcy1gfxid8nm 0 314332 2227171 2166484 2026-09-21T06:31:41Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Joachim Murat]] sa [[Joaquin Murat]] 2166484 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata |birth_date=25 Marso 1767}} Si '''Joachim Murat''' ({{IPA-fr|ʒɔaʃɛ̃ myʁa}} ; Marso 25, 1767 - Oktubre 13, 1815) ay isang kumander ng militar ng Pransiya at estadista na nagsilbi noong mga [[mga Digmaang Rebolusyonaryong Pranses]] at [[Digmaang Napoleoniko]]. Sa ilalim ng [[Unang Imperyong Pranses|Imperyong Pranses]] natanggap niya ang mga titulong militar ng [[Mariskal ng Imperyo]] at [[Almirante ng France]]; siya rin ang Unang [[Prinsipe Murat|Prince Murat]],{{Sfn|Atteridge|1911}} [[Grand Dukado ng Berg|Grand Duke ng Berg]] mula 1806 hanggang 1808{{sfn|Atteridge|1911|loc=Chapter IX}} at [[Kaharian ng Naploes (Napoleoniko)|Hari ng Naples]] bilang '''Joachim-Napoleon'''{{Sfn|Zamoyski|2018}} ([[Wikang Italyano|Italyano]]: ''Gioacchino Napoleone'' ) mula 1808 hanggang 1815.{{sfn|Emsley|2014|pp=59}}{{Sfn|Atteridge|1911}} Siya ang bayaw ni Emperador [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I]], na nagpakilala sa kaniya bilang kakaibang matapang sa harap ng kaaway, isang mahina kapag siya ay nag-iisa, isang hambog na nakasuot ng ginto at mga balahibo, patuloy na tumatakas bilang himala at hinahangaan ng mga [[Cosaco]] para sa kanyang katapangan.{{Sfn|Kircheisen|2010}} == Mga tala ==  {{reflist}} == Mga karagdagang pagbabasa == * Potocka-Wąsowiczowa, Anna z Tyszkiewiczów. ''Wspomnienia naocznego świadka.'' Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1965. == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20070226210934/http://faculty.ed.umuc.edu/~jmatthew/naples/blog23.htm#aug3#aug3 "Murat," sa Naples Encyclopedia.] * [http://www.amismuseemurat.fr Mga kaibigan ng Musée Murat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200531072654/http://www.amismuseemurat.fr/ |date=2020-05-31 }} [[Kategorya:Namatay noong 1815]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1767]] nc7kfl8qojtfkvx8fvb6get38e3ov82 0 319204 2227051 1963859 2026-09-21T01:46:01Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Zoo ng Berlin]] 2227051 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Zoo ng Berlin]] ar3tmp9pyim9smkxbxko7cwe4n4fbso 10 320856 2227140 2226709 2026-09-21T05:24:53Z Ryomaandres 8044 2227140 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Hot air balloon over a pagoda in Bagan.jpg|right|100px]] *...na ibinenta ni '''[[Jiro Manio]]''' ang kaniyang tropeo mula sa [[Gawad Urian]], bagay na napanaluhan niya bilang ang pinakabatang nagwagi bilang 'Pinakamahusay na Aktor' sa edad na 12? *...na ang '''[[Ilog Irawadi]]''' ay dumadaloy sa mga makasaysayang [[Talaan ng mga kabesera ng Myanmar|kabeserang Birmano]] gaya ng '''[[Bagan]]''', '''[[Mandalay]]''', '''[[Amarapura]]''' at '''[[Inwa|Ava]]'''? (''nakalarawan ang Bagan at ang Ilog Irawadi'') *...na ang mga ''[[comune]]'' ng '''[[Fiumefreddo di Sicilia]]''', '''[[Forza d'Agrò]]''', '''[[Motta Camastra]]''', at '''[[Savoca]]''' ay nagsilbing mga '''[[Pagkuha ng pelikula sa lokasyon|lokasyon]]''' ng '''[[Corleone]]''' para sa pelikulang '''''[[The Godfather]]''''' sa ilalim ng direksiyon ni '''[[Francis Ford Coppola]]'''? *...na ang '''[[Bundok Kenya]]''' ay mahalagang aspekto sa buhay at kultura ng mga pangkat etniko gaya ng '''[[mga Kikuyu|Kikuyu]]''', '''[[mga Meru|Meru]]''', '''[[mga Embu|Embu]]''', at '''[[mga Maasai|Maasai]]'''? *...na sa '''[[negosasyong pangkapayapaan ng Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas–Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas|negosasyong pangkapayapaan]]''' sa pagitan ng [[Pamahalaan ng Republika ng Pilipinas]] at [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]], ang unang nakalataga sa talaan ng mga kasunduan ay ang paggalang sa '''[[pandaigdigang makataong batas]]''' ng dalawang panig na [[nagdirigmaan]]? 7o640ammgtcr17vy2keor51kwppks0p 0 328765 2227093 2221215 2026-09-21T02:43:48Z ~2026-50910-71 166573 /* Mga patimpalak ng kagandahan */ 2227093 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image= Ahtisa Manalo December 2025.jpg |<nowiki>thumb]]</nowiki> |caption=si Manalo noong 2025|birth_name=Maria Ahtisa Manalo|birth_date={{birth date and age|1997|5|25|mf=y}}|birth_place=[[Candelaria, Quezon]], Pilipinas|education=[[Manuel S. Enverga University Foundation]] ([[Bachelor of Accountancy|B.Acy]])|height=1.73 m<ref>{{Cite web |date=2025-10-04 |title=Ahtisa Manalo Height: Everything You Need To Know |url=https://nisupplies.co.uk/27424750/ahtisa-manalo-height/ |access-date=2025-11-02 |website=nisupplies.co.uk |language=en }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|title={{ubl|[[Binibining Pilipinas 2018|Binibining Pilipinas International 2018]]|[[Miss Cosmo Philippines 2024]]}}|competitions={{ubl|[[Binibining Pilipinas 2018]]|(Panalo – Binibining Pilipinas International 2018)|[[Miss International 2018]]|(Unang Karangalang Banggit o 1st Runner-Up)|[[Miss Universe Philippines 2024]]|(2nd Runner-up)}}|occupation={{Hlist|Modelo|Entreprenyur}}}} Si '''Maria Ahtisa Manalo''' (isinilang noong 25 Mayo 1997) ay isang Pilipinang modelo at may-hawak ng titulo sa [[patimpalak ng kagandahan]]. Siya ang kasalukuyang [[Miss Universe Philippines 2025]] at nakatakdang katawanin ang Pilipinas sa [[Miss Universe 2025]] na gaganapin sa 21 Nobyembre 2025 sa Pak Kret, Taylandiya. Noong 2018, kinoronahan siya bilang [[Binibining Pilipinas – International|Binibining Pilipinas International]] at naging kinatawan ng Pilipinas sa [[Miss International|Miss International 2018]], kung saan nagtamo siya ng unang karangalang banggit (''first runner-up''). Muling sumali si Manalo sa [[Miss Universe Philippines 2024]] at nagtapos bilang ikalawang pangalawang gantimpala. Pagkatapos nito, itinanghal siyang kinatawan ng Pilipinas sa [[Miss Cosmo 2024]], kung saan siya ay nakapasok sa Top 10 finalist. <ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2024-05-23 |title=The Miss Philippines crowns four more queens after Miss Universe Philippines 2024 |url=https://entertainment.inquirer.net/557729/the-miss-philippines-crowns-four-more-queens-after-miss-universe-philippines-2024 |access-date=2024-05-23 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref name="pep.ph">{{Cite web |title=Beauty queen Ahtisa Manalo chooses food business over luxury items |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/145376/ahtisa-manalo-business-a721-20190817 |access-date=2024-05-09 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Ahtisa Manalo to represent Quezon Province in Miss Universe Philippines 2024 |url=https://philstarlife.com/celebrity/214763-ahtisa-manalo-quezon-province-miss-universe-philippines-2024?page=2 |access-date=2024-05-08 |website=Philstar Life}}</ref> ==Buhay at pag-aaral== Isinilang si Ahtisa Manalo noong 27 Mayo 1997, sa bayan ng&nbsp;[[Candelaria, Quezon|Candelaria]], [[Quezon]], Pilipinas, sa isang ina na may kanunuang Pilipino-Espanyol at isang Pilandes-Suweko na ama.<ref>{{Cite web |title=Ahtisa Manalo ready to conquer the Miss Universe stage: 'I'm a lot stronger now' |url=https://mb.com.ph/2024/1/27/ahtisa-manalo-ready-to-conquer-the-miss-universe-stage-i-m-a-lot-stronger-now |access-date=2024-05-09 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vergara |first=Alex Y. |title=Ahtisa Manalo: Dutiful & beautiful |url=https://www.philstar.com/lifestyle/allure/2018/06/24/1827237/ahtisa-manalo-dutiful-beautiful |access-date=2023-06-21 |website=Philstar.com |archive-date=June 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621164813/https://www.philstar.com/lifestyle/allure/2018/06/24/1827237/ahtisa-manalo-dutiful-beautiful |url-status=live }}</ref> Nag-aral siya sa&nbsp;[[Manuel S. Enverga University Foundation|Manuel S. Enverga University Foundation - Candelaria, Inc.]] mula [[Edukasyong elementarya|elementarya]] hanggang [[kolehiyo]],&nbsp;at nagtapos ng akademikong antas ng Batsilyer sa Agham ng [[Accountancy|Pagtutuos]].<ref>{{Cite web |last=Mwendwa |first=Winfred |date=2020-03-03 |title=Who is Ahtisa Manalo inside and outside of the beauty pageants? |url=https://kami.com.ph/106981-ahtisa-manalo-profile-bio-family-age-boyfriend.html |access-date=2024-05-06 |website=Kami.com.ph - Philippines news. |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Manuel S. Enverga University Foundation |url=https://www.facebook.com/story.php?story_fbid=1336428220433895&id=100022001897480&mibextid=oFDknk&rdid=IZPDXfGrhFSFR6lI&share_url=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fshare%2Fp%2F7gdVrDM3F5YR4xx2%2F%3Fmibextid%3DoFDknk |access-date=2024-05-12 |website=www.facebook.com}}</ref> ==Mga patimpalak ng kagandahan== ===Binibining Pilipinas 2018=== Lumahok si Ahtisa Manalo sa&nbsp;Binibining Pilipinas 2018, na ginanap sa&nbsp;[[Smart Araneta Coliseum]] noong 18 Marso 2018.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=2018-03-21 |title=Get to know Bb Pilipinas International 2018 Ma. Ahtisa Manalo |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/198608-things-to-know-ahtisa-manalo-binibining-pilipinas-international-2018/ |access-date=2024-05-06 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> Sa rolyo ng huling katanungan at kasagutan, tinanong siya ni Lara Quigaman: "''How should a beauty queen respond to ruthless criticism?''" Sumagot si Manalo:<ref>{{Cite web |first=Jamil |last=Santos |date=2018-03-27 |title=What Bb. Pilipinas-International Ahtisa Manalo learned from her Q&A 'stutter' |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/648035/what-bb-pilipinas-international-ahtisa-manalo-learned-from-her-q-a-stutter/story/ |access-date=2024-05-06 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> {{Blockquote|text= "A beauty queen should always respond to criticisms constructively. We beauty queens are public figures and we put ourselves in a position to be judged. But nonetheless, we should always, we should always filter which comments we should accept and what we should not. Thank you."}} Sa pagtatapos ng patimpalak, kinoronahan si Manalo na Binibining Pilipinas International 2018&nbsp;ng kaniyang hinalinhan na si Maria Angelica de Leon.<ref name=":0">{{Cite web |date=March 19, 2018 |title=Catriona Gray crowned Miss Universe-PH to lead all winners in Bb. Pilipinas 2018 pageant |url=http://www.interaksyon.com/entertainment/2018/03/19/122763/catriona-gray-crowned-miss-universe-ph-to-lead-all-winners-in-bb-pilipinas-2018-pageant/ |access-date=February 28, 2019 |website=[[Interaksyon]] |language=en-US |archive-date=March 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301074638/http://www.interaksyon.com/entertainment/2018/03/19/122763/catriona-gray-crowned-miss-universe-ph-to-lead-all-winners-in-bb-pilipinas-2018-pageant/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-03-18 |title=FULL LIST: Winners, Binibining Pilipinas 2018 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811093327/https://rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |archive-date=August 11, 2020 |access-date=2021-07-14 |website=Rappler |language=en}}</ref> Sa edad na 20, si Manalo ang pinakabatang nagwagi sa edisyong iyon.<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=2018-03-21 |title=Get to know Bb Pilipinas International 2018 Ma. Ahtisa Manalo |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/198608-things-to-know-ahtisa-manalo-binibining-pilipinas-international-2018/ |access-date=2023-06-13 |website=RAPPLER |language=en-US |archive-date=June 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604075901/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/198608-things-to-know-ahtisa-manalo-binibining-pilipinas-international-2018/ |url-status=live }}</ref> ===Miss International 2018=== Sa pagkapanalo sa titulong Binibining Pilipinas International 2018, naging delegado ng bansa si Ma. Ahtisa Manalo sa&nbsp;patimpalak ng [[Miss International 2018]], na ginanap sa&nbsp;[[Tokyo]] Dome City Hall&nbsp;noong 9 Nobyembre 2018. Sa pagsisimula ng kompetisyon, si Manalo ay nakilala bilang paboritong kalahok ng patimpalak mula sa kanyang pagganap sa mga kaganapan bago ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=2018-11-04 |title=Philippines almost wins Miss International 2018 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |access-date=2023-06-13 |website=Philstar.com |archive-date=April 4, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404041430/https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |url-status=live }}</ref> Sa huling talumpati sa ''Top 8'' (nangungunang walo), binigyang-diin ni Manalo ang kaniyang kasabikan na manguna sa kabila ng kaniyang kabataan, at nangakong patuloy na magiging "tinig ng kabataan sa pagpapakita na walang imposible sa pagsusumikap at determinasyon". Buong salaysay ni Ahtisa Manalo:<ref name="AutoVG-9">{{Cite news |date=2018-11-09 |title=Ahtisa Manalo delivers Miss International 2018 speech |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/09/18/ahtisa-manalo-delivers-miss-international-2018-speech |access-date=2023-06-13 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117050935/https://news.abs-cbn.com/life/11/09/18/ahtisa-manalo-delivers-miss-international-2018-speech |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2018-11-10 |title=Ahtisa Manalo finishes first runner-up in Miss International 2018 |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/09/18/ahtisa-manalo-finishes-first-runner-up-in-miss-international-2018 |access-date=2023-06-12 |website=news.abs-cbn.com |archive-date=June 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230612152907/https://news.abs-cbn.com/life/11/09/18/ahtisa-manalo-finishes-first-runner-up-in-miss-international-2018 |url-status=live }}</ref> {{Blockquote|text= "Ang Miss International ay isang pagdiriwang ng kabataan at pagbibigay-lakas. Palagi akong naniniwala na ang edad ay hindi hadlang upang maabot ang ating mga pangarap o magkaroon ng impluwensya sa iba. Sa edad na 15, nagsimula akong tumulong sa mga programa sa aking komunidad para sa mga batang lansangan. Sa edad na 19, nagtapos ako ng kolehiyo. Sa edad na 20, aking napagtanto na kaya kong magsalita para sa mga mabuting layunin sa mas malawak na madla kaya ako sumali sa ating pambansang patimpalak." {{pb}} "Kung ako ay magiging Miss International, ipagpapatuloy kong maging tinig ng kabataan, sa pagpapakita na walang imposible sa pagsisikap at determinasyon. At kapiling ang mga magagandang binibini ngayong gabi, isang pamilya ng mga beauty queen — na magagandang kabataang nangangarap at mga mapagtagumpay, ipapakita namin sa mundo na pag-ibig, kapayapaan, at kagandahan ang tunay nating nililingap. At sama-sama—gagawa tayo ng kaibahan."<ref name="AutoVG-9"/>}} Sa pagtatapos ng kaganapan, nagtapos si Manalo bilang ''first runner-up'' (unang karangalang banggit) kay&nbsp;Mariem Velazco&nbsp;ng Venezuela.<ref>{{Cite web |date=2018-11-09 |title=Venezuela's Mariem Claret Velazco Garcia wins Miss International 2018 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/216316-mariem-claret-velazco-garcia-miss-international-2018-winner/ |access-date=2023-06-13 |website=RAPPLER |language=en-US |archive-date=July 19, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719223746/https://www.rappler.com/life-and-style/216316-mariem-claret-velazco-garcia-miss-international-2018-winner/ |url-status=live }}</ref> Sa pagtatapos ng kanyang pangangasiwa bilang Binibining Pilipinas International, kinoronahan ni Manalo si Bea Magtanong&nbsp;bilang kanyang kasunod sa&nbsp;patimpalak ng Binibining Pilipinas 2019.<ref>{{Cite web |date=2019-06-09 |title=Gazini Christiana Ganados is crowned Miss Universe Philippines 2019 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/232653-gazini-christiana-ganados-crowned-miss-universe-philippines-2019/ |access-date=2023-06-13 |website=RAPPLER |language=en-US |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201191620/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/232653-gazini-christiana-ganados-crowned-miss-universe-philippines-2019/ |url-status=live }}</ref> ===Miss Universe Philippines 2024=== Kasunod ng kaniyang pagtatapos sa patimpalak ng Miss International, nakilala si Ahtisa Manalo bilang isang malakas na potensyal na kandidata para sa hinaharap na mga pambansang patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |title=LIST: Filipina queens who could bring back The Philippines to Miss Universe Top 16 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/24/2238762/list-filipina-queens-who-could-bring-back-philippines-miss-universe-top-16 |access-date=2023-06-13 |website=Philstar.com |archive-date=March 18, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318205442/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/24/2238762/list-filipina-queens-who-could-bring-back-philippines-miss-universe-top-16 |url-status=live }}</ref>&nbsp; Noong 31 Enero 2020, nagsumite siya ng kaniyang aplikasyon para sa patimpalak ng [[Miss Universe Philippines 2020]], gayunpaman, binawi niya sa ilang sandali ang aplikasyon dahil sa mga [[karamdaman]].<ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |title=Miss International 2018 1st runner-up Ahtisa Manalo backs out from Miss Universe Philippines 2020 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2020/02/03/1990061/miss-international-2018-1st-runner-ahtisa-manalo-backs-out-miss-universe-philippines-2020 |access-date=2023-06-13 |website=Philstar.com |archive-date=February 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227201522/https://www.philstar.com/entertainment/2020/02/03/1990061/miss-international-2018-1st-runner-ahtisa-manalo-backs-out-miss-universe-philippines-2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2020-02-03 |title=Ahtisa Manalo backs out of Miss Universe Philippines race |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/03/20/ahtisa-manalo-backs-out-of-miss-universe-philippines-race |access-date=June 13, 2023 |archive-date=June 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618223920/https://news.abs-cbn.com/life/02/03/20/ahtisa-manalo-backs-out-of-miss-universe-philippines-race |url-status=live }}</ref> Ang kaniyang pagbawi ay nagbunsod ng mga akusasyon ng isang publisidad na palabas, gayunpaman, nilinaw niya na siya ay nagpasa ng aplikasyon nang huli hangga't maari dahil hindi siya sigurado sa kaniyang desisyon na makipagtagisan.<ref>{{Cite news |date=2020-02-03 |title=Ahtisa Manalo cries foul over 'publicity stunt' accusations |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/04/20/ahtisa-manalo-cries-foul-over-publicity-stunt-accusations |access-date=June 13, 2023 |archive-date=December 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217002926/https://news.abs-cbn.com/life/02/04/20/ahtisa-manalo-cries-foul-over-publicity-stunt-accusations |url-status=live }}</ref> Noong 27 Enero 2024, inihayag ng Miss Universe Philippines Quezon Province ang pagkahirang kay Ahtisa Manalo bilang delegado ng lalawigan sa patimpalak ng Miss Universe Philippines 2024.<ref name=MUPHQP>{{citeweb|url=https://philstarlife.com/celebrity/214763-ahtisa-manalo-quezon-province-miss-universe-philippines-2024|title=Ahtisa Manalo to represent Quezon Province in Miss Universe Philippines 2024|date=January 27, 2024|website=[[Philippine Star]]|access-date=January 27, 2024|archive-date=January 27, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127111907/https://philstarlife.com/celebrity/214763-ahtisa-manalo-quezon-province-miss-universe-philippines-2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-01-27 |title=Ahtisa Manalo returns to pageantry as Quezon Province's rep for Miss Universe Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/895596/ahtisa-manalo-returns-to-pageantry-as-quezon-province-s-rep-for-miss-universe-philippines/story/ |access-date=2024-01-27 |website=GMA News Online |language=en |archive-date=January 27, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127111915/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/895596/ahtisa-manalo-returns-to-pageantry-as-quezon-province-s-rep-for-miss-universe-philippines/story/ |url-status=live }}</ref> Sa prelimaryang kompetisyon ng Miss Universe Philippines 2024, nagsimula ang pangingibabaw ni Manalo, kung saan kinilala siya bilang Miss Smilee, Miss Fairy Skin, Miss Great iColor Plus, Miss Hello Glow, Miss Danielito's Home Kitchen, Miss Zonrox Color Safe, Miss Queen of Hearts Sleepwear, at Miss Aqua Boracay.&nbsp; Sa pagtatapos ng patimpalak, nagtapos siya bilang ''2nd runner-up'' kay [[Chelsea Anne Manalo|Chelsea Manalo]] ng Bulacan''.''<ref>{{Cite web |title=Quezon's pride Ahtisa Manalo reigns as Miss Cosmo Philippines 2024 |url=https://www.sentineltimes.net/2024/05/quezons-pride-ahtisa-manalo-reigns-as.html |access-date=2024-05-23 |website=Sentinel Times}}</ref> ===The Miss Philippines Coronation === Pagkatapos ng koronasyon ng Miss Universe Philippines 2024, sampung kandidata mula sa ''Top 10'' at ''Top 20'' ang isinalang para sa hiwalay na koronasyon ng apat pang korona sa ilalim ng The Miss Philippines. Kinoronahan si Ahtisa Manalo bilang kauna-unahang Miss Cosmos Philippines 2024. Siya ang kakatawan sa Pilipinas sa gaganaping Miss Cosmo 2024 sa Vietnam.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2024-05-27 |title=How Ahtisa Manalo, Alexie Brooks got their respective The Miss Philippines titles |url=https://entertainment.inquirer.net/558507/how-ahtisa-manalo-alexie-brooks-got-their-respective-the-miss-philippines-titles |access-date=2024-05-29 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Ilan pa sa mga hinirang na kandidata ay sina Tarah Valencia bilang Miss Supranational Philippines 2025, Alexie Brooks bilang Miss Eco International 2025, at Cyrille Payumo bilang Miss Charm Philippines 2025.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2024-05-23 |title=The Miss Philippines crowns four more queens after Miss Universe Philippines 2024 |url=https://entertainment.inquirer.net/557729/the-miss-philippines-crowns-four-more-queens-after-miss-universe-philippines-2024 |access-date=2024-05-29 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref>{{Citation |last=Empire Philippines |title=The Miss Philippines Coronation{{!}} Full Show |date=2024-06-01 |url=https://www.youtube.com/watch?v=7QxOxmfiMJM |access-date=2024-06-05}}</ref> ===Miss Universe Philippines 2025=== Ma. Ahtisa Manalo’s path to the national crown spanned two consecutive, highly scrutinized years within the Miss Universe Philippines (MUPH) organization, making her journey to becoming MUPH 2025 one of the most remarkable redemption arcs in local pageantry. Originally competing in MUPH 2024, she dominated the preliminary gala night by sweeping eight special sponsor awards, including Miss Aqua Boracay, Miss Fairy Skin, and Miss Hello Glow. Despite being a heavy fan favorite, she finished as the 2nd Runner-Up and was subsequently appointed as Miss Cosmo Philippines 2024. In early 2025, due to a strategic realignment by her local accredited partner, she was reappointed to represent her home province of Quezon for the MUPH 2025 edition. Throughout her 2025 run, her personal visibility skyrocketed as she served as a key celebrity endorser for major brands like JellLife (serving as a principal ambassador) and Bench. Her campaign culminated in a historic victory on May 2, 2025, at the SM Mall of Asia Arena. During the MUPH 2025 evening gown segment, she wore a striking Val Taguba gown but suffered a brief slip on stage. She quickly regained her composure and used the moment to deliver her viral final Q&A response: "Whenever I fall in life, I always make sure I come back stronger... This is mine and my grandmother's shared dream." However, her journey was heavily intersected by intense international controversies trailing her performance at the Miss Cosmo 2024 world finals in Vietnam. During that pageant, Ahtisa sustained a severe ankle injury when a stage setup collapsed during rehearsals, resulting in fluid seeping into her bone marrow. Despite competing on crutches behind the scenes and pushing through agonizing pain in heels, she finished in the Top 10. The controversy reignited dramatically after she won MUPH 2025, following a high-profile interview with talk show host Vice Ganda. When asked about her "worst" pageant experience, Ahtisa candidly joked about the traumatic stage collapse. This prompted a sharp public backlash from Miss Cosmo’s Head of Marketing and Communications, Jay Luu, who posted an Instagram statement accusing her of "turning an accident into a joke" to feed mockery while "erasing her own failures" from the Top 10 cut. The friction escalated further when Miss Cosmo Venezuela 2024 publicly blasted Ahtisa, claiming she "always has something to say" and was overly traumatized. The online feud split pageant fans worldwide. <ref>https://www.google.com/goto?url=CAESoQEB6zswFd2FyxZ5p__gQXpUbiDeuMckk8Tv-GYIgTcNBDkt0x6XrDHQD4fzRxZl3hjo7ITLOErb2xgU1eV_kp-pLqcJwEwWNEnh79mhWRIC2f7imMbjDtUC6sayR6wbBO--8B79KgaE0QcUIaIEgZKP_Ll8QwmGeS6NZo3xh4R4J-O-aa8M0cKKetTOM4nqbb90peLxSQRwFnYB1C8V9CsJtw</ref> ===Miss Universe 2025=== Ma. Ahtisa Manalo’s journey in the 74th Miss Universe pageant, held in Nonthaburi, Thailand, cemented her legacy as a resilient pageantry veteran after securing a 3rd Runner-Up finish. Affectionately dubbed the "Pambansang Manika" (National Doll), she arrived as a heavy favorite due to her previous global titles. Throughout the competition, she captivated audiences with her signature "pivot" walk and demonstrated incredible composure when she gracefully recovered from a minor stumble during the preliminary evening gown segment. Her peak performance came during the Top 5 Q&A, where she masterfully integrated her earlier onstage stumble into an inspiring answer about leadership and coming back stronger, earning deafening cheers from the audience. Beyond her high placement, her impact was recognized through the prestigious "Beyond The Crown" Award for her social advocacy, and she accepted the Best Country Pageant award on behalf of Miss Universe Philippines. Following the pageant, she officially declined the offered continental title of Miss Universe Asia to focus on her existing business commitments and duties back home. Her final placement, however, triggered massive global discussion and intense controversy regarding the announcement order and behind-the-scenes executive choices. Disappointed fans and local celebrities flooded social media with speculations that the final rankings were read in reverse order, arguing that the frontrunners gave superior performances and that a "Steve Harvey" style retraction was warranted. The backlash quickly escalated into severe allegations against Raul Rocha Cantú, the Mexican businessman and co-owner of the Miss Universe Organization. Critics claimed that Mexico’s victory was a "cooked" result heavily influenced by Rocha’s position of power, pointing to an unfair home-court advantage. Despite the fierce public outcry, Ahtisa displayed true class by actively shutting down the rigging rumors during her homecoming interviews, asserting that she does not believe claims without evidence. Ultimately, she officially retired from her 18-year pageantry career with immense gratitude, choosing to celebrate her historic finish rather than dwell on the controversy.<ref>https://www.google.com/goto?url=CAESkAEB6zswFS36Ex7E1gBh0oQcKgrK3m_4czf1zybQWDIaueYt9z7D0E5wOd_T_UpTh5OlMu3dYYTfQ2QRh28E1hchyvpLnHMBPGyBs5c52FvQzfa6ahkSFny62bCSWYfmCkbmkOxl0rQsuhsmcCRJehlHf_uN0e-dkPeHxXje-yz1M68qXCG8sjNkatsSEH6MaqA</ref> ==Mga adhikain at plataporma== May adhikain si Ahtisa Manalo para sa LGBTQ.<ref>{{Cite web |last=Acar |first=Aedrianne |title=#PanaloSiManalo: What you should know about Miss International 2018 First runner-up Ahtisa Manalo |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/9998/panalosimanalo-what-you-should-know-about-miss-international2018first-runner-up-ahtisa-manalo/photo |access-date=2023-06-21 |website=www.gmanetwork.com |language=en |archive-date=June 21, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621164815/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/9998/panalosimanalo-what-you-should-know-about-miss-international2018first-runner-up-ahtisa-manalo/photo |url-status=live }}</ref> Bilang isang namumuhunan, nakipagtrabaho si Manalo sa organisasyon ng Alon Akademie, na nakatuon sa pagbibigay-lakas sa mga bata o kabataang Pilipino makapagpatuloy sa kanilang mga pangarap sa pamamagitan ng edukasyong entreprenyuryar.<ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=2024-01-27 |title=Ahtisa Manalo ready for the Miss Universe stage |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/27/24/ahtisa-manalo-ready-for-the-miss-universe-stage |work=[[ABS-CBN News]]}}</ref> == Sariling buhay == Kasunod ng kaniyang pangangasiwa bilang Binibining Pilipinas International, sinabi ni Manalo na siya ay nagpapatakbo ng dalawang café sa Australia—Cafe Noun at Call Me Harris. Nabanggit din niya na nagpasimula siya ng isang kumpanya ng pagkain at inumin, at ngayon mayroong humigit na isang libong empleyado. May gampan din si Manalo sa paglikha at pagpapalawak ng mga tatak ng pagkain tulad ng Koomi, Oh My Greek, Zig Foods at Salt and Ice.<ref name="pep.ph"/><ref>{{Cite news |title=Ahtisa Manalo ready for the Miss Universe stage |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/27/24/ahtisa-manalo-ready-for-the-miss-universe-stage}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} {{S-start}} {{S-ach}} {{S-bef|before=[[Chelsea Anne Manalo|Chelsea Manalo]]}} {{s-ttl|title=[[Miss Universe Philippines]]|years=[[Miss Universe Philippines 2025|2025]]}} {{S-aft|after=''Kasalukuyan''}} {{S-bef|before=–}} {{s-ttl|title=Miss Cosmo Philippines|years=[[Miss Universe Philippines 2024|2024]]}} {{S-aft|after=[[Chelsea Fernandez]]}} {{S-bef|before={{Flagicon|Curaçao}} Chanelle de Lau}} {{s-ttl|title=Miss International First Runner-Up|years=2018}} {{S-aft|after={{Flagicon|Mexico}} Andrea Toscano}} {{S-end}} [[Kategorya:Mga Pilipinang nanalo sa patimpalak ng kagandahan]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] swcta8lmp53gbihzb06wvafafsovw5h 0 331464 2226934 2193533 2026-09-20T12:55:32Z Seth2026 166540 /* */ Ayusin 2226934 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = FM Radio Cebu | callsign = DYWF | logo = | city = [[Lungsod ng Cebu]] | area = [[Kalakhang Cebu]] at mga karatig na lugar | branding = FM Radio 93.1 | rds = Favorite Music Radio Cebu | airdate = Mayo 1, 1976<ref>{{cite web|url=http://www.alu.org.ph/19/History|title=History|publisher=Associated of Labor Unions}}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | frequency = 93.1 MHz | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | network = FM Radio Philippines | affiliations = [[DWPM|DZMM]]/[[TeleRadyo Serbisyo|DZMM TeleRadyo]] <br> [[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = | callsign_meaning = | former_callsigns = DYLA-FM (1976–1992) | former_names = {{ubl|LA 93.1 (1976–1992)|Smash FM (1992–1997, 2003-2009, 2013)|Crossover (1997–2003)|Club Radio (2009–2013)|Brigada News FM (2013–2023)}} | owner = [[Vimcontu Broadcasting Corporation]] | sister_stations = '''Through VIMCONTU:'''<br>[[DYLA|DYLA 909]] | operator = [[Philippine Collective Media Corporation]] | webcast = [https://mytuner-radio.com/radio/fm-radio-cebu-931-504038/ Listen Live] | website = }} Ang '''DYWF''' (93.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''FM Radio 93.1''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng Vimcontu Broadcasting Corporation at pinamamahalaan ng [[Philippine Collective Media Corporation]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa JSU-PSU Mariners' Court Cebu, ALU-VIMCONTU Welfare Center, Legazpi Ext., Pier 1, [[Lungsod ng Cebu]].<ref>[https://region7.ntc.gov.ph/index.php/2-uncategorised/162-cebu-only-radio-tv-broadcasting-stations CEBU FM BROADCAST STATIONS | NTC Region 10]</ref><ref>[https://radioonlinenow.com/2016/09/30/listen-to-brigada-news-fm-93-1-the-number-2-station-in-cebu/ Listen to Brigada News FM 93.1, The Number 2 Station in Cebu]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang himpilang ito noong Mayo 1, 1976, sa ilalim ng call letters na DYLA-FM. Sumahimpapawid ito bilang '''LA 93.1''' na binansagang ''Your Lovely Alternative'', na may easy listening na format. Noong 1992, pinalitan nito ang call letters sa DYWF at naging '''93.1 Smash FM''' ito na may modern rock na format. Noong Setyembre 1997, binili ng [[Mareco Broadcasting Network]] ang operasyon ng himpilang ito at muli itong inilunsad bilang '''93.1 Crossover''' na may smooth AC na format. Noong 2003, kinuha ng Vimcontu Broadcasting Corporation ang buong operasyon ng himpilang ito at binalik ito sa '''93.1 Smash FM'''. Samantala, lumipat ang Crossover sa 90.7 FM, na dating pag-aari ng [[Ultrasonic Broadcasting System|UBSI]]. Noong Setyembre 1, 2009, naging '''93.1 Club Radio''' ito na naging kauna-unahang at tanging himpilan sa FM na nagpatugtog ng tanging dance music.<ref>[https://www.philstar.com/cebu-lifestyle/2010/12/08/636969/931-club-radio-marks-first-year-danny-bond-bassmonkeys 93.1 Club Radio marks first year with danny bond of The Bassmonkeys]</ref> Noong Pebrero 2013, bumalik muli ito sa '''Smash FM''' na may pang-masa na format. Noong Hulyo 27, 2013, kinuha ng [[Brigada Mass Media Corporation]] ang operasyon ng himpilang ito at muli itong inilunsad bilang '''93.1 Brigada News FM'''. Opisyal itong inilunsad noong Oktubre 1, 2013. Noong Agosto 2022, inilipat ang transmiter nito mula sa Winland Tower Condominium sa kahabaan ng Juana Osmeña Ext. sa Mt. Busay. Noong Mayo 2023, lumipat ang Brigada News FM Cebu sa 90.7 FM na pinagmamay-ari ng [[Mareco Broadcasting Network]], kasunod ng paglipat ng mga tahanan nito sa Uptown Residences sa Brgy. Guadalupe. Mula Mayo 15 hanggang Hunyo 17, naging riley ng himpilang ito ang 90.7 FM sa mga bakanteng oras. Noong Hunyo 18, 2023, matapos nung lumipat ang Brigada News FM Cebu sa 90.7 FM, ginawa itong riley hanggang Agosto 14, 2023, nung mawala ito sa ere. Noong Enero 2024, binili ng [[Philippine Collective Media Corporation]] ang operasyon ng himpilang ito. Inilunsad ito noong Enero 13 bilang '''FM Radio'''.<ref>[https://www.radiojinglespro.com/2024/01/10/fmr-network-expands-broadcast-operations-in-cebu-philippines-taking-over-93-1-fm-band/ FMR Network Expands Broadcast Operations in Cebu, Philippines Taking Over 93.1 FM Band]</ref> Noong Hunyo 3, 2024, nagsimula ang FM Radio Cebu ng sarili nitong lokal na programming. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Cebu City Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Cebu]] 8lag8cbkan1v0dm9j51ce76kfqcwact 2226935 2226934 2026-09-20T12:56:40Z Seth2026 166540 /* */ Ayusin 2226935 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = FM Radio Cebu | callsign = DYWF | logo = | city = [[Lungsod ng Cebu]] | area = [[Kalakhang Cebu]] at mga karatig na lugar | branding = FM Radio 93.1 | rds = Favorite Music Radio CEBU | airdate = Mayo 1, 1976<ref>{{cite web|url=http://www.alu.org.ph/19/History|title=History|publisher=Associated of Labor Unions}}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | frequency = 93.1 MHz | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | network = FM Radio Philippines | affiliations = [[DWPM|DZMM]]/[[TeleRadyo Serbisyo|DZMM TeleRadyo]] <br> [[ABS-CBN News and Current Affairs|ABS-CBN News]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = | class = | callsign_meaning = | former_callsigns = DYLA-FM (1976–1992) | former_names = {{ubl|LA 93.1 (1976–1992)|Smash FM (1992–1997, 2003-2009, 2013)|Crossover (1997–2003)|Club Radio (2009–2013)|Brigada News FM (2013–2023)}} | owner = [[Vimcontu Broadcasting Corporation]] | sister_stations = '''Through VIMCONTU:'''<br>[[DYLA|DYLA 909]] | operator = [[Philippine Collective Media Corporation]] | webcast = [https://mytuner-radio.com/radio/fm-radio-cebu-931-504038/ Listen Live] | website = }} Ang '''DYWF''' (93.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''FM Radio 93.1''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng Vimcontu Broadcasting Corporation at pinamamahalaan ng [[Philippine Collective Media Corporation]]. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa JSU-PSU Mariners' Court Cebu, ALU-VIMCONTU Welfare Center, Legazpi Ext., Pier 1, [[Lungsod ng Cebu]].<ref>[https://region7.ntc.gov.ph/index.php/2-uncategorised/162-cebu-only-radio-tv-broadcasting-stations CEBU FM BROADCAST STATIONS | NTC Region 10]</ref><ref>[https://radioonlinenow.com/2016/09/30/listen-to-brigada-news-fm-93-1-the-number-2-station-in-cebu/ Listen to Brigada News FM 93.1, The Number 2 Station in Cebu]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang himpilang ito noong Mayo 1, 1976, sa ilalim ng call letters na DYLA-FM. Sumahimpapawid ito bilang '''LA 93.1''' na binansagang ''Your Lovely Alternative'', na may easy listening na format. Noong 1992, pinalitan nito ang call letters sa DYWF at naging '''93.1 Smash FM''' ito na may modern rock na format. Noong Setyembre 1997, binili ng [[Mareco Broadcasting Network]] ang operasyon ng himpilang ito at muli itong inilunsad bilang '''93.1 Crossover''' na may smooth AC na format. Noong 2003, kinuha ng Vimcontu Broadcasting Corporation ang buong operasyon ng himpilang ito at binalik ito sa '''93.1 Smash FM'''. Samantala, lumipat ang Crossover sa 90.7 FM, na dating pag-aari ng [[Ultrasonic Broadcasting System|UBSI]]. Noong Setyembre 1, 2009, naging '''93.1 Club Radio''' ito na naging kauna-unahang at tanging himpilan sa FM na nagpatugtog ng tanging dance music.<ref>[https://www.philstar.com/cebu-lifestyle/2010/12/08/636969/931-club-radio-marks-first-year-danny-bond-bassmonkeys 93.1 Club Radio marks first year with danny bond of The Bassmonkeys]</ref> Noong Pebrero 2013, bumalik muli ito sa '''Smash FM''' na may pang-masa na format. Noong Hulyo 27, 2013, kinuha ng [[Brigada Mass Media Corporation]] ang operasyon ng himpilang ito at muli itong inilunsad bilang '''93.1 Brigada News FM'''. Opisyal itong inilunsad noong Oktubre 1, 2013. Noong Agosto 2022, inilipat ang transmiter nito mula sa Winland Tower Condominium sa kahabaan ng Juana Osmeña Ext. sa Mt. Busay. Noong Mayo 2023, lumipat ang Brigada News FM Cebu sa 90.7 FM na pinagmamay-ari ng [[Mareco Broadcasting Network]], kasunod ng paglipat ng mga tahanan nito sa Uptown Residences sa Brgy. Guadalupe. Mula Mayo 15 hanggang Hunyo 17, naging riley ng himpilang ito ang 90.7 FM sa mga bakanteng oras. Noong Hunyo 18, 2023, matapos nung lumipat ang Brigada News FM Cebu sa 90.7 FM, ginawa itong riley hanggang Agosto 14, 2023, nung mawala ito sa ere. Noong Enero 2024, binili ng [[Philippine Collective Media Corporation]] ang operasyon ng himpilang ito. Inilunsad ito noong Enero 13 bilang '''FM Radio'''.<ref>[https://www.radiojinglespro.com/2024/01/10/fmr-network-expands-broadcast-operations-in-cebu-philippines-taking-over-93-1-fm-band/ FMR Network Expands Broadcast Operations in Cebu, Philippines Taking Over 93.1 FM Band]</ref> Noong Hunyo 3, 2024, nagsimula ang FM Radio Cebu ng sarili nitong lokal na programming. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Cebu City Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Cebu]] neuwya0eio6egu78d43nxpit18x110u 0 331468 2226936 2138312 2026-09-20T12:58:10Z Seth2026 166540 /* */ Ayusin 2226936 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = TMC | callsign = DYUR | logo = File:TMC-Radio.png | logo_size = | city = [[Lungsod ng Cebu]] | area = [[Kalakhang Cebu]] at mga karatig na lugar | branding = 105.1 TMC | rds = TMC | airdate = 1993 | frequency = 105.1 MHz | format = [[:en:Visayan Pop Songwriting Campaign|Vispop]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = 50,000 watts | haat = 663 meters | class = | callsign_meaning = '''U'''ltimate '''R'''adio (former branding) | former_names = {{ubl|UR105 Ultimate Radio (1993–2010)|Mango Radio (2010-2013)|Oomph Radio (November 2014-February 2017)|Halo Halo Radio (May 2017-August 2024)}} | owner = [[Viva Entertainment|Viva South]] | licensee = Ultimate Entertainment Inc. | operator = Tops Media Center | website = [https://www.topsmediacenter.com/ topsmediacenter.com] | webcast = [https://www.topsmediacenter.com/ Listen Live] }} Ang '''DYUR''' (105.1 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''105.1 TMC''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng Ultimate Entertainment Inc. at pinamamahalaan ng Tops Media Center. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa Unit 401, 4th Floor, Tops Circle, Brgy. Malubog, Busay, [[Lungsod ng Cebu]].<ref>[http://region7.ntc.gov.ph/index.php/2-uncategorised/162-cebu-only-radio-tv-broadcasting-stations Cebu FM Broadcast Stations | NTC Region 7]</ref><ref>[https://www.pressreader.com/philippines/the-freeman/20170528/281986082506655 VIVA VIVA launches launches all-OPM radio station]</ref> == Kasaysayan == === 1993-2010: UR105 Ultimate Radio === [[Talaksan:Ultimate_Radio_Cebu.jpg|left|thumb|200x200px| UR105 Ultimate Radio (1993 - 2010)]] Itinatag ang himpilang ito noong 1993 bilang '''UR105 Ultimate Radio''' . Meron itong Top 40 na format. Nasa ikaapat na palapag ng JRDC Building sa kahabaan ng Osmeña Boulevard ang una nitong tahanan hanggang sa huling bahagi ng 2000s, nung lumipat ito sa ikalawang palapag ng AMP Building sa Lower Nivel Hills. === 2010-2013: Mango Radio === Noong 2010, kasunod ng tagumpay ng isang programang Kristiyano na inilunsad nung isang taon, muling inilunsad ang himpilang ito bilang '''Mango Radio UR105''' na may christian radio na format. Nagpapalabas din ito ng ilang mga programa mula sa Mango Radio Davao.<ref>[http://complicatedmelody.com/content/reunion-ur105-jocks The Reunion - UR105 jocks]</ref> Nawala ito minsan sa 4th quarter ng 2013. Sa unang bahagi ng taong iyon, binili ng [[wikipedia:Balangkas/Viva Communications|Viva South]] ang prangkisa ng Ultimate Entertainment mula sa pamilya Manalang. Dahil dito, lumipat ang himapapwid ng Mango Radio sa online. === 2013-2017: Oomph Radio/UR105 === [[Talaksan:Oomph_Radio.svg|left|thumb|200x200px| Oomph! Radyo (2015 - 2017)]] Noong Oktubre 2014, bumalik ito sa ere bilang pagsuri mula sa bago nitong Nautel NV10 transmiter. Nang sumunod na buwan, inilunsad ang himpilang ito bilang '''Oomph Radio 105.1'''. Meron itong CHR/Top 40 format nabinansagang "Nice Paminawon". Opisyal itong inilunsad noong Setyembre 13, 2015, sa The Terraces Ayala Center Cebu. Noong Hulyo 2016, ipinakilala ang Anime, J-Pop at K-Pop na musika sa programming nito. Noong Pebrero 2017, binitiw ng himpilang ito ang Oomph Radio.<ref>[https://cebudailynews.inquirer.net/68425/oomph-radio-105-1-cebu-stages-star-studded-grand-launch-this-weekend Oomph Radio 105.1 Cebu stages star-studded grand launch this weekend]</ref> === 2017-2024: Halo Halo Radio === [[File:Halo_Halo_105.1.jpg|left|thumb|200x200px| Halo Halo 105.1 (2017 - 2024)]] Noong Mayo 1, 2017, muling inilunsad ang himpilang ito bilang '''Halo Halo''', ang kauna-unahang at tanging himpilan sa lungsod na tumugtog lamang ng [[Musika ng Pilipinas|Original Pilipino Music]].<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2017/05/14/1699965/halo-halo-radio-boosts-pinoy-pop-south Halo Halo Radio boosts Pinoy pop in the Southern Mindanao]</ref> Noong 2019, lumipat ito sa ikatlong palapag ng The Space Building sa [[Mandaue]], kung saan matatagpuan din ang mga pang-rehyional na opisina ng Viva. Noong Agosto 2, 2024, namaalam ang Halo Halo Radio sa ere. === 2024-kasalukuyan: TMC === Noong Agosto 10, 2024, binili ng Tops Media Center, na pagmamay-ari ng content creator na si James Magik (Kuya Magik) at dating Y101 FM personality na si Jiggy Jr. (Jiggy Juice), ang mga operasyon ng himpilang ito na muling inilunsad bilang '''105.1 TMC'''. Ito ang kauna-unahang himpilan sa lungsod na tumutugtog lamang ng Vispop. Lumipat ito sa bago nitong tahanan sa ikaapat na palapag ng Tops Circle sa Busay. Opisyal itong inilunsad noong Setyembre 27, 2024.<ref>[https://www.sunstar.com.ph/cebu/cebus-iconic-landmark-tops-launches-own-media-center Cebu’s iconic landmark TOPS launches own media center]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Cebu City Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Cebu]] mki73kcmtk0jclq59sfvrsxkh7xnp4o 0 331485 2226932 2176331 2026-09-20T12:51:20Z Seth2026 166540 /* */ Ayusin 2226932 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Win Radio Cebu | callsign = DYNU | logo = WinRadioCbu.png | logo_size = 150px | city = [[Lungsod ng Cebu]] | area = [[Kalakhang Cebu]] at mga karatig na lugar | branding = 107.5 Win Radio | airdate = {{Start date|1993|08}} | frequency = 107.5 MHz | rds = ''BIGRadio'' | format = [[:en:Middle of the road (music)|Contemporary MOR]], [[Original Pilipino Music|OPM]] | language = [[Cebuano language|Cebuano]], [[Filipino language|Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 10,000 watts | erp = 20,000 watts | class = | callsign_meaning = '''NU''' <small>("new", dating pangalan)</small> | former_names = {{ubl|NU 107 (Agosto 1993-Pebrero 2011)}} | network = Win Radio | owner = [[Mabuhay Broadcasting System]] | operator = ZimZam Management, Inc. | webcast = | website = http://www.winradioph.net/ }} Ang '''DYNU''' (107.5 [[:en:FM broadcasting|FM]]), sumasahimpapawid bilang '''107.5 Win Radio''', ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari ng [[Mabuhay Broadcasting System]] at pinamamahalaan ng ZimZam Management, Inc. Ang estudyo at transmiter nito ay matatagpuan sa 4/F Ludo at Luym Bldg., Plaridel St., [[Lungsod ng Cebu]].<ref>[https://region7.ntc.gov.ph/index.php/2-uncategorised/162-cebu-only-radio-tv-broadcasting-stations CEBU FM BROADCAST STATIONS | NTC Region 10]</ref><ref>[https://ph.news.yahoo.com/blogs/cokemusicstudio/pinoytuner-now-air-132026417.html The rise of Pinoy rock music online]</ref><ref>[https://cebudailynews.inquirer.net/192164/broadcasters-told-prioritize-safety Broadcasters told to prioritize safety]</ref><ref>{{Cite web |title=2021 NTC FM Stations |url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/e8ZUj89ipETjpGZ5eD4CfLDFd2TzVsaUssADKOF62wINtAdUSS9NoXjiv7viAZB87bBBJoYEapoY471eJoYZvE9gQzzCmKqj19HM/FMDec2021.pdf |access-date=July 13, 2022 |website=[[Freedom of Information Order (Philippines)|foi.gov.ph]]}}</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang himpilang ito noong Abril 1993 sa ilalim ng pagmamay-ari ng [[Progressive Broadcasting Corporation]]. Noong Agosto 1993, opisyal ito ninlunsad bilang '''NU 107''' na may smooth jazz na format at binansagan itong "Soft Wave". Noong Mayo 1994, nagpalit ito ng format sa modern rock at binansagan itong "Cebu's Rock Radio". Noong Pebrero 2011, namaalam ang NU 107 sa ere. Noong Marso 4, 2011, bumalik ito sa ere bilang '''107.5 Win Radio'''. Samantala, makalipas ng ilang buwan, bumalik ang NU 107 sa online.<ref>[https://jimayson.wordpress.com/2010/11/27/nu107-still-exists-sort-of-and-in-a-way/ NU107 still exists … sort of, and in a way]</ref><ref>[https://radioonlinenow.com/2013/02/05/listen-to-nu107-cebu-home-of-new-rock-online-streaming-cebus-rock-authority-returns/ Listen To NU107 Cebu Home Of New Rock Online Streaming, Cebu’s Rock Authority Returns]</ref> Noong 2016, matapos maipasa bilang batas ang House Bill No. 5982 <ref>{{Cite web |title=House Bill No. 5982 |url=http://senate.gov.ph/lisdata/2209018817!.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216122245/http://senate.gov.ph/lisdata/2209018817%21.pdf |archive-date=February 16, 2016 |website=senate.gov.ph}}</ref>, binili ng [[Mabuhay Broadcasting System]] ang mga himpilang pangrehiyonal ng PBC. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Cebu City Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Kalakhang Cebu]] 5uhjefvgsp22j9rejsuzdsoohpe6aml 0 333750 2226938 2168924 2026-09-20T13:03:15Z Seth2026 166540 /* */ Ayusin 2226938 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = | callsign = DWZR | logo = | city = [[Legazpi, Albay|Legazpi]] | area = [[Albay]] at mga karatig na lugar | branding = | airdate = June 21, 1969 | last_airdate = 2025 | frequency = 828 kHz | format = [[:en:Dark (broadcasting)|Hindi Aktibo]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | sister_stations = [[DWHI|100.3 Radyo Siram]] | former_frequencies = 820 kHz | callsign_meaning = '''Z'''oom '''R'''adio | owner = [[Hypersonic Broadcasting Center]] | website = }} Ang '''DWZR''' (828 [[:en:AM_broadcasting|AM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Hypersonic Broadcasting Center]].<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=December 7, 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Radio%20Stations/List%20of%20Radio%20Stations.html |title=List of Albay stations |access-date=2025-04-08 |archive-date=2022-07-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220724122610/http://rsso05.psa.gov.ph/Albay-Tourism/Radio%20Stations/List%20of%20Radio%20Stations.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://region5.dost.gov.ph/archives/71-dost-v-receives-award-for-100-smoke-free-establishment-from-lgu-legazpi-city |title=DOST V receives award for 100% Smoke-free establishment from LGU-Legazpi City |access-date=2025-04-08 |archive-date=2022-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730044503/http://www.region5.dost.gov.ph/archives/71-dost-v-receives-award-for-100-smoke-free-establishment-from-lgu-legazpi-city |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.untvweb.com/news/radio-announcer-joey-llana-ambushed-in-albay/ |title=Radio announcer Joey Llana ambushed in Albay |access-date=2025-04-08 |archive-date=2023-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207102956/https://www.untvweb.com/news/radio-announcer-joey-llana-ambushed-in-albay/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/27636/npa-owns-gunslaying-of-ex-legazpi-city-radioman/story/ NPA owns gunslaying of ex-Legazpi City radioman]</ref><ref>[https://www.gmanetwork.com/news/news/regions/149740/report-albay-broadcaster-arrested-on-rape-charge/story/ Report: Albay broadcaster arrested on rape charge]</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang DWZR noong Hunyo 21, 1969 ni Dr. Hernandez Baldo ng [[Manito]].<ref>{{Cite news |last=Bacason |first=Jed |date=July 28, 2005 |title=Golden voices of Legazpi radio |page=A15 |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |location=[[Makati]] |url=https://books.google.com/books?id=ZVg1AAAAIBAJ&pg=PA15&dq=dzrc+legazpi&article_id=1226,26362873&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjC-bGKsYOKAxVDh1YBHc-DAW8Q6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=dzrc%20legazpi&f=false |access-date=November 29, 2024 |via=[[Google Books]]}}</ref> Kabilang ito sa tatlo sa lungsod na pinayagang umere sa kalagitnaan ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|batas militar]].<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=7k0_AAAAMAAJ&pg=RA4-PA41&dq=dzrc+legazpi&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjrvaqezIaKAxXas1YBHbyQNp4Q6AF6BAgGEAM#v=onepage&q=dzrc%20legazpi&f=false |title=Physical Planning Strategy for the Philippines: Situation report, Region V – Bicol, Regional capital – Legazpi City |date=1973 |publisher=[[National Economic Development Authority]], et al |isbn= |location= |page=41 |chapter=Profile of the regional capital |access-date=November 30, 2024 |via=[[Google Books]]}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Legazpi Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Albay]] kdp1s8mu6ysxcbppt6vxvkj0ej4xc67 0 333858 2227132 2224460 2026-09-21T05:09:45Z Seth2026 166540 /* */ Ayusin 2227132 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWOP | callsign = | logo = | city = [[Camaligan]] | country = PH | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = | airdate = Marso 19, 2007 | last_airdate = Marso 2023 | frequency = 103.9 MHz | format = [[:en:Dark (broadcasting)|Hindi Aktibo]] | language = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = | former_callsigns = DWOS (2007–2014) | former_names = {{ubl|DWOS (2007-Mayo 2019)|Boom FM (Mayo 2019-2021)|Fam Radio (Setyembre 2022-Marso 2023)}} | owner = Kaissar Broadcasting Network | operator = | webcast = | website = }} Ang '''DWOP''' (103.9 [[:en:FM broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pag-aari ng Kaissar Broadcasting Network.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=November 14, 2019}}</ref> == Kasaysayan == Itinatag ang DWOP noong 2012 sa ilalim ng pamamahala ng SOL Broadcasting ni Sonia O. Leano. Noong panahong yan, nasa Magsaysay Ave., [[Naga, Camarines Sur]] ang tahanan nito. Noong 2019, naging Boom FM ito. Noong 2021, nawala ito sa ere. Noong Setyembre 2022, bumalik ito sa ere bilang '''Farm Radio''' sa ilalim ng pamamahala ng Family Radio Broadcasting. Nasa Brgy. Tarosanan, [[Camaligan]] ang tahanan nito. Marso 2023, nawala ito sa ere.<ref>{{Cite web |title=City Hall press corps elects new officers |url=https://naga.gov.ph/news/city-hall-press-corps-elects-new-officers/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801152656/https://naga.gov.ph/news/city-hall-press-corps-elects-new-officers/ |archive-date=August 1, 2019 |access-date=November 14, 2019}}</ref><ref>[http://archives.pia.gov.ph/?m=12&fi=p090422.htm&no=80 Tagalog News: Trabaho para sa mga Bicolano na nawalan ng trabaho sa ibang bansa - Pangulo]{{Dead link|date=January 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] cymefm75s4gailymxrlb2niq69pk7vi 0 333925 2226930 2226900 2026-09-20T12:48:03Z Seth2026 166540 /* */ Ayusin 2226930 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | rds = ''ZOOM FM'' | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = | former_names = Idol FM (2018-2024) <br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Nung panahong yan, nasa J. Abucar Bldg., Brgy. Mabolo ang tahanan nito. Noong Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026, nung namaalam into sa ere. Nung panahong yan, nasa Diversion Road, Roxas Ave, Brgy. Tabuco ang tahanan into. 105.5 '''Radyo Gwapito''' panamamahalan ng BGR Media Productions dahil sa hindi magbabayad sa blocktime ang mga suweldo. Noong Agosto 24, 2026, ibalik sa 105.5 '''Zoom Radio''' nasa Ralik Hostel, Queborac Drive, Bagumbayan Sur, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] a6t9mx533t42q9quopa3nbedoxw45rq 2226931 2226930 2026-09-20T12:49:15Z Seth2026 166540 /* */ Ayusin 2226931 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | rds = ''ZOOM FM'' | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = | former_names = Idol FM (2018-2024) <br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Nung panahong yan, nasa J. Abucar Bldg., Brgy. Mabolo ang tahanan nito. Noong Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026, nung namaalam into sa ere. Nung panahong yan, nasa Diversion Road, Roxas Ave, Brgy. Tabuco ang tahanan into. 105.5 '''Radyo Gwapito''' panamamahalan ng BGR Media Productions dahil sa hindi magbabayad sa blocktime fee ang mga suweldo. Noong Agosto 24, 2026, ibalik sa 105.5 '''Zoom Radio''' nasa Ralik Hostel, Queborac Drive, Bagumbayan Sur, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] c4m7kqdu1au2ogammsxoe2u6sl2yxo6 2226933 2226931 2026-09-20T12:52:48Z Seth2026 166540 /* */ Ayusin 2226933 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = Zoom Radio DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | rds = ''ZOOM FM'' | branding = 105.5 Zoom Radio | airdate = {{Start date|2018|08|23}} | last_airdate = | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en:Contemporary MOR|Contemporary MOR]], [[News radio|News]], [[Talk radio|Talk]] | language = [[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano]], [[Filipino]] | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = 5,000 watts | erp = | class = | callsign_meaning = | former_names = Idol FM (2018-2024) <br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Nung panahong yan, nasa J. Abucar Bldg., Brgy. Mabolo ang tahanan nito. Noong Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026, nung namaalam into sa ere. Nung panahong yan, nasa Diversion Road, Roxas Ave, Brgy. Tabuco ang tahanan into. 105.5 '''Radyo Gwapito''' panamamahalan ng BGR Media Productions dahil sa hindi magbabayad sa blocktime fee ang mga suweldo. Noong Agosto 24, 2026, ibalik sa 105.5 '''Zoom Radio''' nasa Ralik Hostel, Queborac Drive, Bagumbayan Sur, Naga City.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] n7knnl0qqozpauxw5xc754vj20b9gqc 0 335960 2227002 2213117 2026-09-21T00:27:17Z CommonsDelinker 1732 Removing "JfMountArayat716PHeritagePampangafvf.JPG", it has been deleted from Commons by [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Mount Arayat National Park|]]. 2227002 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Filippine,_provincia_di_agusan,_immagine_hindu,_statuetta_in_oro_massiccio,_xiii_secolo.jpg|right|thumb|Ang Agusan image isang Tagno ng Diwata (900–950 AD) ay natuklasan noong 1917 sa pampang ng Wawa River malapit sa [[Esperanza, Agusan del Sur|Esperanza]], [[Agusan del Sur]], [[Mindanao]] sa [[Pilipinas]] . Bagama't may mga elementong Hindu at Budista, sinasamba ito ng mga lokal bilang Diwata.]] Ang '''Divata''' (na kilala rin bilang '''Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa''', at iba pang kaugnay na pangalan) ay isang lumang katawagan para sa '''Diwata''', isang pangkalahatang termino o katawagan na ginagamit sa Pilipinas para sa mga diyos, diyosa, espiritu ng kalikasan, nimpa, at engkantada o engkantado.<ref>{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: sixteenth century Philippine culture and society |date=2004 |publisher=Ateneo de Manila Univ. Pr |isbn=978-971-550-135-4 |edition=5. pr |location=Manila}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Jocano |first=F. Landa |date=1967-03-31 |title=The Beginnings of Filipino Society and Culture |url=https://doi.org/10.13185/2244-1638.2332 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=15 |issue=1 |doi=10.13185/2244-1638.2332 |issn=2244-1638}}</ref><ref>{{cite web | url=https://en.wiktionary.org/wiki/diwata | title=diwata – Wiktionary | accessdate=2025-10-05}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.tagalog.com/dictionary/diwata | title=Diwata – Tagalog.com Dictionary | accessdate=2025-10-05}}</ref><ref>Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. {{ISBN|978-1-4629-0983-4}}</ref><ref>{{cite web | url=https://lingvanex.com/dictionary/meaning/tagalog/diwata/ | title=Diwata – Lingvanex Dictionary | accessdate=2025-10-05 | archive-date=2025-10-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251007030738/https://lingvanex.com/dictionary/meaning/tagalog/diwata/ | url-status=dead }}</ref> Ang ilang espiritu na hindi kailanman naging tao ay pinag-iiba sa ilang pangkat-etnolinguistiko bilang '''diwata''', na maaaring saklaw mula sa simpleng mga espiritu tagapagbantay ng mga bagay, halaman, hayop, o lugar, hanggang sa mga diyos na kumakatawan sa mga abstraktong konsepto at likas na phenomena, pati na rin sa mga banal na nilalang na kabilang sa mga panteon. <ref name="Scott1994">{{cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |publisher=Ateneo de Manila University Press |year=1994 |isbn=978-9715501354 |pages=[https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot/page/202 203]–207}}</ref> <ref name="Jocano1969">{{cite book |last=Jocano |first=F. Landa |title=Philippine Mythology |publisher=Centro Escolar University Research and Development Center |year=1969 |pages=115–120}}</ref> == Etimolohiya == Ang terminong ''divata'' (at ang mga kaugnay nito tulad ng ''dewatu'', ''duwata'', ''diya'', ''dwata'') ay nagmula sa salitang Sanskrit na ''devatā'' (देवता) o ''deva'' (देव), na nangangahulugang "diyos" o "nilalang na banal".<ref name="SanskritRoot">{{cite journal |last=Javellana |first=Renato |title=Sanskrit Loanwords in Philippine Languages |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |volume=12 |issue=2 |year=1984 |pages=85–94}}</ref> Ang pamana ng wikang ito ay bunga ng di-tuwirang palitang pangkultura sa pagitan ng Pilipinas at Timog Asya, na naipamagitan sa pamamagitan ng mga Hindu-Buddhist na kaharian sa Timog-silangang Asya tulad ng [[Srivijaya Empire]] at [[Majapahit Empire]].<ref name="Junker1999">{{cite book |last=Junker |first=Laura L. |title=Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms |url=https://archive.org/details/raidingtradingfe0000junk |publisher=University of Hawaii Press |year=1999 |isbn=978-0824820341 |pages=[https://archive.org/details/raidingtradingfe0000junk/page/320 321]–325}}</ref> Sa Tagalog, ang kaugnay na salita na ''diwa'' ay nangangahulugang "espiritu" o "esensya", na nagbibigay-diin sa espiritwal na kahulugan.<ref name="Demetrio1991">{{cite book |last=Demetrio |first=Francisco R. |title=Encyclopedia of Philippine Folk Beliefs and Customs |publisher=Giraffe Books |year=1991 |volume=1 |pages=278–280}}</ref> == Katangian== Pinaniniwalaang naninirahan ang mga''divata'' sa iba't ibang kaharian at larangan ng kalikasan at espiritwal na mundo. Ang kanilang mga tungkulin at katangian ay malawak at iba-iba: *Mga espiritu ng kalikasan: tagapangalaga ng mga puno, ilog, bundok, o hayop.<ref name="Eugenio1994">{{cite book |last=Eugenio |first=Damitila Ramos |title=Philippine Folk Literature: The Myths |publisher=University of the Philippines Press |year=1994 |isbn=9789715420617 |pages=55–60}}</ref> *Mga engkantada: Sa modernong [[Tagalog language|Tagalog]], ang ''diwata'' ay nangangahulugang [[Diwata (Ada)|engkantada]] o [[Ninpa|nimpa]]. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan at mga engkantada at diwata na may pambihirang kagandahan, tulad ni [[Maria Makiling]].<ref>Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. {{ISBN|978-1-4629-0983-4}}</ref><ref>Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007</ref> *Mga diyos ng mga abstraktong konsepto: tulad ng kasaganaan, digmaan, o kalusugan.<ref name="Jocano1969" /> *Mga miyembro ng pantheon: mga mataas na ranggong diyos na kinikilala ng ilang etnikong grupo, kadalasang may masalimuot na ritwal at handog.<ref name="Scott1994" /> May ilan sa ''divata'' na mabubuti at tinatawag para sa proteksyon at pagpapala, samantalang ang iba ay ambivalente o masama ang intensyon, kaya nangangailangan ng pagpatahimik sa pamamagitan ng ritwal na handog.<ref name="Demetrio1991" /> ==Mitolohiyang Pilipino == Sa [[Mitolohiyang Pilipino]], ang mga Diwata ay tumutukoy sa mga engkantada, espiritu ng kalikasan, mga nilalang na makalangit, at mga diyos sa mitolohiya. Sa relihiyong bayan, partikular itong tumutukoy sa mga nilalang na makalangit at espiritu ng kalikasan na hindi kailanman naging tao. Maaaring maging mga tagapangalaga sila ng mga bagay, halaman, hayop, o mga diyos na kumakatawan sa mga puwersa ng kalikasan, abstraktong kaisipan, o maging mga diyos sa isang panteon.<ref>{{Cite web |last=Eslit |first=Edgar R. |date=2023-06-20 |title=Illuminating Shadows: Decoding Three Mythological Veil of Mindanao's Cultural Tapestry |doi=10.20944/preprints202306.1412.v1 |doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |date=2025-01-06 |title=People: January/February 2025 |url=https://doi.org/10.1044/leader.ppl.30012025.members-news-january.14 |access-date=2025-01-24 |website=Default Digital Object Group|doi=10.1044/leader.ppl.30012025.members-news-january.14 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Owen |first=Norman G. |date=February 1998 |title=Historical Dictionary of the Philippines. By Artemio R. Guillermo and May Kyi Win . Lanham, Md.: The Scarecrow Press, 1997. xi, 363 pp. $62.00. |url=https://read.dukeupress.edu/journal-of-asian-studies/article/57/1/273/336734 |journal=The Journal of Asian Studies |language=en |volume=57 |issue=1 |pages=273–275 |doi=10.2307/2659094 |jstor=2659094 |issn=0021-9118|url-access=subscription }}</ref><ref name=":3">{{Cite journal |last=Tilman |first=Robert O. |date=February 1971 |title=The Philippines in 1970: A Difficult Decade Begins |url=http://caliber.ucpress.net/doi/abs/10.1525/as.1971.11.2.01p0079e |journal=Asian Survey |language=en |volume=11 |issue=2 |pages=139–148 |doi=10.2307/2642713 |jstor=2642713 |issn=0004-4687|url-access=subscription }}</ref> Ang '''Pagdiwata''' ay isang ritwal ng pagpupuri, pagbibigay-galang, at pagsamba sa mga diyos at espiritu ng kalikasan.<ref name=":4">{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: sixteenth century Philippine culture and society |date=2004 |publisher=Ateneo de Manila Univ. Pr |isbn=978-971-550-135-4 |edition=5. pr |location=Manila}}</ref> Ang makabagong pagkaunawa ng mga Pilipino sa diwata ay sumasaklaw sa mga kahulugang gaya ng engkantada, musa, nimpa, diyosa ng kagubatan, o maging isang diyos o diyosa.<ref>{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: sixteenth century Philippine culture and society |date=2004 |publisher=Ateneo de Manila Univ. Pr |isbn=978-971-550-135-4 |edition=5. pr |location=Manila}}</ref> <ref>{{Cite journal |last=Jocano |first=F. Landa |date=1967-03-31 |title=The Beginnings of Filipino Society and Culture |url=https://doi.org/10.13185/2244-1638.2332 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=15 |issue=1 |doi=10.13185/2244-1638.2332 |issn=2244-1638}}</ref><ref>{{cite web | url=https://en.wiktionary.org/wiki/diwata | title=diwata – Wiktionary | accessdate=2025-10-05}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.tagalog.com/dictionary/diwata | title=Diwata – Tagalog.com Dictionary | accessdate=2025-10-05}}</ref> Pinaniniwalaang nagmula ang salita sa wikang Sanskrit na devata (diyos o diyosa).<ref name="Daniélou 1991">{{Cite book |last=Daniélou |first=Alain |title=The Myths and Gods of India: The Classic Work on Hindu Polytheism from the Princeton Bollingen Series |url=https://archive.org/details/mythsgodsofindia0000dani |date=1991 |publisher=Inner Traditions International, Limited |isbn=978-0-89281-354-4 |location=Rochester}}</ref> Sa alamat at mitolohiya, ang mga diwata ay madalas na iniuugnay o ipinapantay sa mga [[Diwata (Ada)|engkantada]] na tinatawag na lambana.<ref name="admin">{{Cite web |last=admin |date=2019-10-05 |title=Entering Lambana's mythical realm |url=https://peopleasia.ph/entering-lambanas-mythical-realm/ |access-date=2025-03-15 |website=PeopleAsia |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Clark |first=Jordan |date=2016-03-03 |title=The Diwata of Philippine Mythology {{!}} Ancestors, Spirits, & Deities|url=https://www.aswangproject.com/diwata/ |access-date=2025-03-15 |website=The Aswang Project |language=en-US}}</ref><ref name="www.wisdomlib.org">{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=1970-01-01 |title=Lambana: Significance and symbolism |url=https://www.wisdomlib.org/concept/lambana |access-date=2025-03-15 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> Sa makabagong Tagalog, ang ''diwata'' ay nangangahulugang engkantada o nimpa. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan na may pambihirang kagandahan, gaya ni [[Maria Makiling]].<ref name="Perdon, Renato 2012">Perdon, Renato (2012). Pocket Tagalog Dictionary: Tagalog-English English-Tagalog. Tuttle Publishing, 2012. {{ISBN|978-1-4629-0983-4}}</ref><ref name="ReferenceB">Lanuza, Michelle, The Legend of Maria Makiling, archived from the original on 2007-10-02, retrieved September 30, 2007</ref> Ang mga espiritu na hindi kailanman naging tao ay inihihiwalay sa ilang pangkat-etniko bilang ''diwata''. Maaari silang maging mga simpleng espiritu ng isang bagay, halaman, hayop, o lugar,<ref group="note">hal. ''[[Nuno sa punso]]'', isang anitong parang duwende na nakatira sa mga punso; at si [[Maria Makiling|Dayang Masalanta]], ang Tagalog na diwata ng [[Bundok Makiling]]</ref> hanggang sa maging mga diyos na kumakatawan sa mga abstraktong konsepto at likas na penomena,<ref group="note">hal. [[Mayari]], ang diyosa ng buwan ng mga Tagalog; [[Barangaw]], ang bisayang diyos ng bahaghari; at [[Makapatag]], bisayang diyos ng paghihiganti</ref> hanggang sa maging mga diyos na kabilang sa isang tunay na [[Pantheon (religion)|panteon]].<ref group="note">hal. [[Bathala]], ang pinakadakilang diyos ng mga Tagalog; [[Magbabaya]], ang kataas-taasang lumikha ng mga [[Lumad]]; at [[Pilandok]], [[trickster spirit]] ng mga [[Maranao people|Maranao]]</ref> Kilala rin sila sa iba’t ibang katawagan gaya ng ''dewatu'', ''divata'', ''duwata'', ''ruwata'', ''dewa'', ''dwata'', ''diya'', at iba pa sa iba’t ibang wikang Pilipino (kabilang ang Tagalog na ''diwa'', na nangangahulugang “espiritu” o “esensya”); lahat ng ito ay nag-ugat mula sa Sanskrit na ''[[devata]]'' ({{Lang|sa|देवता}}) o ''[[wiktionary:deva#Etymology|devá]]'' ({{Lang|sa|देव}}), na nangangahulugang “diyos o diyosa”. Ang mga katawagang ito ay bunga ng [[Religious syncretism|pagsasanib]] sa mga paniniwalang [[Hindu]]-[[Budista]] dahil sa hindi tuwirang palitang kultural (sa pamamagitan ng [[Srivijaya]] at [[Majapahit]]) sa pagitan ng Pilipinas at [[Timog Asya]].<ref name="Scott1994"/><ref>{{Cite journal |last=Cole |first=Fay‐Cooper |date=1919-04-06 |title=<i>The History of Philippine Civilization as reflected in Religious Nomenclature</i>. A. L. K<scp>roeber</scp> |url=https://doi.org/10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |journal=American Anthropologist |volume=21 |issue=2 |pages=203–208 |doi=10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |issn=0002-7294}}</ref> Gayunman, nag-iiba ang mga nilalang na itinuturing na ''diwata'' ayon sa pangkat-etniko. Sa ilang pangkat gaya ng [[B'laan people|B'laan]], [[Cuyonon people|Cuyonon]], [[Visayans]], at [[Tagalog people|Tagalog]], tumutukoy ang ''Diwata'' sa [[Creator deity|kataas-taasang diyos]] sa kanilang panteon,<ref group="note">Ipinag-iba ng mga Tagalog si Diwata, ang unibersal na kataas-taasang nilalang, at si [[Bathala]], ang diyos ng buhay na itinuturing nilang natatanging diyos nila (Hislop, 1971)</ref> kaya may ibang katawagan para sa mga espiritung hindi tao.<ref name="Scott1994"/><ref>{{Cite journal |last=Cole |first=Fay‐Cooper |date=1919-04-06 |title=<i>The History of Philippine Civilization as reflected in Religious Nomenclature</i>. A. L. K<scp>roeber</scp> |url=https://doi.org/10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |journal=American Anthropologist |volume=21 |issue=2 |pages=203–208 |doi=10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |issn=0002-7294}}</ref> Tulad ng sa mga espiritu ng ninuno, tinatawag ang mga ''diwata'' gamit ang magagalang na [[Kinship terminology|pamagat ng kamag-anakan]] kapag direktang kinakausap, gaya ng ''apo'' (“matanda”) o ''nuno'' (“ninuno”).<ref>{{Cite journal |last=Eder |first=Matthias |last2=Demetrio |first2=Francisco |date=1971 |title=Dictionary of Philippine Folk Beliefs and Customs |url=https://doi.org/10.2307/1177533 |journal=Asian Folklore Studies |volume=30 |issue=2 |pages=144 |doi=10.2307/1177533 |issn=0385-2342}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Cole |first=Fay‐Cooper |date=1919-04-06 |title=<i>The History of Philippine Civilization as reflected in Religious Nomenclature</i>. A. L. K<scp>roeber</scp> |url=https://doi.org/10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |journal=American Anthropologist |volume=21 |issue=2 |pages=203–208 |doi=10.1525/aa.1919.21.2.02a00150 |issn=0002-7294}}</ref> == Makabagong Paggamit == Ang makabagong pagkaunawa ng mga Pilipino sa diwata ay sumasaklaw sa mga kahulugang gaya ng musa, engkantada, nimpa, diyosa ng kagubatan, o maging diyos o diyosa.<ref name="Andrews 1916"/><ref name="Afanasyeva 170–172"/> Pinaniniwalaang nagmula ang salita sa wikang Sanskrit na devata (diyos o diyosa).<ref name="Daniélou 1991"/> Sa alamat at mitolohiya, ang mga diwata ay madalas na iniuugnay o ipinapantay sa mga [[Diwata (Ada)|engkantada]] na tinatawag na lambana.<ref name="admin"/><ref>{{Cite web |last=Clark |first=Jordan |date=2016-03-03 |title=The DIWATA of Philippine Mythology {{!}} Ancestors, Spirits, & Deities |url=https://www.aswangproject.com/diwata/ |access-date=2025-03-15 |website=The Aswang Project |language=en-US}}</ref><ref name="www.wisdomlib.org"/> Sa modernong Tagalog, ang ''diwata'' ay nangangahulugang engkantada o nimpa. Tumutukoy ito lalo na sa mga espiritu ng kalikasan na may pambihirang kagandahan, gaya ni [[Maria Makiling]].<ref name="Perdon, Renato 2012"/><ref name="ReferenceB"/> Dahil ang mga diwata ay mga espiritu ng kalikasan o diyos, mas madali silang naisama sa mga ideya ng Katolisismo tungkol sa mga santo o anghel. Ang kanilang mga tungkulin sa pagpapagaling, pagkamayabong, at kalikasan ay nagbigay ng impresyon na hindi sila banta sa simbahan. Kalaunan, sila ay inromantisa bilang mga mahiwagang nilalang (engkantada) na may anyong Europeo, na akma sa kolonyal na pamantayan ng kagandahan at kabutihan.<ref>{{Cite journal |last=McCoy |first=Alfred W. |date=1982-06-30 |title=Culture and Consciousness in a Philippine City |url=https://doi.org/10.13185/2244-1638.1654 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=30 |issue=2 |doi=10.13185/2244-1638.1654 |issn=2244-1638}}</ref><ref>{{Cite journal |last=McCoy |first=Alfred W. |date=1982-06-30 |title=Culture and Consciousness in a Philippine City |url=https://doi.org/10.13185/2244-1638.1654 |journal=Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints |volume=30 |issue=2 |doi=10.13185/2244-1638.1654 |issn=2244-1638}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Demetrio |first=Francisco R. |date=1986 |title=On Human Values in Philippine Epics |url=https://doi.org/10.2307/1178618 |journal=Asian Folklore Studies |volume=45 |issue=2 |pages=205 |doi=10.2307/1178618 |issn=0385-2342}}</ref><ref>{{Cite book |last=Aguilar |first=Filomeno V. |title=Clash of spirits: the history of power and sugar planter hegemony on a Visayan island |url=https://archive.org/details/clashofspiritshi00agui |date=1998 |publisher=University of Hawai'i Press |isbn=978-0-8248-1992-7 |location=Honolulu}}</ref> Sa kontemporaryong gamit, madalas na itinuturing ang ''divata'' at ''diwata'' na katumbas ng “engkantada” sa popular na imahinasyon. Madalas na isinalin ng mga misyonerong Kastila at manunulat noong kolonyal na panahon ang salita bilang “duwende” o “fairy” bilang katumbas sa alamat ng Europa.<ref name="Rafael1988">{{cite book |last=Rafael |first=Vicente L. |title=Contracting Colonialism: Translation and Christian Conversion in Tagalog Society Under Early Spanish Rule |url=https://archive.org/details/contractingcolon00rafa_0 |publisher=Duke University Press |year=1988 |isbn=978-0822310264 |pages=[https://archive.org/details/contractingcolon00rafa_0/page/144 144]–150}}</ref> Pinalakas pa ito noong ika-19 at ika-20 siglo sa pamamagitan ng panitikan, ulat ng mga kolonyal, at kalaunan sa mga midyang naglalarawan sa mga diwata bilang mabait, may pakpak, at kahawig ng mga engkantada ng Europa, sa halip na ang kanilang mas komplikadong tungkulin bilang mga diyos at espiritu ng kalikasan sa katutubong kosmolohiya.<ref name="Manuel1973">{{cite book |last=Manuel |first=E. Arsenio |title=Philippine Folklore, A Handbook |publisher=Greenwood Press |year=1973 |pages=64–68}}</ref> Ipinapaliwanag ng antropologong si Alicia Magos na ang katawagang “fairy” ay isang Kanluraning pagpapataw na labis na pinasimple ang papel ng diwata sa katutubong pananaw bilang mga tagapamagitan ng tao at ng daigdig ng espiritu.<ref name="Magos1992">{{cite book |last=Magos |first=Alicia P. |title=The Enduring Ma-aram Tradition: An Ethnography of a Kinaray-a Village in Antique |publisher=New Day Publishers |year=1992 |pages=55–57}}</ref> == Mga Pagkakaibang Panrehiyon == Ang konsepto ng ''divata'' ay konektado sa mas malawak na tradisyon sa Timog-Silangang Asya ng mga espiritu ng kalikasan at diyos na may mga pangalang nagmula sa Sanskrit: Sa [[Indonesia]], ang ''Dewata'' ay mga diyos at espiritu sa Hinduismong Balinese, tinatawag sa mga ritwal at iniuugnay sa mga likas na pook.<ref name="Covarrubias1937">{{cite book |last=Covarrubias |first=Miguel |title=Island of Bali |url=https://archive.org/details/islandofbali0000migu |publisher=Alfred A. Knopf |year=1937 |pages=[https://archive.org/details/islandofbali0000migu/page/220 220]–225}}</ref> Sa [[Java]] naman, ang mga ''Dewi'' ay mga diyosa (hal., si Dewi Sri, diyosa ng palay) na kaugnay ng kasaganaan at agrikultura.<ref name="Geertz1960">{{cite book |last=Geertz |first=Clifford |title=The Religion of Java |publisher=University of Chicago Press |year=1960 |pages=30–35}}</ref> Sa [[Malaysia]] at Brunei, ang kaugnay na salitang ''Dewa'' ay tumutukoy sa mga diyos at sobrenatural na nilalang, na madalas kaugnay ng pre-Islamikong animismo at impluwensyang Hindu-Budista.<ref name="Endicott1992">{{cite book |last=Endicott |first=Kirk |title=An Analysis of Malay Magic |publisher=Oxford University Press |year=1992 |pages=55–60}}</ref> Ipinapakita ng mga pagkakahawang ito ang magkakaparehong ugat na Austronesyano at Indic ng mga Pilipinong ''divata'', habang binibigyang-diin ang kanilang natatanging pag-unlad sa mga lokal na mitolohiya. == Pagsasanib ng Paniniwala == Sa pagdating ng mga ideya mula Hindu-Budismo sa sinaunang Pilipinas, inangkin ng salitang ''divata'' ang mga kosmolohiyang impluwensya mula sa Timog at Timog-Silangang Asya.<ref name="Junker1999" /> Kasunod ng pagpapakilala ng Islam sa Mindanao at Kristiyanismo noong panahong Kastila, maraming ''diwata/divata'' ang muling binigyang-kahulugan, ipininta bilang masasama, o isinama sa mga Katolikong santo at mga gawi ng relihiyong bayan.<ref name="Rafael1988" /> Noong panahong Kastila, ang ''diwata'' ay [[Religious syncretism|isinanib]] sa mga [[elf|duwende]] at [[fairy|engkantada]] sa mitolohiyang Europeo, at binigyan ng mga katawagan gaya ng ''[[duende]]'' (duwende o lamang-lupa), ''encantador'' o ''[[Engkanto|encanto]]'' (“[[Spell (paranormal)|manggagaway]]”), ''hechicero'' (“mangkukulam”), ''sirena'' (“[[mermaid|sirena]]”), o ''maligno'' (“masamang espiritu”).<ref name="Scott1994"/><ref name="tan">{{cite book|author=Michael L. Tan|title =Revisiting Usog, Pasma, Kulam|publisher =University of the Philippines Press|year =2008|isbn =9789715425704|url =https://books.google.com/books?id=EktzHrfup1UC}} </ref><ref name="strong">{{cite book|author=Cynthia A. Strong & David K. Strong|editor =Gailyn Van Rheenen|title =Contextualization and Syncretism: Navigating Cultural Currents|chapter =Dwarves, Elves, and Vampires: An Exploration of Syncretism in Metro Manila|publisher =William Carey Library|series =Evangelical Missiological Society No. 13|year =2006|isbn =9780878083879|chapter-url =https://books.google.com/books?id=E84GB2f2a9QC}} </ref> Sa mga [[Moro people|Islamisadong pangkat-etniko]] ng Pilipinas, karaniwang tinatawag ang mga espiritu ng kalikasan na ''[[jinn]]'' o ''[[shaitan|saitan]]'', bunga ng impluwensiya ng [[Islamic mythology|mitolohiyang Islamiko]].<ref name="tan"/><ref name="sather">{{cite book|author=Clifford Sather|editor1=Peter Bellwood |editor2=James J. Fox |editor3=Darrell Tryon |title =The Austronesians: Historical and Comparative Perspectives|chapter =Sea Nomads and Rainforest Hunter-Gatherers: Foraging Adaptations in the Indo-Malaysian Archipelago – The Sama-Bajau|publisher =ANU E Press|year =2006|pages=257–264|isbn = 9781920942854|chapter-url =http://press.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch13s04.html}} </ref><ref name="oceans">{{cite book|author =Hanafi Hussin|editor1 =Birgit Abels|editor2 =Morag Josephine Grant|editor3 =Andreas Waczkat|title =Oceans of Sound: Sama Dilaut Performing Arts|chapter =Balancing the Spiritual and Physical Worlds: Memory, Responsibility, and Survival in the Rituals of the Sama Dilaut (Bajau laut) in Sitangkai, Tawi-Tawi, Southern Philippines and Semporna, Sabah, Malaysia|series =Göttinger Studien zur Musikwissenschaft Volume 3|year =2010|chapter-url =http://eprints.um.edu.my/11446/1/balancing_th_the_spiritual.pdf|access-date =2025-10-06|archive-date =2025-09-04|archive-url =https://web.archive.org/web/20250904012021/https://eprints.um.edu.my/11446/1/balancing_th_the_spiritual.pdf|url-status =dead}}</ref> == Sa kulturang popular == ====Pelikula at telebisyon==== *''[[Amaya (TV series)|Amaya]]'', isang makasaysayang serye sa telebisyon tungkol sa prekolonyal na Pilipinas. Ipinapakita rito ang mga ''diwata'' bilang mga diyosa.<ref>{{cite web |title=Amaya |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/amaya/about/ |website=GMA Entertainment |access-date=February 9, 2020}}</ref> *''[[Okay Ka, Fairy Ko!]]'', isang pantasyang serye sa telebisyon na [[sitcom|komedyang situwasyonal]] (may mga adaptasyong pelikula) tungkol sa isang mortal na lalaki na napangasawa ang prinsesa ng mga engkantada – isang ''diwata''.<ref>{{cite web |title=Okay ka, fairy ko! |url=https://www.imdb.com/title/tt0344696/ |website=IMDb |access-date=February 9, 2020}}</ref> *'''''[[Super Ma'am]]''''' (pandaigdigang pamagat: ''My Teacher, My Hero'') ay isang [[Philippine television drama]] [[Action film|aksiyon]] [[fantasy|pantasya]] na serye na tampok ang isang diwata na dating diyosa na naging engkantada at tagapaggabay ng pangunahing tauhan. *Ang [[Juan dela Cruz (TV series)]] ay nagpapakita ng anito bilang masamang diyos at ang mga diwata bilang mabubuting engkantada. [https://www.abs-cbn.com/videos/juan-dela-cruz-juan-nahawakan-ang-pekeng-anito-ng-saragnayan-episode-136-346575] *''Diwata'' (1987), isang pelikulang idinirek ni Tata Esteban at isinulat ni Rei Nicandro, ay nagpapakita ng mahiwagang buhay ng mga diyos. Gumanap si Olga Miranda bilang pangunahing tauhan, kasama sina Lala Montelibano, Dick Israel at George Estregan.<ref>{{cite web |title=Diwata (1987)|url=https://www.imdb.com/title/tt0467176/fullcredits?ref_=tt_ov_st_sm |website=IMDb |access-date=February 9, 2020}}</ref> *''[[Encantadia]]'' at ''[[Mulawin]]'', dalawang serye sa telebisyon (may mga adaptasyong pelikula) sa iisang uniberso na nagpapakita ng mga diwata bilang isang lahi ng mga engkantada at supernatural na nilalang na naninirahan sa Encantadia, isang dimensyong lampas sa mundo ng tao.<ref>{{cite web|title='I Juander': Naniniwala pa ba sa diwata si Juan? |publisher=GMA News |date=July 15, 2013 |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/317550/newstv/ijuander/i-juander-naniniwala-pa-ba-sa-diwata-si-juan}}</ref> *''Faraway'' (2014), isang independent film na tumatalakay sa isang babae at ang kaniyang paghahanap sa tribong Diwata.<ref>{{cite web |title=Faraway (2014) |url=https://www.imdb.com/title/tt2447338/ |website=IMDb |access-date=February 9, 2020}}</ref> *''[[Indio (TV series)|Indio]]'', isang serye sa telebisyon kung saan ang pangunahing tauhan ay anak ng isang mortal na lalaki at isang babaeng ''diwata''.<ref>{{cite web |date=January 27, 2013 |title=Bong proud to be called 'Indio' |url=https://manilastandardtoday.com/showbitz/75737/bong-proud-to-be-called-indio.html |website=Manila Standard |access-date=February 9, 2020 |archive-date=Abril 10, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410095613/http://manilastandardtoday.com/showbitz/75737/bong-proud-to-be-called-indio.html |url-status=dead }}</ref> *''One Day Isang Araw'', isang pantasyang antolohiya sa telebisyon ay tampok ang isang episode na pinamagatang *Ang Huling Diwata*, tungkol sa isang diyosang naging engkantada at tagapangalaga ng isang lawa.<ref>{{Cite web |title=One Day Isang Araw: Ang Huling Diwata |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/one_day_isang_araw/25780/one-day-isang-araw-ang-huling-diwata/evideo |access-date=2024-12-15 |website=www.gmanetwork.com |language=en-US}}</ref> *[[Elemento]], isang dokudramang antolohiya sa telebisyon na tumatalakay sa isang diwata ng ilog na isinumpa dahil sa pag-ibig sa isang mortal na lalaki.<ref>{{Cite web |date=2014-07-31 |title='Elemento': new GMA original series, premieres this October |url=https://www.gmanetwork.com/news/publicaffairs/gma7specials/372757/elemento-new-gma-original-series-premieres-this-october/story/ |access-date=2024-12-15 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> *''[[Wansapanataym]]'', isang pantasyang antolohiya sa telebisyon, ay tampok sa isang episode na pinamagatang *Enchanted Trees* ang mga diwata bilang mga engkantada at tagapangalaga ng mga puno.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=PvWLi-NoTyc |title=Wansapanataym: Enchanted Trees feat. Angel Aquino (Full Episode 186) {{!}} Jeepney TV |date=2022-07-01 |last=Jeepney TV |access-date=2024-12-15 |via=YouTube}}</ref> ==Sanggunian== 0mvjrdz8fe8gkx6kmtw9n0u64bd41pb 3 338597 2226940 2226924 2026-09-20T13:29:08Z ~2026-50788-87 166553 2226940 wikitext text/x-wiki *[[Usapang tagagamit:Gambo7/Archive1]] == Correction requests == Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]], when possible, can you look at the following incorrect titles: [[it:Richard Johnson (XVI secolo)]] ; [[it:Anna Stuart (1637-1640)]] ; [[it:Alice FitzAlan (1378-1415)]] ; [[it:James Stuart (1741-1815)]] and [[it:James Stuart (m. 1793)]]? Thanks. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-36448-27|&#126;2026-36448-27]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-36448-27|talk]]) 14:22, 22 Hunyo 2026 (UTC) :Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]], could you please fix the incorrect titles for the subjects in [[it:Angelo Rizzoli]], [[it:Achille Majeroni]], and [[it:Giuseppe Rossi]]? [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-37708-36|&#126;2026-37708-36]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-37708-36|talk]]) 12:10, 2 Hulyo 2026 (UTC) ::Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] we'd like to point out this useful list: [[it:Utente:ValterVB/Sandbox/Disambigue_di_Cognomi_da_creare]]. By going through it, you'll find many articles with inconsistent or incorrect disambiguators (for example, some use only the birth year, while others use both birth and death years). When possible, these should be standardized in accordance with Wikipedia's disambiguation guidelines. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-38274-34|&#126;2026-38274-34]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-38274-34|talk]]) 09:17, 5 Hulyo 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] You can make the list easier to review by using the browser's "Find in page" function to search for common incorrect date-based disambiguators, such as "(19", "(18", "(17", "(14", "secolo)", etc. Moreover, the article titles listed at <del>[[it:Francesco Angelini]] and [[it:Elisabetta Querini]]</del> are incorrect. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-38427-29|&#126;2026-38427-29]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-38427-29|talk]]) 19:12, 5 Hulyo 2026 (UTC) :::: @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] Wrong disambiguators from the list: <del>[[it:Mala (Svezia)]], ambiguous with [[it:Malå]]/[[it:Malå (comune)]];</del> the basketball players: <del>[[it:Mike Dunleavy]], [[it:Steve Burtt (1984)]], [[it:Matt Guokas]], [[it:Glen Rice (1991)]], [[it:Tim Hardaway (1992)]];</del> the politicians: <del>[[it:Francesco D'Alessio]];</del> the footballers: <del>[[it:Kees Krijgh]], [[it:Bojan Krkić (1965)]], [[it:Josef Novák]], [[it:Michal Pančík]], [[it:Igors Stepanovs (1966)]], [[it:Sándor Szűcs (1961)]], [[it:Alexander Vencel]];</del> Others: <del>[[it:Roman Kreuziger (1965)]] ; [[it:Francesco Cantuti Castelvetri (1726-1777)]] ; [[it:Rafał Leszczyński (1650-1703)]] ; [[it:Gonzalo Fernández de Córdoba (1585-1635)]] ; [[it:Raimondo del Balzo (XIV secolo)]] ; [[it:Pagano della Torre (XIII secolo)]] ; [[it:Verde della Scala (XIV secolo)]] ; [[it:Henri Padou (1898)]] ; [[it:Alfonso d'Aviz (1509-1540)]] ; [[it:Ermanno di Hohenzollern-Hechingen (1777-1827)]] ; [[it:Augusta di Sassonia-Gotha-Altenburg (1752-1805)]] ; [[it:Luisa di Sassonia-Gotha-Altenburg (1756-1808)]] ; [[it:Maria Anna di Braganza (1899-1971)]] ; [[it:Carlo Canera di Salasco (1823-1891)]] ; [[it:Carl August Ehrensvärd (1892-1974)]] ; [[it:Luigi Fecia di Cossato (1800-1882)]] ; [[it:Luigi Fecia di Cossato (1841-1921)]] ; [[it:Francesco Innamorati (1853-1923)]] ; [[it:Adelaide di Sassonia-Meiningen (1891-1971)]] ; [[it:Feodora di Sassonia-Meiningen (1890-1972)]] ; [[it:Franz Pfyffer von Altishofen (XVII secolo)]] ; [[it:Paolo Thaon di Revel (1888-1973)]] ; [[it:Giovanni d'Arborea (1320-1376)]] ; [[it:Eleonora di Trastámara (1362-1415)]] ; [[it:Osman Pascià (ammiraglio)]], ambiguous with [[it:Osman Emin Ahmed Pascià]] ; [[it:Alboino della Scala (?-1354)]];</del> Remaining incorrect titles: <del>[[it:Giovanni Antonio Caldora (XV secolo)]] ; [[it:Raimondo Caldora (XIV secolo)]] ; the subjects in [[it:Francesco Santurini]] ; [[it:Muzio Attendolo (XIII secolo)]] ; [[it:Paul Makler (senior)]] ; [[it:Pietro Fregoso (1412-1459)]] ; [[it:Pietro Fregoso (1330-1404)]] ; [[it:Elisabetta di Hohenzollern (1474-1507)]] ; [[it:Margherita di Brandeburgo (1410-1465)]].</del> [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-39074-97|&#126;2026-39074-97]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-39074-97|talk]]) 10:19, 9 Hulyo 2026 (UTC) :Hi @[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] we've noticed that the Italian Wiki is inconsistent with other language editions. <del>Since there is also the well-known [[it:Komatsu (azienda)]] and several other notable topics with interwiki articles, [[it:Komatsu (disambigua)]] should be moved to [[it:Komatsu]], with the city moved to [[it:Komatsu (Ishikawa)]], so that the base title becomes a disambiguation page, as on [[en:Komatsu]], [[de:Komatsu]], [[es:Komatsu]], [[nl:Komatsu]], etc. Could you please help align the Italian Wikipedia with the other language editions? Additional wrong title: [[it:Saint-Gobain (gruppo)]] (it is a multinational company, so it should be moved to the standard disambiguator "(azienda)").</del> [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-40990-58|&#126;2026-40990-58]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-40990-58|talk]]) 16:25, 21 Hulyo 2026 (UTC) ::@[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] Other incorrect titles to assess: [[it:Giovanni Antonio Caldora (XV secolo)]] ; [[it:Raimondo Caldora (XIV secolo)]] ; [[it:Muzio Attendolo (XIII secolo)]]. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-41223-03|&#126;2026-41223-03]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-41223-03|talk]]) 23:53, 22 Hulyo 2026 (UTC) :::@[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] wrong titles to fix: <del>[[it:Enrico di Brunswick-Lüneburg (1468-1532)]] ; [[it:Margherita di Sassonia (1469-1528)]] ; [[it:Margherita di Sassonia (1449-1501)]] ; [[it:Lisicle (IV secolo a.C.)]] ; [[it:Lisicle (V secolo a.C.)]]; [[it:Margherita di Borbone-Clermont (1344-1416)]] ; [[it:Margherita di Borbone-Clermont (1438-1483)]]</del> . [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-46057-71|&#126;2026-46057-71]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-46057-71|talk]]) 18:50, 23 Agosto 2026 (UTC) ::::@[[Tagagamit:Gambo7|Gambo7]] List of other incorrect titles: [[it:Gioacchino Ernesto di Anhalt]] ; [[it:Luisa di Anhalt-Dessau (1631-1680)]] ; [[it:Barbara di Brandeburgo (1527-1595)]] ; [[it:Massimiliano del Liechtenstein (1641-1709)]] ; some subjects in [[it:Elisabetta di Danimarca (disambigua)]] ; some subjects in <del>[[it:Alfonso d'Aragona]]</del> ; [[it:Dagmar di Danimarca (1890-1961)]] ; <del>[[it:Maria Elisabetta di Sassonia (1736-1818)]]</del> ; <del>[[it:Maria Antonia del Liechtenstein]]</del> ; <del>[[it:Ida del Liechtenstein (1811-1884)]]</del>. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-47022-40|&#126;2026-47022-40]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-47022-40|talk]]) 11:33, 29 Agosto 2026 (UTC) n5z06kpydt88bddmk7j990f2nuysf1z 0 338600 2227195 2218511 2026-09-21T07:45:33Z GabFranco938 149005 2227195 wikitext text/x-wiki {{Infobox school|name=The Philippine School – Dubai|image=The Philippine School, Dubai Front Exterior View.jpg|caption=Tanawin sa harap ng Paaralan|country=United Arab Emirates|address=32nd St (Service Road), Muhaisnah 2, Dubai|established=2008|type=Institusyong Edukasyon|chairman=Ali Mohammad A. H. Ali|director=Leticia Maniaul|principal=Dr. Rommel Pelayo|key_people=|faculty=(tinatayang) 100-200|enrollment=(tinatayang) 3000-3200|language=English, Filipino at Arabe|system=Pilipino/Pilipinas|website=[http://www.tpsdxb.com The Philippine School - Dubai]|free_label1=Katayuan sa DepEd|free_text1=Katanggap-tanggap|free_label2=Katayuan sa KHDA|free_text2=Magaling}}'''The Philippine School''' ( {{Langx|ar|المدرسة الفلبينية -}} ) o kilala sa pagpapaikli bilang '''TPS''' o '''TPSDXB''' ay isang [[paaralan]] sa [[Dubai]] na nagsisilbi para sa mga anak ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino|Migranteng Pilipino]] (o kilala rin bilang "Overseas Filipino Worker") na naninirahan sa [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]], ang mga estudyante nito ay kilala bilang mga '''TPSIANS''' . Ang Philippine School ay sumasaklaw sa mga antas ng baitang mula [[K–12|kindergarten hanggang sa ika-12 baitang]] . <ref>{{Cite web |title=The Philippine School Dubai Guide {{!}} Bayut |url=https://www.bayut.com/schools/the-philippine-school-dubai/ |access-date=2021-09-01 |website=Guides for Schools in the UAE {{!}} Bayut |language=en}}</ref> Ang The Philippine School ay itinatag noong Pebrero 2008 sa lugar ng Al Twar <ref name=":0" /> at binuksan ang unang taon akademiko nito noong Setyembre ng sumunod na taon. Noong 2010, lumipat ito sa Al Rashidiya at pagkatapos sa Taong Akademiko 2016–2017, lumipat ito sa kasalukuyang kampus nito sa Al Muhaisnah 2. <ref name=":0">{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/ |access-date=2026-06-19 |archive-date=2023-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527111158/https://tpsdxb.com/school-history/ |url-status=dead }}</ref> Sa kasalukuyan, ang mga estudyante ng TPS ay nagdala ng karangalan sa paaralan sa pamamagitan ng pakikilahok sa mga akademikong kompetisyon, paligsahan, at mga aktibidad sa pagitan ng mga paaralan. <ref>{{Cite news |date=March 30, 2021 |title=Philippine School Dubai wins High School Challenge organised by DCT |language=en |work=Gulf News |url=https://gulfnews.com/uae/education/philippine-school-dubai-wins-high-school-challenge-organised-by-dct-1.78209727 |access-date=2021-09-01}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-11-26 |title=Filipino students in UAE win over 90 medals from World Scholar's Cup in Yale University |url=https://filipinotimes.net/feature/2019/11/26/filipino-students-uae-win-90-medals-world-scholars-cup-yale-university/ |access-date=2021-09-01 |website=The Filipino Times |language=en-US}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news |title=The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge |language=en |work=www.hozpitalityplus.com |url=https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html |access-date=2021-09-01}}</ref> Bilang tugon sa walang katapusang pagsulong ng edukasyon, nagpasa ang TPS ng inspeksyon sa [[Dubai School Inspection Bureau]]. Tapat sa pananaw nito na maging isang ''Nangunguna sa Kahusayan sa Akademiko at Paghubog ng mga Halaga'', ang Paaralang Pilipino ay patuloy na nagbibigay ng natatanging pagsasanay sa akademiko para sa mga bata sa pamamagitan ng karanasan, integratibo, multikultural, at pag-aaral na nakatuon sa mga halaga <ref name=":0"/> Ang The Philippine School, Dubai ay akreditado at awtorisado ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Kagawaran ng Edukasyon (DepEd)]] sa ilalim ng mga sumusunod na lisensya <ref name=":0"/> Unang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017 Pangalawang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017 Pangatlong Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017 Pang-apat na Yugto - SHS Permit No. 19, S. 2016<ref name=":0"/><ref name=":1"/> [[Talaksan:The_Philippine_School,_Dubai,_Government_Recognition_No._001,_Series_2017.png|thumb|The Philippine School, Dubai,  Government Recognition No. 001, Series 2017]] == Kurikulum == Ang The Philippine School nag-aalok ng Kurikulum ng Pilipinas na ng mga paksa at ang Kurikulumong UAE upang sumunod sa mga pamantayan ng KHDA at DepEd. Ang The Philippine School iniayon ang kurikulum nito sa kurikulum sa Pilipinas para sa maayos na paglipat ng mga estudyante sa ibang paaralan kung siya na kailangan na umuwi ng Pilipinas. Ang mga sumusunod ay ang mga asignaturang inaalok ng paaralan.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Subject Offerings – TPS Dubai |url=https://tpsdxb.com/subject-offerings/ |access-date=2026-06-19 |archive-date=2024-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911055724/https://tpsdxb.com/subject-offerings/ |url-status=dead }}</ref> * English * Filipino * Science * Mathematics * ICT (Information and Communications Technology) * MAPEH (Music, Arts, Physical Education and Health) * HELE (Para lang sa Elementary, Home Economics and Livelihood Education) * TLE (Para lang sa High School, Technology and Livelihood Education) * AP (Araling Panlipunan) * Makabansa * EsP (Edukasyon sa Pagkakatao) * GMRC (Good Manners and Right Conduct) * MSCS (Moral, Social and Cultural Studies) * Islamic Education (Para lamang sa estudyanteng muslim sa halip na EsP) Para sa mga Seniors (Phase 4), Mayroon silang ibang paksa sa halip na mga asignaturang nabanggit sa itaas. Nag-aalok din ang paaralan ng mga interest club upang suportahan ang mga pangunahing asignaturang ibinibigay. == Pasilidad ng Paaralan == Nag-aalok ang The Philippine School ng maraming pasilidad na pwedeng gamitin ang mga estudyante. Lahat na inalay na ng pasilidad ay nakalista na sa baba. * TLE Lab * ICT Lab * Covered Court * Playground * Music Room * Arts Room * Science Laboratory * Resource Room * Guidance Office * School Clinic == Transportasyon == Ang The Philippine School ay mapuputahan galing sa Dubai Bus alin ang inaalay na ang Road and Transportation Authority (o ang RTA) {| class="wikitable" !Ruta !Hanggahan A !Hanggahan B !Dalas |- align="left" | align="center" style="background:blue;color:white" |'''F05''' |Al Rashidiya Bus Station |Mizhar 1 |Every 10-15 Minutes |} Ang paaralan ay pwedeng mapuputahan sa pamamagitan ng private vehicles, Dubai Bus<ref>{{Cite web |title=RTA F05 bus - Dubai |url=https://transitapp.com/en/region/dubai/rta/bus-f05 |access-date=2026-06-19 |website=transitapp.com |language=en}}</ref>, taxis o small vehicles. Pag-order ng pagkain online (ex., Talabat, Noon, Deliveroo, and Keeta) papungtang kampus ay bawal, pero hindi kasama sa mga espesyal na okasyon.<ref name=":0"/> == References == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.thephilippineschooldubai.com/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241224140246/http://www.thephilippineschooldubai.com/ |date=2024-12-24 }} * [https://www.khda.gov.ae/en/search/Details.aspx?InsID=560 Ang Karunungan at Pamamahala sa Pag-unlad ng Tawo (Government of Dubai)] * Ocon, Benedict M. "Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students" (PDF). Ang Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus. Mga gawa ng International Conference on The Future of Education (IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, July 10-12, 2018. p. 728. Pag-aaral ng isang guro sa The Philippine School, Dubai na may kinalaman sa mga estudyante sa paaralan{{Cite web |last=Ocon |first=Benedict M. |title=Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students |url=http://www.ipgktb.edu.my/iconfed/compilation_of_paper_iconfed2018_volum2/Compilation%20of%20Paper%20IConFEd2018_S2/BI/THEMES%20B/B19_Images%20And%20Perceptions%20On%20Asean%20Identity.pdf |website=Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus |series=Proceedings of International Conference on The Future of Education IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, 10–12 July 2018 |page=728 }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles> {{International schools in the United Arab Emirates}}{{Philippine international schools}} [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] b8jklm7z8hxpjx86j4uf8vj50xs8xte 0 339557 2227144 2224651 2026-09-21T05:32:25Z Ryomaandres 8044 2227144 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = San Francisco de Macorís | image = San Francisco de Macoris Dominican Republic Duarte Province 4.jpg | image_flag = Flag of San Francisco de Macorís.png | image_shield = Escudo del Municipio San Francisco de Macorís.svg | seal_size = 100x80px | image_size = 280px | caption = Tanawin ng lungsod ng San Francisco de Macorís. | pushpin_map = Dominican Republic | pushpin_map_caption = Lokasyon sa loob ng Republikang Dominikano | pushpin_relief = 1 | map_size = | coordinates = {{coord|19|18|0|N|70|15|0|W|region:DO|display=inline}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = Republikang Dominikano | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Republikang Dominikano|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Duarte|Duarte]] | established_title = Itinatag | established_date = 20 September 1778<ref>{{cite web |last1=González Hernández |first1=Julio Amable |title=Familias de pueblos: San Francisco de Macorís |url=http://www.idg.org.do/capsulas/agosto2008/agosto200816.htm |publisher=Instituto Dominicano de Genealogía |access-date=24 August 2014 |work=Cápsulas Genealógicas en Areíto: Sección Sabatina del diario "Hoy" |language=es |date=16 August 2008}}</ref> | established_title2 = Munisipalidad simula noon | established_date2 = 1844 | area_total_km2 = 727.15 | area_footnotes = <ref name="listado">Superficies a nivel de municipios, [http://one.gob.do/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=283 Oficina Nacional de Estadistica] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090417021712/http://one.gob.do/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=283 |date=April 17, 2009 }}</ref> | elevation_m = 110 | elevation_footnotes = <ref>{{cite book | last = De la Fuente | first = Santiago | title = Geografía Dominicana | publisher = Editora Colegial Quisqueyana | year = 1976 | location = Santo Domingo, Dominican Republic | language = es }}</ref> | population_total = 202,716 | population_as_of = 2022 census | total_type = Kabuuan | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Demonym | population_blank1 = Francomacorisano(a) | population_footnotes = <ref name="censo">Citypopulation, [https://www.citypopulation.de/en/domrep/mun/admin/0601__san_francisco_de_macor%C3%ADs/ San Francisco de Macorís municipality]</ref> | blank_name = [[Talaan ng mga munisipalidad ng Republikang Dominikano#Administrasyon|Mga distrito ng munisipyo]] | blank_info = 4 }} <!-- Infobox ends --> Ang '''San Francisco de Macorís''' ({{IPA|es|saɱ fɾanˈsisko ðe makoˈɾis|lang}}) ay isang lungsod sa [[Republikang Dominikano]] na matatagpuan sa hilagang-silangang bahagi ng bansa, sa rehiyon ng [[Cibao]]. Ito ang kabisera ng [[Lalawigan ng Duarte]] at ang pang-anim na pinakamataong lungsod sa bansa simula noong 2010.<ref>{{cite book|title=Expansión Urbana de las ciudades capitales de RD: 1988-2010|url=http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=5645|publisher=Oficina Nacional de Estadística|date=1 May 2015|access-date=25 January 2016|location=Santo Domingo|language=es|isbn=978-9945-8984-3-9|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714132107/http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=5645|archive-date=July 14, 2016|df=mdy-all}}</ref> Ang pangalang ''San Francisco de Macorís'' ay nagmula sa kombinasyon ng pangalan ni [[Francis ng Assisi|San Francisco]], [[patron]] ng [[Orden ng mga Franciscano]] (isang organisasyong pangrelihiyon mula sa Italya na dumating sa teritoryong ito noong panahon ng kolonisasyon) at ang lumang pangalan ng teritoryo, na ''[[Taong Macorix|Macorix]]''.<ref>{{Cite web |last=Valerio |first=Gregoria Altagracia |date=2019-09-11 |title=241 años de historia de San Francisco de Macorís |url=https://www.eljaya.com/105565/241-anos-de-historia-de-san-francisco-de-macoris/ |access-date=2024-04-18 |website=Periódico EL JAYA |language=es}}</ref> Ang lungsod ay kilala bilang ''Lupain ng Kakaw'' ("Tierra del Cacao").<ref>{{Cite web |last=Diario |first=Listin |date=2015-08-07 |title=Cacao de Macorís a la vista del mundo |url=https://listindiario.com/elnorte/2015/08/07/383262/cacao-de-macoris-a-la-vista-del-mundo.html |access-date=2024-04-18 |website=listindiario.com |language=ES}}</ref> Ang lugar na ito ay nagbubunga ng malalaking dami ng organikong [[kakaw]], na ginagawa ang Republikang Dominikano na ika-10 pinakamalaking prodyuser ng mga butil ng kakaw sa mundo.<ref>{{Cite web|url=https://listindiario.com/economia/2007/02/21/3857/nbspcapital-mundialdel-cacao-organico|title=Provincia Duarte: "Capital mundial"del cacao orgánico"}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/top-10-cocoa-producing-countries.html|title=Top 10 Cocoa Producing Countries}}</ref> ==Kasaysayan== Isang lungsod ang itinatag malapit sa San Francisco de Macorís noong 1497. Matapos maitatag ang La Vega, ang Cotuí ay kalaunan ay itinatag noong 1505 sa isang lugar na mayaman sa ginto. Sa loob ng maraming siglo, ang tinatawag ngayong San Francisco de Macorís at ang Lalawigan ng Duarte ay mga rural na labas ng La Vega at Cotuí ayon sa pagkakabanggit. Sa pagsisimula ng ika-18 siglo, ang dayuhang pamumuhunan mula sa mga Europeo ay lumikha ng isang merkado para sa produksyon ng kakaw, na nagpapahintulot sa mga lokal na makakuha ng isang bagong mapagkukunan ng kita bukod sa mga alagang hayop. Ang pamilihan ng kakaw ang nagbigay-daan sa komunidad sa paligid ng monasteryo ng Santa Ana na maging San Francisco de Macorís. Gayunpaman, noong dekada 1760 lamang nagkaroon ng monopolyo ang probinsya sa industriya ng kakaw at naging isang bayan para sa mga manlalakbay na Europeo na dumadaan. Ang Villa ng Santa Ana ng San Francisco de Macorís, na dati ring tinatawag na Hato Grande, ay pinangalanan ito hanggang sa ito ay pag-aari ni Francisco Ravelo Polanco, Panlalawigang Alkalde ng Santa Hermandad ng Santiago de los Caballeros,<ref>{{Cite web|url=http://eljaya.com/opinion/14498-la-historia-de-la-parroquia-santa-ana-2da-parte|title=La Historia de la Parroquia Santa Ana (2da Parte)|website=ElJaya|access-date=June 29, 2018|archive-date=June 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630024830/http://eljaya.com/opinion/14498-la-historia-de-la-parroquia-santa-ana-2da-parte|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.calameo.com/read/00034521460b5fbedbe91|title=Expansion fundacional y desarrollo en el norte dominicano (1680–1795) (p. 154)|last=Hernandez Gonzalez|first=Manuel Vicente|access-date=2026-09-07|archive-date=2021-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923175212/https://en.calameo.com/read/00034521460b5fbedbe91|url-status=dead}}</ref> at sa kalaunan ay itinuturo ng tradisyon si Juan de Alvarado at ang mga pamilyang Tejada at De Jesus bilang mga may-ari ng lupain at mga donor ng teritoryal na lugar para sa layunin ng pundasyon nito sa 1778 pundasyon nito.<ref>{{Cite web|url=http://francomacorisanos.com/Historia.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011042036/http://francomacorisanos.com/Historia.aspx|url-status=dead|archive-date=2012-10-11|title=Historia de San Francisco de Macorís}}</ref> Noong 1795, pinagtibay ang [[Kasunduan sa Basel]], na nagbigay sa Pransya ng teritoryo ng Espanya na [[Hispaniola]]. Sinakop ng Pransya ang panig ng Espanya noong 1801, at sa ilalim ng pamamahala nito, ang San Francisco de Macorís ay naging isang parokya na may sariling pamamahala. Ang opisyal na katitikan ng lungsod ay nagsimula pa noong 1811. Noong Oktubre 2, 1896, muling inorganisa ni [[Ulises Heureaux]] ang lungsod ng San Francisco de Macorís sa ilalim ng Distrito Panlalawigan na "Pacificador" (Tagapamayapa). Noong panahong iyon, ito ay itinalaga bilang komon sa Posisyon ng Kanton ng Matanzas, Seksyon Monte Abajo, Villa Riva, Canton Castillo, at iba pa. Ang pangalan ng District Pacificador ay tumagal hanggang Hulyo 26, 1926, nang palitan ng [[Kongreso ng Dominikano]] ang pangalan nito sa Lalawigan ng Duarte, na kasalukuyang ginagamit. Noong ika-20 ng Mayo 1963, inaprubahan ng konseho ng lungsod ang pagpapalit ng pangalan ng mga pangunahing kalye ng San Francisco de Macorís sa kahilingan ng Pundasyon ng mga Bayani ng Constanza, Maimon at Estero Hondo. ==Heograpiya== [[File:San Francisco Dominican Republic 1.jpg|thumb|Tanawin ng San Francisco de Macorís]] Ang lungsod ng San Francisco de Macorís ay matatagpuan sa Hilagang Rehiyon ng Republikang Dominika o (Rehiyon ng Cibao) sa pagitan ng ''Septentrional Mountain Range'' sa hilaga at ng Lambak ng Cibao sa katimugang bahagi. Ang San Francisco de Macorís ay may mga burol sa hilaga na nagbibigay ng magandang tanawin ng lungsod tuwing gabi. Ang Ilog Jaya ay kitang-kita sa kanlurang bahagi ng bayan. ===Distrito=== Ang lungsod ay may mga sumusunod na subdibisyon: {| class="wikitable sortable" !Dibisyon !Katayuan !Populasyon (2022)<ref>{{Cite web |title=San Francisco de Macorís (Municipality, Dominican Republic) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/en/domrep/mun/admin/0601__san_francisco_de_macor%C3%ADs/ |access-date=2024-08-17 |website=www.citypopulation.de}}</ref> |- |Cenoví |Distrito |16,322 |- |Jaya |Distrito |5,529 |- |La Peña |Distrito |12,918 |- |Presidente Don Antonio Guzmán Fernández |Distrito |8,205 |- |San Francisco de Macorís |Kalagitnaan ng Munisipal |159,742 |} ===Kaluwagan=== Ang kaluwagan ng Lalawigan ng Duarte ay mula 17 hanggang 942 metro (56 hanggang 3,091 talampakan) sa ibabaw ng antas ng dagat, na umaabot sa pinakamataas na elebasyon nito sa "Loma Quita Espuela". Ang pangalang ito ay diumano'y nagmula sa panahon na ginalugad ng mga Kastila ang isla, dahil ang burol ay masyadong matarik para sakyan ang kanilang mga kabayo, kinailangan nilang bumaba at tanggalin ang kanilang mga spurs at umakyat nang naglalakad. Mayroong dalawang pangunahing rehiyong heolohikal: ang hilagang dalisdis ng Cordillera Septentrional at ang magaspang na topograpiya ng Delta del Yuna. Sa katimugang dalisdis ng Cibao Valley sa Yuna Subregion (Easter Cibao), makakakita tayo ng mga alluvial fan, kasama ang mga deposit hollow, mga lugar ng burol at mga plataporma, at pati na rin ang mga alluvial soil sa mga daluyan ng mga daloy ng mga ilog Camú at Yuna. Dalawang fault ang dumadaan sa Lalawigan ng Duarte mula silangan hanggang kanluran. Ang mga tectonic deformation na ito ay ang Septentrional fault, na dumadampi sa mga bayan ng Arenoso, Castillo at San Francisco de Macorís at ang Cibao fault na dumadaan sa mga bayan ng Las Guaranas, Castillo, at Villa Riva Pimentel. Ang Septentrional fault ay matatagpuan sa hilagang bahagi ng lalawigan habang ang Cibao fault ay matatagpuan sa katimugang bahagi nito. ===Heomorpolohiya=== Ang Yuna River Delta ay bahagi ng Cibao Valley, at karamihan sa mga lugar na ito ay matatagpuan ilang metro sa ibabaw ng dagat at samakatuwid ay sagana ang mga basang lupa. Ang mga pangunahing ilog nito ay ang Great Yuna at Caño Estero, na siyang natural na daluyan ng tubig ng mga lupang ito sa lalawigan ng Maria Trinidad Sanchez. Ang lugar ay binubuo pangunahin ng mga latian na may banlik at luwad, at gayundin ng malalaking lugar ng mga deposito ng peat. Sa tabi ng mga ilog ay mga deposito ng alluvial. Ang Eastern Cibao Valley (bahagi rin ng Cibao Valle) ay nahahati sa mga lalawigan ng Santiago, Espaillat, Sánchez Ramírez, Sánchez at Duarte, ang huli ay may mas mataas na porsyento (mga 50%). Lahat ng lungsod sa lalawigang ito ay nakaugat sa lambak na ito maliban sa lungsod ng Arenoso. Ang mga kapatagan ng baha ng sistema ng Ilog Yuna ay sumasakop sa isang makitid na guhit sa timog na bahagi ng lambak at mayroon ding makitid na kadena ng mga burol, marahil mga gitnang batong-apog na Miocene, na katabi ng hilagang hanay ng bundok. Para sa probinsyang ito, ang lambak ay mayroon ding mga deposito ng lacustrine sa dagat na luwad, na karaniwang may dalawang uri: ang limestone at iba pang hindi calcareous. Ang mga Haitises ay binubuo ng isang karst platform, na binubuo ng matigas na limestone mula sa Oligocene-Miocene. Ang pinakamataas na elevation ay karaniwang 200 hanggang 250 metro (656 hanggang 820 talampakan) ang taas. Ang Ilog Payabo ay tumatawid sa rehiyon sa pamamagitan ng isang makitid na channel na puno ng mga alluvial deposit. Ang Northern Range ay isang hanay ng bundok ng mga sedimentary rock at mga highly faulted at folded fobáceas. Sa probinsyang ito, ang Northern Range ay umaabot sa taas na 942 metro (3,091 talampakan) (Quita Espuela); malapit sa San Francisco de Macorís ang taas ng tagaytay ay bahagyang mas mababa sa 300 metro (984 talampakan). Nagpapakita ito ng ilang mudstone, limestone at Miocene at Eocene oligocénicos. Sa timog ng Gaspar Hernandez at umaabot sa Ilog Nagua, mayroong isang napakasalimuot na lugar na may mabatong burol ng apog at tuff, malamang na may iba pang mga batong bulkaniko at metamorpiko, pangunahin na mula sa Upper Cretaceous. ===Hidrograpiya=== [[File:San Francisco de Macoris Dominican Republic.jpg|thumb|left|''City bank'']] Maraming ilog at sapa sa Lalawigan ng Duarte, ang pinakamahalaga ay ang Ilog Camú, ang Ilog Yuna at ang kanilang mga sanga (Jaya, Cuaba, Nigua, Payabo, at iba pa). Ang Ilog Yuna at Ilog Camú ay bumubuo ng mahahalagang pinagkukunan ng tubig, kapwa para sa pag-inom at para sa irigasyon. ===Pisyograpiya at kapaligiran=== Ang polusyon sa kapaligiran sa Lalawigan ng Duarte ay bunga ng ilang elemento, tulad ng hindi magandang kalagayan ng mga palikuran, hindi ginagamot na dumi sa alkantarilya, pag-apaw ng mga sapa, walang habas na paggamit ng mga agrochemical, mga tambak at paglalagay ng mga kulungan ng baboy sa mga pampang ng ilog, at dumi mula sa ilang pabrika sa probinsya na itinatapon sa mga ilog. Ang pagguho ng lupa mula sa [[pagkalbo ng kagubatan]] ay nakakaapekto rin sa kapaligiran ng Lalawigan ng Duarte. Gayundin, ang usok mula sa mga pabrika at mula sa pagsusunog ng basura, partikular sa munisipalidad ng San Francisco de Macorís, ay nakakaapekto sa mga naninirahan dito. ===Klima=== Ang temperatura ay pabago-bago sa pagitan ng 17 at 32 °C (63 at 90 °F), na may mas malamig na temperatura na apektado ng pag-ulan. Ito ay isang malaking liblib na paraiso dahil ang karamihan sa teritoryo ay hindi naaapektuhan ng mga bagyo o sobrang init na panahon. Ang paminsan-minsang pagbaha ay maaaring mangyari dahil sa tag-ulan na kadalasang nangyayari sa buwan ng Mayo. {{Weather box |location = San Francisco de Macorís (1961–1990) |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 37.2 |Feb record high C = 35.0 |Mar record high C = 36.5 |Apr record high C = 37.4 |May record high C = 37.5 |Jun record high C = 37.5 |Jul record high C = 38.0 |Aug record high C = 38.5 |Sep record high C = 39.5 |Oct record high C = 39.6 |Nov record high C = 38.5 |Dec record high C = 39.5 |year record high C = 39.6 |Jan high C = 28.3 |Feb high C = 28.7 |Mar high C = 29.6 |Apr high C = 30.5 |May high C = 30.9 |Jun high C = 31.7 |Jul high C = 31.9 |Aug high C = 32.0 |Sep high C = 32.2 |Oct high C = 31.9 |Nov high C = 29.9 |Dec high C = 28.6 |year high C = |Jan mean C = 23.0 |Feb mean C = 23.1 |Mar mean C = 23.6 |Apr mean C = 24.6 |May mean C = 25.4 |Jun mean C = 26.2 |Jul mean C = 26.3 |Aug mean C = 26.3 |Sep mean C = 26.4 |Oct mean C = 26.0 |Nov mean C = 24.7 |Dec mean C = 23.5 |Jan low C = 17.7 |Feb low C = 17.4 |Mar low C = 17.7 |Apr low C = 18.7 |May low C = 20.0 |Jun low C = 20.6 |Jul low C = 20.8 |Aug low C = 20.6 |Sep low C = 20.5 |Oct low C = 20.1 |Nov low C = 19.4 |Dec low C = 18.4 |year low C = |Jan record low C = 12.2 |Feb record low C = 12.0 |Mar record low C = 10.2 |Apr record low C = 12.3 |May record low C = 14.0 |Jun record low C = 16.0 |Jul record low C = 12.9 |Aug record low C = 16.0 |Sep record low C = 16.4 |Oct record low C = 16.4 |Nov record low C = 15.0 |Dec record low C = 12.7 |year record low C = 10.2 |rain colour = green |Jan rain mm = 82.1 |Feb rain mm = 72.8 |Mar rain mm = 64.6 |Apr rain mm = 97.2 |May rain mm = 192.6 |Jun rain mm = 115.8 |Jul rain mm = 125.8 |Aug rain mm = 163.2 |Sep rain mm = 121.8 |Oct rain mm = 128.1 |Nov rain mm = 173.6 |Dec rain mm = 110.4 |year rain mm = 1448.0 |unit rain days = 1.0 mm |Jan rain days = 8.8 |Feb rain days = 7.2 |Mar rain days = 8.2 |Apr rain days = 8.0 |May rain days = 12.6 |Jun rain days = 9.7 |Jul rain days = 12.2 |Aug rain days = 12.0 |Sep rain days = 9.5 |Oct rain days = 9.9 |Nov rain days = 12.6 |Dec rain days = 11.0 |year rain days = 121.7 |source 1 = [[NOAA]]<ref name= NOAA >{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/DR/00000045.TXT | title = S. F. Macoris Climate Normals 1961-1990 | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | archive-url = https://web.archive.org/web/20201031211932/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/DR/00000045.TXT | archive-date = 2020-10-31 | url-status = dead | access-date = September 19, 2016}}</ref> }} ==Montecito de Oración== Ang Munting Burol ng Panalangin (''Montecito de Oración''), na pagmamay-ari ni José Gregorio Martínez Frías at kilala rin bilang "Munting Burol ng Gethsemane," ay isang sentro ng pagmumuni-muni para sa mga residente ng San Francisco de Macorís at mga turista. Ito ay pinangangasiwaan ng orden ng relihiyon ng ''Instituto de los Sacerdotes Diocesanos de Schoentatt''. Ito ay pinasinayaan noong 1985. Tuwing Biyernes Santo, ang burol ay tumatanggap ng daan-daang peregrino sa madaling araw na lumalahok sa isang prusisyon ng Istasyon ng Krus, na bumabalik sa paglalakbay ni Hesukristo mula sa kani-kanilang mga parokya. ==Ang Palasyo ng Munisipyo at ang sikat na ''Sirena del ayuntamiento''== [[File:Ayuntamiento-sfm.png|thumb|Bulwagan ng Lungsod sa San Francisco de Macorís]] Ang Bulwagan ng Lungsod ng San Francisco de Macorís ang luklukan ng konseho ng lungsod at ng alkalde. Sa makasaysayang gusaling ito, ang mga pulitikong namamahala sa Lalawigan ng Duarte ang namamahala sa munisipalidad. Ang gusali ay matatagpuan sa sentro ng lungsod, napapaligiran sa hilaga ng 27 de Febrero Street at sa kanluran ng Restauración Street, na nakaharap sa Parke ng Duarte. Itinayo ito noong 1945 ng inhinyero na si Enrique Arturo Curiel Rojas, mula sa Moca, sa utos ng diktador na si Rafael Leónidas Trujillo. Ang kahanga-hangang gusaling ito, na gawa sa reinforced concrete, ay nananatili ang natatanging "T" (para sa Trujillo) sa harapan nito, gayundin ang lahat ng mga pampublikong palasyo na itinayo noong panahon ng diktador. Ang sirena ng munisipyo, na karaniwang tinatawag na ''Sirena del ayuntamiento o Sirena de los bomberos'', ay inilagay noong Pebrero 27, 1950, sa gusali ng munisipyo. Isang salaysay ang nagsasaad na ang sirena ay ipinadala ni Pangulong Harry Truman ng Estados Unidos sa San Francisco, California, at nagkamaling napunta sa Santo Domingo. Sa pamamagitan ng pagsisikap ng dating Senador Chilín Camilo, isang kaibigan ng diktador na si Trujillo, ito ay inilagay sa lungsod na ito. Dati, isang kampana, na inilagay noong 1936 sa pabrika ng Piña, ang nagsilbing tawag sa mga manggagawa ng 6:45 a.m., 12:00 p.m., at 6:00 p.m. Nangyari ito noong panahon ng pagka-alkalde ni Manuel De Jesús Bonó (Masú). ==Katedral ng Santa Ana== [[File:CatedralSantaAna2006.jpg|thumb|left|200px|Katedral ng Santa Ana]] Ang Katedral ng Santa Ana ay pinaghalong arkitekturang Gotiko at modernong arkitektura. Sinasaklaw nito ang isang kumpletong bloke ng lungsod, na napapaligiran sa hilaga ng Kalye Santa Ana, sa timog ng Kalye Colon, sa kanluran ng Kalye Papi Olivier at sa silangan ng Kalye Restauración. Ang Katedral ng Santa Ana ang punong-himpilan ng ''Obispo de la Diócesis de San Francisco'' at tahanan ng humanistang si ''Monseñor [[Jesús María de Jesús Moya]]''. ==Komunikasyon== Ang San Francisco de Macorís ay may ilang mga istasyon ng radyo at publikasyon. Ang pinakamatagal nitong pahayagan ay ang [http://www.eljaya.com El Jaya], na itinatag noong Nobyembre 20, 1985. Ang direktor at tagapagtatag nito ay ang mamamahayag na si Adriano Cruz Marte. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:San Francisco de Macorís]] [[Kategorya:Mga munisipaldad ng Republikang Dominikano]] 4gn2l34p53rb3pozszomtbpx0fnk0kg 2227145 2227144 2026-09-21T05:32:40Z Ryomaandres 8044 2227145 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = San Francisco de Macorís | image = San Francisco de Macoris Dominican Republic Duarte Province 4.jpg | image_flag = Flag of San Francisco de Macorís.png | image_shield = Escudo del Municipio San Francisco de Macorís.svg | seal_size = 100x80px | image_size = 280px | caption = Tanawin ng lungsod ng San Francisco de Macorís. | pushpin_map = Dominican Republic | pushpin_map_caption = Lokasyon sa loob ng Republikang Dominikano | pushpin_relief = 1 | map_size = | coordinates = {{coord|19|18|0|N|70|15|0|W|region:DO|display=inline}} | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = Republikang Dominikano | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Republikang Dominikano|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Duarte|Duarte]] | established_title = Itinatag | established_date = 20 September 1778<ref>{{cite web |last1=González Hernández |first1=Julio Amable |title=Familias de pueblos: San Francisco de Macorís |url=http://www.idg.org.do/capsulas/agosto2008/agosto200816.htm |publisher=Instituto Dominicano de Genealogía |access-date=24 August 2014 |work=Cápsulas Genealógicas en Areíto: Sección Sabatina del diario "Hoy" |language=es |date=16 August 2008}}</ref> | established_title2 = Munisipalidad simula noon | established_date2 = 1844 | area_total_km2 = 727.15 | area_footnotes = <ref name="listado">Superficies a nivel de municipios, [http://one.gob.do/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=283 Oficina Nacional de Estadistica] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090417021712/http://one.gob.do/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=283 |date=April 17, 2009 }}</ref> | elevation_m = 110 | elevation_footnotes = <ref>{{cite book | last = De la Fuente | first = Santiago | title = Geografía Dominicana | publisher = Editora Colegial Quisqueyana | year = 1976 | location = Santo Domingo, Dominican Republic | language = es }}</ref> | population_total = 202,716 | population_as_of = 2022 census | total_type = Kabuuan | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Demonym | population_blank1 = Francomacorisano(a) | population_footnotes = <ref name="censo">Citypopulation, [https://www.citypopulation.de/en/domrep/mun/admin/0601__san_francisco_de_macor%C3%ADs/ San Francisco de Macorís municipality]</ref> | blank_name = [[Talaan ng mga munisipalidad ng Republikang Dominikano#Administrasyon|Mga distrito ng munisipyo]] | blank_info = 4 }} <!-- Infobox ends --> Ang '''San Francisco de Macorís''' ({{IPA|es|saɱ fɾanˈsisko ðe makoˈɾis|lang}}) ay isang lungsod sa [[Republikang Dominikano]] na matatagpuan sa hilagang-silangang bahagi ng bansa, sa rehiyon ng [[Cibao]]. Ito ang kabisera ng [[Lalawigan ng Duarte]] at ang pang-anim na pinakamataong lungsod sa bansa simula noong 2010.<ref>{{cite book|title=Expansión Urbana de las ciudades capitales de RD: 1988-2010|url=http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=5645|publisher=Oficina Nacional de Estadística|date=1 May 2015|access-date=25 January 2016|location=Santo Domingo|language=es|isbn=978-9945-8984-3-9|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714132107/http://www.one.gob.do/Multimedia/Download?ObjId=5645|archive-date=July 14, 2016|df=mdy-all}}</ref> Ang pangalang ''San Francisco de Macorís'' ay nagmula sa kombinasyon ng pangalan ni [[Francisco ng Asisi|San Francisco]], [[patron]] ng [[Orden ng mga Franciscano]] (isang organisasyong pangrelihiyon mula sa Italya na dumating sa teritoryong ito noong panahon ng kolonisasyon) at ang lumang pangalan ng teritoryo, na ''[[Taong Macorix|Macorix]]''.<ref>{{Cite web |last=Valerio |first=Gregoria Altagracia |date=2019-09-11 |title=241 años de historia de San Francisco de Macorís |url=https://www.eljaya.com/105565/241-anos-de-historia-de-san-francisco-de-macoris/ |access-date=2024-04-18 |website=Periódico EL JAYA |language=es}}</ref> Ang lungsod ay kilala bilang ''Lupain ng Kakaw'' ("Tierra del Cacao").<ref>{{Cite web |last=Diario |first=Listin |date=2015-08-07 |title=Cacao de Macorís a la vista del mundo |url=https://listindiario.com/elnorte/2015/08/07/383262/cacao-de-macoris-a-la-vista-del-mundo.html |access-date=2024-04-18 |website=listindiario.com |language=ES}}</ref> Ang lugar na ito ay nagbubunga ng malalaking dami ng organikong [[kakaw]], na ginagawa ang Republikang Dominikano na ika-10 pinakamalaking prodyuser ng mga butil ng kakaw sa mundo.<ref>{{Cite web|url=https://listindiario.com/economia/2007/02/21/3857/nbspcapital-mundialdel-cacao-organico|title=Provincia Duarte: "Capital mundial"del cacao orgánico"}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/top-10-cocoa-producing-countries.html|title=Top 10 Cocoa Producing Countries}}</ref> ==Kasaysayan== Isang lungsod ang itinatag malapit sa San Francisco de Macorís noong 1497. Matapos maitatag ang La Vega, ang Cotuí ay kalaunan ay itinatag noong 1505 sa isang lugar na mayaman sa ginto. Sa loob ng maraming siglo, ang tinatawag ngayong San Francisco de Macorís at ang Lalawigan ng Duarte ay mga rural na labas ng La Vega at Cotuí ayon sa pagkakabanggit. Sa pagsisimula ng ika-18 siglo, ang dayuhang pamumuhunan mula sa mga Europeo ay lumikha ng isang merkado para sa produksyon ng kakaw, na nagpapahintulot sa mga lokal na makakuha ng isang bagong mapagkukunan ng kita bukod sa mga alagang hayop. Ang pamilihan ng kakaw ang nagbigay-daan sa komunidad sa paligid ng monasteryo ng Santa Ana na maging San Francisco de Macorís. Gayunpaman, noong dekada 1760 lamang nagkaroon ng monopolyo ang probinsya sa industriya ng kakaw at naging isang bayan para sa mga manlalakbay na Europeo na dumadaan. Ang Villa ng Santa Ana ng San Francisco de Macorís, na dati ring tinatawag na Hato Grande, ay pinangalanan ito hanggang sa ito ay pag-aari ni Francisco Ravelo Polanco, Panlalawigang Alkalde ng Santa Hermandad ng Santiago de los Caballeros,<ref>{{Cite web|url=http://eljaya.com/opinion/14498-la-historia-de-la-parroquia-santa-ana-2da-parte|title=La Historia de la Parroquia Santa Ana (2da Parte)|website=ElJaya|access-date=June 29, 2018|archive-date=June 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630024830/http://eljaya.com/opinion/14498-la-historia-de-la-parroquia-santa-ana-2da-parte|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.calameo.com/read/00034521460b5fbedbe91|title=Expansion fundacional y desarrollo en el norte dominicano (1680–1795) (p. 154)|last=Hernandez Gonzalez|first=Manuel Vicente|access-date=2026-09-07|archive-date=2021-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923175212/https://en.calameo.com/read/00034521460b5fbedbe91|url-status=dead}}</ref> at sa kalaunan ay itinuturo ng tradisyon si Juan de Alvarado at ang mga pamilyang Tejada at De Jesus bilang mga may-ari ng lupain at mga donor ng teritoryal na lugar para sa layunin ng pundasyon nito sa 1778 pundasyon nito.<ref>{{Cite web|url=http://francomacorisanos.com/Historia.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011042036/http://francomacorisanos.com/Historia.aspx|url-status=dead|archive-date=2012-10-11|title=Historia de San Francisco de Macorís}}</ref> Noong 1795, pinagtibay ang [[Kasunduan sa Basel]], na nagbigay sa Pransya ng teritoryo ng Espanya na [[Hispaniola]]. Sinakop ng Pransya ang panig ng Espanya noong 1801, at sa ilalim ng pamamahala nito, ang San Francisco de Macorís ay naging isang parokya na may sariling pamamahala. Ang opisyal na katitikan ng lungsod ay nagsimula pa noong 1811. Noong Oktubre 2, 1896, muling inorganisa ni [[Ulises Heureaux]] ang lungsod ng San Francisco de Macorís sa ilalim ng Distrito Panlalawigan na "Pacificador" (Tagapamayapa). Noong panahong iyon, ito ay itinalaga bilang komon sa Posisyon ng Kanton ng Matanzas, Seksyon Monte Abajo, Villa Riva, Canton Castillo, at iba pa. Ang pangalan ng District Pacificador ay tumagal hanggang Hulyo 26, 1926, nang palitan ng [[Kongreso ng Dominikano]] ang pangalan nito sa Lalawigan ng Duarte, na kasalukuyang ginagamit. Noong ika-20 ng Mayo 1963, inaprubahan ng konseho ng lungsod ang pagpapalit ng pangalan ng mga pangunahing kalye ng San Francisco de Macorís sa kahilingan ng Pundasyon ng mga Bayani ng Constanza, Maimon at Estero Hondo. ==Heograpiya== [[File:San Francisco Dominican Republic 1.jpg|thumb|Tanawin ng San Francisco de Macorís]] Ang lungsod ng San Francisco de Macorís ay matatagpuan sa Hilagang Rehiyon ng Republikang Dominika o (Rehiyon ng Cibao) sa pagitan ng ''Septentrional Mountain Range'' sa hilaga at ng Lambak ng Cibao sa katimugang bahagi. Ang San Francisco de Macorís ay may mga burol sa hilaga na nagbibigay ng magandang tanawin ng lungsod tuwing gabi. Ang Ilog Jaya ay kitang-kita sa kanlurang bahagi ng bayan. ===Distrito=== Ang lungsod ay may mga sumusunod na subdibisyon: {| class="wikitable sortable" !Dibisyon !Katayuan !Populasyon (2022)<ref>{{Cite web |title=San Francisco de Macorís (Municipality, Dominican Republic) - Population Statistics, Charts, Map and Location |url=https://www.citypopulation.de/en/domrep/mun/admin/0601__san_francisco_de_macor%C3%ADs/ |access-date=2024-08-17 |website=www.citypopulation.de}}</ref> |- |Cenoví |Distrito |16,322 |- |Jaya |Distrito |5,529 |- |La Peña |Distrito |12,918 |- |Presidente Don Antonio Guzmán Fernández |Distrito |8,205 |- |San Francisco de Macorís |Kalagitnaan ng Munisipal |159,742 |} ===Kaluwagan=== Ang kaluwagan ng Lalawigan ng Duarte ay mula 17 hanggang 942 metro (56 hanggang 3,091 talampakan) sa ibabaw ng antas ng dagat, na umaabot sa pinakamataas na elebasyon nito sa "Loma Quita Espuela". Ang pangalang ito ay diumano'y nagmula sa panahon na ginalugad ng mga Kastila ang isla, dahil ang burol ay masyadong matarik para sakyan ang kanilang mga kabayo, kinailangan nilang bumaba at tanggalin ang kanilang mga spurs at umakyat nang naglalakad. Mayroong dalawang pangunahing rehiyong heolohikal: ang hilagang dalisdis ng Cordillera Septentrional at ang magaspang na topograpiya ng Delta del Yuna. Sa katimugang dalisdis ng Cibao Valley sa Yuna Subregion (Easter Cibao), makakakita tayo ng mga alluvial fan, kasama ang mga deposit hollow, mga lugar ng burol at mga plataporma, at pati na rin ang mga alluvial soil sa mga daluyan ng mga daloy ng mga ilog Camú at Yuna. Dalawang fault ang dumadaan sa Lalawigan ng Duarte mula silangan hanggang kanluran. Ang mga tectonic deformation na ito ay ang Septentrional fault, na dumadampi sa mga bayan ng Arenoso, Castillo at San Francisco de Macorís at ang Cibao fault na dumadaan sa mga bayan ng Las Guaranas, Castillo, at Villa Riva Pimentel. Ang Septentrional fault ay matatagpuan sa hilagang bahagi ng lalawigan habang ang Cibao fault ay matatagpuan sa katimugang bahagi nito. ===Heomorpolohiya=== Ang Yuna River Delta ay bahagi ng Cibao Valley, at karamihan sa mga lugar na ito ay matatagpuan ilang metro sa ibabaw ng dagat at samakatuwid ay sagana ang mga basang lupa. Ang mga pangunahing ilog nito ay ang Great Yuna at Caño Estero, na siyang natural na daluyan ng tubig ng mga lupang ito sa lalawigan ng Maria Trinidad Sanchez. Ang lugar ay binubuo pangunahin ng mga latian na may banlik at luwad, at gayundin ng malalaking lugar ng mga deposito ng peat. Sa tabi ng mga ilog ay mga deposito ng alluvial. Ang Eastern Cibao Valley (bahagi rin ng Cibao Valle) ay nahahati sa mga lalawigan ng Santiago, Espaillat, Sánchez Ramírez, Sánchez at Duarte, ang huli ay may mas mataas na porsyento (mga 50%). Lahat ng lungsod sa lalawigang ito ay nakaugat sa lambak na ito maliban sa lungsod ng Arenoso. Ang mga kapatagan ng baha ng sistema ng Ilog Yuna ay sumasakop sa isang makitid na guhit sa timog na bahagi ng lambak at mayroon ding makitid na kadena ng mga burol, marahil mga gitnang batong-apog na Miocene, na katabi ng hilagang hanay ng bundok. Para sa probinsyang ito, ang lambak ay mayroon ding mga deposito ng lacustrine sa dagat na luwad, na karaniwang may dalawang uri: ang limestone at iba pang hindi calcareous. Ang mga Haitises ay binubuo ng isang karst platform, na binubuo ng matigas na limestone mula sa Oligocene-Miocene. Ang pinakamataas na elevation ay karaniwang 200 hanggang 250 metro (656 hanggang 820 talampakan) ang taas. Ang Ilog Payabo ay tumatawid sa rehiyon sa pamamagitan ng isang makitid na channel na puno ng mga alluvial deposit. Ang Northern Range ay isang hanay ng bundok ng mga sedimentary rock at mga highly faulted at folded fobáceas. Sa probinsyang ito, ang Northern Range ay umaabot sa taas na 942 metro (3,091 talampakan) (Quita Espuela); malapit sa San Francisco de Macorís ang taas ng tagaytay ay bahagyang mas mababa sa 300 metro (984 talampakan). Nagpapakita ito ng ilang mudstone, limestone at Miocene at Eocene oligocénicos. Sa timog ng Gaspar Hernandez at umaabot sa Ilog Nagua, mayroong isang napakasalimuot na lugar na may mabatong burol ng apog at tuff, malamang na may iba pang mga batong bulkaniko at metamorpiko, pangunahin na mula sa Upper Cretaceous. ===Hidrograpiya=== [[File:San Francisco de Macoris Dominican Republic.jpg|thumb|left|''City bank'']] Maraming ilog at sapa sa Lalawigan ng Duarte, ang pinakamahalaga ay ang Ilog Camú, ang Ilog Yuna at ang kanilang mga sanga (Jaya, Cuaba, Nigua, Payabo, at iba pa). Ang Ilog Yuna at Ilog Camú ay bumubuo ng mahahalagang pinagkukunan ng tubig, kapwa para sa pag-inom at para sa irigasyon. ===Pisyograpiya at kapaligiran=== Ang polusyon sa kapaligiran sa Lalawigan ng Duarte ay bunga ng ilang elemento, tulad ng hindi magandang kalagayan ng mga palikuran, hindi ginagamot na dumi sa alkantarilya, pag-apaw ng mga sapa, walang habas na paggamit ng mga agrochemical, mga tambak at paglalagay ng mga kulungan ng baboy sa mga pampang ng ilog, at dumi mula sa ilang pabrika sa probinsya na itinatapon sa mga ilog. Ang pagguho ng lupa mula sa [[pagkalbo ng kagubatan]] ay nakakaapekto rin sa kapaligiran ng Lalawigan ng Duarte. Gayundin, ang usok mula sa mga pabrika at mula sa pagsusunog ng basura, partikular sa munisipalidad ng San Francisco de Macorís, ay nakakaapekto sa mga naninirahan dito. ===Klima=== Ang temperatura ay pabago-bago sa pagitan ng 17 at 32 °C (63 at 90 °F), na may mas malamig na temperatura na apektado ng pag-ulan. Ito ay isang malaking liblib na paraiso dahil ang karamihan sa teritoryo ay hindi naaapektuhan ng mga bagyo o sobrang init na panahon. Ang paminsan-minsang pagbaha ay maaaring mangyari dahil sa tag-ulan na kadalasang nangyayari sa buwan ng Mayo. {{Weather box |location = San Francisco de Macorís (1961–1990) |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 37.2 |Feb record high C = 35.0 |Mar record high C = 36.5 |Apr record high C = 37.4 |May record high C = 37.5 |Jun record high C = 37.5 |Jul record high C = 38.0 |Aug record high C = 38.5 |Sep record high C = 39.5 |Oct record high C = 39.6 |Nov record high C = 38.5 |Dec record high C = 39.5 |year record high C = 39.6 |Jan high C = 28.3 |Feb high C = 28.7 |Mar high C = 29.6 |Apr high C = 30.5 |May high C = 30.9 |Jun high C = 31.7 |Jul high C = 31.9 |Aug high C = 32.0 |Sep high C = 32.2 |Oct high C = 31.9 |Nov high C = 29.9 |Dec high C = 28.6 |year high C = |Jan mean C = 23.0 |Feb mean C = 23.1 |Mar mean C = 23.6 |Apr mean C = 24.6 |May mean C = 25.4 |Jun mean C = 26.2 |Jul mean C = 26.3 |Aug mean C = 26.3 |Sep mean C = 26.4 |Oct mean C = 26.0 |Nov mean C = 24.7 |Dec mean C = 23.5 |Jan low C = 17.7 |Feb low C = 17.4 |Mar low C = 17.7 |Apr low C = 18.7 |May low C = 20.0 |Jun low C = 20.6 |Jul low C = 20.8 |Aug low C = 20.6 |Sep low C = 20.5 |Oct low C = 20.1 |Nov low C = 19.4 |Dec low C = 18.4 |year low C = |Jan record low C = 12.2 |Feb record low C = 12.0 |Mar record low C = 10.2 |Apr record low C = 12.3 |May record low C = 14.0 |Jun record low C = 16.0 |Jul record low C = 12.9 |Aug record low C = 16.0 |Sep record low C = 16.4 |Oct record low C = 16.4 |Nov record low C = 15.0 |Dec record low C = 12.7 |year record low C = 10.2 |rain colour = green |Jan rain mm = 82.1 |Feb rain mm = 72.8 |Mar rain mm = 64.6 |Apr rain mm = 97.2 |May rain mm = 192.6 |Jun rain mm = 115.8 |Jul rain mm = 125.8 |Aug rain mm = 163.2 |Sep rain mm = 121.8 |Oct rain mm = 128.1 |Nov rain mm = 173.6 |Dec rain mm = 110.4 |year rain mm = 1448.0 |unit rain days = 1.0 mm |Jan rain days = 8.8 |Feb rain days = 7.2 |Mar rain days = 8.2 |Apr rain days = 8.0 |May rain days = 12.6 |Jun rain days = 9.7 |Jul rain days = 12.2 |Aug rain days = 12.0 |Sep rain days = 9.5 |Oct rain days = 9.9 |Nov rain days = 12.6 |Dec rain days = 11.0 |year rain days = 121.7 |source 1 = [[NOAA]]<ref name= NOAA >{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/DR/00000045.TXT | title = S. F. Macoris Climate Normals 1961-1990 | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | archive-url = https://web.archive.org/web/20201031211932/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_IV/DR/00000045.TXT | archive-date = 2020-10-31 | url-status = dead | access-date = September 19, 2016}}</ref> }} ==Montecito de Oración== Ang Munting Burol ng Panalangin (''Montecito de Oración''), na pagmamay-ari ni José Gregorio Martínez Frías at kilala rin bilang "Munting Burol ng Gethsemane," ay isang sentro ng pagmumuni-muni para sa mga residente ng San Francisco de Macorís at mga turista. Ito ay pinangangasiwaan ng orden ng relihiyon ng ''Instituto de los Sacerdotes Diocesanos de Schoentatt''. Ito ay pinasinayaan noong 1985. Tuwing Biyernes Santo, ang burol ay tumatanggap ng daan-daang peregrino sa madaling araw na lumalahok sa isang prusisyon ng Istasyon ng Krus, na bumabalik sa paglalakbay ni Hesukristo mula sa kani-kanilang mga parokya. ==Ang Palasyo ng Munisipyo at ang sikat na ''Sirena del ayuntamiento''== [[File:Ayuntamiento-sfm.png|thumb|Bulwagan ng Lungsod sa San Francisco de Macorís]] Ang Bulwagan ng Lungsod ng San Francisco de Macorís ang luklukan ng konseho ng lungsod at ng alkalde. Sa makasaysayang gusaling ito, ang mga pulitikong namamahala sa Lalawigan ng Duarte ang namamahala sa munisipalidad. Ang gusali ay matatagpuan sa sentro ng lungsod, napapaligiran sa hilaga ng 27 de Febrero Street at sa kanluran ng Restauración Street, na nakaharap sa Parke ng Duarte. Itinayo ito noong 1945 ng inhinyero na si Enrique Arturo Curiel Rojas, mula sa Moca, sa utos ng diktador na si Rafael Leónidas Trujillo. Ang kahanga-hangang gusaling ito, na gawa sa reinforced concrete, ay nananatili ang natatanging "T" (para sa Trujillo) sa harapan nito, gayundin ang lahat ng mga pampublikong palasyo na itinayo noong panahon ng diktador. Ang sirena ng munisipyo, na karaniwang tinatawag na ''Sirena del ayuntamiento o Sirena de los bomberos'', ay inilagay noong Pebrero 27, 1950, sa gusali ng munisipyo. Isang salaysay ang nagsasaad na ang sirena ay ipinadala ni Pangulong Harry Truman ng Estados Unidos sa San Francisco, California, at nagkamaling napunta sa Santo Domingo. Sa pamamagitan ng pagsisikap ng dating Senador Chilín Camilo, isang kaibigan ng diktador na si Trujillo, ito ay inilagay sa lungsod na ito. Dati, isang kampana, na inilagay noong 1936 sa pabrika ng Piña, ang nagsilbing tawag sa mga manggagawa ng 6:45 a.m., 12:00 p.m., at 6:00 p.m. Nangyari ito noong panahon ng pagka-alkalde ni Manuel De Jesús Bonó (Masú). ==Katedral ng Santa Ana== [[File:CatedralSantaAna2006.jpg|thumb|left|200px|Katedral ng Santa Ana]] Ang Katedral ng Santa Ana ay pinaghalong arkitekturang Gotiko at modernong arkitektura. Sinasaklaw nito ang isang kumpletong bloke ng lungsod, na napapaligiran sa hilaga ng Kalye Santa Ana, sa timog ng Kalye Colon, sa kanluran ng Kalye Papi Olivier at sa silangan ng Kalye Restauración. Ang Katedral ng Santa Ana ang punong-himpilan ng ''Obispo de la Diócesis de San Francisco'' at tahanan ng humanistang si ''Monseñor [[Jesús María de Jesús Moya]]''. ==Komunikasyon== Ang San Francisco de Macorís ay may ilang mga istasyon ng radyo at publikasyon. Ang pinakamatagal nitong pahayagan ay ang [http://www.eljaya.com El Jaya], na itinatag noong Nobyembre 20, 1985. Ang direktor at tagapagtatag nito ay ang mamamahayag na si Adriano Cruz Marte. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:San Francisco de Macorís]] [[Kategorya:Mga munisipaldad ng Republikang Dominikano]] f98r7rs2wv0dkymwyetqw5mbv377bxf 0 339720 2227143 2226068 2026-09-21T05:30:45Z Ryomaandres 8044 2227143 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain |name = Olympus Mons |location = Western [[Tharsis|Tharsis Rise]], [[Marte]] |coordinates = {{coord|18|39|N|226|12|E|globe:mars_type:landmark|display=inline,title}} |type = Shield volcano |width = 600 km (370 mi)|photo=Olympus Mons - ESA Mars Express - Flickr - Andrea Luck.png|photo_caption=Ang Olympus Mons, ang pinakamataas na bundok sa [[Sistemang Solar]].|highest={{cvt|21.287|km|abbr=on}} sa itaas na datum<ref name=mola_summary/><br/> {{cvt|21.665|km|abbr=on}}<ref name=mola_summary/>, {{cvt|21.9|km|abbr=on}}<ref name=Plescia04>{{cite journal |last=Plescia|first=J. B. |year=2004 |title=Morphometric Properties of Martian Volcanoes |journal=Journal of Geophysical Research |volume=109 |issue=E3 |page=E03003 |article-number=2002JE002031 |doi=10.1029/2002JE002031 |bibcode=2004JGRE..109.3003P |doi-access=free}}</ref> o {{cvt|26|km|abbr=on}}<ref name=Comins>{{cite book|author=Neil F. Comins|title=Discovering the Essential Universe|url=https://books.google.com/books?id=qK_4mNve1DYC&pg=PA148|year=2012|publisher=W. H. Freeman|isbn=978-1-4292-5519-6|page=148}}</ref> lokal na relief sa ibabaw ng kapatagan}} Ang '''Bundok Olympus Mons''', sa planetang [[Marte]] (Mars) ay isang malaki at pinakamataas na [[bulkan]] sa buong [[Sistemang Solar]] na may taas na 21.287 km (13.227 mi) at 21.665 km (13.462 mi)<ref name="mola_summary">{{cite web| url = https://tharsis.gsfc.nasa.gov/mola.summary.pdf| title = Mars Orbiter Laser Altimeter: Experiment summary| access-date = 2026-09-17| archive-date = 2021-05-30| archive-url = https://web.archive.org/web/20210530171304/https://tharsis.gsfc.nasa.gov/mola.summary.pdf| url-status = dead}}</ref>, 21.9 km (13.6 mi), na mas mataas pa sa [[Bundok Everest]] sa [[Daigdig]].<ref>{{Cite web |date=2017-12-09 |title=Olympus Mons: Giant Mountain of Mars |url=https://www.space.com/20133-olympus-mons-giant-mountain-of-mars.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311062806/https://www.space.com/20133-olympus-mons-giant-mountain-of-mars.html |archive-date=2013-03-11 |access-date=2026-09-17 |website=Space.com |language=en}}</ref> Ang bulkan ay mayroon hugis at laki ng gaya sa mga bulkan sa mga isla sa [[Hawaii]] na may sukat. Ang edifice ay nasa 600 km (370 mi) ang lapad. Ang bulkan ay kasya sa mapa ng bansang [[Pransya|Pransiya]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Marte]] {{usbong|Astronomiya}} 33hvh4g99dwovolj82rpbilj8grfylh 0 339747 2227142 2226126 2026-09-21T05:28:45Z Ryomaandres 8044 2227142 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=GomBurZa|image=|caption=Theatrical release poster|director=[[Pepe Diokno (director)|Pepe Diokno]]|producer={{Plainlist| * Pauline Mangilog-Saltarin * Ernestine Tamana }}|writer={{Plainlist| * [[Rody Vera|Rodolfo C. Vera]] * Pepe Diokno }}|based_on=|starring={{Plainlist| *[[Dante Rivero]] *[[Cedrick Juan]] *[[Enchong Dee]] }}|music=Teresa Barrozo|cinematography=Carlo Mendoza|editing=Benjamin Tolentino|production_companies={{Plainlist| *[[Jesuit Communications Foundation|Jesuit Communications]] *[[MediaQuest Holdings|MQuest Ventures]] *CMB Film Services }}|distributor={{Plainlist| * [[Solar Entertainment Corporation|Solar Pictures]]<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=I1XEL_r8xrM|title=''GomBurZa'' - Teaser|author=[[Solar Entertainment Corporation|SolarFilmsPH]]|date=November 7, 2023|website=[[YouTube]]|accessdate=December 30, 2023|archive-date=December 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231230060622/https://www.youtube.com/watch?v=I1XEL_r8xrM|url-status=live}}</ref> }}|released={{Film date|2023|12|25}}|runtime=112 na minuto|country=Pilipinas|language={{ubl|Filipino|Spanish}}|budget=|gross={{Philippine peso|53&nbsp;million|link=yes}}}} Ang '''GomBurZa''' ay isang makasaysayang pelikulang Pilipino na ipinalabas noong 2023, sa direksiyon ni Pepe Diokno. Sinusundan ng pelikula ang buhay at kabayanihan ng tatlong paring martir na Pilipino—sina Padre [[Mariano Gómez|Mariano Gomez]], Padre [[José Burgos|Jose Burgos]], at Padre [[Jacinto Zamora]]—na mas kilala sa bansag na [[Gomburza]]. Sila ay hinatulan ng kamatayan sa pamamagitan ng garote noong 1872 matapos mapagbintangang kasabwat sa Pag-aalsa sa Cavite. Ang pelikula ay naging opisyal na kalahok sa ika-49 na Metro Manila Film Festival (MMFF) noong Disyembre 2023, kung saan humakot ito ng maraming parangal, kabilang ang Ikalawang Pinakamahusay na Pelikula (Second Best Picture), Pinakamahusay na Aktor, at Pinakamahusay na Direktor.. Ang pelikula ay magkatuwang na iprinodyus ng Jesuit Communications (JesCom), MQuest Ventures ng MediaQuest, at CMB Film Services. Inihayag ang paggawa ng pelikula bilang bahagi ng paggunita sa ika-150 anibersaryo ng pagkamartir ng Gomburza (1872–2022). Si Pepe Diokno ang nagsilbing direktor at katuwang sa pagsulat ng iskrip kasama si Rody Vera. Binigyang-diin ng produksiyon ang masusing pananaliksik sa tulong ng mga sikat na istoryador tulad ni Fr. Rene Javellana, SJ, upang maging akma sa kasaysayan ang pelikula. == Buod == Noong panahon ng [[Kasaysayan ng Pilipinas (1565–1898)|kolonisasyon ng mga Espanyol sa Pilipinas]], muling isinalaysay ng sekular na pari na si Pedro Pelaez ang kwento ni [[Hermano Pule|Apolinario de la Cruz]], isang katutubo na pinatay ng mga Espanyol dahil sa pagtatatag ng isang sekta dahil tinanggihan siya bilang pari dahil sa kanyang lahi, sa kanyang estudyante na si Jose Burgos, at kapwa sekular na pari na si Mariano Gomez. Nilalabanan ng tatlo ang mga pagtatangka ng mga prayle mula sa mga orden ng relihiyon na pinamumunuan ni Padre. Sasakupin ng Mosqueda ang mga parokyang pinangangasiwaan ng mga paring sekular na karamihan ay Pilipino. Namatay si Pelaez sa lindol sa Maynila noong 1863, habang tinapos ni Burgos ang kanyang pag-aaral para sa pagkapari. Noong 1869, si Burgos ay isang guro sa [[Unibersidad ng Santo Tomas]] at nagkaroon ng malapit na ugnayan sa kanyang mga estudyanteng sina [[Felipe Buencamino Sr.|Felipe Buencamino]] at [[Paciano Rizal|Paciano Mercado]] . Nagsaya sila sa pagdating ng liberal na Gobernador-Heneral na [[Carlos María de la Torre|si Carlos Maria de la Torre]], at sina Felipe at Paciano ay bumuo ng isang samahan ng mga mag-aaral. Gayunpaman, sila ay nadismaya nang maaresto si Felipe, at sinabihan ni Dela Torre si Burgos na bawasan ang kanyang mga liberal na adbokasiya kapalit ng kalayaan ni Buencamino. Noong 1871, si de la Torre ay pinalitan ng mapang-aping [[Rafael Izquierdo y Gutíerrez|si Rafael Izquierdo]], na nagtanong sa mga prayle tungkol sa mga aktibidad ni Burgos. Inalis din niya ang mga eksepsiyon sa buwis para sa mga katutubong sundalo sa [[Moog ng San Felipe (Kabite)|Fort San Felipe]], na nagdulot ng isang [[Pag-aaklas sa Kabite ng 1872|nabigong pag-aalsa]] nang sumunod na taon ni Sarhento Fernando La Madrid, na binayaran upang ilunsad ang rebelyon ng isang grupo ng mga radikal na piling Pilipino sa pamamagitan ng kanilang tagapamagitan, si Francisco Zaldua. Sina Gomez, Burgos, at isa pang pari na [[Jacinto Zamora|si Jacinto Zamora]] ay inaresto dahil sa umano'y pagkakasangkot nila sa pag-aalsa at isinailalim sa isang minadaliang paglilitis sa korte militar kung saan sila ay dumanas ng maraming kawalang-katarungang panghukuman. Sa kabaligtaran, ang mga tunay na pasimuno ng pag-aalsa (hindi kasama si Zaldua) ay hinatulan ng pagpapatapon. Sa panahon ng paglilitis, dumanas si Zamora ng nervous breakdown matapos ang isang nakasulat na imbitasyon na ginawa niya sa isang laro ng baraha ay napagkamalan na isang liham tungkol sa paghahatid ng armas, habang kinondena nina Gomez at Burgos ang paglilitis bilang isang pekeng kaso dahil si Zaldua, na may mga palatandaan ng pagpapahirap, ay maling isinasangkot si Burgos sa pag-aalsa. Ang tatlong pari, kasama si Zaldua, ay nahatulan at hinatulan ng kamatayan sa pamamagitan ng [[garote]] . Matapos masaksihan ang takbo ng paglilitis, sinabi ni Fr. Napagtanto ni Mosqueda na ginamit sila ng gobyerno ng Espanya upang pawalang-sala ang sarili sa responsibilidad at nagsisisi ang mga tinig kung paano sila sisisihin ng kasaysayan sa kanilang nalalapit na pagkamatay. Hiniling ni Izquierdo kay [[Arkidiyosesis ng Maynila|Arsobispo Gregorio Meliton Martinez ng Maynila]] na hubaran ang mga sutana ng mga pari dahil sa kanilang mga krimen, ngunit tumanggi ang huli, naniniwala sa kanilang kawalang-kasalanan at iginiit na mamamatay sila bilang mga pari, at ibalik ang kanilang mga sutana, na kinumpiska noong sila ay inaresto. Nasaksihan ni Paciano, kasama ang kanyang kapatid na si Pepe, si Felipe, at iba pa, ang pagbitay sa [[Liwasang Rizal|Bagumbayan]] . Hinamak ng karamihan si Zaldua bilang isang traydor habang siya ay binibitay. Isang mapanglaw na si Zamora ang binuhat papunta sa bitayan, kasunod ang walang pakialam na si Gomez, habang si Burgos, matapos tanggapin ang paghingi ng tawad mula sa kanyang berdugo, ay nagprotesta sa kanyang kawalang-kasalanan habang siya ay pinapatay. Lumuhod ang mga tao sa kalungkutan dahil sa kanilang pagbitay habang hinahayaan ni Arsobispo Martinez na tumunog ang mga kampana ng simbahan dahil sa kanilang pagkamatay. Sa isang epilogo, isang nasa hustong gulang na si Pepe, na kilala rin bilang [[José Rizal|Jose Rizal]], ay ipinapakitang iniaalay ang kanyang pangalawang nobela, ''[[El filibusterismo|ang El Filibusterismo]]'', sa tatlong pari, at [[José Rizal|pinatay noong 1896]] sa parehong lugar kung saan sila namatay, habang ang isang dating lingkod ni Padre. Si Mosqueda, na nakasaksi sa pagbitay sa tatlong pari, ay sumama sa [[Katipunan]] sa kanilang [[Himagsikang Pilipino|laban para sa kalayaan]] laban sa mga Kastila. == Mga Nagsipagganap == * [[Dante Rivero]] bilang Padre [[Mariano Gómez|Mariano Gomez de los Ángeles]] : Isang miyembro ng [[Gomburza]] . * Cedrick Juan bilang Padre [[José Burgos|José Apolonio Burgos y García]] : Isang miyembro ng Gomburza. * [[Enchong Dee]] bilang Padre [[Jacinto Zamora|Jacinto Zamora y del Rosario]] : Isang miyembro ng Gomburza. * Ketchup Eusebio bilang Francisco Zaldúa: Isang sibilyan na sangkot at binitay kasama ng mga Gomburza. * [[Piolo Pascual]] bilang Padre Pedro Peláez : Ang tagapagturo ni Padre Burgos. * [[Elijah Canlas]] bilang [[Paciano Rizal|Paciano Rizal Mercado y Alonzo Realonda]] : Isa sa mga estudyante ni Padre Burgos at nakatatandang kapatid ni José Rizal. * Tommy Alejandrino bilang [[Felipe Buencamino Sr.|Felipe Buencamino]] : Isa sa mga estudyante ni Padre Burgos. * [[Jaime Fabregas|Jaime Fábregas]] bilang Gregorio Melitón Martínez, [[Arkidiyosesis ng Maynila|Arsobispo ng Maynila]] * [[Khalil Joseph Ramos|Khalil Ramos]] bilang [[José Rizal]] : Ang nakababatang kapatid ni Paciano. ** Alexandre Lucas Martín bilang batang si José Rizal (10 taong gulang) * [[Ronnie Lazaro|Ronnie Lázaro]] bilang Francisco Rizal Mercado : Ang ama nina Paciano at José. Inulit ni Lázaro ang kanyang papel sa 1998 na pelikula, ''[[Jose Rizal (pelikula)|José Rizal]]'' . * Sue Prado bilang [[Teodora Realonda y Quintos|Teodora Alonso Realonda]] : Ang ina nina Paciano at José. * [[Neil Ryan Sese]] bilang [[Maximo Inocencio|Máximo Inocencio]] * Epy Quizon bilang Joaquín Pardo de Tavera * Brian Sy bilang Crisanto delos Reyes * Paolo O'Hara bilang Antonio Regidor * Bombi Plata bilang Enrique Paraiso * Leo Rialp bilang Padre José Mosqueda * Nanding Josef bilang Padre Miguel de Laza * Arnold Reyes bilang Sergeant Fernando la Madrid * Jomari Ángeles bilang Lt. Manuel Montesinos * Giovanni Baldeserri bilang Heneral Felipe Ginovés * Carlos Siguion-Reyna bilang Bishop [[Francisco Gainza]] * Jerry O'Hara bilang Bishop Romualdo Jimeno * Kuya Manzano bilang Padre Tressera * Jon Achaval bilang Padre Corominas * Sheenly Gener bilang asawa ni Zaldúa * Danna Simbre bilang asawa ni Inocencio * Marco Lobregat bilang [[Carlos María de la Torre|Carlos María de la Torre y Navacerrada]] * Borja Saenz De Miere bilang [[Rafael Izquierdo y Gutíerrez|Rafael Izquierdo y Gutiérrez]] * Timothy Castillo bilang Sarhento Bonifacio Octavo * DMs Boongaling bilang pangunahing lingkod na Recoleto * Gerardo Kaimo bilang [[Rafael de Echague|Rafael Echague]] * Dylan Ray Talon bilang “ [[Hermano Pule]] ” (tunay na pangalan: Apolinario de la Cruz) * Gary Guarino bilang [[Andrés Bonifacio]] * Floyd Tena bilang Berdugo === Mga Pagpupugay === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+  ! scope="col" |Award ! data-sort-type="date" scope="col" |Date of ceremony ! scope="col" |Category ! scope="col" |Recipient(s) ! scope="col" |Result ! class="unsortable" scope="col" |{{Reference column heading}} |- ! rowspan="11" scope="row" |2023 Metro Manila Film Festival | rowspan="11" |December 27, 2023 |Best Picture |''GomBurZa'' | {{Won}} | rowspan="11" |<ref>{{Cite news |last=Antonio |first=Josiah |date=December 27, 2023 |title=LIST: Metro Manila Film Festival 2023 winners |language=En |work=[[News.ABS-CBN.com]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/27/23/list-metro-manila-film-festival-2023-winners |url-status=live |access-date=December 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240101152503/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/27/23/list-metro-manila-film-festival-2023-winners |archive-date=January 1, 2024}}</ref> |- |Best Director |[[Pepe Diokno]] |{{Won}} |- |Best Actor |Cedrick Juan |{{Won}} |- | rowspan="2" |Best Supporting Actor |[[Enchong Dee]] |{{Nom}} |- |[[Dante Rivero]] |{{Nom}} |- |Best Screenplay |Rodolfo Vera and [[Pepe Diokno]] |{{Nom}} |- |Best Cinematography |Carlo Mendoza |{{Won}} |- |Best Production Design |Ericson Navarro |{{Won}} |- |Best Sound |Melvin Rivera and Louie Boy Bauson |{{Won}} |- |Best Visual Effects |Brian Galagnara, Danilo Handog, and John Kenneth Paclibar |{{Nom}} |- |Gatpuno Antonio J. Villegas Cultural Award |''GomBurZa'' |{{Won}} |} == Talasanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Kategorya:Pelikula ng 2023]] [[Kategorya:Pelikula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Template film date with 1 release date]] lajh5poa7gjuj7vallwlrh1avrq237l 0 339748 2227133 2226129 2026-09-21T05:14:21Z Ryomaandres 8044 /* Mga parangal at nominasyon */ 2227133 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jiro Manio|image=|caption=|birth_name=Jiro Manio|birth_date={{birth date and age|1992|05|09}}|birth_place=[[Cainta]], [[Rizal (province)|Rizal]], Philippines|death_date=|death_place=|occupation=Actor|years_active=1999–2010, 2025–present|agent=[[Star Magic]] (1999–2009)|spouse=|children=|website=}}Si '''Jiro Manio''' (ipinanganak bilang '''Jiro Katakura''' noong Mayo 9, 1992) ay isang kilalang artistang Pilipino. Siya ay nakilala sa buong bansa bilang isa sa pinakamagaling na batang artista sa kasaysayan ng pelikulang Pilipino, lalo na sa kanyang pagganap bilang ang bidang tauhan sa madamdaming pelikulang ''Magnifico'' (2003). Dahil sa kanyang husay sa pag-arte, siya ang pinakabatang nagwagi ng Gawad Urian para sa Pinakamahusay na Aktor sa edad na 12. Para sa pelikulang iyon, nanalo rin siya ng PMPC Star Award para sa Movie Actor of the Year, FAP Award para sa Best Actor, at [[FAMAS|FAMAS Award]] para sa Best Child Actor—kaya naman nanalo siya ng grand slam sa pelikulang Pilipino . Nauna rito, nanalo siya ng parangal na Best Child Performer sa [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001 Metro Manila Film Festival]] para sa kanyang pagganap sa ''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' (2001) ni [[Marilou Diaz-Abaya]] . Nakatanggap din siya ng mga nominasyon sa acting award para sa kanyang mga pagganap sa <nowiki><i id="mwFg">Mila</i></nowiki> (2001) at <nowiki><i id="mwGA">Foster Child</i></nowiki> (2007). Lumabas din si Manio sa pelikulang komedya ''[[Ang Tanging Ina|na Ang Tanging Ina]]'' (2003) at mga karugtong nito, ang seryeng pantasya sa telebisyon <nowiki><i id="mwHA">na Spirits</i></nowiki> (2004–05), at ang komedyang may temang bakla ''na Manay Po'' (2006) at ang karugtong nito . == Maagang buhay at edukasyon == Si Manio ay ipinanganak sa isang Pilipinong ina na si Joylene Santos Manio (namatay noong Agosto 8, 2006) at Japanese na ama na si {{Nihongo|Yusuke Katakura|片倉 裕介}} . Pinalaki siya ng kanyang lolo at mayroon siyang nakababatang kapatid na lalaki na nagngangalang Anjo Santos. Nag-aral si Manio sa elementarya sa Holy Child Parochial School sa [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan, Metro Manila]] <ref>{{Cite web |title=Jiro Manio: Muy Magnifico! |url=http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121175109/http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |archive-date=21 January 2016 |access-date=30 July 2016 |publisher=PhilStar Global}}</ref> (ngayon ay Saint John the Baptist Catholic School ) at nagtapos ng hayskul noong 2012 sa pamamagitan ng programang home study ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Philippines Department of Education]] (DepEd) sa Rizal Experimental Station at Pilot School of Cottage Industries (RESPCI) sa [[Pasig]] . <ref name="Who">{{Cite news |date=30 June 2015 |title=Who is Jiro Manio? |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728133430/http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |archive-date=28 July 2015}}</ref> Plano niyang mag-aral ng Hotel and Restaurant Management (HRM) sa culinary studies sa De La Salle-College of Saint Benilde sa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] sa Maynila. === Pagbebenta ng Tropeo ng Gawad Urian === Noong Enero 2024, lumabas si Manio sa Pinoy Pawnstars, kung saan inalok niyang ibenta ang kanyang tropeo ng Gawad Urian sa host ng palabas na si Boss Toyo . Ang tropeo, na napanalunan niya para sa kanyang pagtatanghal sa ''Magnifico'', ay orihinal na nagkakahalaga ng ₱500,000. Tumugon si Boss Toyo ng alok na ₱50,000, at pagkatapos ng negosasyon, nagkasundo ang dalawa sa pinal na presyo na ₱75,000. <ref>{{Cite web |last=jreyes0314 |date=2024-01-04 |title=Jiro Manio sells Gawad Urian trophy for 'Magnifico' performance on 'Pinoy Pawnstars' |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/jiro-manio-sells-gawad-urian-trophy-magnifico-performance-pinoy-pawnstars/ |access-date=2026-06-08 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> == Filmograpiya == === Pelikula === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- | rowspan="2" |1999 |''Pamana''<ref name="departs">{{Cite news |last=Andrade |first=Jeannette |date=2 July 2015 |title='Terminal Man' Jiro Manio departs with Ai-Ai's support |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729021932/http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |archive-date=29 July 2015}}</ref> | |- |''[[Gimik|Gimik: The Reunion]]'' |Dancing Kid |- |2000 |''[[Anak (pelikula)|Anak]]'' |Jason |- | rowspan="3" |2001 |''Mila'' |Peklat |- |''La Vida Rosa'' |Enteng |- |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' |Francis |- | rowspan="3" |2003 |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]]'' |Magnifico |- |''Anghel sa Lupa'' |Aki |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- | rowspan="2" |2006 |''Manay Po'' |Orwell Castello |- |''Pacquiao: The Movie''<ref>{{Cite web |title=Jiro Manio {{!}} Actor |url=https://www.imdb.com/name/nm1205018/ |access-date=2025-07-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> |Young [[Manny Pacquiao]] |- | rowspan="5" |2007 |''Foster Child'' |Yuri |- |''Tirador'' |Odie |- |''Green Paradise'' |Marcial |- |''Tambolista'' |Jason |- |''Bahay Kubo'' |JR |- | rowspan="3" |2008 |''Ang Lihim ni Antonio'' |Mike |- |''Manay Po 2: Overload'' |Orwell Castello |- |''[[Ang Tanging Ina N'yong Lahat|Ang Tanging Ina Ninyong Lahat]]'' |Shammy |- |2009 |''Villa Estrella'' |Young Alex |- |2010 |''Ang Tanging Ina Mo (Last na 'To!)'' |Shammy |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- |1999 |''[[Labs Ko si Babe|Labs Ko Si Babe]]'' |Miko Escallon |- | rowspan="2" |2000 |''[[Pangako Sa 'Yo]]'' |Kokoy dela Merced |- |''Wansapanataym: Wish Bag'' | |- | rowspan="2" |2001 |''Da body en da guard'' | |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Oto San]]'' |Ambo |- | rowspan="2" |2003 |''[[Basta't Kasama Kita]]'' |Hapon |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- |2004 |''Spirits'' |Nato |- |2005 |''[[Mga Anghel Na Walang Langit|Mga Anghel na Walang Langit]]'' |Jasper |- | rowspan="3" |2006 |''[[Komiks (palabas pantelebisyon)|Komiks]]: [[Da Adventures of Pedro Penduko]]'' |Chris |- |''Maging Sino Ka Man'' |Young Pong |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Manikang Papel]]'' |Dodong |- | rowspan="2" |2007 |''[[Love Spell]]: My Soulfone'' | |- |''[[Margarita]]'' |Young Rodrigo |- | rowspan="3" |2008 |''[[Kung Fu Kids]]'' |Young Mackuy |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Basura]]'' |Mackuy |- |''I Am KC'' |Gang Leader |- |2009 |''[[Tayong Dalawa]]'' |Stanley King, Jr. |- | rowspan="3" |2010 |''[[Pilyang Kerubin]]'' |Rodjun San Diego |- |''[[Maynila (teleserye)|Maynila]]'' |Various roles |- |''[[Little Star]]'' |Joross |} == Mga parangal at nominasyon == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Year !Category !Award !Nominated work !Result |- |2008 |Movie Supporting Actor of the Year |PMPC Star Awards for Movies |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Supporting Actor (Pinakamahusay na Pangalawang Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Tambolista''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Actor (Pinakamahusay na Pangunahing Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2004 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]] ''||{{Won}} |- |2004 |Best Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Won}} |- |2004 |Best Actor |FAP Awards|| {{Won}} |- |2004 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |2002 |Best Supporting Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Nom}} |- |2002 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="2" |''Mila''|| {{Nom}} |- |2002 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001]] |Best Child Performer |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila|Metro Manila Film Festival]] |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |- |2001 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |} == Mga sanggunian<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{IMDb name|1205018}} * [https://web.archive.org/web/20120331120448/http://www.jiromanio.com/ Official website] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] ianntohty06fqr4fbuweem7dxip1uw2 2227134 2227133 2026-09-21T05:19:36Z Ryomaandres 8044 2227134 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jiro Manio|image=|caption=|birth_name=Jiro Manio|birth_date={{birth date and age|1992|05|09}}|birth_place=[[Cainta]], [[Rizal (province)|Rizal]], Philippines|death_date=|death_place=|occupation=Actor|years_active=1999–2010, 2025–present|agent=[[Star Magic]] (1999–2009)|spouse=|children=|website=}}Si '''Jiro Manio''' (ipinanganak bilang '''Jiro Katakura''' noong Mayo 9, 1992) ay isang kilalang artistang Pilipino. Siya ay nakilala sa buong bansa bilang isa sa pinakamagaling na batang artista sa kasaysayan ng pelikulang Pilipino, lalo na sa kanyang pagganap bilang ang bidang tauhan sa madamdaming pelikulang ''Magnifico'' (2003). Dahil sa kanyang husay sa pag-arte, siya ang pinakabatang nagwagi ng [[Gawad Urian]] para sa Pinakamahusay na Aktor sa edad na 12. Para sa pelikulang iyon, nanalo rin siya ng PMPC Star Award para sa Movie Actor of the Year, FAP Award para sa Best Actor, at [[FAMAS|FAMAS Award]] para sa Best Child Actor—kaya naman nanalo siya ng grand slam sa pelikulang Pilipino . Nauna rito, nanalo siya ng parangal na Best Child Performer sa [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001 Metro Manila Film Festival]] para sa kanyang pagganap sa ''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' (2001) ni [[Marilou Diaz-Abaya]] . Nakatanggap din siya ng mga nominasyon sa acting award para sa kanyang mga pagganap sa <nowiki><i id="mwFg">Mila</i></nowiki> (2001) at <nowiki><i id="mwGA">Foster Child</i></nowiki> (2007). Lumabas din si Manio sa pelikulang komedya ''[[Ang Tanging Ina|na Ang Tanging Ina]]'' (2003) at mga karugtong nito, ang seryeng pantasya sa telebisyon <nowiki><i id="mwHA">na Spirits</i></nowiki> (2004–05), at ang komedyang may temang bakla ''na Manay Po'' (2006) at ang karugtong nito. Simula noong mga huling taon ng kaniyang pagbibinata, ang personal na buhay ni Manio ay nababalot ng mga kontrobersiya kabilang ang pag-abuso sa droga at isang pag-aresto dahil sa umano'y bigong omisidyo. == Maagang buhay at edukasyon == Si Manio ay ipinanganak sa isang Pilipinong ina na si Joylene Santos Manio (namatay noong Agosto 8, 2006) at Japanese na ama na si {{Nihongo|Yusuke Katakura|片倉 裕介}} . Pinalaki siya ng kanyang lolo at mayroon siyang nakababatang kapatid na lalaki na nagngangalang Anjo Santos. Nag-aral si Manio sa elementarya sa Holy Child Parochial School sa [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan, Metro Manila]] <ref>{{Cite web |title=Jiro Manio: Muy Magnifico! |url=http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121175109/http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |archive-date=21 January 2016 |access-date=30 July 2016 |publisher=PhilStar Global}}</ref> (ngayon ay Saint John the Baptist Catholic School ) at nagtapos ng hayskul noong 2012 sa pamamagitan ng programang home study ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Philippines Department of Education]] (DepEd) sa Rizal Experimental Station at Pilot School of Cottage Industries (RESPCI) sa [[Pasig]] . <ref name="Who">{{Cite news |date=30 June 2015 |title=Who is Jiro Manio? |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728133430/http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |archive-date=28 July 2015}}</ref> Plano niyang mag-aral ng Hotel and Restaurant Management (HRM) sa culinary studies sa De La Salle-College of Saint Benilde sa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] sa Maynila. == Buhay personal == === Kaso ng bigong omisidyo === Noong gabi ng Enero 17, 2020, inaresto si Manio matapos umanong saksakin ang isang lalaki habang nag-aaway sa [[Marikina]]. Ang nagreklamo, ang 25-taong-gulang na si Zeus Doctolero, ay naghain ng ulat sa pulisya na nagsasabing inatake siya ni Manio nang walang dahilan habang naglalakad ito papunta sa bahay ng isang kaibigan. Nagkaroon ng suntukan sa pagitan ng dalawa, kung saan umano'y bumunot si Manio ng kutsilyo sa kusina at sinaksak si Doctolero nang hindi bababa sa tatlong beses hanggang sa makuha nito ang kutsilyo. Ginamot si Doctolero sa ospital dahil sa mga sugat na natamo sa kaniyang itaas na likod at ulo.<ref name="frustrated_homicide">{{Cite web |title=Ex-child star Jiro Manio nabbed for alleged frustrated homicide |url=https://cnnphilippines.com/metro/2020/1/18/jiro-manio-arrested-.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118062413/https://cnnphilippines.com/metro/2020/1/18/jiro-manio-arrested-.html |archive-date=2020-01-18 |access-date=2020-01-18 |work=CNN Philippines}}</ref><ref name="frust_ABS">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Ex-child actor Jiro Manio charged with frustrated homicide |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505043110/https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |archive-date=May 5, 2026}}</ref><ref name="Frust_Rap">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Jiro Manio faces frustrated murder charges over alleged stabbing incident |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306200835/https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |archive-date=March 6, 2024}}</ref> Gayunpaman, kinontra ng ilang saksi ang ulat ni Doctolero, na inaangkin na si Doctolero, na umano'y lasing noon, ay gumamit ng helmet ng motorsiklo upang atakihin si Manio, at si Manio ay may hawak na kutsara sa halip na kutsilyo.<ref name="frust_ABS2">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Ex-child actor Jiro Manio charged with frustrated homicide |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505043110/https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |archive-date=May 5, 2026}}</ref><ref name="Frust_Rap2">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Jiro Manio faces frustrated murder charges over alleged stabbing incident |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306200835/https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |archive-date=March 6, 2024}}</ref> Gayunpaman, walang natanggap na pormal na ulat ang pulisya na naglalarawan kay Doctolero bilang nagpasimula ng away.<ref name="Frust_Rap2" /> Sinabi ng kinakasama ni Manio na plano nilang kasuhan si Doctolero.'''<ref name="frust_ABS2" />''' Kinasuhan si Manio ng frustrated homicide at sumailalim sa inquest proceedings kinabukasan.<ref name="Frust_Rap2" /> === Pagbebenta ng Tropeo ng Gawad Urian === Noong Enero 2024, lumabas si Manio sa [[Pinoy Pawnstars]], kung saan inalok niyang ibenta ang kanyang tropeo ng Gawad Urian sa tagapagpadaloy ng palabas na si [[Boss Toyo]]. Ang tropeo, na napanalunan niya para sa kanyang pagtatanghal sa ''Magnifico'', ay orihinal na nagkakahalaga ng ₱500,000. Tumugon si Boss Toyo ng alok na ₱50,000, at pagkatapos ng negosasyon, nagkasundo ang dalawa sa pinal na presyo na ₱75,000. <ref>{{Cite web |last=jreyes0314 |date=2024-01-04 |title=Jiro Manio sells Gawad Urian trophy for 'Magnifico' performance on 'Pinoy Pawnstars' |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/jiro-manio-sells-gawad-urian-trophy-magnifico-performance-pinoy-pawnstars/ |access-date=2026-06-08 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> == Filmograpiya == === Pelikula === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- | rowspan="2" |1999 |''Pamana''<ref name="departs">{{Cite news |last=Andrade |first=Jeannette |date=2 July 2015 |title='Terminal Man' Jiro Manio departs with Ai-Ai's support |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729021932/http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |archive-date=29 July 2015}}</ref> | |- |''[[Gimik|Gimik: The Reunion]]'' |Dancing Kid |- |2000 |''[[Anak (pelikula)|Anak]]'' |Jason |- | rowspan="3" |2001 |''Mila'' |Peklat |- |''La Vida Rosa'' |Enteng |- |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' |Francis |- | rowspan="3" |2003 |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]]'' |Magnifico |- |''Anghel sa Lupa'' |Aki |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- | rowspan="2" |2006 |''Manay Po'' |Orwell Castello |- |''Pacquiao: The Movie''<ref>{{Cite web |title=Jiro Manio {{!}} Actor |url=https://www.imdb.com/name/nm1205018/ |access-date=2025-07-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> |Young [[Manny Pacquiao]] |- | rowspan="5" |2007 |''Foster Child'' |Yuri |- |''Tirador'' |Odie |- |''Green Paradise'' |Marcial |- |''Tambolista'' |Jason |- |''Bahay Kubo'' |JR |- | rowspan="3" |2008 |''Ang Lihim ni Antonio'' |Mike |- |''Manay Po 2: Overload'' |Orwell Castello |- |''[[Ang Tanging Ina N'yong Lahat|Ang Tanging Ina Ninyong Lahat]]'' |Shammy |- |2009 |''Villa Estrella'' |Young Alex |- |2010 |''Ang Tanging Ina Mo (Last na 'To!)'' |Shammy |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- |1999 |''[[Labs Ko si Babe|Labs Ko Si Babe]]'' |Miko Escallon |- | rowspan="2" |2000 |''[[Pangako Sa 'Yo]]'' |Kokoy dela Merced |- |''Wansapanataym: Wish Bag'' | |- | rowspan="2" |2001 |''Da body en da guard'' | |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Oto San]]'' |Ambo |- | rowspan="2" |2003 |''[[Basta't Kasama Kita]]'' |Hapon |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- |2004 |''Spirits'' |Nato |- |2005 |''[[Mga Anghel Na Walang Langit|Mga Anghel na Walang Langit]]'' |Jasper |- | rowspan="3" |2006 |''[[Komiks (palabas pantelebisyon)|Komiks]]: [[Da Adventures of Pedro Penduko]]'' |Chris |- |''Maging Sino Ka Man'' |Young Pong |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Manikang Papel]]'' |Dodong |- | rowspan="2" |2007 |''[[Love Spell]]: My Soulfone'' | |- |''[[Margarita]]'' |Young Rodrigo |- | rowspan="3" |2008 |''[[Kung Fu Kids]]'' |Young Mackuy |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Basura]]'' |Mackuy |- |''I Am KC'' |Gang Leader |- |2009 |''[[Tayong Dalawa]]'' |Stanley King, Jr. |- | rowspan="3" |2010 |''[[Pilyang Kerubin]]'' |Rodjun San Diego |- |''[[Maynila (teleserye)|Maynila]]'' |Various roles |- |''[[Little Star]]'' |Joross |} == Mga parangal at nominasyon == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Year !Category !Award !Nominated work !Result |- |2008 |Movie Supporting Actor of the Year |PMPC Star Awards for Movies |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Supporting Actor (Pinakamahusay na Pangalawang Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Tambolista''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Actor (Pinakamahusay na Pangunahing Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2004 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]] ''||{{Won}} |- |2004 |Best Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Won}} |- |2004 |Best Actor |FAP Awards|| {{Won}} |- |2004 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |2002 |Best Supporting Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Nom}} |- |2002 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="2" |''Mila''|| {{Nom}} |- |2002 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001]] |Best Child Performer |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila|Metro Manila Film Festival]] |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |- |2001 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |} == Mga sanggunian<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{IMDb name|1205018}} * [https://web.archive.org/web/20120331120448/http://www.jiromanio.com/ Official website] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] q0kxdgc9u65vcbe4gtt1sub897jetv5 2227135 2227134 2026-09-21T05:20:45Z Ryomaandres 8044 /* Pagbebenta ng Tropeo ng Gawad Urian */ 2227135 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jiro Manio|image=|caption=|birth_name=Jiro Manio|birth_date={{birth date and age|1992|05|09}}|birth_place=[[Cainta]], [[Rizal (province)|Rizal]], Philippines|death_date=|death_place=|occupation=Actor|years_active=1999–2010, 2025–present|agent=[[Star Magic]] (1999–2009)|spouse=|children=|website=}}Si '''Jiro Manio''' (ipinanganak bilang '''Jiro Katakura''' noong Mayo 9, 1992) ay isang kilalang artistang Pilipino. Siya ay nakilala sa buong bansa bilang isa sa pinakamagaling na batang artista sa kasaysayan ng pelikulang Pilipino, lalo na sa kanyang pagganap bilang ang bidang tauhan sa madamdaming pelikulang ''Magnifico'' (2003). Dahil sa kanyang husay sa pag-arte, siya ang pinakabatang nagwagi ng [[Gawad Urian]] para sa Pinakamahusay na Aktor sa edad na 12. Para sa pelikulang iyon, nanalo rin siya ng PMPC Star Award para sa Movie Actor of the Year, FAP Award para sa Best Actor, at [[FAMAS|FAMAS Award]] para sa Best Child Actor—kaya naman nanalo siya ng grand slam sa pelikulang Pilipino . Nauna rito, nanalo siya ng parangal na Best Child Performer sa [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001 Metro Manila Film Festival]] para sa kanyang pagganap sa ''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' (2001) ni [[Marilou Diaz-Abaya]] . Nakatanggap din siya ng mga nominasyon sa acting award para sa kanyang mga pagganap sa <nowiki><i id="mwFg">Mila</i></nowiki> (2001) at <nowiki><i id="mwGA">Foster Child</i></nowiki> (2007). Lumabas din si Manio sa pelikulang komedya ''[[Ang Tanging Ina|na Ang Tanging Ina]]'' (2003) at mga karugtong nito, ang seryeng pantasya sa telebisyon <nowiki><i id="mwHA">na Spirits</i></nowiki> (2004–05), at ang komedyang may temang bakla ''na Manay Po'' (2006) at ang karugtong nito. Simula noong mga huling taon ng kaniyang pagbibinata, ang personal na buhay ni Manio ay nababalot ng mga kontrobersiya kabilang ang pag-abuso sa droga at isang pag-aresto dahil sa umano'y bigong omisidyo. == Maagang buhay at edukasyon == Si Manio ay ipinanganak sa isang Pilipinong ina na si Joylene Santos Manio (namatay noong Agosto 8, 2006) at Japanese na ama na si {{Nihongo|Yusuke Katakura|片倉 裕介}} . Pinalaki siya ng kanyang lolo at mayroon siyang nakababatang kapatid na lalaki na nagngangalang Anjo Santos. Nag-aral si Manio sa elementarya sa Holy Child Parochial School sa [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan, Metro Manila]] <ref>{{Cite web |title=Jiro Manio: Muy Magnifico! |url=http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121175109/http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |archive-date=21 January 2016 |access-date=30 July 2016 |publisher=PhilStar Global}}</ref> (ngayon ay Saint John the Baptist Catholic School ) at nagtapos ng hayskul noong 2012 sa pamamagitan ng programang home study ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Philippines Department of Education]] (DepEd) sa Rizal Experimental Station at Pilot School of Cottage Industries (RESPCI) sa [[Pasig]] . <ref name="Who">{{Cite news |date=30 June 2015 |title=Who is Jiro Manio? |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728133430/http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |archive-date=28 July 2015}}</ref> Plano niyang mag-aral ng Hotel and Restaurant Management (HRM) sa culinary studies sa De La Salle-College of Saint Benilde sa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] sa Maynila. == Buhay personal == === Kaso ng bigong omisidyo === Noong gabi ng Enero 17, 2020, inaresto si Manio matapos umanong saksakin ang isang lalaki habang nag-aaway sa [[Marikina]]. Ang nagreklamo, ang 25-taong-gulang na si Zeus Doctolero, ay naghain ng ulat sa pulisya na nagsasabing inatake siya ni Manio nang walang dahilan habang naglalakad ito papunta sa bahay ng isang kaibigan. Nagkaroon ng suntukan sa pagitan ng dalawa, kung saan umano'y bumunot si Manio ng kutsilyo sa kusina at sinaksak si Doctolero nang hindi bababa sa tatlong beses hanggang sa makuha nito ang kutsilyo. Ginamot si Doctolero sa ospital dahil sa mga sugat na natamo sa kaniyang itaas na likod at ulo.<ref name="frustrated_homicide">{{Cite web |title=Ex-child star Jiro Manio nabbed for alleged frustrated homicide |url=https://cnnphilippines.com/metro/2020/1/18/jiro-manio-arrested-.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118062413/https://cnnphilippines.com/metro/2020/1/18/jiro-manio-arrested-.html |archive-date=2020-01-18 |access-date=2020-01-18 |work=CNN Philippines}}</ref><ref name="frust_ABS">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Ex-child actor Jiro Manio charged with frustrated homicide |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505043110/https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |archive-date=May 5, 2026}}</ref><ref name="Frust_Rap">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Jiro Manio faces frustrated murder charges over alleged stabbing incident |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306200835/https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |archive-date=March 6, 2024}}</ref> Gayunpaman, kinontra ng ilang saksi ang ulat ni Doctolero, na inaangkin na si Doctolero, na umano'y lasing noon, ay gumamit ng helmet ng motorsiklo upang atakihin si Manio, at si Manio ay may hawak na kutsara sa halip na kutsilyo.<ref name="frust_ABS2">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Ex-child actor Jiro Manio charged with frustrated homicide |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505043110/https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |archive-date=May 5, 2026}}</ref><ref name="Frust_Rap2">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Jiro Manio faces frustrated murder charges over alleged stabbing incident |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306200835/https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |archive-date=March 6, 2024}}</ref> Gayunpaman, walang natanggap na pormal na ulat ang pulisya na naglalarawan kay Doctolero bilang nagpasimula ng away.<ref name="Frust_Rap2" /> Sinabi ng kinakasama ni Manio na plano nilang kasuhan si Doctolero.'''<ref name="frust_ABS2" />''' Kinasuhan si Manio ng frustrated homicide at sumailalim sa inquest proceedings kinabukasan.<ref name="Frust_Rap2" /> === Pagbebenta ng Tropeo ng Gawad Urian === Noong Enero 2024, lumabas si Manio sa [[Pinoy Pawnstars]], kung saan inalok niyang ibenta ang kaniyang tropeo ng Gawad Urian sa tagapagpadaloy ng palabas na si [[Boss Toyo]]. Ang tropeo, na napanalunan niya para sa kanyang pagtatanghal sa ''Magnifico'', ay orihinal na nagkakahalaga ng ₱500,000. Tumugon si Boss Toyo ng alok na ₱50,000, at pagkatapos ng negosasyon, nagkasundo ang dalawa sa pinal na presyo na ₱75,000. <ref>{{Cite web |last=jreyes0314 |date=2024-01-04 |title=Jiro Manio sells Gawad Urian trophy for 'Magnifico' performance on 'Pinoy Pawnstars' |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/jiro-manio-sells-gawad-urian-trophy-magnifico-performance-pinoy-pawnstars/ |access-date=2026-06-08 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> == Filmograpiya == === Pelikula === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- | rowspan="2" |1999 |''Pamana''<ref name="departs">{{Cite news |last=Andrade |first=Jeannette |date=2 July 2015 |title='Terminal Man' Jiro Manio departs with Ai-Ai's support |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729021932/http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |archive-date=29 July 2015}}</ref> | |- |''[[Gimik|Gimik: The Reunion]]'' |Dancing Kid |- |2000 |''[[Anak (pelikula)|Anak]]'' |Jason |- | rowspan="3" |2001 |''Mila'' |Peklat |- |''La Vida Rosa'' |Enteng |- |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' |Francis |- | rowspan="3" |2003 |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]]'' |Magnifico |- |''Anghel sa Lupa'' |Aki |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- | rowspan="2" |2006 |''Manay Po'' |Orwell Castello |- |''Pacquiao: The Movie''<ref>{{Cite web |title=Jiro Manio {{!}} Actor |url=https://www.imdb.com/name/nm1205018/ |access-date=2025-07-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> |Young [[Manny Pacquiao]] |- | rowspan="5" |2007 |''Foster Child'' |Yuri |- |''Tirador'' |Odie |- |''Green Paradise'' |Marcial |- |''Tambolista'' |Jason |- |''Bahay Kubo'' |JR |- | rowspan="3" |2008 |''Ang Lihim ni Antonio'' |Mike |- |''Manay Po 2: Overload'' |Orwell Castello |- |''[[Ang Tanging Ina N'yong Lahat|Ang Tanging Ina Ninyong Lahat]]'' |Shammy |- |2009 |''Villa Estrella'' |Young Alex |- |2010 |''Ang Tanging Ina Mo (Last na 'To!)'' |Shammy |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- |1999 |''[[Labs Ko si Babe|Labs Ko Si Babe]]'' |Miko Escallon |- | rowspan="2" |2000 |''[[Pangako Sa 'Yo]]'' |Kokoy dela Merced |- |''Wansapanataym: Wish Bag'' | |- | rowspan="2" |2001 |''Da body en da guard'' | |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Oto San]]'' |Ambo |- | rowspan="2" |2003 |''[[Basta't Kasama Kita]]'' |Hapon |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- |2004 |''Spirits'' |Nato |- |2005 |''[[Mga Anghel Na Walang Langit|Mga Anghel na Walang Langit]]'' |Jasper |- | rowspan="3" |2006 |''[[Komiks (palabas pantelebisyon)|Komiks]]: [[Da Adventures of Pedro Penduko]]'' |Chris |- |''Maging Sino Ka Man'' |Young Pong |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Manikang Papel]]'' |Dodong |- | rowspan="2" |2007 |''[[Love Spell]]: My Soulfone'' | |- |''[[Margarita]]'' |Young Rodrigo |- | rowspan="3" |2008 |''[[Kung Fu Kids]]'' |Young Mackuy |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Basura]]'' |Mackuy |- |''I Am KC'' |Gang Leader |- |2009 |''[[Tayong Dalawa]]'' |Stanley King, Jr. |- | rowspan="3" |2010 |''[[Pilyang Kerubin]]'' |Rodjun San Diego |- |''[[Maynila (teleserye)|Maynila]]'' |Various roles |- |''[[Little Star]]'' |Joross |} == Mga parangal at nominasyon == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Year !Category !Award !Nominated work !Result |- |2008 |Movie Supporting Actor of the Year |PMPC Star Awards for Movies |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Supporting Actor (Pinakamahusay na Pangalawang Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Tambolista''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Actor (Pinakamahusay na Pangunahing Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2004 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]] ''||{{Won}} |- |2004 |Best Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Won}} |- |2004 |Best Actor |FAP Awards|| {{Won}} |- |2004 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |2002 |Best Supporting Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Nom}} |- |2002 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="2" |''Mila''|| {{Nom}} |- |2002 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001]] |Best Child Performer |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila|Metro Manila Film Festival]] |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |- |2001 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |} == Mga sanggunian<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{IMDb name|1205018}} * [https://web.archive.org/web/20120331120448/http://www.jiromanio.com/ Official website] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] pozek2zo608ourzwf5qt8qxg91g4l77 2227136 2227135 2026-09-21T05:20:55Z Ryomaandres 8044 /* Pagbebenta ng Tropeo ng Gawad Urian */ 2227136 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jiro Manio|image=|caption=|birth_name=Jiro Manio|birth_date={{birth date and age|1992|05|09}}|birth_place=[[Cainta]], [[Rizal (province)|Rizal]], Philippines|death_date=|death_place=|occupation=Actor|years_active=1999–2010, 2025–present|agent=[[Star Magic]] (1999–2009)|spouse=|children=|website=}}Si '''Jiro Manio''' (ipinanganak bilang '''Jiro Katakura''' noong Mayo 9, 1992) ay isang kilalang artistang Pilipino. Siya ay nakilala sa buong bansa bilang isa sa pinakamagaling na batang artista sa kasaysayan ng pelikulang Pilipino, lalo na sa kanyang pagganap bilang ang bidang tauhan sa madamdaming pelikulang ''Magnifico'' (2003). Dahil sa kanyang husay sa pag-arte, siya ang pinakabatang nagwagi ng [[Gawad Urian]] para sa Pinakamahusay na Aktor sa edad na 12. Para sa pelikulang iyon, nanalo rin siya ng PMPC Star Award para sa Movie Actor of the Year, FAP Award para sa Best Actor, at [[FAMAS|FAMAS Award]] para sa Best Child Actor—kaya naman nanalo siya ng grand slam sa pelikulang Pilipino . Nauna rito, nanalo siya ng parangal na Best Child Performer sa [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001 Metro Manila Film Festival]] para sa kanyang pagganap sa ''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' (2001) ni [[Marilou Diaz-Abaya]] . Nakatanggap din siya ng mga nominasyon sa acting award para sa kanyang mga pagganap sa <nowiki><i id="mwFg">Mila</i></nowiki> (2001) at <nowiki><i id="mwGA">Foster Child</i></nowiki> (2007). Lumabas din si Manio sa pelikulang komedya ''[[Ang Tanging Ina|na Ang Tanging Ina]]'' (2003) at mga karugtong nito, ang seryeng pantasya sa telebisyon <nowiki><i id="mwHA">na Spirits</i></nowiki> (2004–05), at ang komedyang may temang bakla ''na Manay Po'' (2006) at ang karugtong nito. Simula noong mga huling taon ng kaniyang pagbibinata, ang personal na buhay ni Manio ay nababalot ng mga kontrobersiya kabilang ang pag-abuso sa droga at isang pag-aresto dahil sa umano'y bigong omisidyo. == Maagang buhay at edukasyon == Si Manio ay ipinanganak sa isang Pilipinong ina na si Joylene Santos Manio (namatay noong Agosto 8, 2006) at Japanese na ama na si {{Nihongo|Yusuke Katakura|片倉 裕介}} . Pinalaki siya ng kanyang lolo at mayroon siyang nakababatang kapatid na lalaki na nagngangalang Anjo Santos. Nag-aral si Manio sa elementarya sa Holy Child Parochial School sa [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan, Metro Manila]] <ref>{{Cite web |title=Jiro Manio: Muy Magnifico! |url=http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121175109/http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |archive-date=21 January 2016 |access-date=30 July 2016 |publisher=PhilStar Global}}</ref> (ngayon ay Saint John the Baptist Catholic School ) at nagtapos ng hayskul noong 2012 sa pamamagitan ng programang home study ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Philippines Department of Education]] (DepEd) sa Rizal Experimental Station at Pilot School of Cottage Industries (RESPCI) sa [[Pasig]] . <ref name="Who">{{Cite news |date=30 June 2015 |title=Who is Jiro Manio? |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728133430/http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |archive-date=28 July 2015}}</ref> Plano niyang mag-aral ng Hotel and Restaurant Management (HRM) sa culinary studies sa De La Salle-College of Saint Benilde sa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] sa Maynila. == Buhay personal == === Kaso ng bigong omisidyo === Noong gabi ng Enero 17, 2020, inaresto si Manio matapos umanong saksakin ang isang lalaki habang nag-aaway sa [[Marikina]]. Ang nagreklamo, ang 25-taong-gulang na si Zeus Doctolero, ay naghain ng ulat sa pulisya na nagsasabing inatake siya ni Manio nang walang dahilan habang naglalakad ito papunta sa bahay ng isang kaibigan. Nagkaroon ng suntukan sa pagitan ng dalawa, kung saan umano'y bumunot si Manio ng kutsilyo sa kusina at sinaksak si Doctolero nang hindi bababa sa tatlong beses hanggang sa makuha nito ang kutsilyo. Ginamot si Doctolero sa ospital dahil sa mga sugat na natamo sa kaniyang itaas na likod at ulo.<ref name="frustrated_homicide">{{Cite web |title=Ex-child star Jiro Manio nabbed for alleged frustrated homicide |url=https://cnnphilippines.com/metro/2020/1/18/jiro-manio-arrested-.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118062413/https://cnnphilippines.com/metro/2020/1/18/jiro-manio-arrested-.html |archive-date=2020-01-18 |access-date=2020-01-18 |work=CNN Philippines}}</ref><ref name="frust_ABS">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Ex-child actor Jiro Manio charged with frustrated homicide |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505043110/https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |archive-date=May 5, 2026}}</ref><ref name="Frust_Rap">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Jiro Manio faces frustrated murder charges over alleged stabbing incident |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306200835/https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |archive-date=March 6, 2024}}</ref> Gayunpaman, kinontra ng ilang saksi ang ulat ni Doctolero, na inaangkin na si Doctolero, na umano'y lasing noon, ay gumamit ng helmet ng motorsiklo upang atakihin si Manio, at si Manio ay may hawak na kutsara sa halip na kutsilyo.<ref name="frust_ABS2">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Ex-child actor Jiro Manio charged with frustrated homicide |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505043110/https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |archive-date=May 5, 2026}}</ref><ref name="Frust_Rap2">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Jiro Manio faces frustrated murder charges over alleged stabbing incident |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306200835/https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |archive-date=March 6, 2024}}</ref> Gayunpaman, walang natanggap na pormal na ulat ang pulisya na naglalarawan kay Doctolero bilang nagpasimula ng away.<ref name="Frust_Rap2" /> Sinabi ng kinakasama ni Manio na plano nilang kasuhan si Doctolero.'''<ref name="frust_ABS2" />''' Kinasuhan si Manio ng frustrated homicide at sumailalim sa inquest proceedings kinabukasan.<ref name="Frust_Rap2" /> === Pagbebenta ng Tropeo ng Gawad Urian === Noong Enero 2024, lumabas si Manio sa [[Pinoy Pawnstars]], kung saan inalok niyang ibenta ang kaniyang tropeo ng Gawad Urian sa tagapagpadaloy ng palabas na si [[Boss Toyo]]. Ang tropeo, na napanalunan niya para sa kanyang pagtatanghal sa ''Magnifico'', ay orihinal na nagkakahalaga ng ₱500,000. Tumugon si Boss Toyo ng alok na ₱50,000, at pagkatapos ng negosasyon, nagkasundo ang dalawa sa pinal na presyo na ₱75,000.<ref>{{Cite web |last=jreyes0314 |date=2024-01-04 |title=Jiro Manio sells Gawad Urian trophy for 'Magnifico' performance on 'Pinoy Pawnstars' |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/jiro-manio-sells-gawad-urian-trophy-magnifico-performance-pinoy-pawnstars/ |access-date=2026-06-08 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> == Filmograpiya == === Pelikula === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- | rowspan="2" |1999 |''Pamana''<ref name="departs">{{Cite news |last=Andrade |first=Jeannette |date=2 July 2015 |title='Terminal Man' Jiro Manio departs with Ai-Ai's support |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729021932/http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |archive-date=29 July 2015}}</ref> | |- |''[[Gimik|Gimik: The Reunion]]'' |Dancing Kid |- |2000 |''[[Anak (pelikula)|Anak]]'' |Jason |- | rowspan="3" |2001 |''Mila'' |Peklat |- |''La Vida Rosa'' |Enteng |- |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' |Francis |- | rowspan="3" |2003 |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]]'' |Magnifico |- |''Anghel sa Lupa'' |Aki |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- | rowspan="2" |2006 |''Manay Po'' |Orwell Castello |- |''Pacquiao: The Movie''<ref>{{Cite web |title=Jiro Manio {{!}} Actor |url=https://www.imdb.com/name/nm1205018/ |access-date=2025-07-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> |Young [[Manny Pacquiao]] |- | rowspan="5" |2007 |''Foster Child'' |Yuri |- |''Tirador'' |Odie |- |''Green Paradise'' |Marcial |- |''Tambolista'' |Jason |- |''Bahay Kubo'' |JR |- | rowspan="3" |2008 |''Ang Lihim ni Antonio'' |Mike |- |''Manay Po 2: Overload'' |Orwell Castello |- |''[[Ang Tanging Ina N'yong Lahat|Ang Tanging Ina Ninyong Lahat]]'' |Shammy |- |2009 |''Villa Estrella'' |Young Alex |- |2010 |''Ang Tanging Ina Mo (Last na 'To!)'' |Shammy |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- |1999 |''[[Labs Ko si Babe|Labs Ko Si Babe]]'' |Miko Escallon |- | rowspan="2" |2000 |''[[Pangako Sa 'Yo]]'' |Kokoy dela Merced |- |''Wansapanataym: Wish Bag'' | |- | rowspan="2" |2001 |''Da body en da guard'' | |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Oto San]]'' |Ambo |- | rowspan="2" |2003 |''[[Basta't Kasama Kita]]'' |Hapon |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- |2004 |''Spirits'' |Nato |- |2005 |''[[Mga Anghel Na Walang Langit|Mga Anghel na Walang Langit]]'' |Jasper |- | rowspan="3" |2006 |''[[Komiks (palabas pantelebisyon)|Komiks]]: [[Da Adventures of Pedro Penduko]]'' |Chris |- |''Maging Sino Ka Man'' |Young Pong |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Manikang Papel]]'' |Dodong |- | rowspan="2" |2007 |''[[Love Spell]]: My Soulfone'' | |- |''[[Margarita]]'' |Young Rodrigo |- | rowspan="3" |2008 |''[[Kung Fu Kids]]'' |Young Mackuy |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Basura]]'' |Mackuy |- |''I Am KC'' |Gang Leader |- |2009 |''[[Tayong Dalawa]]'' |Stanley King, Jr. |- | rowspan="3" |2010 |''[[Pilyang Kerubin]]'' |Rodjun San Diego |- |''[[Maynila (teleserye)|Maynila]]'' |Various roles |- |''[[Little Star]]'' |Joross |} == Mga parangal at nominasyon == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Year !Category !Award !Nominated work !Result |- |2008 |Movie Supporting Actor of the Year |PMPC Star Awards for Movies |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Supporting Actor (Pinakamahusay na Pangalawang Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Tambolista''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Actor (Pinakamahusay na Pangunahing Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2004 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]] ''||{{Won}} |- |2004 |Best Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Won}} |- |2004 |Best Actor |FAP Awards|| {{Won}} |- |2004 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |2002 |Best Supporting Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Nom}} |- |2002 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="2" |''Mila''|| {{Nom}} |- |2002 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001]] |Best Child Performer |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila|Metro Manila Film Festival]] |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |- |2001 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |} == Mga sanggunian<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{IMDb name|1205018}} * [https://web.archive.org/web/20120331120448/http://www.jiromanio.com/ Official website] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] cgvmc4mt8ihdozqyk9qskakopg7ba8f 2227138 2227136 2026-09-21T05:24:08Z Ryomaandres 8044 2227138 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Jiro Manio|image=|caption=|birth_name=Jiro Manio|birth_date={{birth date and age|1992|05|09}}|birth_place=[[Cainta]], [[Rizal (province)|Rizal]], Philippines|death_date=|death_place=|occupation=Actor|years_active=1999–2010, 2025–present|agent=[[Star Magic]] (1999–2009)|spouse=|children=|website=}}Si '''Jiro Manio''' (ipinanganak bilang '''Jiro Katakura''' noong Mayo 9, 1992) ay isang kilalang artistang Pilipino. Siya ay nakilala sa buong bansa bilang isa sa pinakamagaling na batang artista sa kasaysayan ng pelikulang Pilipino, lalo na sa kaniyang pagganap bilang ang bidang tauhan sa madamdaming pelikulang ''Magnifico'' (2003). Dahil sa kaniyang husay sa pag-arte, siya ang pinakabatang nagwagi ng [[Gawad Urian]] para sa Pinakamahusay na Aktor sa edad na 12. Para sa pelikulang iyon, nanalo rin siya ng PMPC Star Award para sa Movie Actor of the Year, FAP Award para sa Best Actor, at [[FAMAS|FAMAS Award]] para sa Best Child Actor—kaya naman nanalo siya ng grand slam sa pelikulang Pilipino . Nauna rito, nanalo siya ng parangal na Best Child Performer sa [[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001 Metro Manila Film Festival]] para sa kaniyang pagganap sa ''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' (2001) ni [[Marilou Diaz-Abaya]] . Nakatanggap din siya ng mga nominasyon sa acting award para sa kaniyang mga pagganap sa <nowiki><i id="mwFg">Mila</i></nowiki> (2001) at <nowiki><i id="mwGA">Foster Child</i></nowiki> (2007). Lumabas din si Manio sa pelikulang komedya ''[[Ang Tanging Ina|na Ang Tanging Ina]]'' (2003) at mga karugtong nito, ang seryeng pantasya sa telebisyon <nowiki><i id="mwHA">na Spirits</i></nowiki> (2004–05), at ang komedyang may temang bakla ''na Manay Po'' (2006) at ang karugtong nito. Simula noong mga huling taon ng kaniyang pagbibinata, ang personal na buhay ni Manio ay nababalot ng mga kontrobersiya kabilang ang pag-abuso sa droga at isang pag-aresto dahil sa umano'y bigong omisidyo. == Maagang buhay at edukasyon == Si Manio ay ipinanganak sa isang Pilipinong ina na si Joylene Santos Manio (namatay noong Agosto 8, 2006) at Japanese na ama na si {{Nihongo|Yusuke Katakura|片倉 裕介}} . Pinalaki siya ng kaniyang lolo at mayroon siyang nakababatang kapatid na lalaki na nagngangalang Anjo Santos. Nag-aral si Manio sa elementarya sa Holy Child Parochial School sa [[San Juan, Kalakhang Maynila|San Juan, Metro Manila]] <ref>{{Cite web |title=Jiro Manio: Muy Magnifico! |url=http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121175109/http://www.philstar.com/entertainment/257079/jiro-manio-muy-magnifico?nomobile=1 |archive-date=21 January 2016 |access-date=30 July 2016 |publisher=PhilStar Global}}</ref> (ngayon ay Saint John the Baptist Catholic School ) at nagtapos ng hayskul noong 2012 sa pamamagitan ng programang home study ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Philippines Department of Education]] (DepEd) sa Rizal Experimental Station at Pilot School of Cottage Industries (RESPCI) sa [[Pasig]] . <ref name="Who">{{Cite news |date=30 June 2015 |title=Who is Jiro Manio? |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728133430/http://entertainment.inquirer.net/173322/who-is-jiro-manio |archive-date=28 July 2015}}</ref> Plano niyang mag-aral ng Hotel and Restaurant Management (HRM) sa culinary studies sa De La Salle-College of Saint Benilde sa distrito ng [[Malate, Maynila|Malate]] sa Maynila. == Buhay personal == === Kaso ng bigong omisidyo === Noong gabi ng Enero 17, 2020, inaresto si Manio matapos umanong saksakin ang isang lalaki habang nag-aaway sa [[Marikina]]. Ang nagreklamo, ang 25-taong-gulang na si Zeus Doctolero, ay naghain ng ulat sa pulisya na nagsasabing inatake siya ni Manio nang walang dahilan habang naglalakad ito papunta sa bahay ng isang kaibigan. Nagkaroon ng suntukan sa pagitan ng dalawa, kung saan umano'y bumunot si Manio ng kutsilyo sa kusina at sinaksak si Doctolero nang hindi bababa sa tatlong beses hanggang sa makuha nito ang kutsilyo. Ginamot si Doctolero sa ospital dahil sa mga sugat na natamo sa kaniyang itaas na likod at ulo.<ref name="frustrated_homicide">{{Cite web |title=Ex-child star Jiro Manio nabbed for alleged frustrated homicide |url=https://cnnphilippines.com/metro/2020/1/18/jiro-manio-arrested-.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118062413/https://cnnphilippines.com/metro/2020/1/18/jiro-manio-arrested-.html |archive-date=2020-01-18 |access-date=2020-01-18 |work=CNN Philippines}}</ref><ref name="frust_ABS">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Ex-child actor Jiro Manio charged with frustrated homicide |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505043110/https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |archive-date=May 5, 2026}}</ref><ref name="Frust_Rap">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Jiro Manio faces frustrated murder charges over alleged stabbing incident |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306200835/https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |archive-date=March 6, 2024}}</ref> Gayunpaman, kinontra ng ilang saksi ang ulat ni Doctolero, na inaangkin na si Doctolero, na umano'y lasing noon, ay gumamit ng helmet ng motorsiklo upang atakihin si Manio, at si Manio ay may hawak na kutsara sa halip na kutsilyo.<ref name="frust_ABS2">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Ex-child actor Jiro Manio charged with frustrated homicide |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260505043110/https://www.abs-cbn.com/news/01/18/20/ex-child-actor-jiro-manio-charged-with-frustrated-homicide |archive-date=May 5, 2026}}</ref><ref name="Frust_Rap2">{{cite news |date=January 18, 2020 |title=Jiro Manio faces frustrated murder charges over alleged stabbing incident |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |access-date=May 5, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306200835/https://www.rappler.com/entertainment/249654-jiro-manio-faces-criminal-charges-marikina-for-alleged-stabbing-incident/ |archive-date=March 6, 2024}}</ref> Gayunpaman, walang natanggap na pormal na ulat ang pulisya na naglalarawan kay Doctolero bilang nagpasimula ng away.<ref name="Frust_Rap2" /> Sinabi ng kinakasama ni Manio na plano nilang kasuhan si Doctolero.'''<ref name="frust_ABS2" />''' Kinasuhan si Manio ng frustrated homicide at sumailalim sa inquest proceedings kinabukasan.<ref name="Frust_Rap2" /> === Pagbebenta ng Tropeo ng Gawad Urian === Noong Enero 2024, lumabas si Manio sa [[Pinoy Pawnstars]], kung saan inalok niyang ibenta ang kaniyang tropeo ng Gawad Urian sa tagapagpadaloy ng palabas na si [[Boss Toyo]]. Ang tropeo, na napanalunan niya para sa kaniyang pagtatanghal sa ''Magnifico'', ay orihinal na nagkakahalaga ng ₱500,000. Tumugon si Boss Toyo ng alok na ₱50,000, at pagkatapos ng negosasyon, nagkasundo ang dalawa sa pinal na presyo na ₱75,000.<ref>{{Cite web |last=jreyes0314 |date=2024-01-04 |title=Jiro Manio sells Gawad Urian trophy for 'Magnifico' performance on 'Pinoy Pawnstars' |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/jiro-manio-sells-gawad-urian-trophy-magnifico-performance-pinoy-pawnstars/ |access-date=2026-06-08 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> == Filmograpiya == === Pelikula === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- | rowspan="2" |1999 |''Pamana''<ref name="departs">{{Cite news |last=Andrade |first=Jeannette |date=2 July 2015 |title='Terminal Man' Jiro Manio departs with Ai-Ai's support |work=Entertainment.inquirer.net |url=http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |url-status=live |access-date=18 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150729021932/http://entertainment.inquirer.net/173453/terminal-man-manio-departs-with-ai-ai-de-las-alas-support |archive-date=29 July 2015}}</ref> | |- |''[[Gimik|Gimik: The Reunion]]'' |Dancing Kid |- |2000 |''[[Anak (pelikula)|Anak]]'' |Jason |- | rowspan="3" |2001 |''Mila'' |Peklat |- |''La Vida Rosa'' |Enteng |- |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]'' |Francis |- | rowspan="3" |2003 |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]]'' |Magnifico |- |''Anghel sa Lupa'' |Aki |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- | rowspan="2" |2006 |''Manay Po'' |Orwell Castello |- |''Pacquiao: The Movie''<ref>{{Cite web |title=Jiro Manio {{!}} Actor |url=https://www.imdb.com/name/nm1205018/ |access-date=2025-07-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> |Young [[Manny Pacquiao]] |- | rowspan="5" |2007 |''Foster Child'' |Yuri |- |''Tirador'' |Odie |- |''Green Paradise'' |Marcial |- |''Tambolista'' |Jason |- |''Bahay Kubo'' |JR |- | rowspan="3" |2008 |''Ang Lihim ni Antonio'' |Mike |- |''Manay Po 2: Overload'' |Orwell Castello |- |''[[Ang Tanging Ina N'yong Lahat|Ang Tanging Ina Ninyong Lahat]]'' |Shammy |- |2009 |''Villa Estrella'' |Young Alex |- |2010 |''Ang Tanging Ina Mo (Last na 'To!)'' |Shammy |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Year !Title !Role |- |1999 |''[[Labs Ko si Babe|Labs Ko Si Babe]]'' |Miko Escallon |- | rowspan="2" |2000 |''[[Pangako Sa 'Yo]]'' |Kokoy dela Merced |- |''Wansapanataym: Wish Bag'' | |- | rowspan="2" |2001 |''Da body en da guard'' | |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Oto San]]'' |Ambo |- | rowspan="2" |2003 |''[[Basta't Kasama Kita]]'' |Hapon |- |''[[Ang Tanging Ina]]'' |Shammy |- |2004 |''Spirits'' |Nato |- |2005 |''[[Mga Anghel Na Walang Langit|Mga Anghel na Walang Langit]]'' |Jasper |- | rowspan="3" |2006 |''[[Komiks (palabas pantelebisyon)|Komiks]]: [[Da Adventures of Pedro Penduko]]'' |Chris |- |''Maging Sino Ka Man'' |Young Pong |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Manikang Papel]]'' |Dodong |- | rowspan="2" |2007 |''[[Love Spell]]: My Soulfone'' | |- |''[[Margarita]]'' |Young Rodrigo |- | rowspan="3" |2008 |''[[Kung Fu Kids]]'' |Young Mackuy |- |''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)|Maalaala Mo Kaya: Basura]]'' |Mackuy |- |''I Am KC'' |Gang Leader |- |2009 |''[[Tayong Dalawa]]'' |Stanley King, Jr. |- | rowspan="3" |2010 |''[[Pilyang Kerubin]]'' |Rodjun San Diego |- |''[[Maynila (teleserye)|Maynila]]'' |Various roles |- |''[[Little Star]]'' |Joross |} == Mga parangal at nominasyon == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Year !Category !Award !Nominated work !Result |- |2008 |Movie Supporting Actor of the Year |PMPC Star Awards for Movies |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Supporting Actor (Pinakamahusay na Pangalawang Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Tambolista''|| {{Nom}} |- |2008 |Best Actor (Pinakamahusay na Pangunahing Aktor) |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]] |''Foster Child''|| {{Nom}} |- |2004 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Magnifico (pelikula)|Magnifico]] ''||{{Won}} |- |2004 |Best Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Won}} |- |2004 |Best Actor |FAP Awards|| {{Won}} |- |2004 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |2002 |Best Supporting Actor |[[Gawad Urian|Gawad Urian Award]]|| {{Nom}} |- |2002 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="2" |''Mila''|| {{Nom}} |- |2002 |Most Popular Child Actor |Guillermo Mendoza Memorial Scholarship Foundation|| {{Won}} |- |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ng 2001|2001]] |Best Child Performer |[[Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila|Metro Manila Film Festival]] |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |- |2001 |Best Child Actor |[[FAMAS|FAMAS Award]] | rowspan="5" |''[[Bagong Buwan (pelikula)|Bagong Buwan]]''||{{Won}} |} == Mga sanggunian<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{IMDb name|1205018}} * [https://web.archive.org/web/20120331120448/http://www.jiromanio.com/ Official website] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] suj8w9j8qzjl5471rj9efmhncelpzec 1 339808 2226937 2026-09-20T12:58:25Z ~2026-50803-85 166551 /* ano ang pamumuhay sa abra noon at sa ngayon? */ bagong seksiyon 2226937 wikitext text/x-wiki == ano ang pamumuhay sa abra noon at sa ngayon? == ano ang pamumuhay sa abra noon at sa ngayon? [[Natatangi:Mga ambag/~2026-50803-85|~2026-50803-85]] ([[Usapang tagagamit:~2026-50803-85|talk]]) 12:58, 20 Setyembre 2026 (UTC) 5qhxsue84mdh53za4jv5vb775or182k 0 339809 2226943 2026-09-20T13:32:51Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Satriano]] sa [[Satriano, Calabria]] 2226943 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Satriano, Calabria]] 8sak6nmvuez8toii95zlkbvkrpuf66a 0 339810 2226945 2026-09-20T13:34:05Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Satriano, Calabria]] 2226945 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Satriano, Calabria]] 8sak6nmvuez8toii95zlkbvkrpuf66a 0 339811 2226975 2026-09-20T14:30:28Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Marcus Crassus]] sa [[Craso]] 2226975 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Craso]] nkl91sxtb4ld319jc544t6hftbrneny 0 339812 2227073 2026-09-21T02:16:38Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Cassano all'Ionio]] 2227073 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cassano all'Ionio]] ozx4z7dq04fjugmbna0b6dyqb388lse 0 339813 2227125 2026-09-21T04:40:38Z Ryomaandres 8044 Ikinakarga sa [[Griyegong Mediebal]] 2227125 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Griyegong Mediebal]] bxe8b8q9za0fu4okeq00rctd2aaytrt 0 339814 2227127 2026-09-21T04:42:20Z Ryomaandres 8044 Nilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Hannibal]] sa [[Anibal]] mula sa redirect 2227127 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Anibal]] i5gvxuhys2p1cwzsgwmajbl64nv8zv0 1 339815 2227141 2026-09-21T05:25:56Z Ryomaandres 8044 Bagong pahina: {{AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 21|2026}} 2227141 wikitext text/x-wiki {{AlamBaNinyoUsapan|Setyembre 21|2026}} mxztu4jqo8x58o2gy4qejqub2qt0nwg 0 339816 2227172 2026-09-21T06:31:42Z Ryomaandres 8044 Inilipat ni Ryomaandres ang pahinang [[Joachim Murat]] sa [[Joaquin Murat]] 2227172 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Joaquin Murat]] excdg9yv5huioeglxrm70ghzxv007em 0 339817 2227199 2026-09-21T09:46:36Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1372648186|Tendency of the rate of profit to fall]]" 2227199 wikitext text/x-wiki [[File:Average_Rate_of_Profit_in_Core_Countries_(1869–2010).svg|thumb| Karaniwang antas ng kita sa anim na pangunahing bansa mula 1869 hanggang 2010, ayon sa tsart ni Esteban Maito]] Ang '''tendensiya ng tantos ng tubo na bumagsak''' (''tendency of rate of profit to fall'' sa Ingles) ay isang teorya sa [[teorya ng krisis]] ng [[ekonomiyang pampolitika]], kung saan ang [[tantos ng tubo]]—ang ratio ng tubo sa halaga ng ipinuhunang [[Kapital (ekonomika)|kapital]]—ay bumababa sa paglipas ng panahon. Ang ipotesis na ito ay lalong naging tanyag mula sa talakayan ni [[Karl Marx]] sa Kabanata 13 ng ''[[Das Kapital|Capital, Tomo III]],<ref>It is also referred to by Marx as the "''law'' of the tendency of the rate of profit to fall" (LTRPF). As explained in the article, there are disputes about whether there is such a law or not. Other terms used include "the falling rate of profit" (FROP), the "falling tendency of the rate of profit" (FTRP), "decline of the rate of profit" (DROP), and the "tendential fall of the rate of profit" (TFRP). The average rate of profit on production capital is usually written as ''r'' = S/(C+V).</ref>'' ngunit ang mga samu't-saring ekonomistang tulad nina [[Adam Smith]],<ref>[[Adam Smith]], ''The Wealth of Nations'', Chapter 9. See also [[Philip Mirowski]], "Adam Smith, Empiricism, and the Rate of Profit in Eighteenth-Century England." ''History of Political Economy'', Vol. 14, No. 2, Summer 1982, pp. 178–198.</ref> [[John Stuart Mill]],<ref>[[John Stuart Mill]], ''Principles of Political Economy'' (1848), Book 4, Chapter 4. Bela A. Balassa, "Karl Marx and John Stuart Mill." ''Weltwirtschaftliches Archiv'', Bd. 83 (1959), pp. 147–165.</ref> [[David Ricardo]]<ref>[[David Ricardo]], ''Principles of Political Economy and Taxation'', Chapter 6. Maurice Dobb, "The Sraffa system and critique of the neoclassical theory of distribution." In : E.K. Hunt & Jesse G. Schwartz, ''A Critique of Economic Theory''. Penguin, 1972, p. 211–213.</ref> at [[William Stanley Jevons]]<ref>[[David Ricardo]], ''Principles of Political Economy and Taxation'', Chapter 6. Maurice Dobb, "The Sraffa system and critique of the neoclassical theory of distribution." In : E.K. Hunt & Jesse G. Schwartz, ''A Critique of Economic Theory''. Penguin, 1972, p. 211–213.</ref> ay tahasang tinukoy ang tendensiya ng tantos ng tubo na bumagsak bilang isang empirikong penomeno na nangangailangan ng karagdagang teoretikal na paliwanag, bagaman hindi sila nagkakasundo sa mga dahilan kung bakit dapat mangyari ang tendensiya.<ref>[[Tony Aspromourgos|Aspromourgos, Tony]], "Profits", in: James D. Wright (ed.), ''International Encyclopedia of the Social & Behavioural Sciences''. Amsterdam: Elsevier, 2015, 2nd edition, Vol. 19, pp. 111–116.</ref> Ang ilang iskolar, tulad ni [[David Harvey]], ay tumututol sa TRPF bilang isang kuwantitatibong penomeno, na nangangatwiran na ito ay isang panloob na lohika na nagtutulak sa paggalaw ng kapital mismo.<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=David |title=Limits to Capital |publisher=Verso |year=1982 |isbn=9781788731034 |pages=176–190}}</ref> Sinabi ni [[Geoffrey Hodgson]] na ang teorya ng tendensiya ng tantos ng tubo na bumagsak "ay itinuturing, ng karamihan sa mga Marxista, bilang gulugod ng rebolusyonaryong Marxismo. Ayon sa pananaw na ito, ang pagpapabulaan o pag-aalis nito ay hahantong sa [[repormismo]] sa teorya at praktika".<ref>Geoffrey M. Hodgson, ''After Marx and Sraffa. Essays in political economy''. New York: St Martin's Press, 1991, p.28.</ref> Sinabi ni Stephen Cullenberg na ang ipotesis "ay nananatiling isa sa pinakamahalaga at lubos na pinagdedebatihang isyu sa lahat ng ekonomiya" dahil itinataas nito ang "pangunahing tanong kung, habang lumalaki ang kapitalismo, ang mismong prosesong ito ng paglago ay magpapahina sa mga kondisyon ng pag-iral nito at sa gayon ay magbubunga ng pana-panahon o sekular na mga krisis."<ref>Stephen Cullenberg, ''The Falling Rate of Profit: Recasting the Marxian Debate''. London: Pluto Press, 1994, p.1.</ref> == Mga paliwanag ng sanhi == === Karl Marx === Sa [[Kritika ng ekonomiyang pampolitika|kritisismo ni Marx sa ekonomiyang pampolitika]], ang halaga ng isang kalakal ay ang karaniwang halaga ng paggawa na kinakailangan ng lipunan upang magawa ang kalakal na iyon. Ikinatwiran ni Marx na ang teknolohikong inobasyon ay nagbibigay-daan sa mas mahusay na [[kagamitan sa produksiyon]]. Sa maikling panahon, tataas ang pisikal na [[produktibidad]] bilang resulta, na magbibigay-daan sa mga naunang kapitalista na lumikha ng mas malaking [[halaga ng gamit]] (ibig sabihin, pisikal na kalalabasan). Sa katagalan, kung ang demanda ay mananatiling pareho at ang mas produktibong mga pamamaraan ay gagamitin sa buong ekonomiya, ang dami ng kinakailangang paggawa (bilang ratio sa kapital, ibig sabihin, ang [[komposisyong organiko ng kapital]]) ay bababa. Ngayon, kung ipagpapalagay na ang halaga ay nakatali sa dami ng kinakailangang paggawa, ang halaga ng pisikal na kalalabasan ay bababa kumpara sa halaga ng puhunan ng produksiyon. Bilang tugon, ang karaniwang antas ng kita ng industriya ay may posibilidad na bumaba sa mas mahabang panahon. Bumaba ito sa katagalan, ayon kay Marx, na kabalintunaan hindi dahil sa bumaba ang produktibidad, kundi dahil sa tumaas ito, sa tulong ng mas malaking pamumuhunan sa mga kagamitan at materyales.<ref>[[Karl Marx]], ''Capital'', vol. 3, edited by [[Friedrich Engels]]. New York: International Publishers, 1967 (orig. ed. 1894). Chapter 2, "The Rate of Profit", and chapter 13, "The Law as Such". [[John Weeks (economist)|John Weeks]], ''Capital and exploitation'', chapter 8. Princeton University Press, 1980).</ref> Ang pangunahing ideya ni Marx ay ang pangkalahatang pag-unlad ng teknolohiya ay may pangmatagalang "pagkiling sa pagtitipid ng paggawa", at ang pangkalahatang pangmatagalang epekto ng pagtitipid ng oras ng paggawa sa paggawa ng mga kalakal sa tulong ng mas maraming makinarya ay dapat na isang bumababang antas ng kita sa kapital ng produksiyon, anuman ang mga pagbabago-bago sa merkado o mga konstruksiyong pinansyal.<ref>[[Ernest Mandel]], "Economics", in: [[David McLellan (political scientist)|David McLellan]] (ed.), ''Marx – the First 100 Years''. Fontana, 1983.</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Marx/Engels}} 6e0ha0li70k2m2r2qveculhiee1ihew 0 339818 2227201 2026-09-21T09:55:15Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1370151983|Mode of production]]" 2227201 wikitext text/x-wiki Sa teoryang [[Marxismo|Marxista]] ng [[materyalismong istoriko]], ang isang '''moda ng produksiyon''' (Aleman: ''Produktionsweise'', "ang paraan ng paggawa") ay isang partikular na kombinasyon ng: * Mga [[Mga puwersang produktibo|puwersang produktibo]]: kabilang dito ang lakas-paggawa ng tao at mga [[kagamitan sa produksiyon]] (mga kagamitan, makinarya, gusali ng pabrika, impraestruktura, kaalamang teknikal, mga hilaw na materyales, mga planta, hayop, lupang mapagsasamantalahan). * Mga panlipunan at teknikal na mga [[Mga relasyon sa produksiyon|relasyon sa produksiyon]]: kabilang dito ang mga ugnayang ari-arian, kapangyarihan, at kontrol (legal na kodigo) na namamahala sa mga paraan ng produksiyon ng lipunan, mga kooperatibang samahan sa paggawa, mga ugnayan sa pagitan ng mga tao at ng mga bagay ng kanilang gawain, at ang mga ugnayan sa pagitan ng mga uring panlipunan. Sinabi ni [[Karl Marx|Marx]] na ang kakayahang produktibo ng isang tao at ang pakikilahok sa mga [[ugnayang panlipunan]] ay dalawang mahahalagang katangian ng panlipunang reproduksiyon, at ang partikular na modalidad ng mga ugnayang panlipunan sa [[kapitalistang moda ng produksiyon]] ay likas na sumasalungat sa progresibong pag-unlad ng mga kakayahang produktibo ng mga tao.<ref>[https://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/grundrisse/ch11.htm#p594 Marx, Grundrisse. (English Translation)]</ref> Ang isang naunang konsepto ay ang '''paraan ng pamumuhay''' ni [[Adam Smith]], na naglarawan sa isang pag-unlad ng mga uri ng lipunan batay sa kung paano tinutustusan ng mga mamamayan ng isang lipunan ang kanilang mga materyal na pangangailangan.<ref name="New Voices on Adam Smith">''New Voices on Adam Smith'', by Leonidas Montes, Eric Schliesser. Routledge, March 2006. P 295.</ref> == Kahalagahan ng konsepto == Batay sa apat na yugtong teorya ng pag-unlad ng tao noong panahon ng [[Kaliwanagan sa Eskosya]] – Pangangaso/Pastoral/Agrikultura/Komersyal na Lipunan, bawat isa ay may kanya-kanyang katangiang sosyo-kultural<ref>R Meek, ''Social Science and the Ignoble Savage'' (Cambridge 1976) p. 117-9 and p. 186-8</ref> – ipinahayag ni Marx ang konsepto ng paraan ng produksiyon: "Ang paraan ng produksiyon sa materyal na buhay ang tumutukoy sa pangkalahatang katangian ng mga prosesong panlipunan, pampulitika, at espirituwal ng buhay."<ref>R Meek, ''Social Science and the Ignoble Savage'' (Cambridge 1976) p. 117-9 and p. 186-8</ref> Itinuring ni Marx na ang paraan ng pakikipag-ugnayan ng mga tao sa pisikal na mundo at ang paraan ng pakikipag-ugnayan ng mga tao sa isa't isa sa lipunan ay magkakaugnay sa mga tiyak at kinakailangang paraan: "ang mga taong gumagawa ng tela, lino, seda...ay lumilikha rin ng ''mga ugnayang panlipunan'' kung saan sila naghahanda ng tela at lino."<ref>Quoted in J O'Neill, ''Sociology as a Skin Trade'' (London 1972) p. 115</ref> Kailangang kumonsumo ang mga tao upang mabuhay, ngunit upang kumonsumo, kailangan nilang gumawa at sa paggawa, kinakailangang pumasok sila sa mga ugnayang umiiral nang hiwalay sa kanilang kagustuhan. Para kay Marx, ang buong lihim kung bakit/paano umiiral ang isang kaayusang panlipunan at ang mga sanhi ng pagbabagong panlipunan ay dapat matuklasan sa partikular na paraan ng produksiyon na mayroon ang isang lipunan.<ref>M Hardt ed., ''The Jameson Reader'' (Oxford 2000) p. 11</ref> Dagdag pa niya, ang moda ng produksyon ay may malaking impluwensiya sa katangian ng moda ng distribusyon, moda ng sirkulasyon, at moda ng pagkonsumo, na pawang bumubuo sa larangan ng ekonomiya. Upang maunawaan ang paraan ng pamamahagi at pagkonsumo ng kayamanan, kinakailangang maunawaan ang mga kalagayan kung saan ito nalilikha. Ang isang paraan ng produksiyon ay natatangi sa kasaysayan para kay Marx dahil ito ay bumubuo ng bahagi ng isang organikong kabuuan (o buo na nagpaparami ng sarili) na may kakayahang patuloy na muling likhain ang sarili nitong mga panimulang kondisyon at sa gayon ay ipagpapatuloy ang sarili sa halos matatag na paraan sa loob ng maraming siglo, o kahit na libo-libong taon. Sa pamamagitan ng pagsasagawa ng [[labis na paggawa]] sa lipunan sa isang partikular na sistema ng mga ugnayang ari-arian, patuloy ang [[Reproduksiyon (ekonomiya)|reproduksiyon]] ng mga uring manggagawa ang mga pundasyon ng kaayusang panlipunan. Ang isang paraan ng produksiyon ay karaniwang humuhubog sa paraan ng distribusyon, sirkulasyon at pagkonsumo, at kinokontrol ng [[estado]]. Gaya ng isinulat ni Marx kay [[Pavel Annenkov|Annenkov]], "Ipagpalagay ang mga partikular na yugto ng pag-unlad sa produksiyon, komersiyo, at pagkonsumo at magkakaroon ka ng katumbas na kaayusang panlipunan, isang katumbas na organisasyon ng pamilya, ng mga ranggo, at uri, sa madaling salita, isang katumbas na lipunang sibil."<ref>Quoted in J O'Neill, ''Sociology as a Skin Trade'' (London 1972) p. 116</ref> Gayunpaman, ang anumang partikular na paraan ng produksiyon ay magtataglay din sa loob nito (sa mas malaki o mas maliit na lawak) ng mga labi ng mga naunang paraan, pati na rin ang mga binhi ng mga bago.<ref>M Hardt ed., ''The Jameson Reader'' (Oxford 2000) p. 12</ref> Ang paglitaw ng mga bagong produktibong pwersa ay magdudulot ng tunggalian sa kasalukuyang moda ng produksiyon. Kapag lumitaw ang tunggalian, ang mga paraan ng produksiyon ay maaaring umunlad sa loob ng kasalukuyang estruktura o magdulot ng ganap na pagkasira. === Proseso ng pagbabagong sosyoekonomiko === Ang proseso ng pag-unlad ng mga sistemang panlipunan at pang-ekonomiya ay nakabatay sa saligan ng pagpapabuti ng teknolohiya. Partikular na habang umuunlad ang antas ng teknolohiya, ang mga umiiral na anyo ng mga ugnayang panlipunan ay lalong nagiging hindi sapat para sa ganap na pagsasamantala sa teknolohiya. Lumilikha ito ng mga panloob na kawalan ng kahusayan sa loob ng mas malawak na sistemang sosyoekonomiko, lalo na sa anyo ng [[tunggalian ng uri]]. Ang mga lipas nang kaayusang panlipunan ay pumipigil sa karagdagang pag-unlad ng lipunan habang lumilikha ng lalong matitinding kontradiksiyon sa pagitan ng antas ng teknolohiya (mga puwersa ng produksyon) at estrukturang panlipunan (mga relasyong panlipunan, mga kumbensyon at organisasyon ng produksiyon) na umuunlad hanggang sa punto kung saan hindi na kayang suportahan ng sistema ang sarili nito at napapabagsak sa pamamagitan ng panloob na [[rebolusyong panlipunan]] na nagpapahintulot sa paglitaw ng mga bagong anyo ng mga relasyong panlipunan na tugma sa kasalukuyang antas ng teknolohiya (mga puwersang produktibo).<ref>[https://www.marxists.org/glossary/terms/m/o.htm#mode-production, Marxism.org: Mode of Production.]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}}{{Marxist & Communist phraseology}} f1hiv2tmtzkt9ell4sc3fdxfqy7nlxq 2227202 2227201 2026-09-21T09:57:50Z Ryomaandres 8044 /* Kahalagahan ng konsepto */ 2227202 wikitext text/x-wiki Sa teoryang [[Marxismo|Marxista]] ng [[materyalismong istoriko]], ang isang '''moda ng produksiyon''' (Aleman: ''Produktionsweise'', "ang paraan ng paggawa") ay isang partikular na kombinasyon ng: * Mga [[Mga puwersang produktibo|puwersang produktibo]]: kabilang dito ang lakas-paggawa ng tao at mga [[kagamitan sa produksiyon]] (mga kagamitan, makinarya, gusali ng pabrika, impraestruktura, kaalamang teknikal, mga hilaw na materyales, mga planta, hayop, lupang mapagsasamantalahan). * Mga panlipunan at teknikal na mga [[Mga relasyon sa produksiyon|relasyon sa produksiyon]]: kabilang dito ang mga ugnayang ari-arian, kapangyarihan, at kontrol (legal na kodigo) na namamahala sa mga paraan ng produksiyon ng lipunan, mga kooperatibang samahan sa paggawa, mga ugnayan sa pagitan ng mga tao at ng mga bagay ng kanilang gawain, at ang mga ugnayan sa pagitan ng mga uring panlipunan. Sinabi ni [[Karl Marx|Marx]] na ang kakayahang produktibo ng isang tao at ang pakikilahok sa mga [[ugnayang panlipunan]] ay dalawang mahahalagang katangian ng panlipunang reproduksiyon, at ang partikular na modalidad ng mga ugnayang panlipunan sa [[kapitalistang moda ng produksiyon]] ay likas na sumasalungat sa progresibong pag-unlad ng mga kakayahang produktibo ng mga tao.<ref>[https://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/grundrisse/ch11.htm#p594 Marx, Grundrisse. (English Translation)]</ref> Ang isang naunang konsepto ay ang '''paraan ng pamumuhay''' ni [[Adam Smith]], na naglarawan sa isang pag-unlad ng mga uri ng lipunan batay sa kung paano tinutustusan ng mga mamamayan ng isang lipunan ang kanilang mga materyal na pangangailangan.<ref name="New Voices on Adam Smith">''New Voices on Adam Smith'', by Leonidas Montes, Eric Schliesser. Routledge, March 2006. P 295.</ref> == Kahalagahan ng konsepto == Batay sa apat na yugtong teorya ng pag-unlad ng tao noong panahon ng [[Kaliwanagan sa Eskosya]] – Pangangaso/Pastoral/Agrikultura/Komersiyal na Lipunan, bawat isa ay may kanya-kanyang katangiang sosyo-kultural<ref>R Meek, ''Social Science and the Ignoble Savage'' (Cambridge 1976) p. 117-9 and p. 186-8</ref> – ipinahayag ni Marx ang konsepto ng paraan ng produksiyon: "Ang paraan ng produksiyon sa materyal na buhay ang tumutukoy sa pangkalahatang katangian ng mga prosesong panlipunan, pampulitika, at espirituwal ng buhay."<ref>R Meek, ''Social Science and the Ignoble Savage'' (Cambridge 1976) p. 117-9 and p. 186-8</ref> Itinuring ni Marx na ang paraan ng pakikipag-ugnayan ng mga tao sa pisikal na mundo at ang paraan ng pakikipag-ugnayan ng mga tao sa isa't isa sa lipunan ay magkakaugnay sa mga tiyak at kinakailangang paraan: "ang mga taong gumagawa ng tela, lino, seda...ay lumilikha rin ng ''mga ugnayang panlipunan'' kung saan sila naghahanda ng tela at lino."<ref>Quoted in J O'Neill, ''Sociology as a Skin Trade'' (London 1972) p. 115</ref> Kailangang kumonsumo ang mga tao upang mabuhay, ngunit upang kumonsumo, kailangan nilang gumawa at sa paggawa, kinakailangang pumasok sila sa mga ugnayang umiiral nang hiwalay sa kanilang kagustuhan. Para kay Marx, ang buong lihim kung bakit/paano umiiral ang isang kaayusang panlipunan at ang mga sanhi ng pagbabagong panlipunan ay dapat matuklasan sa partikular na paraan ng produksiyon na mayroon ang isang lipunan.<ref>M Hardt ed., ''The Jameson Reader'' (Oxford 2000) p. 11</ref> Dagdag pa niya, ang moda ng produksyon ay may malaking impluwensiya sa katangian ng moda ng distribusyon, moda ng sirkulasyon, at moda ng pagkonsumo, na pawang bumubuo sa larangan ng ekonomiya. Upang maunawaan ang paraan ng pamamahagi at pagkonsumo ng kayamanan, kinakailangang maunawaan ang mga kalagayan kung saan ito nalilikha. Ang isang paraan ng produksiyon ay natatangi sa kasaysayan para kay Marx dahil ito ay bumubuo ng bahagi ng isang organikong kabuuan (o buo na nagpaparami ng sarili) na may kakayahang patuloy na muling likhain ang sarili nitong mga panimulang kondisyon at sa gayon ay ipagpapatuloy ang sarili sa halos matatag na paraan sa loob ng maraming siglo, o kahit na libo-libong taon. Sa pamamagitan ng pagsasagawa ng [[labis na paggawa]] sa lipunan sa isang partikular na sistema ng mga ugnayang ari-arian, patuloy ang [[Reproduksiyon (ekonomiya)|reproduksiyon]] ng mga uring manggagawa ang mga pundasyon ng kaayusang panlipunan. Ang isang paraan ng produksiyon ay karaniwang humuhubog sa paraan ng distribusyon, sirkulasyon at pagkonsumo, at kinokontrol ng [[estado]]. Gaya ng isinulat ni Marx kay [[Pavel Annenkov|Annenkov]], "Ipagpalagay ang mga partikular na yugto ng pag-unlad sa produksiyon, komersiyo, at pagkonsumo at magkakaroon ka ng katumbas na kaayusang panlipunan, isang katumbas na organisasyon ng pamilya, ng mga ranggo, at uri, sa madaling salita, isang katumbas na lipunang sibil."<ref>Quoted in J O'Neill, ''Sociology as a Skin Trade'' (London 1972) p. 116</ref> Gayunpaman, ang anumang partikular na paraan ng produksiyon ay magtataglay din sa loob nito (sa mas malaki o mas maliit na lawak) ng mga labi ng mga naunang paraan, pati na rin ang mga binhi ng mga bago.<ref>M Hardt ed., ''The Jameson Reader'' (Oxford 2000) p. 12</ref> Ang paglitaw ng mga bagong produktibong pwersa ay magdudulot ng tunggalian sa kasalukuyang moda ng produksiyon. Kapag lumitaw ang tunggalian, ang mga paraan ng produksiyon ay maaaring umunlad sa loob ng kasalukuyang estruktura o magdulot ng ganap na pagkasira. === Proseso ng pagbabagong sosyoekonomiko === Ang proseso ng pag-unlad ng mga sistemang panlipunan at pang-ekonomiya ay nakabatay sa saligan ng pagpapabuti ng teknolohiya. Partikular na habang umuunlad ang antas ng teknolohiya, ang mga umiiral na anyo ng mga ugnayang panlipunan ay lalong nagiging hindi sapat para sa ganap na pagsasamantala sa teknolohiya. Lumilikha ito ng mga panloob na kawalan ng kahusayan sa loob ng mas malawak na sistemang sosyoekonomiko, lalo na sa anyo ng [[tunggalian ng uri]]. Ang mga lipas nang kaayusang panlipunan ay pumipigil sa karagdagang pag-unlad ng lipunan habang lumilikha ng lalong matitinding kontradiksiyon sa pagitan ng antas ng teknolohiya (mga puwersa ng produksyon) at estrukturang panlipunan (mga relasyong panlipunan, mga kumbensyon at organisasyon ng produksiyon) na umuunlad hanggang sa punto kung saan hindi na kayang suportahan ng sistema ang sarili nito at napapabagsak sa pamamagitan ng panloob na [[rebolusyong panlipunan]] na nagpapahintulot sa paglitaw ng mga bagong anyo ng mga relasyong panlipunan na tugma sa kasalukuyang antas ng teknolohiya (mga puwersang produktibo).<ref>[https://www.marxists.org/glossary/terms/m/o.htm#mode-production, Marxism.org: Mode of Production.]</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}}{{Marxist & Communist phraseology}} 9pchd9gqcksskqbrcdntiq2yztn7lqd 0 339819 2227203 2026-09-21T10:02:31Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1192096108|Rate of exploitation]]" 2227203 wikitext text/x-wiki Sa [[Marxistang ekonomiya]], ang '''tantos ng pagsasamantala''' ay ang ratio ng kabuuang halaga ng hindi bayad na paggawa na ginawa ([[labis na halaga]]) sa kabuuang halaga ng sahod na ibinayad (ang halaga ng [[lakas-paggawa]]). Ang antas ng pagsasamantala ay kadalasang tinatawag ding '''tantos ng labis na halaga'''.<ref>{{Cite book |last=Marx |first=Karl |url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ch09.htm |title=Capital |date=1867 |location=Volume I, Chapter 9, Section 1 |chapter=The Degree of Exploitation of Labour-Power |access-date=2 June 2019}}</ref> == Pagkakaiba ng dalawang tantos == Hindi itinuring ni Marx ang tantos ng labis na halaga at ang tantos ng pagsasamantala bilang magkapareho, ''dahil'' mayroong pagkakaiba sa pagitan ng ''natanto'' na labis na halaga at ng ''nalikhang'' labis na halaga. Samakatuwid, ang dami ng [[labis na paggawa]] na ginagawa ng mga manggagawa sa isang negosyo ay maaaring katumbas ng halagang mas mataas o mas mababa kaysa sa sobrang halaga na aktuwal ''na natamo'' bilang kita mula sa mga benta ng kalalabasan. Ang implikasyon ay kung ang kabuuang dami ng kita ay iniugnay sa mga gastos sa sahod upang maitatag ang rate ng labis na halaga, maaaring labis nitong bigyang-diin o bawasan ang tunay na tantos ng pagsasamantala sa paggawa. Bagaman ito ay isang banayad na punto, kung minsan ay gumanap ito ng mahalagang papel sa mga negosasyon sa pakikipagtawaran sa sahod ng mga [[unyon ng manggagawa]]. Bilang isang sukdulang halimbawa, ang mga manggagawa ay maaaring magtrabaho nang napakahirap sa isang negosyo na gayunpaman ay nalulugi. Para sa isa pang sukdulang halimbawa, maaaring hindi gaanong magtrabaho nang husto ang mga manggagawa, dahil alam nilang mabibili nang mabilis ang kanilang produkto sa pamilihan sa napakataas na presyo, na magbubunga ng kita na hindi katimbang ng input ng paggawa. Ang pagkakaiba sa pagitan ng ''natanto'' at ''nalikhang'' labis na halaga ay lalong nagiging kapansin-pansin kung ang labis na halaga ay titingnan sa mga tuntunin ng netong kita ng mga [[Uring panlipunan|uri sa lipunan]], ibig sabihin, netong kita sa paggawa at netong kita sa ari-arian.<ref>{{Cite book |last=Marx |first=Karl |url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ch09.htm |title=Capital |date=1867 |location=Volume I, Chapter 9 |chapter=The Rate of Surplus-Value |access-date=2 June 2019}}</ref> Tinukoy ni Marx ang limang magkakaibang pormula para sa tantps ng labis na halaga (tingnan ang [[labis na halaga]]).<ref>{{Cite book |last=Marx |first=Karl |url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ch18.htm |title=Capital |date=1867 |location=Volume I, Chapter 18 |chapter=Various Formula for the Rate of Surplus-Value |access-date=2 June 2019}}</ref> == Tingnan din == * [[Pagsasamantala sa paggawa]] * [[Produktong marhinal ng paggawa]] * [[Tantos ng tubo]] * [[Kawalan ng trabaho sa teknolohiya]] == Mga sanggunian == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} 5imjspbvudz5mypsfnzdb57bfpv6ybi 0 339820 2227204 2026-09-21T10:30:23Z Ryomaandres 8044 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1375470649|Historical materialism]]" 2227204 wikitext text/x-wiki [[File:Historical_Materialism.svg|thumb| Diyagramong naglalarawan sa teorya ng materyalismong istoriko]] Ang '''materyalismong istoriko''' ay isang teorya ng [[kasaysayan]] at [[sosyolohiya]] sa kaisipang [[Marxismo|Marxista]] na nagpoposisyon na ang materyal at pang-ekonomiyang mga kondisyon ang pangunahing nagtutulak sa estrukturang panlipunan at pagbabagong pangkasaysayan. Unang ipinahayag nina [[Karl Marx]] at [[Friedrich Engels]] noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo, ang teorya ay nagmumungkahi na ang [[moda ng produksiyon]] ng materyal na buhay—ang paraan ng paggawa at muling pagkopya ng isang lipunan sa mga paraan ng pag-iral ng tao—ang nagtatakda o nagkokondisyon sa politikal, legal, at ideolohikal na " [[Base at superestruktura|superestruktura]]" nito. Ang makasaysayang pag-unlad ay nauunawaan bilang isang sunod-sunod na mga moda ng produksiyon, na ang mga transisyon sa pagitan ng mga ito ay hinihimok ng mga kontradiksyon na lumilitaw sa pagitan ng umuunlad na [[Mga produktibong puwersa|mga puwersa ng produksyon]] (teknolohiya, lakas-paggawa ) at ng mga estatikong [[Mga relasyon ng produksiyon|relasyon ng produksiyon]] eistruktura ng uri, pagmamay-ari ng ari-arian). Ang [[Materyalismo|materyalistang]] konsepto ng kasaysayan ay binuo ni Marx bilang isang kritikal na tugon sa ideyalistang pilosopiyang Aleman, sa ahistorikal na materyalismo ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], at sa [[Klasikal na ekonomiyang pampolitika|klasikal na ekonomiyang pampulitika]] ng mga palaisip tulad nina [[Adam Smith]] at [[David Ricardo]]. Sa itinuturing na tiyak na pormulasyon nito, mula sa kanyang paunang salita noong 1859 sa ''[[Isang Ambag sa Kritika ng Ekonomiyang Pampolitika]]'', ibinuod ni Marx ang prinsipyong gabay ng teorya: "Hindi ang kamalayan ng mga tao ang nagtatakda ng kanilang pag-iral, kundi ang kanilang panlipunang pag-iral ang nagtatakda ng kanilang kamalayan." Unang inilarawan nina Marx at Engels ang teorya sa ''[[Ang Ideolohiyang Aleman]]'' (1846), na binibigyang-konsepto ang kasaysayan bilang isang serye ng "mga progresibong panahon"—ang mga [[Asyatikong moda ng produksiyon|Asyatiko]], sinauna, [[Piyudalismo|piyudal]], at modernong [[Burgesya|burges]] ([[Kapitalistang moda ng produksiyon|kapitalista]]) na mga moda ng produksiyon. Sa halip na isang kumpleto at matatag na teoryang siyentipiko, inilahad nina Marx at Engels ang mga ideyang ito bilang isang hanay ng mga prinsipyo at ipotesis na metodolohiko upang magsilbing "gabay na hibla" para sa pananaliksik sa kasaysayan at lipunan. Kasunod ng pagkamatay ni Marx, pinalawak ni Engels ang mga ideyang ito sa mga akda tulad ng ''[[Anti-Dühring]]'' (1878) at ''[[Ang Pinanggalingan ng Pamilya, Pribadong Pagmamay-arit, at Estado]]'' (1884). Ayon sa ilang iskolar, ang mga sumunod na pormulasyon ni Engels ay naglipat ng diin sa teorya mula sa isang kritikal-pilosopikal na pamamaraan patungo sa isang [[Positibismo|positibista]] at [[Determinismo|deterministikong]] agham, na nagpapakita ng materyalismong istoriko bilang isang partikular na aplikasyon ng isang unibersal na "[[materyalismong diyalektiko]]" na namamahala sa parehong kalikasan at lipunan. Ang interpretasyong ito ay naging pundasyon ng [[Marxismo–Leninismo|Marxismo-Leninismo]] at ortodoksong Sobyetiko, bagaman umunlad ito mula sa sariling pamamaraan ni Marx, na pangunahing nakatuon sa pagsusuri ng pag-unlad ng lipunan, lalo na ang pag-usbong ng kapitalismo mula sa loob ng pyudalismo ng Europa. Bilang balangkas para sa pagsusuri, tinatrato ng historikal na materyalismo ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyari ang mga [[rebolusyong panlipunan]] kapag ang umiiral na mga relasyon ng produksiyon ay nagsisimulang [[Grilyete|humadlang]] sa pag-unlad ng mga produktibong puwersa. Bagaman ang teorya ay pinupuna dahil sa sinasabing [[ekonomikong determinismo]] nito, at marami sa mga pangunahing prinsipyo nito ay sumailalim sa radikal na rebisyon, ang mga konsepto nito ay nagkaroon ng malalim na impluwensiya sa [[sosyolohiya]], [[Historyograpiya|historiograpiya]], at [[teorang kritikal]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Marxist and communist phraseology}}{{Historiography}} [[Kategorya:Marxismo]] [[Kategorya:CS1: long volume value]] mm5ypqfjs7vk9ag4ohqhl21d7h02830 2227205 2227204 2026-09-21T10:30:50Z Ryomaandres 8044 2227205 wikitext text/x-wiki [[File:Historical_Materialism.svg|thumb| Diyagramong naglalarawan sa teorya ng materyalismong istoriko]] Ang '''materyalismong istoriko''' ay isang teorya ng [[kasaysayan]] at [[sosyolohiya]] sa kaisipang [[Marxismo|Marxista]] na nagpoposisyon na ang materyal at pang-ekonomiyang mga kondisyon ang pangunahing nagtutulak sa estrukturang panlipunan at pagbabagong pangkasaysayan. Unang ipinahayag nina [[Karl Marx]] at [[Friedrich Engels]] noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo, ang teorya ay nagmumungkahi na ang [[moda ng produksiyon]] ng materyal na buhay—ang paraan ng paggawa at muling pagkopya ng isang lipunan sa mga paraan ng pag-iral ng tao—ang nagtatakda o nagkokondisyon sa politikal, legal, at ideolohikal na "[[Base at superestruktura|superestruktura]]" nito. Ang makasaysayang pag-unlad ay nauunawaan bilang isang sunod-sunod na mga moda ng produksiyon, na ang mga transisyon sa pagitan ng mga ito ay hinihimok ng mga kontradiksyon na lumilitaw sa pagitan ng umuunlad na [[Mga produktibong puwersa|mga puwersa ng produksyon]] (teknolohiya, lakas-paggawa ) at ng mga estatikong [[Mga relasyon ng produksiyon|relasyon ng produksiyon]] eistruktura ng uri, pagmamay-ari ng ari-arian). Ang [[Materyalismo|materyalistang]] konsepto ng kasaysayan ay binuo ni Marx bilang isang kritikal na tugon sa ideyalistang pilosopiyang Aleman, sa ahistorikal na materyalismo ng [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]], at sa [[Klasikal na ekonomiyang pampolitika|klasikal na ekonomiyang pampulitika]] ng mga palaisip tulad nina [[Adam Smith]] at [[David Ricardo]]. Sa itinuturing na tiyak na pormulasyon nito, mula sa kanyang paunang salita noong 1859 sa ''[[Isang Ambag sa Kritika ng Ekonomiyang Pampolitika]]'', ibinuod ni Marx ang prinsipyong gabay ng teorya: "Hindi ang kamalayan ng mga tao ang nagtatakda ng kanilang pag-iral, kundi ang kanilang panlipunang pag-iral ang nagtatakda ng kanilang kamalayan." Unang inilarawan nina Marx at Engels ang teorya sa ''[[Ang Ideolohiyang Aleman]]'' (1846), na binibigyang-konsepto ang kasaysayan bilang isang serye ng "mga progresibong panahon"—ang mga [[Asyatikong moda ng produksiyon|Asyatiko]], sinauna, [[Piyudalismo|piyudal]], at modernong [[Burgesya|burges]] ([[Kapitalistang moda ng produksiyon|kapitalista]]) na mga moda ng produksiyon. Sa halip na isang kumpleto at matatag na teoryang siyentipiko, inilahad nina Marx at Engels ang mga ideyang ito bilang isang hanay ng mga prinsipyo at ipotesis na metodolohiko upang magsilbing "gabay na hibla" para sa pananaliksik sa kasaysayan at lipunan. Kasunod ng pagkamatay ni Marx, pinalawak ni Engels ang mga ideyang ito sa mga akda tulad ng ''[[Anti-Dühring]]'' (1878) at ''[[Ang Pinanggalingan ng Pamilya, Pribadong Pagmamay-arit, at Estado]]'' (1884). Ayon sa ilang iskolar, ang mga sumunod na pormulasyon ni Engels ay naglipat ng diin sa teorya mula sa isang kritikal-pilosopikal na pamamaraan patungo sa isang [[Positibismo|positibista]] at [[Determinismo|deterministikong]] agham, na nagpapakita ng materyalismong istoriko bilang isang partikular na aplikasyon ng isang unibersal na "[[materyalismong diyalektiko]]" na namamahala sa parehong kalikasan at lipunan. Ang interpretasyong ito ay naging pundasyon ng [[Marxismo–Leninismo|Marxismo-Leninismo]] at ortodoksong Sobyetiko, bagaman umunlad ito mula sa sariling pamamaraan ni Marx, na pangunahing nakatuon sa pagsusuri ng pag-unlad ng lipunan, lalo na ang pag-usbong ng kapitalismo mula sa loob ng pyudalismo ng Europa. Bilang balangkas para sa pagsusuri, tinatrato ng historikal na materyalismo ang [[tunggalian ng uri]] bilang pangunahing mekanismo ng pagbabago sa kasaysayan, kung saan nangyari ang mga [[rebolusyong panlipunan]] kapag ang umiiral na mga relasyon ng produksiyon ay nagsisimulang [[Grilyete|humadlang]] sa pag-unlad ng mga produktibong puwersa. Bagaman ang teorya ay pinupuna dahil sa sinasabing [[ekonomikong determinismo]] nito, at marami sa mga pangunahing prinsipyo nito ay sumailalim sa radikal na rebisyon, ang mga konsepto nito ay nagkaroon ng malalim na impluwensiya sa [[sosyolohiya]], [[Historyograpiya|historiograpiya]], at [[teorang kritikal]]. == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Marxist and communist phraseology}}{{Historiography}} [[Kategorya:Marxismo]] [[Kategorya:CS1: long volume value]] spprtk8dnh5km3p5rf9nxskbt117iyo